મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.27

તસ્મિન્ ગિરિતટે ગ્રામે તસ્મિન્ મણ્ડપકોદરે ।
અન્તર્ધિમ્ આશ્વ્ આયયતુસ્ તત્રસ્થે એવ તે સ્ત્રિયૌ ॥

અસ્માકં વનદેવીભ્યાં પ્રસાદઃ કૃત ઇત્ય્ અથ ।
શાન્તદુઃખે ગૃહજને પુણ્યપારપરે સ્થિતે ॥

મણ્ડપાકાશસંલીના લીલામ્ આહ સરસ્વતી ।
વ્યોમરૂપા વ્યોમરૂપાં સ્મયાત્ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતામ્ ॥

સઙ્કલ્પસ્વપ્નયોર્ મોઘક્રિયાયાઃ કથનં મિથઃ ।
યથેહાર્થક્રિયાં ધત્તે તયોસ્ સા સઙ્કથા તથા ॥

પૃથ્વ્યાદિનાડીપ્રાણાદેર્ ઋતે ઽપ્ય્ અભ્યુદિતા તયોઃ ।
સા સઙ્કથનસંવિત્તિસ્ સ્વપ્નસઙ્કલ્પયોર્ ઇવ ॥

જ્ઞેયં જ્ઞાતમ્ અશેષેણ દૃષ્ટા દ્રષ્ટવ્યસંવિદઃ ।
ઈદૃશીયં બ્રહ્મસત્તા કિમ્ અન્યદ્ વદ પૃચ્છસિ ॥

મૃતસ્ય ભર્તુર્ જીવો ઽસૌ યત્ર રાજ્યં કરોતિ મે ।
તત્રાહં કિં ન તૈર્ દૃષ્ટા દૃષ્ટાસ્મીહ સુતેન કિમ્ ॥

અભ્યાસેન વિના વત્સે તદા તે દ્વૈતનિશ્ચયઃ ।
નૂનમ્ અસ્તઙ્ગતો નાભૂદ્ ઋતુસન્ધાવ્ ઋતુર્ યથા ॥

અદ્વૈતં યો ન યાતો ઽસૌ કથમ્ અદ્વૈતકર્મભિઃ ।
યુજ્યતે તાપસંસ્થસ્ય ચ્છાયાઙ્ગાનુભવઃ કુતઃ ॥

લીલાસ્મીતિ વિનાભ્યાસં તત્ર નાસ્તઙ્ગતો ઽભવત્ ।
યદા ભાવસ્ તદા સત્યસઙ્કલ્પત્વમ્ અભૂન્ ન તે ॥

અદ્યાપિ સત્યાનુભવાસ્ સઙ્કલ્પાસ્ તેન માં યયુઃ ।
સમ્પશ્યત્વ્ ઇત્ય્ અભિમતં ફલિતં તવ સુન્દરિ ॥

ઇદાનીં તસ્ય ભર્તુસ્ ત્વં સમીપં યદિ ગચ્છસિ ।
તત્ તેન વ્યવહારસ્ તે પૂર્વવત્ સમ્પ્રવર્તતે ॥

ઇહૈવ મન્દિરાકાશે પતિર્ વિપ્રો મમાભવત્ ।
ઇહૈવ સ મૃતો ભૂત્વા સમ્પન્નો વસુધાધિપઃ ॥

ઇહૈવ તસ્ય સંસારે તસ્મિન્ ભૂમણ્ડલાન્તરે ।
રાજધાનીપુરે તસ્મિન્ પુરન્ધ્ર્ય્ અસ્મિ વ્યવસ્થિતા ॥

ઇહૈવાન્તઃપુરે તસ્મિન્ સ મૃતો મમ ભૂમિપઃ ।
ઇહૈવાન્તઃપુરાકાશે તસ્મિન્ન્ એવ પુનર્ નૃપઃ ॥

સમ્પન્નો વસુધાપીઠે નાનાજનપદેશ્વરઃ ।
સર્વો જવઞ્જવીભાવ ઇહૈવાયમ્ અવસ્થિતઃ ॥

અસ્મિન્ન્ એવ ગૃહાકાશે સર્વા બ્રહ્માણ્ડભૂતયઃ ।
સ્થિતાસ્ સમુદ્ગકોશસ્ય યથાન્તસ્ સર્ષપોત્કરાઃ ॥

તદ્ અદૂરમ્ અહં મન્યે તદ્ ભર્તુર્ મમ મણ્ડલમ્ ।
ક્વચિત્ પાર્શ્વસ્થિતમ્ ઇહ યથા પશ્યામિ તત્ કુરુ ॥

ભૂતલારુન્ધતિસુતે ભર્તારસ્ તવ સમ્પ્રતિ ।
ત્રયો નામાથવાભૂવન્ બહવશ્ શતસમ્મિતાઃ ॥

નેદીયસાં ત્રયાણાં તુ દ્વિજસ્ તે ભસ્મસાદ્ગતઃ ।
રાજા માલ્યામ્બરવૃતસ્ સંસ્થિતો ઽન્તઃપુરે શવઃ ॥

સંસારમણ્ડપે ઽપ્ય્ અસ્મિંસ્ તૃતીયો વસુધાધિપઃ ।
મહાસંસારજલધૌ પતિતો ભ્રમમ્ આગતઃ ॥

ભોગકલ્લોલવલનાવિકલાકુલચેતનઃ ।
જાડ્યજર્જરચિદ્વૃત્તિસ્ સંસારામ્ભોધિકચ્છપઃ ॥

ચિત્રાણિ રાજકાર્યાણિ કુર્વન્ન્ અત્યાકુલાન્ય્ અપિ ।
સુપ્તઃ તેજસ્સ્થિતતયા ન જાગર્તિ ભવભ્રમે ॥

ઈશ્વરો ઽહમ્ અહં ભોગી સિદ્ધો ઽહં બલવાન્ સુખી ।
ઇત્ય્ અનન્તમહારજ્જ્વા વલિતો વશતાં ગતઃ ॥

તત્ કસ્ય વદ ભર્તુસ્ ત્વાં સમીપે વરવર્ણિનિ ।
વાત્યા વનાન્તરં ગન્ધલેખામ્ ઇવ વનાન્ નયે ॥

અન્ય એવ સ સંસારસ્ સેવ્યો બ્રહ્માણ્ડમણ્ડપઃ ।
અન્યા એવ ચ તા વત્સે વ્યવહારપરમ્પરાઃ ॥

સંસારમણ્ડલાનીહ તાનિ પાર્શ્વે સ્થિતાન્ય્ અપિ ।
નૂનં યોજનકોટીનાં કોટયસ્ તેષ્વ્ ઇહાન્તરમ્ ॥

આકાશમાત્રમ્ એતેષામ્ ઇદં પશ્ય વપુઃ પુરઃ ।
મેરુમન્દરકોટીનાં કોટયસ્ તેષ્વ્ ઇહ સ્થિતાઃ ॥

પરમાણૌ પરમાણૌ સર્ગવર્ગા નિરર્ગલમ્ ।
મહાચિતસ્ સ્ફુરન્ત્ય્ અન્તા રુચીવ ત્રસરેણવઃ ॥

મહારમ્ભગુરૂણ્ય્ એવમ્ અપિ બ્રહ્માણ્ડકાનિ ચ ।
તુલાયાં ધાનકામાત્રમ્ અપિ તાનિ ભવન્તિ નો ॥

નાનારત્નાચલોદ્દ્યોતો વનવદ્ ભાતિ ખે યથા ।
પૃથ્વ્યાદિભૂતરહિતા જગદ્વદ્ ભાતિ ચિત્ તથા ॥

કચતિ જ્ઞપ્તિર્ એવેયં જગદ્ ઇત્યાદિનામભિઃ ।
ન તુ પૃથ્વ્યાદિ સમ્પન્નં સર્ગાદાવ્ એવ કિઞ્ચન ॥

યથા તરઙ્ગસ્ સરિતિ ભૂત્વા ભૂત્વા પુનર્ ભવેત્ ।
વિચિત્રાકારકલનાદેશા જાતાસ્ય્ અલં તથા ॥

એવમ્ એતજ્ જગન્માતર્ મયા મૃતમ્ ઇહાધુના ।
મમેદં રાજસં જન્મ તામસં નો ન સાત્ત્વિકમ્ ॥

બ્રહ્મણસ્ ત્વ્ અવતીર્ણાયા અષ્ટૌ જન્મશતાનિ મે ।
નાનાયોનીન્ય્ અતીતાનિ પશ્યામીવાધુના પુરઃ ॥

સંસારમણ્ડલે દેવિ કસ્મિંશ્ચિદ્ અભવં પુરા ।
લોકાન્તરાબ્જભ્રમરી વિદ્યાધરવરાઙ્ગના ॥

દુર્વાસનાકલુષિતા તતો ઽહં માનુષી સ્થિતા ।
સંસારમણ્ડલે ઽન્યસ્મિંસ્ તઙ્ગણેશ્વરકામિની ॥

કરઞ્જકુઞ્જજમ્બીરકદમ્બવનવાસિની ।
પત્ત્રામ્બરધરા શ્યામા શબર્ય્ અહમ્ અથાભવમ્ ॥

વનવાસનયા મુગ્ધા સમ્પન્નાહમ્ અથો લતા ।
ગુલુચ્છનયના પત્ત્રહસ્તા વનનિવાસિની ॥

પુણ્યાશ્રમલતા સાહં મુનિસઙ્ગપવિત્રિતા ।
વનાગ્નિદગ્ધા તસ્યૈવ કન્યાભૂવં મહામુનેઃ ॥

અસ્ત્રીત્વફલદાતૄણાં કર્મણાં પરિણામતઃ ।
રાજાહં ચાભવં શ્રીમાન્ સુરાષ્ટ્રેષુ સમાશ્ શતમ્ ॥

તાલીનાં તલકચ્છેષુ રાજદુષ્કૃતદોષતઃ ।
નકુલી નવવર્ષાણિ કુષ્ઠનષ્ટાઙ્ગિકાભવમ્ ॥

વર્ષાણ્ય્ અષ્ટૌ સુરાષ્ટ્રેષુ દેવિ ગોત્વં મયા કૃતમ્ ।
સોઢું દુર્જનદુષ્ટાજ્ઞબાલગોપાલલીલયા ॥

વિહઙ્ગ્યા વૈરિવિન્યસ્તા વાગુરા વિપિનાવનૌ ।
ક્લેશેન મહતા ચ્છિન્ના અદ્યેમા વાસના ઇવ ॥

કર્ણિકાક્રોડશય્યાસુ વિશ્રાન્તમ્ અલિના સહ ।
પદ્મકુડ્મલકોશેષુ ભુક્તકિઞ્જલ્કયા રહઃ ॥

ભ્રાન્તમ્ ઉત્તુઙ્ગશૃઙ્ગાસુ હરિણ્યા હારિનેત્રયા ।
વનસ્થલીષુ રમ્યાસુ કિરાતહતમર્મયા ॥

દૃષ્ટમ્ અષ્ટાસુ દિક્ષ્વ્ અબ્ધિકલ્લોલૈર્ ઉહ્યમાનયા ।
મત્સ્યાશ્વકચ્છપાસ્ફોટરટનાટનતાડનમ્ ॥

પીતં ચર્મણ્વતીતીરે ગાયન્ત્યા મધુરસ્વનમ્ ।
સારતસ્ સુરતે સ્વૈરં સમન્તાત્ સાધુરઞ્જિતઃ ॥

તાલીતમાલકુઞ્જેષુ તરલાનનનેત્રયા ।
ક્ષીવયેક્ષણવિક્ષોભૈઃ કૃતં કાન્તાવલોકનમ્ ॥

કનકસ્યન્દસન્દોહસુન્દરૈર્ અઙ્કપઙ્કજૈઃ ।
સ્વર્ગાપ્સરોઽમ્બુજિન્યાશુતોષિતા સુરષટ્પદા ॥

મણિકાઞ્ચનમાણિક્યમુક્તાનિકરભૂતલે ।
કલ્પદ્રુમવને મેરોર્ યૂના સહ રતં કૃતમ્ ॥

કલ્લોલાકુલકચ્છાસુ લસદ્ગુલુગુલાસુ ચ ।
વેલાવનગુહાસ્વ્ અબ્ધેશ્ ચિરં કૂર્મતયા સ્થિતમ્ ॥

નલિનીનાલદોલાસુ દોલનં સરસાનિલમ્ ।
ચલત્પત્ત્રસજાલાસુ રાજહંસતયા કૃતમ્ ॥

શાદ્વલીદલદોલાનામ્ આન્દોલનવિનિદ્રતામ્ ।
મષકસ્ય મયાલોક્ય દીનં મષિકયા સ્થિતમ્ ॥

તરત્તારતરઙ્ગાસુ ચઞ્ચદ્વીચ્યગ્રચુમ્બનૈઃ ।
ભ્રાન્તં શૈલસ્રવન્તીષુ જલવઞ્જુલબાલયા ॥

ગન્ધમાદનમન્દારમન્દિરે મદનાતુરઃ ।
પતિતઃ પાદયોઃ પૂર્વં વિદ્યાધરકુમારકઃ ॥

કીર્ણકર્પૂરપૂતેષુ તલ્પેષુ વ્યસનાતુરા ।
ચિરં વિલુલિતાસ્મીન્દોર્ બિમ્બેષ્વ્ ઇવ શશિપ્રભા ॥

યોનિષ્વ્ અનેકવિધદુઃખશતાન્વિતાસુ ભ્રાન્તં મયોન્નમનસન્નમનાકુલાઙ્ગ્યા ।
સંસારદીર્ઘસરિતશ્ ચલયા લહર્યા દુર્વારવાતહરિણીસરણક્રમેણ ॥