મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.17

શવીભૂતમ્ ઇમં વત્સે ભર્તારં પુષ્પકમ્બલૈઃ ।
આચ્છાદ્ય સ્થાપયેહ ત્વં પુનર્ એનમ્ અવાપ્સ્યસિ ॥

પુષ્પાણિ મ્લાનિમ્ એષ્યન્તિ નો ન ચૈષ વિનઙ્ક્ષ્યતિ ।
ભૂયશ્ ચ તવ ભર્તાયમ્ અચિરેણ ભવિષ્યતિ ॥

એતદીયશ્ ચ જીવો ઽસાવ્ આકાશવિશદસ્ તવ ।
ન નિર્ગમિષ્યતિ ક્ષિપ્રમ્ અપ્ય્ અન્તઃપુરમણ્ડપાત્ ॥

ષટ્પદશ્રેણિનયના સમાકર્ણ્યેતિ બન્ધુભિઃ ।
સા સમાશ્વાસિતાગત્ય પયોભિર્ ઇવ પદ્મિની ॥

પતિં સંસ્થાપ્ય તત્રૈવ પુષ્પપૂરપ્રગોપિતમ્ ।
કિઞ્ચિદ્ આશ્વાસિતાતિષ્ઠત્ કૃપણેવ નિધાનિની ॥

તસ્મિન્ન્ એવ દિને સૈકા તસ્મિઞ્ શુદ્ધાન્તમણ્ડપે ।
અર્ધરાત્રં પરિજને સર્વસ્મિન્ નિદ્રયા હૃતે ॥

જ્ઞપ્તિં ભગવતીં દેવીં શુદ્ધજ્ઞાનમહાધિયા ।
દુઃખાદ્ આહ્વાયયામ્ આસ સોવચ સમુપેત્ય તામ્ ॥

કિં સ્મૃતાસ્મિ ત્વયા વત્સે ધત્સે કિમ્ ઇતિ શોકિતામ્ ।
સંસારે ભ્રાન્તયો ભાન્તિ મૃગતૃષ્ણામ્બુવન્ મુધા ॥

ક્વ મમામ્બ સ્થિતો ભર્તા કિં કરોત્ય્ અથ કીદૃશઃ ।
સમીપં નય માં તસ્ય નૈકા શક્નોમિ જીવિતુમ્ ॥

ચિત્તાકાશં ચિદાકાશમ્ આકાશં ચ તૃતીયકમ્ ।
તેભ્યશ્ શૂન્યતમં વિદ્ધિ ચિદાકાશં વરાનને ॥

શૂન્યમ્ એવેદમ્ અખિલં જગત્ તત્ર વ્યવસ્થિતમ્ ।
અહં ત્વમ્ ઇતિ દૃશ્યાત્મ નાનાનાનૈવ નિર્વપુઃ ॥

અભિત્તિમયમ્ એવેદં કલ્પનારૂપિતં જગત્ ।
જ્ઞપ્તિભામાત્રકં દેશતુલાપૂરણવર્જિતમ્ ॥

તચ્ ચિદાકાશકોશાત્મા ચિદાકાશૈક્યભાવનાત્ ।
અવિદ્યમાનમ્ અપ્ય્ આશુ દૃશ્યતે ઽથાનુભૂયતે ॥

દેશાદ્ દેશાન્તરપ્રાપ્તૌ સંવિદો મધ્યમ્ એવ યત્ ।
નિમેષેણ ચિદાકાશં તદ્ વિદ્ધિ વરવર્ણિનિ ॥

તસ્મિન્ નિરસ્તનિશ્શેષસઙ્કલ્પસ્થિતિમ્ એષિ ચેત્ ।
સર્વાત્મકપદં તત્ તદ્ દૃષ્ટ્વા પ્રાપ્નોષ્ય્ અસંશયમ્ ॥

અત્યન્તાભાવસંવિત્ત્યા જગતસ્ ત્વ્ એતદ્ આપ્યતે ।
નાન્યથા મદ્વરેણાશુ ત્વં તુ પ્રાપ્સ્યસિ સુન્દરિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સા યયૌ દેવી દિવ્યમ્ આત્મીયમ્ આસ્પદમ્ ।
લીલા તુ લીલયૈવાસીન્ નિર્વિકલ્પસમાધિભાક્ ॥

તત્ તત્યાજ નિમેષેણ સાન્તઃકરણપઞ્જરમ્ ।
સ્વદેહં ખમ્ ઇવોડ્ડીના નિજનીડં વિહઙ્ગમી ॥

દદર્શ ચ સ્વભર્તારં તસ્મિન્ન્ એવાલયામ્બરે ।
સંસ્થિતં પૃથિવીપાલમ્ આસ્થાને બહુરાજકે ॥

સિંહાસનસમારૂઢં જય જીવેતિ સંસ્તુતમ્ ।
પ્રસ્તુતં મણ્ડલાનેકકાર્યમ્ આહર્તુમ્ આદૃતમ્ ॥

પતાકામઞ્જરીકીર્ણરાજધાનીગૃહસ્થિતમ્ ।
પૂર્વદ્વારસ્થિતાસઙ્ખ્યમુનિવિપ્રર્ષિમણ્ડલમ્ ॥

દક્ષિણદ્વારગાસઙ્ખ્યલલનાલોકમણ્ડલમ્ ।
પશ્ચિમદ્વારગાસઙ્ખ્યરાજરાજેશમણ્ડલમ્ ॥

ઉત્તરદ્વારગાસઙ્ખ્યરથહસ્ત્યશ્વસઙ્કુલમ્ ।
એકભૃત્યવિનિર્ણીતદક્ષિણાપથવિગ્રહમ્ ॥

કર્ણાટનાથરચિતપૂર્વદેશક્રિયાક્રમમ્ ।
સુરાષ્ટ્રાધિપનિર્ણીતસર્વમ્લેચ્છોત્તરાપથમ્ ॥

માલવેશસમાક્રાન્તસર્વપાશ્ચાત્યતઙ્ગણમ્ ।
દક્ષિણાબ્ધિતટાયાતલઙ્કાદૂતવિનોદિતમ્ ॥

પૂર્વાબ્ધિતટમાહેન્દ્રસિદ્ધોક્તગગનાપગમ્ ।
ઉત્તરાબ્ધિતટાયાતદૂતવર્ણિતગુહ્યકમ્ ॥

પશ્ચિમાબ્ધિતટીલોકવર્ણિતાસ્તમયક્રમમ્ ।
અસઙ્ખ્યબદ્ધભૂપાલકરાકીર્ણાખિલાજિરમ્ ॥

યજ્ઞવાટપઠદ્વિપ્રજિતતૂર્યોગ્રનિસ્સ્વનમ્ ।
વન્દિકોલાહલોલ્લાસપ્રતિશ્રુદ્ઘનકન્દરમ્ ॥

ગેયવાદ્યોદ્યતધ્વાનપ્રધ્વનદ્ગગનાન્તરમ્ ।
હયહસ્તિરથાવારિરજોમેઘઘનામ્બરમ્ ॥

પુષ્પકર્પૂરધૂમોત્થગન્ધામોદિતપર્વતમ્ ।
સર્વમણ્ડલસમ્ભારરચિતાનેકશાસનમ્ ॥

યશઃકર્પૂરજલધિસુશુક્લામ્બરપર્ષદમ્ ।
રોદસીસ્તમ્ભભૂતૈકસ્વપ્રભાવજિતાર્કકમ્ ॥

આરમ્ભમન્થરોદારકાર્યસંવ્યગ્રભૂમિપમ્ ।
નાનાનગરનિર્માણસોદ્યોગસ્થપતીશ્વરમ્ ॥

પપાતાથ મહારમ્ભાં સા તાં નરપતેસ્ સભામ્ ।
વ્યોમાત્મિકા વ્યોમમયીં મિહિકેવામ્બરાટવીમ્ ॥

ભ્રમન્તીં તત્ર તામ્ અગ્રે દદૃશુસ્ તે ન કેચન ।
અન્યસઙ્કલ્પરચિતાં પુરુષાઃ કામિનીમ્ ઇવ ॥

તથા તે તાં ન દદૃશુસ્ સઞ્ચરન્તીં પુરોગતામ્ ।
અન્યસઙ્કલ્પરચિતાં મધ્યે સ્વનગરીં યથા ॥

પ્રાક્તનાન્ એવ તાન્ સર્વાન્ સા દદર્શ પુરોગતાન્ ।
ભૂભૃતૈવ સમં પ્રાપ્તાન્ નગરાન્ નગરાન્તરમ્ ॥

તદ્વેશાંસ્ તન્મયાચારાંસ્ તથા તાન્ એવ બાલકાન્ ।
તા એવ બાલવનિતાસ્ તાંસ્ તાન્ એવ ચ મન્ત્રિણઃ ॥

તાન્ એવ ભુવિ ભૂપાલાંસ્ તાંસ્ તાન્ એવ ચ પણ્ડિતાન્ ।
તાન્ એવ નર્મસચિવાન્ ભૃત્યાંસ્ તાન્ એવ તાદૃશાન્ ॥

અથાન્યાન્ અન્યપૂર્વાંશ્ ચ પણ્ડિતાન્ સુહૃદસ્ તથા ।
વ્યવહારાંસ્ તથા ચાન્યાન્ પૌરાન્ અન્યાંસ્ તથૈવ ચ ॥

મધ્યાહ્નકાલં દિવસં ઘનઘર્માકુલા દિશઃ ।
અન્તરિક્ષં સચન્દ્રાર્કં સામ્ભોદપવનધ્વનિ ॥

મહીં હ્રદનદીશૈલપુરપત્તનમણ્ડિતામ્ ।
નાનાનગરવિન્યાસજઙ્ગલગ્રામસઙ્કુલામ્ ॥

દ્વિર્ અષ્ટવર્ષં ભૂપાલં પ્રાક્તન્યા જરસોજ્ઝિતમ્ ।
પ્રાક્તનીં જનતાં સર્વાં સમસ્તાન્ ગ્રામવાસિનઃ ॥

સા તાન્ આલોક્ય લલના ચિન્તાપરવશાભવત્ ।
તે ઽસ્મિન્ નગરવાસ્તવ્યાઃ કષ્ટં સર્વે મૃતા ઇતિ ॥

પુનઃપ્રજ્ઞપ્તિબોધેન પ્રાક્તનાન્તઃપુરાન્તરમ્ ।
આજગામ દદર્શાત્ર સાર્ધરાત્રં તથૈવ તત્ ॥

શવરૂપં સ્વભર્તારં પુષ્પસમ્ભારગોપિતમ્ ।
નિદ્રાકુલં પરિજનસન્નિવેશં તથૈવ તમ્ ॥

અથ સોત્થાપયામ્ આસ નિદ્રાક્રાન્તં સખીજનમ્ ।
આહ ચાતીવ મે દુઃખમ્ આસ્થાનં દીયતામ્ ઇતિ ॥

ભર્તુસ્ સિંહાસનસ્યાસ્ય પાર્શ્વે તિષ્ઠામ્ય્ અહં યદિ ।
પશ્યન્તી સભ્યસઙ્ઘાતં તત્ પ્રજીવામિ નાન્યથા ॥

સ રાજપરિવારો ઽથ તયેત્ય્ ઉક્તો યથાક્રમમ્ ।
આસીદ્ અનિદ્રસ્ સુવ્યગ્રસ્ સર્વસ્ સર્વસ્વકર્મસુ ॥

પૌરાન્ સભ્યાન્ સમાનેતું યયુર્ યાષ્ટીકપઙ્ક્તયઃ ।
વ્યવહારં કલયિતુમ્ ઉર્વીમ્ અર્કકરા ઇવ ॥

આસ્થાનભૂમિં ભૃત્યાશ્ ચ માર્જયામ્ આસુર્ આદૃતાઃ ।
પ્રાવૃટ્પયોદમલિનં ખં શરદ્વાસરા ઇવ ॥

અઙ્ગનં પ્રતિ દીપૌઘાસ્ તસ્થુઃ પીતતમોઽમ્ભસઃ ।
આશ્ચાર્યદર્શનાયેવ પ્રાપ્તા નક્ષત્રપઙ્ક્તયઃ ॥

જનતાઃ પૂરયામ્ આસુઃ પૂરૈર્ અજિરભૂમિકાઃ ।
અબ્ધીન્ પ્રલયસંશુષ્કાન્ પુરાસર્ગે ઇવામ્ભસા ॥

આજગ્મુર્ મન્ત્રિસામન્તાસ્ સ્વં સ્વં સ્થાનમ્ અનિન્દિતાઃ ।
ત્રૈલોક્યે પુનર્ ઉત્પન્ને લોકપાલા યથા દિશઃ ॥

વવુર્ આકીર્ણકર્પૂરસાન્દ્રા મલયશીતલાઃ ।
ઉત્ફુલ્લકુસુમોદ્વાન્તમાંસલામોદિનો ઽનિલાઃ ॥

પર્યન્તેષુ પ્રતીહારાસ્ તસ્થુર્ ધવલવાસસઃ ।
વૃષ્ટમૂકાર્કતાપાન્તમેઘમાલા ઇવાદ્રિષુ ॥

પ્રભાપીતતમઃપુઞ્જાઃ પેતુઃ પુષ્પોત્કરા ભુવિ ।
મેઘમારુતવિધ્વસ્તાસ્ તારકાનિકરા ઇવ ॥

આસ્થાનં પૂરયામ્ આસુર્ મહીપાલાનુયાયિનઃ ।
ઉત્ફુલ્લકમલાકીર્ણં હંસા ઇવ સરોવરમ્ ॥

સિંહાસનસમીપસ્થે હૈમવેત્રાસને શુભે ।
ઉપાવિશદ્ અસૌ લીલા લીલેવ સ્મરચેતસિ ॥

દદર્શ તાન્ નૃપાન્ ભૃત્યાન્ સર્વાન્ એવ યથાસ્થિતાન્ ।
ગુરૂન્ આર્યાન્ સખીન્ ભૃત્યાન્ સુહૃત્સમ્બન્ધિબાન્ધવાન્ ॥

સકલમ્ એવ હિ પૂર્વવદ્ એવ સા સમવલોક્ય મુદં પરમાં યયૌ ।
નૃપતિરાષ્ટ્રજનઃ ખલુ જીવતીત્ય્ ઉદિતયા ચ બભૌ શશિવચ્ છ્રિયા ॥