મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.16

ભૂતલાપ્સરસા સાર્ધમ્ અનન્યવનિતાપતિઃ ।
અકૃત્રિમપ્રેમરસં સ રેમે કાન્તયા તયા ॥

ઉદ્યાનવનગુલ્મેષુ તમાલગહનેષુ ચ ।
પુષ્પમણ્ડપતલ્પેષુ લતાવલયસદ્મસુ ॥

પુષ્પાન્તઃપુરશય્યાસુ પુષ્પસમ્ભારવીથિષુ ।
વસન્તોદ્યાનદોલાસુ ક્રીડાપુષ્કરિણીષુ ચ ॥

ચન્દનદ્રુમષણ્ડેષુ સન્તાનકતલેષુ ચ ।
કદમ્બનિમ્બગેહેષુ પારિભદ્રોદરેષુ ચ ॥

શૈલકન્દરકચ્છેષુ વાતાયનપુરેષુ ચ ।
સરિત્તટકટપ્રેષુ વારણોપરિસદ્મસુ ॥

ગ્રીષ્મે તુષારહર્મ્યેષુ લતામણ્ડપકેષુ ચ ।
હેમમન્દિરવૃક્ષેષુ મુક્તામાણિક્યભિત્તિષુ ॥

વિકસત્કુન્દમન્દારમકરન્દસુગન્ધિષુ ।
વસન્તવનજાલેષુ કૂજત્કોકિલમાલિષુ ॥

નાનારત્નતૃણાનાં ચ સ્થલેષુ મૃદુદીપ્તિષુ ।
નિર્ઝરેષુ તરત્તારશીકરાસારવર્ષિષુ ॥

શૈલાનાં હેમમાણિક્યશિલાફલહકેષુ ચ ।
દેવર્ષિમુનિગેહેષુ દૂરપુણ્યાશ્રમેષુ ચ ॥

કુમુદ્વતીષુ ફુલ્લાસુ સ્મેરાસુ નલિનીષુ ચ ।
વનસ્થલીષુ ફુલ્લાસુ ફુલ્લાસૂત્પલિનીષુ ચ ॥

પ્રહેલિકાભિર્ આખ્યાનૈસ્ તથૈવાક્ષરમુષ્ટિભિઃ ।
અષ્ટાપદૈર્ બહૂદ્દ્યોતૈસ્ તથા ગૂઢચતુર્થકૈઃ ॥

નાટકાખ્યાયિકાભિશ્ ચ શ્લોકૈર્ બિન્દુમતીભ્રમૈઃ ।
દેશભાષાવિભાગૈશ્ ચ નગરગ્રામચેષ્ટિતૈઃ ॥

સ્રગ્દામમાલ્યવલનૈર્ નાનાભરણયોજનૈઃ ।
લીલાવિલોલચલનૈર્ વિચિત્રરસભાજનૈઃ ॥

આર્દ્રક્રમુકકર્પૂરતામ્બૂલીદલચર્વણૈઃ ।
સમાલમ્ભનલીલાભિર્ દોલારોહણવિભ્રમૈઃ ॥

ગૃહે કુસુમદોલાભિર્ અન્યોઽન્યાન્દોલનક્રમૈઃ ।
ફુલ્લપુષ્પલતાકુઞ્જદેહગોપનખર્વણૈઃ ॥

નૌયાનયુગ્યહસ્ત્યશ્વદાન્તોષ્ટ્રાદિગમાગમૈઃ ।
જલકેલિવિલાસેન પરસ્પરસમુક્ષણૈઃ ॥

નૃત્તગીતકલાલાસ્યતાણ્ડવોદ્ભટવૃત્તિભિઃ ।
સઙ્ગીતકૈસ્ સઙ્કથનૈર્ વીણામુરજવાદનૈઃ ॥

ઉદ્યાનેષુ સરિત્તીરવૃક્ષેષુ વનવીથિષુ ।
અન્તઃપુરેષુ હર્મ્યેષુ તેષુ તેષુ તથા તથા ॥

સા બાલા સુખસંવૃદ્ધા તસ્ય પ્રણયિની પ્રિયા ।
એકદા ચિન્તયામ્ આસ શુભસઙ્કલ્પશાલિની ॥

પ્રાણેભ્યો ઽપિ પ્રિયો ભર્તા મમૈષ જગતીપતિઃ ।
યૌવનોલ્લાસલક્ષ્મીવાન્ કથં સ્યાદ્ અજરામરઃ ॥

ભર્ત્રાનેન સહોત્તુઙ્ગસ્તની કુસુમસદ્મસુ ।
કથં સ્વૈરં ચિરં કાન્તા રમેયાબ્દશતાન્ય્ અહમ્ ॥

તથા યતેય ક્રમતસ્ તપોજપયમેહિતૈઃ ।
રજનીશરુચી રાજા યથા સ્યાદ્ અજરામરઃ ॥

જ્ઞાનવૃદ્ધાંસ્ તપોવૃદ્ધાન્ વિદ્યાવૃદ્ધાન્ અહં દ્વિજાન્ ।
પૃચ્છામિ તાવન્ મરણં કથં ન સ્યાન્ નૃણામ્ ઇતિ ॥

અથાનાય્યાશુ સમ્પૂજ્ય દ્વિજાન્ પપ્રચ્છ સાનતા ।
અમરત્વં કથં વિપ્રા ભવેદ્ ઇતિ પુનઃ પુનઃ ॥

તપોજપયમૈર્ દેવિ સમસ્તાસ્ સિદ્ધસિદ્ધયઃ ।
સમ્પ્રાપ્યન્તે ઽમરત્વં તુ ન કદાચન લભ્યતે ॥

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય દ્વિજમુખાચ્ ચિન્તયામ્ આસ સા પુનઃ ।
ઇદં સ્વપ્રજ્ઞયૈવાશુ ભીતા પ્રિયવિયોગતઃ ॥

મરણં ભર્તુર્ અગ્રે મે યદિ દૈવાદ્ ભવિષ્યતિ ।
તત્ સર્વદુઃખનિર્મુક્તા સંસ્થાસ્યે સુખમ્ આત્મનિ ॥

અથ વર્ષસહસ્રેણ ભર્તાદૌ ચેન્ મરિષ્યતિ ।
તત્ કરિષ્યે તથા યેન જીવો ગેહાન્ ન યાસ્યતિ ॥

ઉદ્ભ્રમદ્ભર્તૃજીવે ઽસ્મિન્ નિજે શુદ્ધાન્તમણ્ડપે ।
ભર્ત્રાવલોકિતા નિત્યં નિવત્સ્યામિ યથાસુખમ્ ॥

અદ્યૈવારભ્યૈતદર્થં દેવીં જ્ઞપ્તિં સરસ્વતીમ્ ।
જપોપવાસનિયમૈર્ આતોષં પૂજયામ્ય્ અહમ્ ॥

ઇતિ નિશ્ચિત્ય સા નાથમ્ અનુક્ત્વૈવ વરાઙ્ગના ।
યથાશાસ્ત્રં ચચારોગ્રં તપો નિયમમ્ આસ્થિતા ॥

ત્રિરાત્રસ્ય ત્રિરાત્રસ્ય પર્યન્તે કૃતપારણા ।
દેવદ્વિજગુરુપ્રાજ્ઞવિદ્વત્પૂજાપરાયણા ॥

સ્નાનદાનતપોધ્યાનનિત્યોદ્યુક્તશરીરિકા ।
સર્વાસ્તિક્યસદાચારકારિણી ક્લેશભારિણી ॥

યથાકાલં યથોદ્યોગં યથાશાસ્ત્રં યથાક્રમમ્ ।
તોષયામ્ આસ ભર્તારમ્ અપરિજ્ઞાતતત્સ્થિતિમ્ ॥

ત્રિરાત્રશતમ્ એવં સા બાલા નિયમશાલિની ।
અનારતતપોનિષ્ઠમ્ અતિષ્ઠત્ કષ્ટચેષ્ટયા ॥

ત્રિરાત્રાણાં શતેનાથ પૂજિતા પ્રતિમામ્ ઇતા ।
તુષ્ટા ભગવતી ગૌરી વાગીશીદમ્ ઉવાચ તામ્ ॥

નિરન્તરેણ તપસા ભર્તૃભક્ત્યતિશાયિના ।
પરિતુષ્ટાસ્મિ તે વત્સે ગૃહાણ વરમ્ ઈપ્સિતમ્ ॥

જય જન્મજરાજ્વાલાદાહદોષશશિપ્રભે ।
જય હાર્દાન્ધકારૌઘનિવારણરવિપ્રભે ॥

અમ્બ માં ત્રિજગન્માતસ્ ત્રાયસ્વ કૃપણામ્ ઇમામ્ ।
ઇદં વરદ્વયં દેહિ યદ્ ઇહ પ્રાર્થયે શુભમ્ ॥

એકં તાવદ્ વિદેહસ્ય ભર્તુર્ જીવો મમામ્બિકે ।
અસ્માદ્ એવ હિ મા યાસીન્ નિજાન્તઃપુરમણ્ડપાત્ ॥

દ્વિતીયં ત્વાં મહાદેવિ પ્રાર્થયે ઽહં યદા યદા ।
દર્શનાય વરાર્થેન તદા મે દેહિ દર્શનમ્ ॥

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય જગન્માતા તથાસ્ત્વ્ એવમ્ ઇતિ ક્ષણાત્ ।
ઉક્ત્વાન્તર્ધાનમ્ અગમદ્ ઉત્થાયોર્મિર્ ઇવાર્ણવે ॥

અથ સા રાજમહિષી પરિતુષ્ટેષ્ટદેવતા ।
શ્રુતગીતેવ હરિણી બભૂવાનન્દધારિણી ॥

પરાવૃત્ત્યુગ્રકટકે દિનારે વર્ષદણ્ડકે ।
ક્ષણનાભૌ સ્પન્દમયે કાલચક્રે વહત્ય્ અપિ ॥

અન્તર્ધિમ્ આજગામાસ્યાઃ પત્યુસ્ તચ્ ચેતનં તનૌ ।
સન્દૃશ્યમાન એવાશુ શુષ્કપર્ણે રસો યથા ॥

રણખણ્ડિતદેહે ઽસ્મિન્ મૃતે ઽન્તઃપુરમણ્ડપે ।
નિર્જલા નલિનીવાસૌ પરાં મ્લાનિમ્ ઉપાયયૌ ॥

વિષોષ્ણશ્વસનસ્તબ્ધસકલાધરપલ્લવા ।
પ્રાપ સા મરણાવસ્થાં મલયાધિત્યકામ્ ઇવ ॥

પ્રાપ સા તમસાન્ધત્વં તસ્મિન્ મરણમ્ આગતે ।
દીપજ્વાલાલવે ક્ષીણે સદ્મશ્રીર્ ઇવ ભૂષિતા ॥

કાર્શ્યમ્ આપ ક્ષણેનાસૌ બાલા વિરસતાં ગતા ।
યથા સ્રોતસ્વિની સ્રોતઃક્ષયે ક્ષામવિધૂસરા ॥

ક્ષિપ્રમ્ આક્રન્દિની ક્ષિપ્રં મૌનાસક્તા વિયોગિની ।
બભૂવ ચક્રવાકીવ માનિની મરણોન્મુખી ॥

અથ તામ્ અતિમાત્રવિહ્વલાં સકૃદ્ આકાશભવા સરસ્વતી ।
શફરીં હ્રદશોષવિહ્વલાં પ્રથમા વૃષ્ટિર્ ઇવાન્વકમ્પત ॥