મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.126

ઇન્દ્રિયગ્રામસઙ્ગ્રામસેતુના ભવસાગરઃ ।
તીર્યતે નેતરેણેહ કેનચિન્ નામ કર્મણા ॥

શાસ્ત્રસત્સઙ્ગમાભ્યાસૈસ્ સવિવેકો જિતેન્દ્રિયઃ ।
અત્યન્તાભાવમ્ એવાસ્ય દૃશ્યૌઘસ્યાવગચ્છતિ ॥

એતત્ તે કથિતં સર્વં સ્વરૂપં રૂપિણાં વર ।
સંસારસાગરશ્રેણ્યો યથાયાન્તિ પ્રયાન્તિ ચ ॥

બહુનાત્ર કિમ્ ઉક્તેન મનઃ કર્મદ્રુમાઙ્કુરઃ ।
તસ્મિંશ્ છિન્ને જગચ્છાખશ્ છિન્નઃ કર્મતરુર્ ભવેત્ ॥

મનસ્ સર્વમ્ ઇદં રામ તસ્મિન્ન્ અન્તશ્ ચિકિત્સિતે ।
ચિકિત્સિતો ઽયં સકલો જન્મજાલમયો ભવઃ ॥

તદ્ એતજ્ જાયતે લોકે મનો મલલવાકુલમ્ ।
મનસો વ્યતિરેકેણ દેહઃ ક્વ કિલ દૃશ્યતે ॥

દૃશ્યાત્યન્તાસમ્ભવનમ્ ઋતે નાન્યેન હેતુના ।
મનઃપિશાચઃ પ્રશમં યાતિ કલ્પશતૈર્ અપિ ॥

એતચ્ ચ સમ્ભવત્ય્ એવ મનોવ્યાધિચિકિત્સને ।
દૃશ્યાત્યન્તાસમ્ભવાત્મ પરમૌષધમ્ ઉત્તમમ્ ॥

મનો મોહમ્ ઉપાદત્તે મ્રિયતે જાયતે મનઃ ।
કસ્યચિત્ તુ પ્રસાદેન બધ્યતે મુચ્યતે પુનઃ ॥

સ્ફુરતીત્થં જગત્ સર્વં ચિત્તે મનનમન્થરે ।
શૂન્ય એવામ્બરે સ્ફારે ગન્ધર્વાણાં પુરં યથા ॥

મનસીદં જગત્ કૃત્સ્નં સ્ફારં સ્ફુરતિ ચાસ્તિ ચ ।
પુષ્પગુચ્છ ઇવામોદસ્ તત્સ્થસ્ તસ્માદ્ ઇવેતરઃ ॥

યથા તિલકણે તૈલં ગુણો ગુણિનિ વા યથા ।
યથા ધર્મિણિ વા ધર્મસ્ તથેદં મનસિ સ્થિતમ્ ॥

યથામ્ભસિ તરઙ્ગૌઘ ઇન્દૌ દ્વીન્દુભ્રમો યથા ।
મૃગતૃષ્ણા યથા તાપે સંસારશ્ ચિત્તકે તથા ॥

રશ્મિજાલં યથા સૂર્યે યથાલોકશ્ ચ તેજસિ ।
યથૌષ્ણ્યં ચિત્રભાનૌ વા મનસીદં તથા જગત્ ॥

શૈત્યં યથૈવ તુહિને યથા નભસિ શૂન્યતા ।
યથા ચઞ્ચલતા વાયૌ મનસીદં તથા જગત્ ॥

મનો જગજ્ જગદ્ અખિલં તથા મનઃ પરસ્પરં ત્વ્ અવિરહિતં સદૈવ હિ ।
તયોર્ દ્વયોર્ મનસિ નિરન્તરં ક્ષતે ક્ષતં જગન્ ન તુ જગતિ ક્ષતે મનઃ ॥