મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.125

મહાપ્રલયસર્ગાદૌ પ્રથમો ઽસૌ પ્રજાપતિઃ ।
સ્મૃત્યાત્મા જાયતે સર્ગે સ્મૃત્યાત્મૈવ તતો જગત્ ॥

મહાપ્રલયસર્ગાદાવ્ એવમ્ એતદ્ રઘૂદ્વહ ।
સ્મૃત્યાત્મૈવ ભવત્ય્ આદૌ પ્રથમો ઽસૌ પ્રજાપતિઃ ॥

તત્સઙ્કલ્પાત્મ ચ જગત્ સ્મૃત્યાત્મૈવમ્ ઇદં તતઃ ।
ભાતિ સઙ્કલ્પનગરં સ્થિતં પૂર્વપ્રજાપતેઃ ॥

ઇતિ સ્થિતે ઽપિ સા રામ તસ્ય પૂર્વપ્રજાપતેઃ ।
સ્થિતિર્ ન સમ્ભવત્ય્ એવ નભસીવ મહાદ્રુમઃ ॥

ન સમ્ભવતિ કિં બ્રહ્મન્ સર્ગાદૌ પ્રાક્તની સ્મૃતિઃ ।
મહાપ્રલયસમ્મોહૈર્ નશ્યતિ પ્રાક્સ્મૃતિઃ કથમ્ ॥

પ્રાઙ્મહાપ્રલયે પ્રાજ્ઞ પૂર્વે બ્રહ્માદયઃ પુરા ।
કિલ નિર્વાણમ્ આયાતાસ્ તે ઽવશ્યં બ્રહ્મતાં ગતાઃ ॥

પ્રાક્તન્યાઃ કસ્ સ્મૃતેસ્ સ્મર્તા તસ્માત્ કથય સુવ્રત ।
સ્મૃતિર્ નિર્મૂલતાં યાતા સ્મર્તુર્ મુક્તતયા યતઃ ॥

અતસ્ સ્મર્તુર્ અભાવે સા સ્મૃતિઃ કોદેતુ કિં કથમ્ ।
અવશ્યં હિ મહાકલ્પે સર્વે મોક્ષૈકભાગિનઃ ॥

નાનુભૂતે ઽનુભૂતે ચ સ્વતશ્ ચિદ્વ્યોમ્નિ યા સ્મૃતિઃ ।
સા જગચ્છ્રીર્ ઇતિ પ્રૌઢા દૃશ્યાભાવે હિ ચિત્પ્રભા ॥

ભાતિ સંવિત્પ્રભૈવાચ્છમ્ અનાદ્યન્તાવભાસિની ।
યત્ તદ્ એતજ્ જગદ્ ઇતિ સ્વયમ્ભૂર્ ઇતિ ચ સ્થિતમ્ ॥

અનાદિકાલસંસિદ્ધં યદ્ ભાનં બ્રહ્મણો નિજમ્ ।
સ આતિવાહિકો દેહો વિરાજો જગદાકૃતિઃ ॥

પરમાણાવ્ ઇદં ભાતિ જગત્ સભુવનત્રયમ્ ।
દેશકાલક્રિયાદ્રવ્યદિનરાત્રિક્રમાન્વિતમ્ ॥

પરમાણું પ્રતિ તતસ્ તસ્યાન્તસ્ તાદૃગ્ એવ ચ ।
ભાતિ ભાસ્વરિતાકારં તાદૃગ્ગિરિકુલાવૃતમ્ ॥

તત્રાપિ તાદૃગાકારમ્ એવં પ્રત્ય્ અણુમ્ આતતમ્ ।
દૃશ્યમ્ આભાતિ ભારૂપમ્ એતદ્ અઙ્ગ ન વાસ્તવમ્ ॥

ઇત્ય્ અસ્ત્ય્ અન્તો ન સદ્દૃષ્ટેર્ અસદ્દૃષ્ટેશ્ ચ વા ક્વચિત્ ।
અસ્યાસ્ ત્વ્ અભ્યુદિતં બુદ્ધમ્ અબુદ્ધં પ્રતિ વાનઘ ॥

બુદ્ધં પ્રતીદં બ્રહ્મૈવ કેવલં શાન્તમ્ અવ્યયમ્ ।
અબુદ્ધં પ્રતિ તુ દ્વૈતભાસુરં ભુવનાન્વિતમ્ ॥

યથેદં ભાસુરં ભાતિ જગદ્ અણ્ડકજૃમ્ભિતમ્ ।
તથા કોટિસહસ્રાણિ ભાન્ત્ય્ અન્યાન્ય્ અપ્ય્ અણાવ્ અણૌ ॥

યથા સ્તમ્ભે પુત્રિકાન્તસ્ તસ્યાશ્ ચાઙ્ગેષુ પુત્રિકા ।
તસ્યાશ્ ચ પુત્રિકાસ્ત્ય્ અઙ્ગે તથા ત્રૈલોક્યપુત્રિકા ॥

ન ભિન્ના ન ચ સઙ્ખ્યેયા યથાદ્રૌ પરમાણવઃ ।
તથા બ્રહ્મબૃહન્મેરૌ ત્રૈલોક્યપરમાણવઃ ॥

સૂર્યૌઘાંશુષુ સઙ્ખ્યાતું શક્યન્તે લઘવો ઽણવઃ ।
નાનાદ્યન્તાશ્ ચિદાદિત્યે ત્રૈલોક્યપરમાણવઃ ॥

યથાણવો વહન્ત્ય્ અર્કદીપ્તિષ્વ્ અપ્સુ રજસ્સુ ચ ।
તથા વહન્તે ચિદ્વ્યોમ્નિ ત્રૈલોક્યપરમાણવઃ ॥

શૂન્યાનુભવમાત્રાત્મ ભૂતાકાશમ્ ઇદં યથા ।
સર્ગાનુભવમાત્રાત્મ ચિદાકાશમ્ ઇદં તથા ॥

સર્ગસ્ તુ સર્ગશબ્દાર્થતયા બુદ્ધો નયત્ય્ અધઃ ।
સ બ્રહ્મશબ્દાર્થતયા બુદ્ધશ્ શ્રેયો ભવત્ય્ અલમ્ ॥

વિજ્ઞાનાત્મા શાસિતા વિશ્વબીજં બ્રહ્મૈવાદ્યં સ્વં ચિદાકાશમાત્રમ્ ।
તસ્માજ્ જાતં યત્ તદ્ એવેતિ વેદ્યં બુધ્યસ્વાન્તર્ બોધસમ્બોધમાત્રમ્ ॥