મોક્ષોપાય · અધ્યાય 1.10

એવં ચેત્ તન્ મહાપ્રાજ્ઞં ભવન્તો રઘુનન્દનમ્ ।
ઇહાનયન્તુ ત્વરિતં હરિણં હરિણા ઇવ ॥

એષ મોહો રઘુપતેર્ નાપદ્ભ્યો ન ચ રાગતઃ ।
વિવેકવૈરાગ્યકૃતો બોધ એષ મહોદયઃ ॥

ઇહાયાતુ ક્ષણાદ્ રામસ્ તદ્ ઇહૈવ વયં ક્ષણાત્ ।
મોહં તસ્યાપનેષ્યામો મરુતો ઽદ્રેર્ ઘનં યથા ॥

એતસ્મિન્ માર્જિતે યુક્ત્યા મોહે ચ રઘુનન્દનઃ ।
વિશ્રાન્તિમ્ એષ્યતિ પદે તસ્મિન્ વયમ્ ઇવોત્તમે ॥

સત્યતાં મુદિતાં પ્રજ્ઞાં વિશ્રાન્તિં ચ સમેત્ય સઃ ।
પીનતાં વરવર્ણત્વં પીતામૃત ઇવૈષ્યતિ ॥

નિજાં ચ પ્રકૃતામ્ એવ વ્યવહારપરમ્પરામ્ ।
પરિપૂર્ણમના માન્ય આચરિષ્યત્ય્ અખણ્ડિતામ્ ॥

ભવિષ્યતિ મહાસત્ત્વો જ્ઞાતલોકપરાવરઃ ।
સુખદુઃખદશાહીનસ્ સમલોષ્ટાશ્મકાઞ્ચનઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તે મુનિનાથેન રાજા સમ્પૂર્ણમાનસઃ ।
પ્રાહિણોદ્ રામમ્ આનેતું ભૂયો દૂતપરમ્પરામ્ ॥

એતાવતા ચ કાલેન રામો નિજગૃહાસનાત્ ।
પિતુસ્ સકાશમ્ આગન્તુમ્ ઉત્થિતો ઽર્ક ઇવાચલાત્ ॥

વૃતઃ કતિપયૈર્ ભૃત્યૈર્ ભ્રાતૃભ્યાં ચાજગામ હ ।
તત્ પુણ્યં પિતુર્ આસ્થાનં સ્વર્ગં સુરપતેર્ ઇવ ॥

દૂરાદ્ એવ દદર્શાસૌ રામો દશરથં તદા ।
વૃતં રાજસમૂહેન દેવૌઘેનેવ વાસવમ્ ॥

વસિષ્ઠવિશ્વામિત્રાભ્યાં સેવિતં પાર્શ્વયોર્ દ્વયોઃ ।
સર્વશાસ્ત્રાર્થતજ્જ્ઞેન મન્ત્રિવૃન્દેન પાલિતમ્ ॥

ચારુચામરહસ્તાભિઃ કાન્તાભિસ્ સમુપાસિતમ્ ।
કકુબ્ભિર્ ઇવ મૂર્તાભિસ્ સંસ્થિતાભિર્ યથોચિતમ્ ॥

વસિષ્ઠવિશ્વામિત્રાદ્યાસ્ તથા દશરથાદયઃ ।
દદૃશૂ રાઘવં દૂરાદ્ ઉપાયાન્તં ગુહોપમમ્ ॥

સત્ત્વાવષ્ટમ્ભગર્વેણ શૈત્યેનેવ હિમાલયમ્ ।
શ્રિતં સકલસેવ્યેન ગમ્ભીરેણ સ્વરેણ ચ ॥

સૌમ્યં સમશુભાકારં વિનયોદારમ્ ઊર્જિતમ્ ।
કાન્તોપશાન્તવપુષં પરસ્યાર્થસ્ય ભાજનમ્ ॥

સમુદ્યદ્યૌવનારમ્ભમ્ ઉદ્યોગશમશોભિતમ્ ।
અનુદ્વિગ્નમ્ અનાયાસં પૂર્ણપ્રાયમનોરથમ્ ॥

વિચારિતજગદ્યાત્રં પવિત્રગુણગોચરમ્ ।
મહાસત્ત્વૈકલોભેન ગુણૈર્ ઇવ સમાશ્રિતમ્ ॥

ઉદારસારમ્ આપૂર્ણમ્ અન્તઃકરણકોટરમ્ ।
અવિક્ષુભિતયા વૃત્ત્યા દર્શયન્તમ્ અનુત્તમમ્ ॥

એવં ગુણગણાકીર્ણો દૂરાદ્ એવ રઘૂદ્વહઃ ।
પરિમેયસિતાચ્છાચ્છસ્વહારામ્બરપલ્લવઃ ॥

પ્રણનામ ચલચ્ચારુચૂડામણિમરીચિના ।
શિરસા વસુધાકમ્પલોલમાનાચલશ્રિયા ॥

પ્રથમં પિતરં પશ્ચાન્ મુનીન્ માન્યૈકમ્ આનતઃ ।
તતો વિપ્રાંસ્ તતો બન્ધૂંસ્ તતો ઽધિકગુણાન્ ગુરૂન્ ॥

જગ્રાહ ચાત્મના દૃષ્ટ્વા મનાક્ સ્વાદુગિરા તથા ।
રાજલોકેન વિહિતાં સ પ્રણામપરમ્પરામ્ ॥

વિહિતાશીર્ મુનિભ્યાં તુ રામસ્ સ શમમાનસઃ ।
આસસાદ પિતુઃ પુણ્યં સમીપં સુરસુન્દરઃ ॥

પાદાભિવન્દનરતં તમ્ અથાસૌ મહીપતિઃ ।
શિરસ્ય્ અભ્યાલિલિઙ્ગાશુ ચુચુમ્બ ચ પુનઃ પુનઃ ॥

શત્રુઘ્નં લક્ષ્મણં ચૈવ તથૈવ પરવીરહા ।
આલિલિઙ્ગ ઘનસ્નેહં રાજહંસો ઽમ્બુજં યથા ॥

ઉત્સઙ્ગે વત્સ તિષ્ઠેતિ વદત્ય્ અથ મહીપતૌ ।
ભૂમૌ પરિજનાસ્તીર્ણે સો ઽંશુકે ઽથ ન્યવિક્ષત ॥

પુત્ર પ્રાપ્તવિવેકસ્ ત્વં કલ્યાણાનાં ચ ભાજનમ્ ।
જનવજ્ જીર્ણયા બુદ્ધ્યા ખેદાયાત્મા ન દીયતે ॥

વૃદ્ધવિપ્રગુરુપ્રોક્તં ત્વાદૃશેનાનુતિષ્ઠતા ।
પદમ્ આસાદ્યતે પુણ્યં ન મોહમ્ અનુધાવતા ॥

તાવદ્ એવાપદો દૂરે તિષ્ઠન્તિ પરિપેલવાઃ ।
યાવદ્ એવ ન મોહસ્ય પ્રસરઃ પુત્ર દીયતે ॥

રાજપુત્ર મહાબાહો શૂરસ્ ત્વં વિજિતાસ્ ત્વયા ।
દુરુચ્છેદા દુરારમ્ભા અપ્ય્ અમી વિષયારયઃ ॥

કિમ્ અતજ્જ્ઞ ઇવાજ્ઞાનાં યોગ્યે વા મોહસાગરે ।
વિનિમજ્જસિ કલ્લોલગહને જાડ્યશાલિનિ ॥

ચલન્નીલોત્પલવ્યૂહસમલોચન લોલતામ્ ।
બ્રૂહિ ચેતઃકૃતાં ત્યક્ત્વા હેતુના કેન મુહ્યસિ ॥

કિંનિષ્ઠાઃ કિયતા કેન કિયન્તઃ કારણેન તે ।
આધયો નુ વિલુમ્પન્તિ મનો ગેહમ્ ઇવાખવઃ ॥

મન્યે નાનુચિતાનાં ત્વમ્ આધીનાં પદમ્ ઉત્તમઃ ।
આપત્સુ ચાપ્તો યો ધીરો નિર્જિતાસ્ તેન ચાધયઃ ॥

યથાભિમતમ્ આશુ ત્વં બ્રૂહિ પ્રાપ્સ્યસિ ચાનઘમ્ ।
સર્વમ્ એવ પુનર્ યેન તવ ભેત્સ્યન્તિ નાધયઃ ॥

ઇત્ય્ ઉત્તમસ્ય સ મુને રઘુવંશકેતુર્ આકર્ણ્ય વાક્યમ્ ઉચિતાર્થવિલાસગર્ભમ્ ।
તત્યાજ ખેદમ્ અભિગર્જતિ વારિવાહે બર્હી યથાભ્યનુમિતાભિમતાર્થસિદ્ધિઃ ॥