mayamatam · અધ્યાય 21.25

અથ એકવિંશોઽધ્યાયઃ
ત્રિતલં પઞ્ચધામાનં સં ક્ષેપાદ્ વચ્યતેઽધુના
સપ્તાષ્ટહસ્તમારભ્ય દ્વિદ્વિહસ્તવિવર્ધનાત્

પઞ્ચદશવિકારાન્તં વ્યાસં તુઙ્ગં તુપૂર્વવત્
સપ્તાષ્ટનન્દહસ્તેતુસપ્તાષ્ટાં શૈર્વિભાજિતે

ભાગેન કત્ન ટવિસ્તારં કોષ્ઠદ્વિત્રિગુણાયતમ્
લમ્બપઞ્જરમર્ધાંશં હારાભાગં તુતત્સમમ્

ઊધ્ધ્વભૂમૌ ષડંશેંઽશં કત્ન ટં તદિ દ્વગુણાયતમ્
કોષ્ઠકં ચાન્તરેહારં ભાગેનૈ વપ્રકલ્પયેત્

ઊધ્ધ્વભૂમૌ ત્રિભાગેન મધ્યેભદ્રં વિધીયતે
દણ્ડં સાર્ધંદ્વિદણ્ડં વા ભદ્રં તત્ કારયેદ્ બુધઃ

વિમાનોચ્ચેવિશેષેણ ચતુ ર્વિંશતિભાજિતે
પાશગઙ્ગાશ્વિનીભિસ્તુસત્રિપાદગુણાં શકઃ

સાર્ધાંશૈઃ સાર્ધબન્ધાં શૈઃ સપાદાં શાર્ધકાં શકઃ
સાર્ધત્રિભિસ્તુભાગેન યોજયેત્ તુવિચક્ષણઃ

ધરાતલમધઃ સ્તમ્ભ મઞ્ચમઙિ ઘ્રકમઞ્ચકમ્
તલિપં પ્રસ્તરં વેદીકન્ધરં શિખરં ઘટમ્

કત્ન ટં નીડં કોષ્ઠકં ચાષ્ટકં તદ્ વેદારાભં જન્મતઃ સ્થૂપિકાન્તમ્
ઊધ્ધ્વેભૂમાવલ્પનીડં દ્વિરષ્ટાવિષ્ટં હ્યસ્મિન્ ષણ્ણવત્યલ્પનાસમ્

નાનાધિષ્ઠાનાઙિ ઘ્રવેદ્યાદિયોગં મૂર્ધન્યષ્ટાર્ધંતથાદભ્રનાસમ્
કોષ્ઠં કત્ન ટાદુન્નતં ચેત્ સમં ચ શમ્ભોર્વાસં સ્વસ્તિકં તત્રિભૌમમ્

તારેસપ્તનવાં શેતુભાગં સૌષ્ઠિકવિસ્તૃતમ્
શાલાભાગં તથા દ્વ્યં શં હારાભાગેન કલ્પયેત્

અષ્ટકત્ન ટં તુતત્કોષ્ઠં દ્વાદશૈવ વિધીયતે
અષ્ટૌ નીડાનિ વિં શત્તુશતમત્રાલ્પનાસિકમ્

અષ્ટાશ્રં મસ્તકં વેદી કન્ધરં ચાષ્ટનાસિકમ્
વિમલાકૃતિકં નામ્ના શમ્ભોર્વાસં સનાતનમ્

હસ્તનવસપ્તતતિ સપ્તનવભાગં ભાગતતિકત્ન ટવસુકં તુરવિકોષ્ઠમ્
ઊધ્ધ્વવસુપઞ્જરમથાષ્ટગલનાસં વિં શતિશતાનુવિમલાકૃતિ વિમાનમ્

એકાદશકરં વ્યાસમષ્ટભાગૈ ર્વિભાજયેત્
તચ્ચતુર્ભા ગમાધિક્યમાયતં વૃત્તમિષ્યતે

દ્વ્યશ્રવૃત્તમધિષ્ઠાનં તદ્વત્ કન્ધરમસ્તકમ્
તદ્વિસ્તારાર્ધમાનેન વર્તુ લં વર્તનીયકમ્

અશ્રાત્ પાશ્શ્વેચ પૃષ્ઠં ચ કુર્યાદકદ્વયાં શકમ્
કત્ન ટકોષ્ઠકનીડાનાં વિસ્તારં ભાગમિષ્યતે

કોષ્ઠકં દ્વિગુણાયામં હારા ભાગેન યોજિતા
સમં ત્રિપાદમર્ધંવા મુખમણ્ડપમિષ્યતે

મણ્ડપોધ્ધ્વંયથા હમ્મ્યંતથાલઙ્કારમીરિતમ્
કત્ન ટકોષ્ઠાદિસં યુક્તં મણ્ડપં સર્વહમ્મ્યકે

ત્રિવર્ગસહિતં વાઽપિ તોરણાદ્યૈ ર્વિચિત્રિતમ્
મણ્ડપં સમસૂત્રં ચેદન્તરાલં તુનિમ્નકમ્

કત્ન ટકોષ્ઠાદિ સર્વાઙ્ગં માનસૂત્રાદ્ બહિર્ગતમ્
સ્વવ્યાસાર્ધંતદર્ધાર્ધંદણ્ડં સાર્ધદ્વિદણ્ડકમ્

દ્વિદણ્ડાર્ધંત્રિદણ્ડં વા માનસૂત્રાદ્ બહિર્ગતમ્
એવં યુઞ્જીત હમ્મ્યંતુસમ્પદામાસ્પદં સદા

અજુસૂત્રં પ્રમાણાન્તં તદ્ભઙ્ગં વિપદાં પદમ્
ષડ્ ભાગં સ્યાત્ તદૂધ્ધ્વેતુપૃષ્ઠતસ્તસ્ય પાશ્શ્વયોઃ

કૃત્વાક દ્વિગુણાં શં તુકત્ન ટકોષ્ઠાદિ પૂર્વવત્
ઊધ્ધ્વભૌમં ચતુર્ભા ગં યથાયુ ક્તિવશાન્નયેત્

મસ્તકે પુરતો નેત્રશાલાવક્ત્રસમન્વિતમ્
ગર્ભકત્ન ટોપસમ્પન્નં ક્ષુદ્રનાસ્યઙિ ઘ્રસં યુતમ્

કત્ન ટકોષ્ઠાદિસં યુક્તં યથાલઙ્કારમાચરેત્
શિખરેદશ નાસ્યઃ સ્યુ સ્તિસ્રઃ પાદસમન્વિતાઃ

અષ્ટકત્ન ટં તથા કોષ્ઠં નીડં દ્વાદશ ચૈ વહિ
હારાયાં ક્ષુદ્રનીડં સ્યાદક દ્વિગુણસં ખ્યયા

નાનામસૂરકસ્તમ્ભવેદિકાદ્યૈરલઙ્કૃતમ્
સોપપીઠમધિષ્ઠાનં કેવલં વા મસૂરકમ્

હસ્તિપૃષ્ઠમિદં નામ્ના સર્વદેવેષુયોગ્યકમ્
પાદોચ્ચત્રિદ્વિભાગોચ્ચં પાદં સર્વાઙ્ગસં યુતમ્

પોતિકારહિતં વીરકાણ્ડોપરિ સમણ્ડિતમ્
ઉત્તરં વાજનં સાબ્જક્ષેપણં નિમ્નવાજનમ્

તદૂધ્ધ્વેઝષકાણ્ડં સ્યાન્નાનાપત્રૈર્વિચિત્રિતમ્
તોરણાકૃતિસં યુક્તં મૃણાલ્યન્વિતકન્ધરમ્

સર્વાલઙ્કારસં યુક્તં સ્તમ્ભતોરણમીરિતમ્
પાદાન્તરેવા હારાયાં કર્ણપ્રાસાદમધ્યમે

શાલામધ્યેઽન્તરાલેતુકુર્યાત્ સર્વેષુધામસુ
સ્તમ્ભેસ્રવાઙ્ગયુ ક્તે સમતલમુભયોઃ પાશ્શ્વયોર્વીરકાણ્ડ-સ્યાગ્રેન્યસ્તોત્તરં વાજનમુપરિ દલં ક્ષેપણં તોરણાગ્રમ્
નક્રઃ પત્રાદિભિર્યદ્ વિરચિતમથ તદ્ ધામ્નિ વા મણ્ડપેવા
શાલાયામન્યવસ્તુ ષ્વભિમતમયુતસ્તમ્ભયુક્ તોરણં સ્યાત્

તદેવચતુરશ્રાભમાયતં તન્મસૂરકમ્

વિસ્તારમષ્ટભાગં સ્યાદાયામં દશભાગભાક્
કત્ન ટકોષ્ઠકનીડં ચ ભાગેન પરિકલ્પયેત્

હારાબાગં તુભાગેન ષડંશં ચોધ્ધ્વભૂમિકે
તદૂધ્ધ્યેતુચતુર્ભા ગમાયામેદ્વ્યં શમાધિકમ્

સાયતં દ્વ્યશ્રવૃત્તં સ્યાદ્ વેદિકાગલમસ્તકમ્
કત્ન ટકોષ્ઠાદિ સર્વાઙ્ગં પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્

નાનાધિષ્ઠાનસં યુક્તં નાનાપાદૈરલઙ્કૃતમ્
પાદોપરિ ભવેન્નાસી સ્વસ્તિબન્ધનશોભિતા

યથા બલં યથા યોગં તથા કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ
એતદપ્યુ દિતં સૌધં ગજપૃષ્ઠં પુરાતનૈઃ

યુ ગ્મેઽપ્યેવં પ્રયુઞ્જીયાત્ સર્વહમ્મ્યંવિચક્ષણઃ
ત્રયોદશકરવ્યાસં નવધા વિભજેત્ સમમ્

ગર્ભગેહં ત્રિભાગેન ગૃહપિણ્ડિસ્તુભાગતઃ
અન્ધારમં શમં શેન પરિતોઽન્ધારિકા ભવેત્

અં શેન સૌષ્ઠિકં કોષ્ઠં વિસ્તારં ત્રિગુણાયતમ્
અર્ધેન નીડવિસ્તારં શેષં હારાઙ્ગમિષ્યતે

કોષ્ઠમધ્યેત્રિદણ્ડે ન નાસી નિર્ગમનાન્વિતા
ઉપર્યપિ ષડંશેંઽશં કત્ન ટં તદિ દ્વગુણાયતમ્

કોષ્ઠકં ભાગતો હારા પઞ્જરૈ રન્વિતા ભવેત્
ઊધ્ધ્વભાગં ત્રિભાગેન મધ્યેદણ્ડે ન નિર્ગમમ્

ચતુરશ્રમધિષ્ઠાનં વસ્વશ્રં ગલમસ્તકમ્
આદૌ તલેચતુષ્કર્ણેકત્ન ટં વેદાશ્રમસ્તકમ્

અષ્ટાશ્રમૂધ્ધ્વભૂમૌ તુસૌષ્ઠિકાનાં તુમસ્તકમ્
અષ્ટકત્ન ટં તથા નીડં કોષ્ઠકં તુતથૈ વ હિ

ક્ષુદ્રનીડં તથાપ્યષ્ટાવષ્ટૌ સ્યુ ર્ગલનાસિકાઃ
સ્વસ્તિકાકારસં યુક્તં નાસિકાભૂષણં ભવેત્

ભદ્રકોષ્ઠમિદં નામ્ના યથાર્થંપરિકીર્તિતમ્
તદેવવર્તુ લં કર્ણકત્ન ટમૂધ્ધ્વોધ્ધ્વભૂમિકે

મસ્તકં તસ્ય વૃત્તં સ્યાચ્ચતુર્નાસીસમન્વિતમ્
વૃત્તકત્ન ટમિદં નામ્ના દેવાનાં સાર્વદેશિકમ્

તદેવાષ્ટાં શમાધિક્યમાયતં ચતુરશ્રકમ્
કર્ણકત્ન ટં યુ ગાશ્રં સ્યાદાયતં વૃત્તમસ્તકમ્

કોષ્ઠભદ્રં વિના તત્ર શેષં પૂર્વવદાચરેત્
સ્થૂપિત્રયસમાયુ ક્તમેતન્નામ્ના સુમઙ્ગલમ્

પઞ્ચાદશકરવ્યાસં પઙ્ક્ત્યં શેન વિભાજયેત્
ગર્ભગેહં ચતુર્ભા ગમન્ધાર્યંશેન યોજિતા

અલિન્દ્રમં શમં શેન ખણ્ડહમ્મ્યંબહિઃ ક્રમાત્
કર્ણેમધ્યેઽન્તરેકાર્યંકત્ન ટં કોષ્ઠં ચ પઞ્જરમ્

ભાગેન કોષ્ઠકાયામં દ્વિગુણં સમ્મતં બુધૈઃ
ઊધ્ધ્વભૂમૌ રસાં શેતુભાગં સૌષ્ઠિકવિસ્તૃતમ્

કોષ્ઠકં દ્વિગુણાયામં હારા ભાગેન યોજયેત્
તદૂધ્ધ્વેતુચતુર્ભા ગં દ્વિભાગં મધ્યનિર્ગમમ્

દણ્ડં વાઽધ્યર્ધદણ્ડં વા દ્વિદણ્ડં વા વિશેષતઃ
ચતુરશ્રમધિષ્ઠાનં તદ્વત્ કન્ધરમસ્તકમ્

અષ્ટકત્ન ટં તથા નીડં કોષ્ઠકં તુતથૈ વચ
લમ્બનીડમુપર્યષ્ટૌ વર્ષસ્થલસમન્વિતમ્

નાસિકા સ્વસ્તિકાકારા સ્રવત્ર પરિશોભિતા
નાનામસૂરકસ્તમ્ભવેદીજાલકતોરણમ્

ઉન્નતૌ કત્ન ટકોષ્ઠૌ ચેદન્તરપ્રસ્તરાન્વિતૌ
એતદ્ ગાન્ધારમિત્યુ ક્તમષ્ટાશ્રં વાગલં શિરઃ

તદેવવર્તુ લં વેદી કન્ધરં શિખરં ભવેત્
શેષં પૂર્વવદુ દ્દિષ્ટં નામ્ના શ્રીભોગમિષ્યતે

વૃત્તેવૃત્તાયતેદ્વ્યશ્રવૃત્તેઽષ્ટાશ્રેષડશ્રકે
કત્ન ટકોષ્ઠકનીડાનામુપર્યુ પરિ ચ ક્રમાત્

કત્ન ટકોષ્ઠકનીડૈશ્ચ મણ્ડિતં ખણ્ડહમ્મ્યકે
અજુભાગવિશાલાત્ તુદ્વ્યશ્રવૃત્તેતુવર્તુ લે

ભાગં કિઞ્ચિદ્ ભવેન્ન્યૂનં ભાગં સર્વંસમં તુવા
અષ્ટાં શોન દશાં શોનમૂધ્ધ્વાંશં વાઽપ્યધોં શકાત્

યથા શોભાબલાવાપ્તિસ્તથા યુઞ્જીત બુ દ્ધિમાન્
અર્પિતાનર્પિતં ચૈ વપ્રાસાદં દ્વિવિધં ભવેત્

અર્પિતં ન ચ સાલિન્દ્રમનર્પિતમલિન્દ્રભાક્
એવમલ્પક્રમં સર્વંયોજયેત્ તદ્ વિચક્ષણઃ

ગુણશરમુ નિનન્દૈકાદશૈ કાધિકાક સ્તિથિમુ નિદશ ભાગેહમ્મ્યતારેકૃતે-ઽસ્મિન્
શશિગુણયુ ગ બાણૈઃ ષડ્યમી નાગનન્દૈઃ સ્વભવનવિપુલસ્યાર્ધેન
નાલીગૃહં સ્યાત્

હર્મ્ યાઙ્ગાનાં કત્ન ટકોષ્ઠાદિકાનાં ગ્રીવાધસ્તાદ્ વેદિકા યોજનીયા
હારાભાગેવેદિકાવેદિકા વા નીડં વા તત્રાલ્પનાસં ચ કુર્યાત્

તોરણં ત્રિવિધં પત્રતોરણં મકરાન્વિતમ્
ચિત્રતોરણમિત્યેષાં મણ્ડનં ત્વધુનોચ્યતે

બાલચન્દ્રનિભં પત્રૈશ્ચિત્રિતં પત્રતોરણમ્
દ્વયોર્મકરયોર્વક્ત્રસ્થિતમધ્યમપૂરિતમ્

નાનાવિધલતાયુ ક્તમેતન્મકરતોરણમ્
તદેવ પાશ્શ્વયોર્મધ્યં પૂરિમધ્યં દ્વયોસ્તતઃ

નક્રતુણ્ડં પ્રગૃહ્યૈ વ દ્વયોરાસ્યવિનિર્ગતૈઃ
વિદ્યાધરૈ શ્ચ ભૂતૈશ્ચ સિં હૈ વ્વ્યાલૈશ્ચ હં સકઃ

બાલૈઃ સ્રગ્દામકરન્યૈર્મણિબન્ધૈ ર્વિચિત્રિતમ્
ચિત્રતોરણમે તત્ સ્યાદ્ દેવાનાં ભૂભુજાં વરમ્

ગુહાસુપ્રતિમાસ્તાસુપાશ્શ્વપાદયુતાનિ ચ
તોરણાન્યુત્તરાધસ્તાત્ પ્રયોજ્યાનિ વિચક્ષણૈઃ

સ્તમ્ભોચ્ચેપઞ્ચષટ્ સપ્તદ્વ્યં શોચ્ચં તોરણાગ્રકમ્
શેષં પાદોદયં પાદં ચતુરશ્રાષ્ટવૃત્તયુક્

કુ મ્ભમણ્ડ્યાદિસં યુક્તં પોતિકારહિતં તુવા
ઉત્તરં વાજનં સાબ્જક્ષેપણં ક્ષુદ્રવાજનમ્

પોતિકોપરિ વા કુર્યાદ્ વીરકાણ્ડસ્ય ચોપરિ
ઉત્સન્ધ્યન્તાનતાગ્રં તુકુર્યા ન્મકરવિષ્ટરમ્

તુઙ્ગાર્ધંત્રિચતુષ્ જ્ પઞ્ચદણ્ડતોરણવિસ્તૃતમ્
દ્વારતુ લ્યોન્નતં વ્યાસાન્તરં સ્તમ્ભદ્વયોરપિ

ઉત્તરોત્તરયુ ક્તાષ્ટમઙ્ગલોધ્ધ્વસ્થનક્રવત્
ઘ્નકં પઞ્ચવક્ત્રં તુતદૂધ્ધ્વેશૂલસં યુતમ્

છત્રકે તુપતાકાશ્રીર્ભેરી કુ મ્ભં ચ દીપિકા
નન્દ્યાવર્તેન ચાષ્ટૌ હિ સર્વેષામષ્ટમઙ્ગલમ્

એવં પ્રોક્તં ચતુર્ભેદં દેવાદીનાં તુતોરણમ્
પદ્માસનોધ્ધ્વેકુ મ્ભસ્ય તિર્યક્ ચારુલતાકૃતિઃ

તદૂધ્ધ્વેઘ્નકોધ્ધ્વાબ્જમિષ્ટકુ મ્ભલતાગ્રકમ્

પદ્મકુ મ્ભલતૈ વં સ્યાદન્યદપ્યેવમૂહ્યતામ્
તદેવોત્સન્ધિકોધ્ધ્વેતુવીરકાણ્ડસમન્વિતમ્

સ્તમ્ભકુ મ્ભલતૈ વં સ્યાદ્ સ્તમ્ભતોરણવચ્છિરઃ
હારાયાં તુપ્રકર્તવ્યા દૈ વેઽદૈ વેનિકે તને

ષડષ્ટદશ માર્તાણ્ડમનુ વૈકારમાત્રકઃ
વ્યાસં તારાર્ધનિષ્ક્રાન્તં ત્રિદ્વ્યં શં વા ત્રિભાગિકમ્

વૃત્તાકારસમં છન્નં તોરણાઙિ ઘ્રવદાયતમ્
સકન્ધરં તદૂધ્ધ્વેતુશુકનાસ્યા વિભૂષિતમ્

વૃત્તસ્ફુટિતમિત્યુ ક્તં દ્યુસદાં સદ્મભૂષણમ્
તલેતલેતુસોપાનં પ્રયુઞ્જીત વિચક્ષણઃ

ત્રિવિધં તસ્ય મૂલં તુચતુરં વૃત્તમાયતમ્
ચતુ ર્વિધપ્રકારં સ્યાત્ ત્રિખણ્ડં શઙ્ખમણ્ડલમ્

વલ્લીમણ્ડલમત્યર્ધગોમૂત્રેણ સમાહિતમ્
મૂલાદગ્રં ક્રમક્ષીણં પ્રથિતં શઙ્ખમણ્ડલમ્

સ્યાદ્ વલ્લીમણ્ડલં વૃક્ષારોહિવલ્લીસમક્રિયમ્
અશ્વપાદોપરિ સ્થિત્યારોહણં દક્ષિણાઙિ ઘ્રણા

દ્વિદણ્ડાદ્યા સપ્તદણ્ડાત્ સોપાનસ્ય વિશાલતા
અશ્વપાદસ્ય વિસ્તારો દ્વિગુણાદ્યશ્ચતુ ર્ગુણાત્

શયિતવ્યાસપાદાર્ધત્રિપાદાં શં દૃશોદયૈઃ
સ્થિતાનીભબાલવૃદ્ધસમખણ્ડાન્યનુક્રમાત્

શયાનઘ્નકવ્યાસઃ ષોડશાષ્ટાદશાઙ્ગુલાઃ
સમુઁતં ષડંકમેવં સોપાનકલ્પનમ્

હસ્તવ્યાસં દ્વિદણ્ડં તત્પાદવ્યાસં તુબાહલમ્
હસ્તેયથાબલં યોજ્યં પ્રવશેસ્થિતશાયિનોઃ

અયુ ગ્મમેવ સોપાનં ગુહ્યાગુહ્યવશાત્ તતઃ
એકભક્તિવિનિષ્ક્રાન્તં મણ્ડપાદિષુબાહ્યતઃ

સોપાનં સર્વવર્ણાનાં પ્રાદક્ષિણ્યાધિરોહણમ્
પ્રશસ્તં વિપરીતં તદ્ વિનાશાય ભવેદિહ

અધિષ્ઠાનાધિરોહાર્થંસોપાનં પાશ્શ્વયોર્મુ ખમ્
હસ્તિહસ્તં ચાશ્વપાદઘ્નકાન્તં પ્રયોજયેત્

સોપાનં તદધિષ્ઠાનસ્તમ્ભપ્રસ્તરવદ્ ભવેત્
એવં વિધિવિશિષ્ટં તુસોપાનં સમ્પદાં પદમ્

એવં પ્રોક્તં તૈ તિલાનાં નરાણાં વાસેયોગ્યં તોરણં ચૈ વયુ ક્ત્યા
સોપાનં તદ્ભે દમાકારમસ્મિન્ સમ્યગ્ યોજ્યં વાસ્તુ વિદ્યાવિધિજ્ઞૈઃ

સ્યાન્નાગરં દ્રાવિડવેસરં ચ ક્રમેણ વૈ સત્ત્વરજસ્તમાંસિ
મહીસુરોર્વીપતિવૈશ્યકાસ્તેહરિર્વિધાતા હર આધિદૈ વાઃ

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેત્રિભૂમિવિધાનો નામ એકવિંશોઽધ્યાયઃ
અથ દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ
પઞ્ચમાનં ચતુર્ભૌ મં વક્ષ્યેસં ક્ષેપતઃ ક્રમાત્
ત્રિચતુષ્પઙ્ક્તિહસ્તાદિદ્વિદ્વિહસ્તવિવર્ધનાત્

એકદ્વાવિં શદન્તં તુવ્યાસં તુઙ્ગં તુપૂર્વવત્
વિસ્તારોત્સેધમાનાભ્યાં ભાગાન્ વક્ષ્યામિ હમ્મ્યકે

ત્રયોદશકરવ્યાસમષ્ટધા વિભજેત્ સમમ્
એકાં શં કત્ન ટવિસ્તારં શાલાયામં દ્વિભાગિકમ્

ભાગેન પઞ્જરવ્યાસમૂધ્ધ્વેતુપુનરષ્ટધા
પ્રાગ્વદેવ સભાશાલાપઞ્જરાણામુપર્યપિ

ઊધ્ધ્વેષડ્ ભાગિકે ભાગમેકં કત્ન ટસ્ય વિસ્તૃતમ્
દ્વિભાગં કોષ્ઠકાયામં નીડં ભાગાર્ધમિષ્યતે

તદૂધ્ધ્વેગુણભાગેંઽશં મધ્યેદણ્ડે ન નિર્ગમમ્
ઉત્સેધં વિભજેદ્ વિદ્વાન્ નવત્રિં શતિસં ખ્યયા

સાર્ધદ્વ્યં શમધિષ્ઠાનં પઞ્ચાં શં પાદદૈ ઘ્ઘ્યકમ્
તદર્ધંપ્રસ્તરોત્સેધં સત્રિપાદયુ ગાં શકમ્

ઊધ્ધ્વભૂમ્યઙિ ઘ્રકોત્સેધં સપાદદ્વ્યં શમઞ્ચકમ્
જઙ્ઘા તદિ દ્વગુણા ચોધ્ધ્વેદ્વ્યં શેન પ્રસ્તરોદયમ્

પાદાધિકચતુર્ભા ગમુપરિસ્તમ્ભતુઙ્ગકમ્
સ્યાત્ સત્રિભાગપાદેન પ્રસ્તરં વેદિકાં શકમ્

ગલોચ્ચમશ્વિનીભાગં સાર્ધવેદૈસ્તુમૂર્ધનિ
શેષભાગં શિખામાનમાહોમં ચતુરશ્રકમ્

રવિસં ખ્યા ભવેત્ સૌષ્ઠી કોષ્ઠં તાવત્ તુપઞ્જરમ્
શિખરેવેદનાસ્યઃ સ્યુશ્ચાલ્પનાસ્યા વિભૂષિતમ્

સ્વસ્તિકાકારસં યુક્તં નાસિકાભિરલઙ્કૃતમ્
પ્રાગ્વદેવતલં ચાધઃ સ્તમ્ભાલઙ્કારતોરણમ્

સર્વાલઙ્કારસં યુક્તમેતદ્ધમ્મ્યંસુભદ્રકમ્
સર્વંપ્રાગ્વત્ કત્ન ટકોષ્ઠાદિ યુક્ત્યા મધ્યેમધ્યેમસ્તકં મણ્ડલાભમ્

વૃત્તાકારં સ્યાત્ સભાનાં શિરસ્તદ્વિસ્તારાર્ધેનાન્વિતં ગર્ભગેહમ્
શેષં ત્ર્યં શેનાવૃતાવાસપિણ્ડિસ્તત્તુ લ્યં તબ્દાહ્યતોઽન્ધારહારમ્

નાનાધિષ્ઠાનાઙિ ઘ્રવેદ્યાદિયોગં નામ્નેદં સ્યાચ્છ્રીવિશાલં સુહૃષ્ટમ્
પઞ્ચદશકરવ્યાસં નવધા વિભજેત્ ક્રમાત્

ગર્ભગેહં ત્રિભાગૈકં ગૃહપિણ્ડ્યસ્તદં શકમ્
અં શેન પરિતોઽલિન્દ્રં ખણ્ડહમ્મ્યંતથાં શકમ્

સભા શાલા તથા નીડં ભાગેનૈકે ન વિસ્તરાત્
વિસ્તાર ત્રિગુણાયામા સ્વવ્યાસસમનિર્ગમા

શાલામધ્યેમહાનાસી ભાગતત્યા વિનિર્ગતા
સભાકોષ્ઠકનીડાનામન્તરેઽર્ધેન હારકમ્

તદુપર્યષ્ટભાગેન વિભજેત્ કત્ન ટમં શકમ્
કોષ્ઠકસ્ય તુવિસ્તારં તદેવદ્વિગુણાયતમ્

કત્ન ટશાલાન્તરેનીડમં શેન પરિકલ્પયેત્
તદૂધ્ધ્વેરસભાગેતુકત્ન ટમં શેન કોષ્ઠકમ્

વિસ્તારદ્વિગુણાયામમન્તરેઽર્ધેન પઞ્જરમ્
ઊધ્ધ્વભૂમેચતુર્ભા ગેમધ્યેદણ્ડે ન નિર્ગમમ્

અષ્ટાશ્રં કર્ણકત્ન ટં સ્યાત્ કોષ્ઠકં ક્રકરીકૃતમ્
મહાશિખરમષ્ટાશ્રમષ્ટનાસ્યા વિભૂષિતમ્

કત્ન ટકોષ્ઠકનીડાનાં સં ખ્યાયાં પૂર્વવત્ તતિઃ
અસ્યાપ્યુ ત્સેધભાગં ચ પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્

ભદ્રકોષ્ઠમિદં નામ્ના વેદભૌમં દિવૌકસામ્
સપ્તદશકરવ્યાસં દશભાગૈ ર્વિભાજયેત્

નાલીગૃહં ચતુર્ભા ગમં શેનાન્ધારિકા ભવેત્
અલિન્દ્રમં શમં શેન પરિતઃ ખણ્ડહમ્મ્યકમ્

કત્ન ટં કોષ્ઠં ચ્ નીડં ચ ભાગેન પરિકલ્પયેત્
કોષ્ઠાયામં દ્વિભાગં સ્યાચ્છેષં હારા સપઞ્જરમ્

જલસ્થલં વિહાયોધ્ધ્વેવસુભાગૈ ર્વિભાજિતે
ભાગેન કત્ન ટવિસ્તારં કોષ્ઠકં દ્વિગુણાયતમ્

હારાન્તરેતથાં શેન લમ્બપઞ્જરમીરિતમ્
તદૂધ્ધ્વેરસભાગેતુભાગં સૌષ્ઠિકવિસ્તૃતમ્

દ્વિભાગં કોષ્ઠકાયામં હારાયાં ક્ષુદ્રપઞ્જરમ્
તદૂધ્ધ્વેતુત્રિભાગેન મધ્યેદણ્ડે ન નિર્ગમમ્

ચતુરશ્રમધિષ્ઠાનમષ્ટાશ્રં ગલમસ્તકમ્
ત્રિચતુષ્કોષ્ઠકં તાવત્ સૌષ્ઠિકં ચાષ્ટપઞ્જરમ્

લમ્બપઞ્જરમષ્ટૌ હિ ક્ષુદ્રનીડં દ્વિરષ્ટકમ્
ગલનાસ્યષ્ટસં યુક્તં કોષ્ઠકં કિઞ્ચિદુન્નતમ્

નાનામસૂરકસ્તમ્ભવેદીજાલકતોરણમ્
નાનાલઙ્કારસં યુક્તં નાનાચિત્રૈ ર્વિચિત્રિતમ્

સોપપીઠમધિષ્ઠાનં કેવલં વા મસૂરકમ્
સ્વસ્તિકાકારસં યુક્તં નાસિકાભિરલઙ્કૃતમ્

પૂર્વવત્ તુઙ્ગભાગં સ્યાદેતન્નામ્ના જયાવહમ્
નવપઙ્ક્તિકરવ્યાસેદશભાગવિભાજિતે

ગર્ભગેહં ચતુર્ભા ગં ગૃહપિણ્ડિસ્તદં શકે
અન્ધારમં શમં શેન પરિતઃ ખણ્ડહમ્મ્યકમ્

કત્ન ટકોષ્ઠકનીડાનાં તારમં શેન યોજયેત્
કોષ્ઠકં દ્વિગુણાયામં હારા ભાગસમન્વિતા

પઞ્ચાં શેસૌષ્ઠિકવ્યાસેમધ્યેદ્વ્યં શેન વિસ્તરમ્
એકભાગવિનિષ્ક્રાન્ત યુ ગ્મસ્તમ્ભસમન્વિતમ્

સોપપીઠમધિષ્ઠાનં સમઞ્ચં સવિતર્દિકમ્
સકન્ધરશિરોયુ ક્તં સર્વાલઙ્કારસં યુતમ્

પાદુકોત્તરયોર્મધ્યેનવાં શેનોપપીઠકમ્
મસૂરકં દ્વિભાગોચ્ચં દ્વિગુણં સ્તમ્ભદૈ ઘ્ઘ્યકમ્

સાર્ધાંશં પ્રસ્તરોત્સેધમર્ધાંશં વેદિકોદયમ્
ઉત્તરાદિકપોતાન્તં ગલોદયમિતીરિતમ્

પઞ્જરાકૃતિસં યુક્તં કપોતાત્ તુવિનિર્ગતમ્
યથાશોભં યથાયુ ક્તિ તથા શક્તિધ્વજાન્વિતમ્

કપોતપઞ્જરં હ્યેતત્ પ્રાસાદેસાર્વદેશિકે
હારાયાં વાઽથ શાલાયાં મધ્યેમધ્યેતુયોજયેત્

કત્ન ટકોષ્ઠકનીડં ચૈ વાન્તરપ્રસ્તરાન્વિતમ્
જલસ્થલં વિહાયોધ્ધ્વભૂમાવષ્ટાં શસૌષ્ઠિકમ્

દ્વિગુણં કોષ્ઠકાયામં તયોર્મધ્યેતુપઞ્જરમ્
તદૂધ્ધ્વેરસભાગેતુસૌષ્ઠિકોષ્ઠં તુપૂર્વવત્

વિજયસ્ય યથા પ્રોક્તં શેષમૂધ્ધ્વેતુયોજયેત્
કત્ન ટકોષ્ઠાદિ સર્વાઙ્ગં પૂર્વવત્ સં ખ્યયા વિદુઃ

મહાનીડં દ્વિરષ્ટૌ સ્યાન્નામ્નેદં ભદ્રકત્ન ટકમ્
તદેવાન્યદલઙ્કારં શાલામધ્યેસભદ્રકમ્

વૃત્તગ્રીવાશિરોયુ ક્તમેતન્નામ્ના મનોહરમ્
તદેવાન્યદલઙ્કારં વેદાશ્રં કન્ધરં શિરઃ

નાનામસૂરકસ્તમ્ભવેદિકાદ્યૈરલઙ્કૃતમ્
નામ્નાવન્તિકમિત્યુ ક્તં શમ્ભોર્મન્દિરમુત્તમમ્

ત્રિઃસપ્તહસ્તવિપુલેચતુરં શનાલી ધર્માંશકેંઽશમભિતો ગૃહપિણ્ડિમાનમ્
અન્ધારમં શમભિતોંઽશકમઙ્ગહારં કત્ન ટં ચ નીડમથ કોષ્ઠકમં શતારમ્

શાલાયતં દ્વિગુણમં શકતારહારં વાતાયનૈર્મકરતોરણક ર્વિચિત્રમ્
ત્યક્ત્વા જલસ્થલમુપર્યપિ ચાષ્ટભાગેકત્ન ટં ચ નીડમથ કોષ્ઠકમં શતત્યા
શાલાયતં દ્વિગુણમૂધ્ધ્વતલેષડંશેસૌષ્ઠ્યંશમં શવિપુલં દ્વિગુણાયતં સ્યાત્
કોષ્ઠં ચ નીડવિપુલં હિ તદર્ધભાગં ચોધ્ધ્વંયુ ગાંશિનયનાં શકમધ્યભદ્રમ્
દણ્ડે ન નિર્ગમમુપર્યપિ ભદ્રનીડં સાર્ધંદ્વિદણ્ડવિપુલં ગલનાસિકં ચ
વૃત્તાભકન્ધરવિતર્દિકમસ્તકં સ્યાદષ્ટાર્ધનાસિકમદભ્રમથાલ્પમષ્ટૌ

કત્ન ટં ચ નીડમથ કોષ્ થકમુન્નતં સ્યાદાદૌ તલેતદપિ મધ્યમમઞ્ચયુ ક્તમ્
શાલોન્નતં હ્યુપરિ ચોન્નતમૂધ્ધ્વકત્ન ટં વૃત્તાભમત્ર વસુપટ્ટશિરસ્તુમધ્યે

વેદાશ્રકત્ન ટશિખરં હ્યથ મૂલભૂમૌ નાસાલ્પકં હ્યુપરિ વેધવિહીનબન્ધમ્
નાનામસૂરકસહાઙિ ઘ્રકશોમિતાઙ્ગં નામ્ના સુખાવહમિદં સુરમન્દિરં સ્યાત્
સત્રિપાદયુ ગલાર્ધપઞ્ચક દ્દ્વ્યર્ધસાઙિ ઘ્રશરસાર્ધનેત્રકઃ
પઞ્ચભાગિકસ ભાગનેત્રક સ્ત્ર્યઙિ ઘ્રવેદનયનાર્ધવેદકઃ

ત્ર્યઙિ ઘ્રકાં શકશિવદ્વિપાદગઙ્ગાશ્વિનીભિરુદયેષડષ્ટકે
કુટ્ટિમં ચરણમઞ્ચપાદકં પ્રસ્તરં તલિપમઞ્ચમઙિ ઘ્રકમ્

પ્રસ્તરં તલિપમઞ્ચવેદિકં કન્ધરં શિખરકુ મ્ભકં ક્રમાત્
પઞ્ચભૌમમુ દિતં શિવાલકે નન્દપઙ્ક્તિભિરથેન્દ્રિયાં શકઃ

ઉચ્છ્રયેતદધઃ ષડિ ભર્ગુણાં શૈ રઙિ ઘ્રકં તલમ્
ષડ્ ભૌમમેવમુ દ્દિષ્ટં તારાભાગં તથા ભવેત્

તદધઃ સાર્ધષડ્ ભાગૈઃ સપાદગુણભાગકઃ
સ્તમ્ભં મસૂરકં કુર્યાત્ તારેરુદ્રાકભાગતઃ

સપ્તભૌમમિદં પ્રોક્તં વિમાનં સાર્વદેશિકમ્
તદધો મુ નિભિઃ સાર્ધગુણાં શૈઃ સ્તમ્ભકુટ્ટિમમ્

ધર્મરુદ્રાકભાગૈસ્તુસત્રયોદશભાગિકઃ
અષ્ટભૌમં વદન્ત્યસ્મિન્નેવં પ્રાજ્ઞા મુનીશ્વરાઃ

તદધઃ સાર્ધસપ્તાં શૈઃ સત્રિપાદગુણાં શકઃ
સ્તમ્ભં ચ તલકં કુર્યાત્ તારેંઽશં તત્ર પૂર્વવત્

એવં નવતલં પ્રોક્તં દશભૌમમથોચ્યતે
તદધોઽષ્ટયુ ગાં શૈ સ્તુપાદં મસૂરકં ભવેત્

તારેપૂર્વોક્તભાગૈસ્તુમનુભાગૈરથાપિ વા
તદધઃ સાર્ધવસ્વં શૈઃ સપાદયુ ગભાગિકઃ

સ્તમ્ભં મસૂરકં કુર્યાત્ તારેતદ્વચ્ચ પક્ષકઃ
તથા દ્વિરષ્ટભાગૈસ્ તુસપ્તદશાં શકસ્તુવા

એકાદશતલં પ્રોક્તં દ્વાદશ ક્ષમમુ ચ્યતે
તદધો નન્દનન્દાર્ધભાગૈઃ સ્તમ્ભં મસૂરકમ્

તારેદ્વિરષ્ટભાગાદિ યાવદકદ્વયાં શકમ્
ગૃહપિણ્ડ્યલિન્દ્રહારા ગર્ભા ગારાદ્ બહિઃ ક્રમાત્

હમ્મ્યસ્યાવધિકં યાવન્નીયતેતાવદં શકઃ
દ્વિત્રિવેદેષુષડ્ ભાગૈઃ પ્રાગુ ક્તાં શૈ સ્તુવા ગૃહમ્

એકાર્ધેનાથવાલિન્દ્રં શેષં કુ ડ્યેષુયોજયેત્
કેચિત્ ત્રિર્નવભિર્ભા ગૈ ર્વદન્તિ દ્વાદશાવનૌ

ષટ્ કુ ડ્યં પઞ્ચસાલિન્દ્રં બહિઃ કત્ન ટાદિશોભિતમ્
કત્ન ટં કોષ્ઠં ચ નીડં ચ ક્ષુદ્રશાલેભતુણ્ડકમ્

યથાશોભમલઙ્કારં તથા યુઞ્જીત બુ દ્ધિમાન્
યુ ગ્મહસ્તૈરયુ ગ્મૈ ર્વાયોજયેદેવમિચ્છયા

યુ ગ્માં શેદ્વ્યં શકં વાઽપિ કત્ન ટવ્યાસં દ્વિરાયતમ્
શાલાયાશ્ચતુરં શૈર્વાયુ ગ્મેયુ ગ્માં શક ર્વિદુઃ

નાનાભાગૈરલઙ્કારૈ રન્યૈરુક્તં મુનીશ્વરૈઃ
તથા વા તત્ર યુઞ્જીયાત્ પ્રાજ્ઞઃ શિલ્પિષુબુ દ્ધિમાન્

તલમેકં ભવેદ્ ગ્રાસં ખણ્ડહમ્મ્યંચતુઃસ્થલે
દ્વિતલં પઞ્ચષટ્ સપ્તભૂમાવેવ વિધીયતે

ત્રિતલં ચાષ્ટભૂમેતુનન્દપઙ્ક્તિતલેતથા
પઞ્ચભૌમં ચતુર્ભૌ મં દ્વાદશૈ કાદશેતલે

મૂલતઃ કત્ન ટકોષ્ઠાદીન્ યઃ કર્તુંસમ્યગીહતે
તલેતલેવિભાગાં શ્ચ યથાયુ ક્ત્યા પ્રયોજયેત્

કત્ન ટકોષ્ઠાદિસર્વાઙ્ગમુપર્યુ પરિ પૂર્વવત્
કત્ન ટકોષ્ઠકનીડાદ્યૈર્ભેદૈરાખ્યા યથોદિતા

પૂર્વંતૈર્ભેદકર્યુક્તસ્યાખ્યા ધામ્નસ્તથા ભવેત્
આદ્વાદશતલાદેવં યુઞ્જીયાદ્ દ્વિતલાદિતઃ

કર્ણેમધ્યેતયોર્મધ્યેકત્ન ટં કોષ્ઠં ચ પઞ્જરમ્
કર્તવ્યં માનસૂત્રાત્ તુતેષાં નિર્ગમમુ ચ્યતે

સ્વવ્યાસાર્ધંતથાર્ધાર્ધંદણ્ડં વા દ્વિત્રિદણ્ડકમ્
અન્તર્વિન્યાસદેશં તુમાનસૂત્રં ન યોજયેત્

અજુસૂત્રપ્રમાણાન્તં તદ્ભઙ્ગે વિપદાં પદમ્
તસ્માત્ કત્ન ટાદિસર્વાઙ્ગં માનસૂત્રાદ્ બહિર્નયેત્

ચતુરશ્રં તુવસ્વશ્રં ષોડશાશ્રં તુવર્તુ લમ્
મસ્તકં સ્તૂપિકોપેતં કત્ન ટં કર્ણયુતં મતમ્

મધ્યનાસિસમોપેતમર્ધકોટિસમન્વિતમ્
મુખપિટ્ટકયોપેતં શક્તિધ્વજસમાયુતમ્

અનેકસ્થૂપિકોપેતં કોષ્ઠકં મધ્યમેભવેત્
હસ્તિપૃષ્ઠનિભં પૃષ્ઠે શાલાકારં મુખં મુખે

પઞ્જરં વિહિતં કત્ન ટકોષ્ઠયોરન્તરેબુધૈઃ
પાશ્શ્વવક્ત્રં તદેવેષ્ટં હસ્તિ તુણ્ડં સમણ્ડિતમ્

એષ જાતિક્રમઃ પ્રોક્તઃ કર્ણકોષ્ઠસમન્વિતમ્
મધ્યેકત્ન ટં તયોર્મધ્યેક્ષુદ્રકોષ્ઠાદિશોભિતમ્

છન્દમેતત્ સમુ દ્દિષ્ટં કત્ન ટં વા કોષ્ઠકં તુવા
અન્તરપ્રસ્તરોપેતનિમ્નં વોન્નતમેવ વા

વિકલ્પમિતિ નિર્દિષ્ટમાભાસં તદ્વિમિશ્રિતમ્
ક્ષુદ્રાલ્પમધ્યમોત્કૃષ્ટં હર્મ્ યાણામેવમીરિતમ્

જાત્યાદિભેદકર્યુક્તં વિમાનં સમ્પદાં પદમ્
વિપરીતેવિનાશાય ભવેદેવેતિ નિશ્ચયઃ

ષડષ્ટાશ્રેચ વૃત્તેચ દ્વ્યશ્રવૃત્તેચ તત્ ક્રમાત્
પઞ્ચાષ્ટનવપઙ્ક્ત્યં શેવ્યાસૈકાં શેન બાહ્યતઃ

વર્તયેત્ તુતદાકૃત્યા કોટિચ્છેદાર્થમીરિતમ્
ચતુરશ્રસ્ય નાહેન યોજયેત્ તુસમં યથા

તયા વર્તનયા તેષાં માનં સં પૂર્ણમિષ્યતે
માનં ધામ્નસ્તુસં પૂર્ણંજગત્સં પૂર્ણતા ભવેત્

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન કુર્યાત્ સં લક્ષ્ય બુ દ્ધિમાન્
એવં સં ક્ષેપતઃ પ્રોક્તં પ્રાસાદાનાં તુલક્ષણમ્

એકાદિદ્વાદશાન્તં હ્યુદયવિપુલભાગં કરૈ સ્તારમાનં
ચોત્સેધં કત્ન ટકોષ્ઠાદ્યવયવકરણં નાહભેદં ક્રમેણ
પ્રોક્તં સંક્ષિપ્ય સમ્યઙ્ મુ નિભિરવિતથૈ ર્બ્રહ્મપૂર્વૈર્યથોક્તં
નાનાભેદૈ ર્વિમાનં પ્રિયતરમનઘં તૈતલાનાં મયેન

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેચતુર્ભૂમ્યાદિબહુભૂમિવિધાનો નામ દ્વાવિં શોઽધ્યાયઃ
અથ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ
પ્રાકારપરિવારવિધાનમ્
રક્ષાર્થંચ વિમાનાનાં શોભાર્થંચ તથાઽધુના
પરિવારનિવેશાર્થંપ્રાકારં પ્રોચ્યતેબુધૈઃ

કૃત્વા ચતુષ્પદં મૂલપ્રાસાદસ્ય તુવિસ્તૃતમ્
આદ્યં સાલં મહાપીઠં પદૈઃ ષોડશભિર્યુ તમ્

મણ્ડ કાખ્યં દ્વિતીયં સ્યાન્મધ્યં ભદ્રમહાસનમ્
ચતુર્થંસુ પ્રતીકાન્તં પઞ્ચમં ચેન્દ્રકાન્તકમ્

એવં યુ ગ્મપદૈર્યુક્તમયુ ગ્મૈરથ વક્ષ્યતે
એકમાદ્યં વિમાનં સ્યાદાદ્યં સાલં તુપીઠકમ્

દ્વિતીયં સ્થણ્ડિલં સાલં મધ્યં ચોભયચણ્ડિતમ્
સુસંહિતં ચતુર્થંસ્યાદીશકાન્તં તુપઞ્ચમમ્

ચતુરશ્રીકૃતેતેન મુખાયામમિહોધ્ધ્વતઃ
પાદાધિકમથાધ્યર્ધંપાદોનદ્વિગુણં ક્રમાત્

દ્વિગુણં દ્વિગુણાર્ધંચ ત્રિગુણં ચ ચતુ ર્ગુણમ્
મુખાયામમિતિ પ્રોક્તં પ્રાકારાણાં વિશેષતઃ

ક્ષુદ્રાણામલ્પહર્મ્ યાણાં સ્વવ્યાસાર્ધપ્રમાણતઃ
અન્તર્મણ્ડલકં કુર્યાત્ સત્રિહસ્તં તુતત્સમમ્

દ્વિતીયં હિ તૃતીયં તુતસ્માત્ પઞ્ચકરાધિકમ્
તસ્માત્ સસપ્તહસ્તં તુતત્સમં સ્યાચ્ચતુર્થકમ્

નવહસ્તસમાયુ ક્તં તત્સમં પઞ્ચમં ભવેત્
મધ્યમાનાં સ્વતારાર્ધમન્તર્મણ્ડલમિષ્યતે

તત્સમં પઞ્ચહસ્તેન સં યુક્તં સ્યાદ્ દ્વિતીયકમ્
સપ્તહસ્તાધિકં તસ્માત્ સાલમુ ક્તં તૃતીયકમ્

નવહસ્તાધિકં તસ્માચ્ચતુર્થંસાલમીરિતમ્
એકાદશકરૈ ર્યુક્તં તત્સમં પઞ્ચમં ભવેત્

ઉત્તમાનાં સ્વતારાર્ધમાદ્યં સાલં પ્રકીર્તિતમ્
તત્સમં સપ્તહસ્તેન સં યુક્તં સ્યાદ્ દ્વિતીયકમ્

નવહસ્તાધિકં તસ્માદ્ તૃતીયં સાલમુ ચ્યતે
તસ્માદેકાદશાધિક્યં તત્સમં તુચતુર્થકમ્

ત્રયોદશકરૈ ર્યુક્તં તત્સમં પઞ્ચમં ભવેત્
એવં ક્ષુદ્રાલ્પમધ્યાનામુ ત્કૃષ્ટાનાં પ્રકીર્તિતમ્

એતેન કારયેદ્ ધીમાન્ પૂર્વોક્તે ન ક્રમેણ વા
પ્રાકારં પરિતસ્તસ્માન્મુખાયામં તુપૂર્વવત્

ભિત્ત્યભ્યન્તરમાનેન માનયેન્માનવિત્તમઃ
ભિત્તિમધ્યેન બાહ્યેન કશ્ચિદુ ક્તં તુસૂરિભિઃ

અન્તર્મણ્ડલભિત્તેશ્ચ વિષ્કમ્ભં સાર્ધહસ્તકમ્
તસ્માદ્ ત્રિત્યઙ્ગુલાધિક્યાદ્ દ્વિહસ્તાન્તં યથાક્રમમ્

પઞ્ચાનામપિ સાલાનાં વિષ્કમ્ભં પરિગૃહ્યતામ્
તત્તદ્વિષ્કમ્ભમાનેન ત્રિગુણં વા ચતુ ર્ગુણમ્

પ્રાકારોદયમુ દ્દિષ્ટં સ્વાષ્ટાં શોનાગ્રવિસ્તરમ્
ઉત્તરાન્તોચિતા વાઽપિ કુ મ્ભમણ્ડ્યન્તકોદયાઃ

મસૂરકાદિવર્ગા ઢ્યાઃ ખણ્ડહર્મ્ યાભિમણ્ડિતાઃ
અજુ ભિત્તિયુતા વાઽપિ બુબ્દુદાર્ધેન્દુશીર્ષકાઃ

ક્ષુદ્રાલ્પાનાં તુસાલાનાં ભિત્તિર્હસ્તપ્રમાણતઃ
સાર્ધહસ્તાવધિર્યા વત્ પૂર્વવદ્ વર્ધયેત્ ક્રમાત્

સોત્તરા વાજનચ્છત્ર શીર્ષાભા સાલભિત્તયઃ
ભિત્તિવ્યાસસમોત્તુઙ્ગં પાદાર્ધા ધિકમેવ વા

તદુચ્ચેરુદ્રભાગેઽપ્યગ્નિમોક્ષોઽક્ષિશિવાં શકઃ
ઉત્તરં વાજનાબ્જં ચ ક્ષેપણં ચ યથાક્રમમ્

અજુ ભિત્તિયુતં હ્યેતત્ ખણ્ડહમ્મ્યાભિમણ્ડિતમ્
અધિષ્ઠાનાદિવર્ગાઢ્યં નિર્ગમોઁમસં યુતમ્

એકદ્વિત્રિતલોપેતં કુર્યાદાવૃતમણ્ડપમ્
અભ્યન્તરેબહિષ્ઠાત્ તુઅજુ ભિત્તિયુતા ભવેત્

અધોભૂમિત્રિભાગેતુદ્વિભાગં ચોધ્ધ્વભૂમિકમ્
તત્પાદાષ્ટાં શહીનં વા બહિર્ભિત્ત્યુન્નતં ભવેત્

માલિકાકૃતિરેવં વા મહાવારયુતં તુવા
માનાન્તં બાહ્યભિત્ત્યુચ્ચમધો ભૂમેઃ સ્થલાન્તકમ્

મૂલસદ્મોત્તરાન્તં વા પ્રસ્તરાન્તમથાપિ વા
ખણ્ડહર્મ્ યોત્તરાન્તં વા શિખરાન્તોન્નતં તુવા

મણ્ડપં દ્વિતલં વૈ કતલં વાઽપિ તદાવૃતમ્
અધિષ્ઠાનાદિવર્ગાઢ્યં સમં વાષ્ટાં શહીનકમ્

ત્રિપાદં વા વિશેષેણ સાલાધિષ્ઠાનતુઙ્ગતા
દ્વિગુણં ચરણોત્તુઙ્ગં ષડષ્ટાં શોનમેવ વા

ઉક્ષં વા ભૂતરૂપં વા કર્તવ્યં સાલશીર્ષકે
મૂલજન્મતલં હસ્તમાત્રોચ્ચં જન્મસાલતઃ

પ્રતિસાલં તુષણ્માત્રહીનં સ્યાચ્છેષસાલકે
ક્ષુદ્રેસાષ્ટાદશાઙ્ગુ લ્યં મધ્યમેમૂલપાદુકમ્

ક્ષપયેત્ તુચતુર્માત્રૈર્યા વત્ પઞ્ચાન્તસાલકમ્
યોજયેદ્ વિધિનાનેન સ્થપતિસ્તત્ક્રમેણ તુ

પરિવારવિમાનાનાં માનં ગર્ભાર્ધમિષ્યતે
મૂલવસ્તુ ત્રિભાગૈકં મધ્યં વા પાદબાહ્યકમ્

ત્રિચતુષ્પઞ્ચષટ્ સપ્તહસ્તૈ ર્વાહમ્મ્યવિસ્તૃતમ્
અષ્ટૌ વા પરિવારાઃ સ્યુસ્તથા દ્વાદશ ષોડશ

દ્વાત્રિં શત્ પરિવારાશ્ચ હીષ્યન્તેશાસ્ત્રકોવિદૈઃ
પરિવારામરોત્સેધં યુક્ત્યા તત્રૈ વ યોજયેત્

યદુ ક્તં સકલેબેરેતન્માનં ગૃહ્યતાં વરૈઃ
સર્વલક્ષણસં યુક્તં સ્થાનકાસનમેવ વા

હીનવિમાનાનામથ પરિવારાશ્ચાષ્ટ પ્રોક્તાઃ
પ્રાકારોઽપ્યેકઃ સ્યાત્ પીઠપદેચાર્યકાદિષુવા

અષભગણાધિપકમલજા માતૃગુહાર્યા ચ્યુતાશ્ચ ચણ્ડે શઃ
ઉપપીઠપદેચાન્તદ્દ્વાદશ પરિવારકાઃ સ્થાપ્યાઃ

વૃષકમલજગુહહરયઃ પૂર્વવદુ દિતાસ્તથાર્યકાદિપદે
રવિગજવદનયમાસ્તેમાતૃજલેશૌ ચ દુ ર્ગાચ

ધનદશ્ચણ્ડઃ ક્રમશઃ સૂર્યપદાદિષ્વવામગતાઃ
ષોડશ પરિવારાઃ સ્યુશ્ચોગ્રેપીઠેનિધાતવ્યાઃ

અન્તશ્ચાર્યક ભાગાદિષુવૃષભાદ્યાસ્તથા પ્રાગ્વત્
ઈશપદેચ જયન્તેભૃશભાગેઽગ્નૌ ચ વિતથેચ

ભૃઙ્ગનૃપેપિતૃસુ ગલેશોષેવાયૌ ચ મુખ્યકેઽપ્યુ દિતૌ
ચણ્ડશ્ચન્દ્રઃ સૂર્યો ગજવદનઃ શ્રીઃ સરસ્વતી ચેતિ

તા માતરશ્ચ શુક્રો જીવો દુ ર્ગાદિતિસ્તથાપ્યુ દિતિઃ
દ્વાત્રિં શત્ પરિવારાઃ સ્થણ્ડિલકાખ્યેતુચણ્ડિતેસ્થાપ્યાઃ

બ્રહ્મપદં નવબાહ્યો શ્રીજ્યેષ્ઠોમા સરસ્વતી ચૈતાઃ
સાવિન્દ્રેન્દ્રજયાં શેરુદ્રજયેચાપવત્સેચ

આર્યા દિષુચ પદેષુવૃષભાદ્યાઃ પૂર્વવત્ કથિતાઃ
ઈશેપર્જન્યપદેમાહેન્દ્રેભાનુભાગેતુ

સત્યાન્તરિક્ષકાનલપૂષ ગૃહક્ષતાકિભાગેતુ
ગન્ધર્વેમૃષભાગેપિતૃબોધનપુષ્પદન્તવરુણેષુ

અસુરેયક્ષસમીરણભાગેનાગેચ ભલ્લાટે
સોમપદેમૃગભાગેઽપ્યુ દિતૌ દેવાઃ ક્રમાત્ સ્થાપ્યાઃ

ઈશશશિનન્દિકે શ્વરસુરપતયો મહાકાલઃ
દિનકરવહ્નિબૃહસ્પતિગજવદનયમાશ્ચ ભિઙ્ગિરિટિઃ

ચામુણ્ડાપ્યથ નિઅર્તિશ્ચાગસ્ત્યો વિશ્વકર્માચ
જલપતિરથ ભૃગુનામા દક્ષઃ પ્રજાપતિર્વાયુઃ

દુ ર્ગાચ વીરભદ્રો ધનદશ્ચણ્ડે શ્વરઃ શુક્રઃ
સ્થણ્ડિલચણ્ડિતભાગેપણ્ડિતજનમણ્ડલૈરુદિતાઃ

યુ ગ્માયુ ગ્મપદેતેકુ ડ્યગતા વાગતાશ્ચ પદમધ્યે
ત્રિપ્રાકારેપઞ્ચપ્રાકારેઽપ્યેવમેવભવેત્

અષ્ટાદ્યાઃ પરિવારા મધ્યાન્તર્હારયોરુદિતાઃ
પ્રત્યગ્દિઙ્મુખમ્મ્યેમિત્રેવૃષભસ્થિતિઃ પ્રોક્તા

કમલજગુહહરયસ્તેભૂધરભાગાર્યયોર્વિવસ્વતિ ચ
યન્મુખમીશ્વરભવનં તન્મુખમેવોદિતં તેષામ્

શિષ્ટા હર્મ્ યાભિમુખાઃ પૂર્વોક્તપદેનિધાતવ્યાઃ
પ્રાક્પ્રત્યઙ્મુખમુક્ષા દેવાભિમુખો ન વાઽભિમુખઃ

અવાગુત્તરદિશિ મુ ખિનૌ ચણ્ડે શેભાનનૌ ચ મતૌ
પ્રાસાદમણ્ડપસભાશાલાકારાણિ કાર્યા ણિ

પરિવારવિમાનાનિ સર્વાણ્યઙ્ગાનિ યુક્તિવશાત્
મધ્યાન્તર્હારયોરેવ માલિકાપઙ્ક્તિરિષ્યતે

એકદ્વિત્રિચતુર્ભૂમિયુ ક્તા વા પઞ્ચભૂમિકા
ભિત્તેરુપરિ ભિત્તિઃ સ્યાત્ પાદઃ પાદોપરિ સ્મૃતઃ

ભિત્તેરુપરિ પાદો વા પાદોપરિ ન ભિત્તિકા
કત્ન ટકોષ્ઠાદિયુ ક્તા વા જાલભિત્તિરલઙ્કૃતા

મણ્ડપાકૃતિયુ ક્તા વા શાલાકારસભાન્વિતા
ભક્તિમાનં તથા પાદાયામં સંક્ષિપ્ય વચ્યતે

મૂલધામ્નસ્તૂત્તરાન્તમુપાનાદ્યુન્નતં ક્રમાત્
સપ્તભાગૈઃ સમં કૃત્વા દ્વ્યં શં મસૂરકોન્નતમ્

પાદાયામં તુપઞ્ચાં શં પાદં સર્વાઙ્ગસં યુતમ્
અથવા પાદમાનં તુનવભાગૈ ર્વિભાજયેત્

અધિષ્ઠાનં દ્વિભાગં સ્યાચ્છેષં પાદોદયં ભવેત્
સાર્ધદ્વિહસ્તમારભ્ય ષટ્ ષડઙ્ગુલવર્ધનાત્

ષડ્ઢસ્તાન્તં સમુ ત્સેધં સ્તમ્ભં ત્રિઃપઞ્ચસં ખ્યયા
ભિત્ત્યભ્યન્તરતસ્તાવદેવં તસ્યા વિશાલતા

ભક્ત્યાયામં ચ તાવત્ સ્યાત્ ક્ષુદ્રેમહતિ મન્દિરે
ષડઙ્ગુલાત્ સમારભ્ય વાઙ્ગુલાઙ્ગુલવર્ધનાત્

વિં શન્માત્રાવધિર્યા વત્ પાદવિષ્કમ્ભમિષ્યતે
પાદોચ્ચાર્ધમધિષ્ઠાનં ષડષ્ટાં શોનમેવ વા

પાદોદયત્રિભાગૈકં ચૌર્ભા ગૈકમેવવા
પાદબન્ધમધિષ્ઠાનં ચારુબન્ધમથાપિ વા

પાદોનમપ્યલઙ્કારં પ્રસ્તરસ્યાપ્યલઙ્કૃતમ્
પૂર્વોક્તે ન પ્રકારેણ યુક્ત્યા તત્રૈ વ યોજયેત્

ખલૂરિકા મનુ ષ્યાણાં વાસેષ્વેવમુદીરિતાઃ
પ્રથમાવરણાદ્ યાવત્ ત્રિપ્રાકારાન્તમાવૃતિઃ

યથેષ્ટદિશિ હિ દ્વારં યુક્ત્યા યુક્તં નૃણાં મતમ્
પરિવારવિમાનાનિ તત્તદુ ક્તપદેક્રમાત્

આર્યાત્ પૂર્વોક્તનીત્યા તુપ્રાસાદાભિમુખાન્યપિ
નૃત્તમણ્ડપપીઠાદિ પરિવારાદ્ બહિઃ પુરઃ

સ્નાનાર્થંમણ્ડપં વાઽપિ નૃત્તમણ્ડપમેવવા
પરિવારાલયાન્તર્વાકર્તવ્યં સ્વપ્રમાણતઃ

ગર્ભગૃહાર્ધેન સમૌ પીઠવ્યાસોચ્છ્રયૌ મતૌ
એકદ્વિત્રિકરવ્યાસોત્સેધં વા બલિવિષ્ટરમ્

ગોપુરાત્ તુબહિઃ પીઠં પ્રાસાદાર્ધેન નિર્ગમમ્
તત્સમં વા ત્રિપાદં વા નિર્ગમં બલિવિષ્ટરમ્

પઞ્ચાનામપિ સાલાનામારાત્ પૈશાચમગ્રતઃ
પૈશાચપીઠપ્રાસાદમધ્યેતુબલિવિષ્ટરમ્

પીઠોત્સેધેષોડશભાગેભાગેન જન્મં સ્યાત્
જગતી ચતુરં શેન કુર્યાત્ કુમુદં ત્રિભિર્ભા ગૈઃ

ભાગેનોપરિ પટ્ટં કણ્ઠં કુર્યાત્ ત્રિભાગેન
એકે નોપરિ કમ્પં દ્વ્યં શં સ્યાદ્ વાજનં ચોધ્ધ્વે

તદુપરિ વાજનમેકં તદ્વ્યાસાર્ધંત્રિપાદમુપરિદલમ્
પદ્મત્રિભાગમૂધ્ધ્વેકર્તવ્યા કર્ણિકા મધ્યે

તસ્યાર્ધંકમલોચ્ચં વાર્ધો ચ્ચં કર્ણિકાયાસ્તુ
મધ્યેભદ્રયુતં વાભદ્રં વા સોપપીઠં વા

નાનાધિષ્ઠાનાનામાકૃતયો વા યથા તથાપ્યુ ક્તાઃ
એવં પીઠાલઙ્કૃતમુ દિતં પ્રવરૈઃ પુરાતનૈર્મુનિભિઃ

વૃષભસ્યાગ્રતઃ કુર્યાત્ પ્રાસાદાર્ધપ્રમાણતઃ
ધ્વજસ્થાનં તદગ્રેતુતન્નીત્વા ત્રિશિખાલયમ્

એતેવૃષાદયઃ સર્વેચાન્તર્વામેતુગોપુરાત્
મર્યા દિસાલમાશ્રિત્ય પાવકે હવ્યકોષ્ઠકમ્

અગ્નિગોપુરયોર્મધ્યેધનધાન્યગૃહં ભવેત્
યામ્યેમજ્જનશાલા સ્યાત્તત્રસ્થં પુષ્પમણ્ડપમ્

નૈઅર્તિસ્થાનમાશ્રિત્ય કુર્યાદાયુધમણ્ડપમ્
વરુણેવાયુદેશેતુશયનસ્થાનમિષ્યતે

સૌમ્યાયાં તુપ્રકર્તવ્યં ધર્મશ્રવણમણ્ડપમ્
ઈશેવાપી ચ કત્ન પં સ્યાદાપવત્સપદાશ્રિતમ્

ઈશગોપુરયોર્મધ્યેવાદ્યસ્થાનં પ્રકીર્તિતમ્
આરાદીશેવિમાનસ્ય સ્થાનં ચણ્ડે શ્વરસ્ય વા

પૂર્વોક્તસ્થાનદેશેવા કર્તવ્યં ભવનં બુધૈઃ
શક્તિસ્તમ્ભં પીઠાત્ પુરતો વિદ્યાદ્ વિમાનમાનેન

ક્ષુદ્રાણાં દ્વિગુણોદયમલ્પાનાં તત્સમં વિદ્યાત્
મધ્યવિમાનાનામપિ તુઙ્ગાર્ધંવા ત્રિપાદોચ્ચમ્

ઉદયત્રિભાગમુ દિતં વાઽર્ધંવોત્કૃષ્ટહર્મ્ યાણામ્
હસ્તં ષોડશમાત્રં દ્વાદશદશમાત્રકં વિપુલમ્

મણ્ડીકુ મ્ભયુતં તત્ ઘ્નકોઽધ્ધ્વેભૂતમુક્ષા વા
શૈ લં દારુમયં વા વૃત્તં વાષ્ટાશ્રકં દ્વિરષ્ટાશ્રમ્

વેશસ્થાનં વાપી કત્ન પારામૌ ચ દીર્ઘિકા ચૈ વ
સર્વત્ર સમ્મતં સ્યાન્મઠભુ ક્તિનિકે તનં ચાપિ

નાન્તર્મણ્ડલમથ વા ચાન્તહારં તથૈકસાલં ચેત્
અન્તર્હારા મધ્યમહારા મર્યાદાભિત્તિશ્ચ

ત્રિપ્રાકારેઽપ્યુ દિતાઃ પઞ્ચયુતાઃ પઞ્ચસાલાઃ સ્યુઃ
એષાં પ્રાકારાણામુપરિ વૃષાઃ સ્યુઃ સપઙ્ક્તિકાઃ પરિતઃ

શક્તિસ્તમ્ભાત્ પુરતસ્ત્રિચતુઃપઞ્ચાન્તરાલયં નીત્વા
ગણિકાગૃહમથ પાશ્શ્વદ્વયેતુસંવાહિકાસહિતમ્

પ્રાકારબહિઃ પરિતો વાસં પરિવારકાણાં તુ
દાસીનામપિ તદ્વત્ પુરતો વા વાસમુ દ્દિષ્ટમ્

યમદિશિ ગુરુમઠમુ દિતં પૂર્વસ્મિન્ વાઽપ્યવાગ્વદનમ્
શેષમનુ ક્તં સર્વંકુર્યાદ્ રાજોપચારેણ

વિષ્ણુ ધિષ્ણ્યેઽહમદ્યાપિ વચ્યામિ પરિવારકમ્
પ્રમુખેવૈ નતેયશ્ચ વહ્નૌ ગજમુખાલયમ્

યમેપિતામહઃ સપ્ત માતરઃ પિતરીરિતાઃ
ગુહ્યેજલેશેવાયવ્યેદુ ર્ગાસોમેધનાધિપઃ

સેનાપિતરથૈશાનેપીઠાદીનાં તુપૂર્વવત્
પ્રાકારોઽપ્યેક એવં સ્યાદુ ચ્યન્તેદ્વાદશાધુના

વિષ્ણોરભિમુખં ચક્રં ગરુડસ્તત્પ્રદક્ષિણે
શઙ્ખો વામેબહિર્વક્ત્રાશ્ચૈતેસકલરૂપિણઃ

સૂર્યાચન્દ્રમસૌ પાશ્શ્વેગોપુરસ્યાન્તરાનનૌ
વહ્નૌ પચનગેહં સ્યાચ્છેષં પૂર્વવદાચરેત્

મધ્યાન્તર્હારયોરેવ પરિવારાસ્તુષોડશ
મણ્ડપસ્યાગ્રતઃ કુર્યાત્ પક્ષિરાજં તુપીઠકમ્

લોકે શાઃ ક્રમશઃ સ્થાપ્યાસ્તત્તદં શેશિવં વિના
આદિત્યશ્ચ ભૃગુશ્ચૈ વમશ્વિનૌ ચ સરસ્વતી

પદ્મા ચ પૃથિવી ચૈ વમુનયઃ સચિવસ્તથા
દ્વારપાલકમધ્યાદિષ્વન્તરાલેતુકીર્તિતાઃ

દ્વાત્રિં શત્પરિવારાં શ્ચ યુક્ત્યા તત્રૈ વ યોજયેત્ 105-

ચણ્ડપ્રચણ્ડરથ નેમિસપાઞ્ચજન્યદુ ર્ગા ગણેશરવિચન્દ્રમહાનુભાવાઃ
સર્વેશ્વરઃ સુરપતિશ્ચ તથા દશૈ તેપ્રાકારપઞ્ચમુખગોપુરકલ્પનીયાઃ

વૃષસ્ય લક્ષણં સમ્યક્ સંક્ષિપ્યેહ પ્રવક્ષ્યતે

દ્વારલિઙ્ગસમં શ્રેષ્ઠં ચતુરં શવિહીનકમ્
મધ્યમં ત્રિદ્વિભાગોચ્ચં કન્યસં વૃષભોદયમ્

ગર્ભાર્ધંકન્યસં નાલીગેહતુ લ્યં વરોદયમ્
તદન્તરેઽષ્ટભાગેતુનવમાનમુદીરિતમ્

એકાદિનવહસ્તાન્તં કનિષ્ઠાદિત્રયં ત્રયમ્
પઞ્ચાશદં શકં તુઙ્ગમેકાં શમાત્રમીરિતમ્

પઞ્ચાષ્ટાઙ્ગુલમાયામં તન્માનમધુનોચ્યતે
મૂધ્ધ્નસ્તુગલપર્યન્તં દશમાત્રં તતસ્ત્વધઃ

ગ્રીવોચ્ચમષ્ટમાત્રં સ્યાદુરોન્તં ષોડશાઙ્ગુલમ્
ઊરુદૈ ઘ્ઘ્યંચ ષણ્માત્રં જાનુમાનં દ્વિમાત્રકમ્

જઙ્ઘાદીર્ઘંષડઙ્ગુ લ્યા ખુરં કોલકમુ ચ્યતે
શૃઙ્ગાન્તરં દ્વિમાત્રં સ્યાચ્છૃઙ્ગદૈ ઘ્ઘ્યંદ્વિકોલકમ્

મૂલવ્યાસં ત્રિભાગેન શૃઙ્ગાગ્રં તુદ્વિમાત્રકમ્
લલાટં નવમાત્રં સ્યાન્મુખવ્યાસં શરાઙ્ગુલમ્

ઉત્સેધં તત્સમં નેત્રાયામં દ્વ્યઙ્ગુલમીરિતમ્
સાર્ધાઙ્ગુલં તદુ ત્સેધં નેત્રમધ્યાન્મુખાયતમ્

વસુમાત્રં તતઃ પૃષ્ઠં ગ્રીવાન્તં તુષડઙ્ગુલમ્
નેત્રમધ્યાલ્લલાટોચ્ચં ચતુર્માત્રં પ્રકીર્તિતમ્

નેત્રાત્ કર્ણાન્તરં તાવત્ કર્ણાયામં શરાઙ્ગુલમ્
કર્ણમૂલં દ્વિમાત્રં સ્યાદ્ ભાગં કર્ણસ્ય મધ્યમમ્

અગ્રમઙ્ગુલવિસ્તારં ઘનમર્ઘાઙ્ગુલં ભવેત્
ઘ્રાણં સાર્ધાઙ્ગુલાયામમઙ્ગુલં ગાઢવિસ્તૃતમ્

અઙ્ગુલં નાસિકાતુઙ્ગમાસ્યં પઞ્ચાઙ્ગુલાયતમ્
ઉત્તરોષ્ઠં ત્રિમાત્રોચ્ચમધરોષ્ઠં દ્વિમાત્રકમ્

જિહ્વાયામવિશાલોચ્ચં ત્રિદ્વ્યેકાઙ્ગુલમીરિતમ્
ગ્રીવાવ્યાસં દશાઙ્ગુ લ્યા મૂલં દ્વાદશમાત્રકમ્

મૂલેઽગ્રેચ ઘનં પૃષ્ઠે ગ્રીવસ્યાષ્ટષડઙ્ગુલમ્
કકુત્ ષડઙ્ગુલવ્યાસમુ ત્સેધં તુતદર્ધકમ્

ગ્રીવસ્યાગ્રવિશાલં તુદ્વિમાત્રં યુક્તતો ન્યસેત્
કકુદસ્તુશરીરોચ્ચં ત્રિઃષડઙ્ગુલમીરિતમ્

દ્વિઃસપ્તમાત્રકં પૃષ્ઠે વ્યાસં દ્વાદશમાત્રકમ્
અપરોરુવિશાલં તુદશાષ્ટચતુરઙ્ગુલમ્

પઞ્ચાઙ્ગુલં તદાયામં જાનુદેશં દ્વિમાત્રકમ્
જઙ્ઘાદૈ ઘ્ઘ્યંશરાઙ્ગુ લ્યા ત્ર્યઙ્ગુલં સ્યાદ્ વિશાલકમ્

સુરોત્સેધં ત્રિમાત્રં સ્યાત્ પુ ચ્છમૂલં તથૈ વચ
સાર્ધાઙ્ગુલં તુપુ ચ્છાગ્રં જઙ્ઘાન્તં તસ્ય લમ્બનમ્

મુષ્કાયામવિશાલં તુત્રિદ્વિમાત્રં યથાક્રમમ્
શેફાયામં ત્રિમાત્રં સ્યાદુદરાદઙ્ગુલં ઘનમ્

ઊરુમૂલવિશાલં તુચતુરઙ્ગુલમગ્રતઃ
જઙ્ઘાગ્રેતુદ્વિમાત્રં સ્યાચ્છેષં યુક્તિવશાન્નયેત્

સ્થિતં વા શયિતં વાઽપિ યથા યોગ્યં તથાચરેત્
સુધાલોહૈઃ પરૈદ્દ્રવ્યૈર્યથા યોગ્યં તથા ચરેત્

ઘનં વાઽપ્યઘનં વાઽપિ લોહજં યુક્તિતો નયેત્
સકલસ્ય તુયન્માનં તન્માનં વૃષભોદયમ્

કિઞ્ચિન્ન્યૂનાધિકં કાર્યંસર્વદોષસમુદ્ભવમ્
તસ્માત્ પરિહરેદ્ વિદ્વાન્ સર્વલક્ષણસં યુતમ્

દ્વારલિઙ્ગસમં વૃષભં વરં મધ્યમં ચતુરં શવિહીનકમ્
દ્વિત્રિભાગસમોદયમીરિતં કન્યસં ત્રિવિધં મુ નિભિર્વરૈઃ

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેપ્રાકારપરિવારવિધાનો નામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ
અથ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ
અધુના ગોપુરાણાં તુલક્ષણં વક્ષ્યતેક્રમાત્
ક્ષુદ્રાલ્પમધ્યમુખ્યાનાં હર્મ્ યાણાં સ્વપ્રમાણતઃ

મૂલપ્રાસાદવિસ્તારેસપ્તાષ્ટનવભાગિકે
દશૈ કાદશભાગેતુતત્તદેકાં શહીનકમ્

દ્વારશોભાદિવિસ્તારં ગોપુરાન્તં યથાક્રમમ્
ક્ષુદ્રાલ્પયોઃ સમુ દ્દિષ્ટં મધ્યાનાં પ્રવિધીયતે

મૂલધામ્નસ્તુવિસ્તારેચતુષ્પઞ્ચષડંશકે
સપ્તાષ્ટાં શેચ ભાગોનં ગોપુરાન્તં યથાક્રમમ્

દ્વારશોભાદિવિસ્તારં પઞ્ચધા પરિકીર્તિતમ્
ત્રિભાગૈકાં શમધ્યં ચ દ્વિભાગં સ્યાત્ ત્રિભાગિકે

ચતુર્ભા ગેત્રિભાગં તુપઞ્ચાં શેચતુરં શકમ્
દ્વારશોભાદિવિસ્તારં ગોપુરાન્તં ક્રમેણ તુ

ઉત્તમાનામિદં પ્રોક્તં હસ્તૈરપ્યથ વક્ષ્યતે
દ્વિહસ્તાદિ દ્વિરષ્ટાન્તમેકારત્નિવિવર્ધનાત્

એકકં ત્રિવિધા માનં દ્વારશોભાદિપઞ્ચસુ
ત્રિહસ્તાદેકત્રિં શાન્તં દ્વિદ્વિહસ્તવિવર્ધનાત્

પ્રોક્તં ત્રિઃ પઞ્ચધા માનં દ્વારશોભાદિપઞ્ચકે
નવહસ્તં સમારભ્ય દ્વિદ્વિહસ્તવિવર્ધનાત્

સપ્તત્રિં શત્કરં યાવત્ પઞ્ચપઙ્ક્તિપ્રમાણકમ્
શોભાદિગોપુરાણાં ચ વિસ્તારં પરિકીર્તિતમ્

દ્વારશોભા દ્વારશાલા દ્વારપ્રાસાદહમ્મ્યકે
ગોપુરેણ તુપઞ્ચૈતેદ્વારશોભાદિપઞ્ચસુ

અથવા હસ્તમાનેન વિસ્તારં પરિગૃહ્યતામ્
ત્રિપઞ્ચસપ્તનન્દૈકાદશારત્નૈ ર્વિવર્ધનાત્

પઞ્ચમાનં દ્વિરત્નિભ્યાં પઞ્ચસ્વેકસ્ય સં મતમ્
પઞ્ચસપ્તત્રિસ્ત્ર્યેકાદશત્રયોદશમાનતઃ

પ્રથમાવરણેદ્વારશોભાવ્યાસસ્તુપઞ્ચધા
ત્રિપઞ્ચાદ્યાત્રયોવિં શદ્ દ્વારશાલાવિશાલતા

પઞ્ચપઞ્ચકરાદ્ યાવત્ ત્રયત્રિં શત્કરાન્તકમ્
દ્વારપ્રાસાદવિસ્તારં પઞ્ચધા પરિકીર્તિતમ્

પઞ્ચત્રિં શત્કરાદ્ યાવત્ ત્રિચત્વારિં શદન્તકમ્
દ્વારહમ્મ્યસ્ય વિસ્તારં પઞ્ચભેદમથોચ્યતે

નવપઞ્ચકરાદ્ યાવત્ ત્રિપઞ્ચાશત્કરાન્તકમ્
પઞ્ચધા વિપુલં પ્રોક્તં ગોપુરસ્ય મુનીશ્વરૈઃ

ચક્રવર્તિમહારાજવેશ્મન્યપ્યેવમૂહ્યતામ્
સાર્ધંત્રિપાદં દ્વિગુણં ત્ર્યં શૈ કદ્વ્યં શમાયતમ્

શોભાદીનાં તુપઞ્ચાનાં દ્વારાણામુ દિતં તતઃ
તેષામેવં ક્રમાદ્ વ્યાસાદુ ત્સેધં પૃથગુ ચ્યતે

સપ્તાં શેચદશાં શં ચ ચતુરં શેષડંશકમ્
સપ્તભાગં ચતુર્ભા ગેત્રિત્રિભાગં તુપઞ્ચકે

દ્વિગુણં તુયથાસં ખ્યં દ્વારાયતનતુઙ્ગતા
ગોપુરસ્ય તુવિસ્તારત્રિભાગાદેકભાગિકમ્

ચતુર્ભા ગૈકભાગં ચ પઞ્ચભાગદ્વિભાગિકમ્
નિર્ગમં ગોપુરાણાં તુપ્રાકારાદ્ ભિત્તિબાહ્યતઃ

મૂલં સાર્ધંતુપાદોનદ્વિહસ્તં તુદ્વિહસ્તકમ્
તત્તત્ષડઙ્ગુલૈર્નન્દમાત્રૈદ્દ્વાદશમાત્રકઃ

વૃદ્ધ્યા પઞ્ચકરાન્તં તુસપ્તાન્તં તુનવાન્તકમ્
દ્વારં ત્રિઃ પઞ્ચધામાનમેકકં તુપૃથક્ પૃથક્

ક્ષુદ્રેમધ્યેવરેદ્વારવિસ્તારાઃ પરિકીર્તિતાઃ
તત્તદ્વૈપુ લ્યવશતસ્તત્તદુ ત્સેધમુ ચ્યતે

પઞ્ચાં શેભ્યશ્ચ સપ્તાં શં સપ્તાં શેભ્યો દશાં શકમ્
દ્વિગુણાર્ધા ધિકં પાદાધિકં પઞ્ચોચ્છ્રયાઃ સ્મૃતાઃ

મૂલવસ્તુનિરીક્ષ્યૈ વ પાદાધિષ્ઠાનતુઙ્ગતા
ચતુષ્પઞ્ચર્તુ સપ્તાષ્ટનન્દ પઙ્ક્તીશભાનુષુ

ભાગેષ્વેકકભાગોનં સ્વાધિષ્ઠાનાન્તતુઙ્ગકમ્
શેષં તદુપપીઠં સ્યાત્ પાદબન્ધં મસૂરકમ્

પ્રાસાદસ્તમ્ભમાનં વા વસુભાગોનમેવવા
નન્દપઙ્ક્ત્યં શહીનં વા ગોપુરસ્તમ્ભતુઙ્ગકમ્

છેદયેત્ તદધિષ્ઠાનં હોમાન્તં ખાતપાદકમ્
ઉત્તરાન્તં સમુ ત્સેધં તદર્ધંદ્વારવિસ્તૃતમ્

પ્રવેશદક્ષિણેગર્ભમારૂઢે ભિત્તિકે ભવેત્
શ્રીકરં રતિકાન્તં ચ કાન્તવિજયમેવચ

વિજયવિશાલકં ચૈ વ વિશાલાલયમેવચ
વિપ્રતીકાન્તં શ્રીકાન્તં શ્રીકે શં ચ તથા પુનઃ

કે શવિશાલકં સ્વસ્તિકં દિશાસ્વસ્તિકમેવચ
મર્દલં માત્રકાણ્ડં ચ શ્રીવિશાલં ચતુર્મુ ખમ્

એતેપઞ્ચદશ પ્રોક્તા ગોપુરસ્યાભિધાનકાઃ
એકાદિપઞ્ચભૂમ્યન્તં શોભાદ્યલ્પપ્રમાણકમ્

દ્વિતલાદિ ષટ્ તલાન્તં મધ્યમક્રમમુ ચ્યતે
ત્રિતલાત્ સપ્તતલપર્યન્તં ચોત્તમમુ ચ્યતે

સોપપીઠમધિષ્ઠાનં પાદોચ્ચમુત્તરાન્તકમ્
શેષં તત્સ્થૂપિપર્યન્તં ભાગમાનં વિધીયતે

સ્થૂપ્યન્તમુત્તરાન્તં ચ ષડ્ ભાગં વિભજેત્ સમમ્ 36-

સપાદભાગમઞ્ચોચ્ચં કન્ધરોચ્ચં તદં શકમ્
સત્રિપાદદ્વિભાગં તુશિરઃ શેષં શિખોદયમ્

એવમેકતલં પ્રોક્તં દ્વિતલેભાગમુ ચ્યતે
ઉત્તરાદિશિખાન્તં યન્નવધા વિભજેત્ સમમ્

સપાદભાગમઞ્ચોચ્ચં દ્વ્યં શાર્ધંચરણાયતમ્
ભાગૈકં પ્રસ્તરોત્સેધમેકાં શં કન્ધરોદયમ્

સાદ્દ્ધદ્વ્યં શં શિરસ્તુઙ્ગં શેષભાગશિખોદયમ્
એવં દ્વિતલમાખ્યાતં ત્રિતલેભાગમુ ચ્યતે

સ્થૂપ્યન્તમુત્તરાન્તં ચ કૃત્વોચ્ચં દ્વાદશાં શકમ્
સપાદાં શં કપોતોચ્ચં દ્વયં શાર્ધંચરણાયતમ્

ભાગૈકં પ્રસ્તરોત્સેધં દ્વિભાગં પાદદૈ ઘ્ઘ્યકમ્
ત્રિપાદં તત્કપોતોચ્ચમં શં ગ્રીવોદયં ભવેત્

સાર્ધદ્વ્યં શં શિરસ્તસ્માચ્છેષં સ્થૂપ્યૌચ્છ્રયં ભવેત્
એવં ત્રિતલમાખ્યાતં ચતુર્ભૌ મમથોચ્યતે

ઉત્તરાદિશિખાન્તં યન્માનમષ્ટાદશાં શકમ્
સત્રિપાદાં શકં મઞ્ચં ત્રિભાગં તલિપાયતમ્

સાર્ધાંશાં પ્રસ્તરોચ્ચં સ્યાદ્ દ્વ્યં શસાર્ધંપદોદયમ્
સપાદભાગં મઞ્ચોચ્ચં દ્વ્યં શં સ્યાત્ સ્તમ્ભદૈ ઘ્ઘ્યકમ્

મઞ્ચમં શં ગલં ભાગં ત્રિભાગં શિખરોદયમ્ 45-

શેષભાગં શિખામાનં પઞ્ચભૌમમથોચ્યતે
સ્થૂપ્યન્તમુત્તરાન્તં ચ ત્રયોવિં શતિભાગિકમ્

દ્વિભાગં પ્રસ્તરોચ્ચં સ્યાત્ ત્ર્યં શાર્ધંચરણાયાતમ્
પાદોન દ્વ્યં શકં મઞ્ચં પાદાયામં ત્રિયં શકમ્

સાર્ધાંશમૂધ્ધ્વમઞ્ચોચ્ચં દ્વ્યં શાર્ધંપાદદૈ ધ્ધ્યકમ્
સપાદાં શં કપોતોચ્ચં દ્વ્યં શં સ્યાત્ તલિપાયતમ્

પ્રસ્તરોચ્ચં તુભાગેન કન્ધરં ભાગમિષ્યતે
દ્વ્યં શાર્ધંશિખરોત્સેધં શેષં સ્થૂપ્યુ ચ્છ્રયં ભવેત્

ઉત્તરાદિ શિખાન્તં સ્યાદેકોનત્રિં શદં શકમ્
દ્વિભાગં પ્રસ્તરોત્સેધં પાદોચ્ચં ચતુરં શકઃ

પાદોનદ્વ્યં શકં મઞ્ચં ત્ર્યં શાર્ધંપાદદૈ ઘ્ઘ્યકમ્
સત્રિપાદાં શકં મઞ્ચં ત્રિભાગં તલિપાયતમ્

સાર્ધાંશં પ્રસ્તરોત્સેધં દ્વ્યં શાર્ધંપાદદૈઘ્ઘ્યકમ્
સપાદાં શં કપોતોચ્ચમૂધ્ધ્વભાગં દ્વિભાગતઃ

પ્રસ્તરોચ્ચં તુભાગેન કન્ધરં તત્સમં ભવેત્
સાર્ધદ્વ્યં શં શિરસ્તસ્માચ્છેષભાગં શિખોદયમ્

એવં તુષટ્ તલં પ્રોક્તં સપ્તભૌમમથોચ્યતે
ઉત્તરાદિશિખાન્તં યન્માનં ષટિ ત્રં શદં શકમ્

મઞ્ચં સાઙિ ઘ્રદ્વયં સાર્ધવેદાં શં પાદદૈ ઘ્ઘ્યકમ્
દ્વિભાગં પ્રસ્તરોત્સેધં પાદોચ્ચં ચતુરં શકમ્

સત્રિપાદાં શકં મઞ્ચં ત્ર્યં શાર્ધંચરણાયતમ્
પાદોનદ્વ્યં શમઞ્ચોચ્ચં ત્રિભાગં પાદદૈ ઘ્ઘ્યકમ્

સાર્ધાંશં પ્રસ્તરોચ્ચં તુદ્વ્યં શાર્ધંતલિપાયતમ્
સપાદભાગમઞ્ચોચ્ચમૂધ્ધ્વપાદં દ્વિભાગિકમ્

કપોતોચ્ચં તુભાગેન તત્સમં કન્ધરોદયમ્
સત્રિપાદાશ્વિનીભાગં શિરઃશેષં શિખોદયમ્

એવં ભાગાનિ કર્તવ્યાન્યુ ર્વીસં ખ્યાક્રમેણ તુ
વિસ્તારેપઞ્ચભાગેતુનાલીગેહં ત્રિયં શકમ્

શેષં તુભિત્તિવિષ્કમ્ભમેકભૂમેર્વિધીયતે
વિસ્તારેસપ્તભાગં સ્યાદ્ ગર્ભગેહં યુ ગાં શકમ્

શેષં તુભિત્તિવિષ્કમ્ભમેકાં શં કત્ન ટવિસ્તૃતમ્
કોષ્ઠકં ત્ર્યં શકં તારેપઞ્ચાં શં સ્યાત્ તદાયતે

કત્ન ટકોષ્ઠકયોર્મધ્યેપઞ્જરાદિવિભૂષિતમ્
એવં દ્વિતલમુ દ્દિષ્ટં ત્રિતલસ્ય વિધીયતે

વિસ્તારેનવભાગેતુનાલીગેહં ત્રિયં શકમ્
ગૃહપિણ્ડ્યલિન્દ્રહારા ભાગેન પરિકલ્પયેત્

કત્ન ટકોષ્ઠાદિસર્વાઙ્ગં પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્
શેષં તુભિત્તિવિષ્કમ્ભમેકાં શં કત્ન ટવિસ્તૃતમ્

શાલાયામં ત્રિભાગં સ્યાદેકાં શં લમ્બપઞ્જરમ્
હારાભાગમથાર્ધંસ્યાદાયામેકોષ્ઠકાયતમ્

પઞ્ચાં શં વા ષડંશં વાપ્યૂધ્ધ્વેસપ્તાં શવિસ્તૃતમ્
કત્ન ટમં શં દ્વિભાગેન શાલાયામં દ્વિભાગિકમ્

હારાયાં ક્ષુદ્રનીડં તદર્ધભાગમિતિ સ્મૃતમ્
શાલાયામં તુપઞ્ચાં શમાયામેપ્રવિધીયતે

એવં ત્રિતલમાખ્યાતં શેષમૂહ્યં વિચક્ષણૈઃ
તારેપઙ્ક્ત્યં શકે નાલીગેહં તત્રિભિરં શકઃ

સાર્ધાંશં ભિત્તિવિષ્કમ્ભમેકભાગમલિન્દ્રકમ્
એકાં શં ખણ્ડહમ્મ્યંસ્યાત્ કત્ન ટકોષ્ઠાદિ પૂર્વવત્

મુખેઽમુખેમહાશાલા પઞ્ચાં શં ચ ષડંશકમ્
સર્વા વયવસં યુક્તં ચતુર્ભૌ મમિદં વરમ્

તારેરુદ્રાં શકે નાલીગેહં તત્રિભિરં શકઃ
દ્વિભાગં ભિત્તિવિષ્કમ્ભમેકભાગમલિન્દ્રિકમ્

એકાં શં ખણ્ડહમ્મ્યંસ્યાચ્છેષં પૂર્વવદાચરેત્
એવં પઞ્ચતલં વિદ્યાત્ ષટ્ તલં ચાધુનોચ્યતે

વિપુલેદ્વાદશાં શેતુનાલીગેહં યુ ગાં શકમ્
દ્વિભાગં ભિત્તિવિષ્કમ્ભમં શેનાન્ધારકં ભવેત્

અં શેન ખણ્ડહમ્મ્યંસ્યાત્ કત્ન ટકોષ્ઠાદિ પૂર્વવત્
તારેત્રયોદશાં શેતુગર્ભગેહં યુ ગાં શકમ્

દ્વ્યં શાર્ધંભિત્તિવિષ્કમ્ભમેકભાગમલિન્દ્રકમ્
એકાં શં ખણ્ડહમ્મ્યંસ્યાત્ કત્ન ટકોષ્ઠાદિ પૂર્વવત્

મુખેઽમુખેમહાશાલા ષડ્ ભાગેન વિધીયતે
પઞ્જરૈ ર્હસ્તિપૃષ્ઠૈ શ્ચ પક્ષશાલાદિભિર્યુ તમ્

નાનામસૂરકસ્તમ્ભવેદીજાલકતોરણમ્
એવં સપ્તતલં પ્રોક્તં ગોપુરં સાર્વદેશિકમ્

મૂલદ્વારસ્ય વિસ્તારેપઞ્ચભાગૈકહીનકમ્
ચતુર્ભા ગૈકહીનં વોપરિષ્ટાદ્ દ્વારવિસ્તૃતમ્

ઉપર્યુ પરિ વેશં ચ મધ્યપાદોત્તરૈ ર્યુ તમ્
ગર્ભા ગારેતુસોપાનં હ્યુપર્યુ પરિ વિન્યસેત્

ચતુષ્કર્ણેતુસોપાનમુપપીઠેપ્રશસ્યતે
યથાયુ ક્તિ યથાશોભં તથા યોજ્યં વિચક્ષણૈઃ

ગોપુરાણામલઙ્કારં પ્રત્યેકં વક્ષ્યતેઽધુના
મણ્ડપાભા યથા દ્વારશોભા તત્ર પ્રકીર્તિતા

દણ્ડશાલા યથા દ્વારશાલા તત્ર વિધીયતે
પ્રાસાદાકૃતિવદ્ દ્વારપ્રાસાદં પ્રોચ્યતેબુધૈઃ

માલિકાકૃતિવદ્ દ્વારહમ્મ્યંતુપ્રોચ્યતેબુધૈઃ
સશાલાકૃતિસંસ્થાનં દ્વારગોપુરમિષ્યતે

સર્વેષુગોપુરં કુર્યાદ્ યથાયુ ક્તિ વિશેષતઃ
શ્રીકરસ્યાપ્યલઙ્કારં પ્રવક્ષ્યામ્યનુપૂર્વશઃ

વિસ્તારદ્વિગુણં વાઽપિ પાદોનદ્વિગુણાયતમ્
પઞ્ચસપ્ત નવાં શં તુવિસ્તારેપ્રવિધીયતે

વિસ્તારાં શપ્રમાણેન દૈ ઘ્ઘ્યભાગાં શ્ચ કલ્પ્ લયેત્
એકદ્વિત્રિતલોપેતં સર્વા વયવસં યુતમ્

સ્વસ્તિકાકૃતિકં નાસો સર્વત્ર પ્રવિધીયતે
મુખેઽમુખેમહાનાસી વં શનાસી દ્વિપાશ્શ્વયોઃ

શિરઃક્રકરકોષ્ઠં વા યુ ગ્મસ્થૂપિસમાયુતમ્
લુપારોહિશિરો વાઽપિ મણ્ડપાકૃતિરેવ વા

રતિકાન્તસ્ય સંસ્થાનં વિસ્તારાધ્યર્ધમાયતમ્
કત્ન ટકોષ્ઠાદિ સર્વાઙ્ગં પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્

શાલાકારશિરસ્તસ્મિન્ ષણ્ણાસી મુખપૃષ્ઠયોઃ
સાર્ધકોટિસમાયુ ક્તં યુ ગ્મસ્થૂપિસમાયુતમ્

અન્તઃ પાદોત્તરૈ ર્યુક્તં મધ્યવેશનસં યુતમ્
કાન્તવિજયસંસ્થાનં તારત્રિદ્વયં શમાયતમ્

પૂર્વવદ્ ભૂમિભાગં ચ કત્ન ટકોષ્ઠાદિ પૂર્વવત્
અન્તઃપાદોત્તરૈ ર્યુક્તં નાનાઙ્ગૈઃ સમલઙ્કૃતમ્

શિખરેચ મુખેપૃષ્ઠે ષણ્ણાસ્યઃ પાશ્શ્વયોદ્દ્વયોઃ
સભાકાર શિરસ્તસ્મિન્નયુ ગ્મસ્થૂપિકાન્વિતમ્

દ્વારશોભાત્રયં પ્રોક્તં દ્વારાઙ્ગં મુખશોભિતમ્
વિજયવિશાલસંસ્થાનં વિસ્તારદ્વિગુણાયતમ્

સપાદં વાઽથ સાર્ધંવા પાદોનદ્વિગુણાયતમ્
સપ્તનન્દશિવાં શૈ શ્ચ તલં દ્વિત્રિચતુષ્ટયમ્

સાલિન્દ્રેત્રિચતુર્ભૌ મૌ ચતસ્રો મુખપિટ્ટકાઃ
મુખેપૃષ્ઠે મહાનાસી સાર્ધકોટિ સભદ્રકમ્

પાશ્શ્વયોઃ પઞ્જરૈ ર્યુક્તં શાલાકારશિરઃ ક્રિયમ્
અયુ ગ્મસ્થૂપિકોપેતં સર્વા વયવસં યુતમ્

વિશાલાલયસંસ્થાનં પાદોનદ્વિગુણાયતમ્
પૂર્વવદ્ ભૂમિભાગં ચ કત્ન ટકોષ્ઠાદ્યલઙ્કૃતમ્

અર્ધકોટિ સભદ્રં સ્યાદ્ ભદ્રનાસી મુખેઽમુખે
ચતસ્રઃ પાશ્શ્વયોર્ના સ્યઃ શાલાશિખરસં યુતમ્

અયુ ગ્મસ્થૂપિકોપેતં શેષં પૂર્વવદાચરેત્
વિપ્રતીકાન્તસંસ્થાનં ત્ર્યં શેદ્વ્યં શાધિકાયતમ્

કત્ન ટકોષ્ઠાદિ સર્વાઙ્ગં પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્
પૂર્વવદ્ ભૂમિભાગં ચ ચતુ ર્દિગ્ગતભદ્રકમ્

ચતસ્રઃ શિખરેનાસ્યઃ શિરો ભદ્રસમન્વિતમ્
અન્તઃ પાદોત્તરૈ ર્યુક્તમયુ ગ્મસ્થૂપિકાન્વિતમ્

દ્વારશાલાત્રયં પ્રોક્તં સર્વાઙ્ગં પરિમણ્ડિતમ્
શ્રીકાન્તસ્ય ચ સંસ્થાનં વિસ્તારાધ્યર્ધમાયતમ્

નન્દપઙ્ક્તિશિવાં શૈ શ્ચ ત્રિચતુષ્પઞ્ચભૂમયઃ
અન્તઃ પાદોત્તરૈ ર્યુક્તમન્ધારાદ્યૈરલઙ્કૃતમ્

દ્વારસ્યોધ્ધ્વેઽન્તરેરઙ્ગં પરિભદ્રસમન્વિતમ્
મુખેઽમુખેમહાનાસી શાલાકારશિરો ભવેત્

અર્ધકોટિસમાયુ ક્તં ચતુષ્પઞ્જરશોભિતમ્
શ્રીકે શસ્ય તુસંસ્થાનં તારત્રિભાગમાયતમ્

પૂર્વવદ્ ભૂમિભાગં ચ દ્વારેનિર્ગમકુટ્ટિમમ્
સાન્ધારં કત્ન ટકોષ્ઠાદિસર્વા વયવસં યુતમ્

નાનામસૂરકસ્તમ્ભવેદિકાદ્યૈરલઙ્કૃતમ્
અન્તઃ પાદોત્તરૈ ર્યુક્તં મધ્યેવારણશોભિતમ્

મુખેઽમુખેમહાનાસી શાલાકારશિરઃક્રિયમ્
પાશ્શ્વયોર્વેદનાસ્યઃ સ્યુઃ સર્વા વયવશોભિતમ્

સ્વસ્તિકાકૃતિવન્નાસી સર્વત્ર પરિશોભિતા
નન્દ્યાવર્તગવાક્ષાદિજાલકાદ્યૈ ર્વિચિત્રિતમ્

કે શવિશાલસંસ્થાનં વિસ્તારાધ્યર્ધમાયતમ્
પૂર્વવદ્ ભૂમિભાગં ચ મધ્યવારણશોભિતમ્

કત્ન ટકોષ્ઠાદ્યલઙ્કારં પૂર્વવત્ પ્રિકલ્પયેત્
મુખેપૃષ્ઠે દ્વિપાશ્શ્વેતુમહાનાસીચતુષ્ટયમ્

સભાકારશિરસ્તસ્ય મુખેપૃષ્ઠે દ્વિપાશ્શ્વયોઃ
અયુ ગ્મસ્થૂપિકાયુ ક્તં દ્વારપ્રાસાદકત્રયમ્

સ્વસ્તિકસ્ય તુસંસ્થાનં વિસ્તારદ્વિગુણાયતમ્
પઙ્ક્તિરુદ્રાકભાગૈસ્તુવેદપઞ્ચર્તુ ભૂમયઃ

અન્તઃ પાદોત્તરૈ ર્યુક્તં ભૂમિભાગં ચ પૂર્વવત્
કત્ન ટકોષ્ઠાદિસર્વાઙ્ગૈરન્ધારાદ્યૈરલઙ્કૃતમ્

સભાશિખરસં યુક્તં સ્વસ્તિકાકૃતિનાસિયુક્
અષ્ટનાસિ સભાગ્રેતુઅયુ ગ્મસ્થૂપિકાન્વિતમ્

દિશાસ્વસ્તિકસંસ્થાનં વિસ્તારદ્વિગુણાયતમ્
પૂર્વવદ્ ભૂમિભાગં ચ કત્ન ટકોષ્ઠાદ્યલઙ્કૃતમ્

અન્ધાર્યન્ધારહારાઙ્ગં ખણ્ડહર્મ્ યાભિમણ્ડિતમ્
મુખેઽમુખેઽતિભદ્રાં શં શિરશ્ચાયતમણ્ડલમ્

મહાનાસિ ચતુર્યુક્તં ચતુષ્પઞ્જરશોભિતમ્
અન્તઃપાદોત્તરૈ ર્યુક્તં સર્વા વયવસં યુતમ્

અનુ ક્તં પૂર્વવત્ સર્વમયુ ગ્મસ્થૂપિકાન્વિતમ્
મર્દલસ્ય તુસંસ્થાનં વિસ્તારદ્વિગુણાયતમ્

પૂર્વવદ્ ભૂમિભાગં ચ કત્ન ટકોષ્ઠાદ્યલઙ્કૃતમ્
પુરેપૃષ્ઠે સભાગ્રં સ્યાદ્ વિસ્તારત્ર્યં શનિર્ગમમ્

શાલાકારશિરોયુ ક્તં ક્ષુદ્રનાસીવિભૂષિતમ્
મુખેપૃષ્ઠે મહાનાસી ચતુષ્પઞ્જરશોભિતમ્

અન્તઃ પાદોત્તરૈ ર્યુક્તં દ્વારહમ્મ્યંત્રિધોદિતમ્
માત્રાકાણ્ડસ્ય સંસ્થાનં વિસ્તારદ્વિગુણાયતમ્

રુદ્રાકત્રયોદશાં શૈઃ પઞ્ચષટ્ સપ્તભૂમયઃ
પૂર્વવદ્ ભૂમિભાગં ચ કત્ન ટકોષ્ઠાદિ પૂર્વવત્

અન્તઃપાદોત્તરૈ ર્યુક્તં ચતુ ર્દિગ્ગતભદ્રકમ્
ગૃહપિણ્ડ્યલિન્દ્રહારાભિર્મણ્ડિતં ખણ્ડહમ્મ્યવત્

શાલાકારશિરઃ કુર્યા ન્મહાનાસી મુખેઽમુખે
પાશ્શ્વયોઃ ક્ષુદ્રનાસ્યશ્ચ યથાયુ ક્ત્યા પ્રયોજયેત્

શ્રીવિશાલસ્ય સંસ્થાનં પચાં શેદ્વ્યં શમાયતમ્
પૂર્વવદ્ ભૂમિભાગં ચ મૂલતઃ ક્રકરીકૃતમ્

શિરઃ ક્રકરકોષ્ઠં ચ સભા વા તત્ર શીર્ષકમ્
નાનામસૂરકસ્તમ્ભવેદિકાદ્યૈરલઙ્કૃતમ્

ચતુ ર્દિક્ષુમહાનાસી ક્ષુદ્રનાસીવિભૂષિતા
સ્વસ્તિકાકૃતિવન્નાસ્યઃ સર્વત્ર પરિકલ્પયેત્

ચતુર્મુ ખસ્ય સંસ્થાનં ચતુર્ભા ગાધિકાયતમ્
પુ ર્વવદ્ ભૂમિભાગં ચ દિશાભદ્રકસં યુતમ્

હારામધ્યેતુકર્તવ્યં કુ ડ્યકુ મ્ભલતાન્વિતમ્
તોરણૈર્જાલક ર્વૃત્તસ્ફુ ટિતાદ્યૈરલઙ્કૃતમ્

કત્ન ટૈર્નીડૈસ્તથા કોષ્ઠૈઃ ક્ષુદ્રકોષ્ઠૈ ર્વિભૂષિતમ્
ગૃહપિણ્ડ્યલિન્દ્રહારાભિર્મણ્ડિતં ખણ્ડહમ્મ્યવત્

સભાશિરસ્તુવા શાલાકારં વા શીર્ષકં તુતત્
ચતુર્ના સિસમાયુ ક્તં પાશ્શ્વેદ્વે દ્વે તુનાસિકે

ઉપર્યુ પરિકત્ન ટાદ્યૈઃ સર્વાઙ્ગૈઃ સમલઙ્કૃતમ્
અન્તઃ સોપાનસં યુક્તં દ્વારગોપુરકં ત્રિધા

વર્ષસ્થલસમોપેતં નિર્વા રિતલકં તુવા
ઘનાઘનાઙ્ગયુ ક્તાનિ શ્રીકરાદીનિ યુક્તિતઃ

નાનાવિધસ્તમ્ભમસૂરકાણિ નાનાવિધાઙ્ગાનિ સલક્ષણાનિ
નાનોપપીઠાનિ સમણ્ડકાનિ ભદ્રાણ્યભદ્રાણિ ઘનાઘનાનિ

એકાદિસપ્તાન્તતલાનિ યુક્ત્યા શોભાદિપઞ્ચાદશગોપુરાણિ
શાલાસભામણ્ડપશીર્ષકાણિ પ્રોક્તાનિ સદ્મન્યમરેશ્વરાણામ્

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેગોપુરવિધાનં નામ ચતુ ર્વિંશોઽધ્યાયઃ
અથ પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ
મણ્ડપસભાવિધાનમ્
દેવાનાં દ્વિજભૂમીશવૈશ્યાનાં શૂદ્રજન્મનામ્
તત્તદ્યોગ્યં યથાયુ ક્ત્યા મણ્ડપં પ્રવિધીયતે

પ્રાસાદાભિમુખેપુણ્યક્ષેત્રેવારામકે શુભે
ગ્રામાદિવસ્તુમધ્યેચ ચતુ ર્દિક્ષુવિધિક્ષ્વપિ

બાહ્યાભ્યન્તરતો વાઽપિ ગૃહાણાં મધ્યમેમુખે
વાસાર્થમણ્ડપં ચૈ વયાગમણ્ ડપમેવચ

અભિષેકાદિયોગ્યં ચ નૃત્તમણ્ડપકં તથા
વૈ વાહિકં ચ મૈ ત્રં ચ તથોપનયનાર્હકમ્

આસ્થાનમણ્ડપં ચૈ વ બલાલોકનમણ્ડપમ્
સન્ધિકાર્યાર્હકં ક્ષૌરં ભુ ક્તિકર્મસુખાન્વિતમ્

તેષાં ક્રમેણ નામાનિ વક્ષ્યન્તેવિધિનાઽધુના
મેરુકં વિજયં સિદ્ધં પદ્મકં ભદ્રકં શિવમ્

વેદં ચાલઙ્કૃતં દર્ભંકૌશિકં કુલધારિણમ્
સુખાઙ્ગં સૌખ્યકં ગર્ભંમાલ્યં માલ્યાદ્ભુતં તથા

દેવદ્વિજનરેન્દ્રાણાં દ્વિરષ્ટચતુરશ્રકમ્
ધનં સુભૂષણાખ્યં ચાપ્યાહલ્યં સ્રુ ગકં તથા

કોણં ચ ખર્વટં ચૈ વ શ્રીરૂપાખ્યં ચ મઙ્ગલમ્
એતાન્યષ્ટૌ સુરાદીનાં નૃપાણામાયતાશ્રકમ્

માર્ગંસૌભદ્રકં ચૈ વસુન્દરાખ્યં તુમણ્ડપમ્
સાધારણં ચ સૌખ્યં ચ તથૈ વેશ્વરકાન્તકમ્

શ્રીભદ્રં સર્વતોભદ્રમિત્યષ્ટૌ વૈશ્યશૂદ્રયોઃ
ભક્તિમાનં તથા પાદાયામં પાદવિશાલકમ્

અધિષ્ઠાનં તદાધારં પ્રપાં મધ્યમરઙ્ગકમ્
અલઙ્કારં ક્રમાદ્ વક્ષ્યેસ્તમ્ભપક્ષં તદાકૃતમ્

સાર્ધહસ્તં સમારભ્ય ષટ્ ષડઙ્ગુલવર્ધનાત્
પઞ્ચહસ્તાવધિર્યા વત્ ત્રિઃ પઞ્ચૈ વાઙિ ઘ્રકાન્તકમ્

અથ વિસ્તાર ભક્ત્યૈષામાયામં પ્રવિધાસ્યતે
એકદ્વિત્રિચતુ ષ્પઞ્ચભાગેભક્ત્યન્તરેકૃતે

એકભાગેન વૃદ્ધિઃ સ્યાદાયામં સ્વવિશાલતઃ
અથ સ્વભક્તિવિસૃતાત્ ત્રિમાત્રદ્દ્ધ્યાકરાન્તતઃ

આયામમષ્ટધા પ્રોક્તં તેન માનેન યોજયેત્
સાયતં ચાપિ તત્ સર્વંતન્નામ્નૈ વપ્રપદ્યતે

સાર્ધદ્વિહસ્તમારભ્ય ષટ્ ષડઙ્ગુલવર્ધનાત્
અષ્ટહસ્તાન્તમઙ્ ઘ્ર્ યુચ્ચં ત્રયોવિં શત્પ્રમાણકમ્

ત્રિત્ર્યઙ્ગુલવિવૃદ્ધ્યા વા સ્તમ્ભોત્સેધાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
અષ્ટાઙ્ગુલં સમારભ્યૈ વાર્ધાઙ્ગુલવર્ધનાત્

નન્દપઙ્ક્ત્યઙ્ગુલં યાવત્ સં ખ્યયા પૂર્વવત્ તતિઃ
પાદોચ્ચૈરપિ રુદ્રાં શધર્મનન્દાષ્ટભાજિતે

મૂલતારં તુભાગેન તત્તદ્ભાગોનમગ્રતઃ
પાદોચ્ચાર્ધમધિષ્ઠાનં સામાન્યં સર્વવસ્તુષુ

પાદોચ્ચેપઞ્ચભાગેતુદ્વિભાગોચ્ચં તુવા તલમ્
સ્તમ્ભોત્સેધત્રિભાગૈકં વા મસૂરકતુઙ્ગકમ્

સોપપીઠમધિષ્ઠાનં કેવલં વા મસૂરકમ્
અધિષ્ઠાનસમોચ્ચં વા દ્વિગુણં ત્રિગુણં તુવા

ઉપપીઠવિધાનેતુયદુ ક્તં તેન વોન્નતમ્
ઉપપીઠસમુ ત્સેધં યથાયુ ક્તિ યથારુચિ

ઉપપીઠતલસ્તમ્ભ પ્રસ્તરાલઙ્કૃ તિક્રમમ્
પ્રાગ્વદેવસમુ દ્દિષ્ટં શેષં યુક્ત્યા સમાચરેત્

અધિષ્ઠાનોપરિસ્તમ્ભં પ્રસ્તરં ચ ત્રિવર્ગકમ્
કપોતપ્રતિસં યુક્તં યત્ તન્મણ્ડપમિષ્યતે

મણ્ડં સુભૂષણં તં પાતીતિ મણ્ડપમિષ્યતે
સામાન્યં સર્વવર્ણાનાં પ્રપારૂપં વદામ્યહમ્

પ્રપારૂપાઙ્ગપાદાન્તેચોત્તરાદૂધ્ધ્વવં શકમ્
પ્રાગ્વં શમનુ વં શં ચ નાલિકે રદલાદિભિઃ

અન્યૈરપિ તથા પત્રૈદ્દ્રવ્યૈઃ પ્રચ્છાદિતા પ્રપા
પ્રાગ્વદેવાઙિ ઘ્રકાયામં ચતુઃષડષ્ટદશાઙ્ગુલમ્

પાદવિષ્કમ્ભમેતેષાં પ્રમાણં સારદારુજમ્
ત્વક્સારં ચ યથાલાભં તથા તત્ર પ્રયોજયેત્

પાદોચ્ચેપઙ્ક્તિ નન્દાષ્ટસપ્તષટ્ પઞ્ચભાગિકે
વેદિકોચ્ચં તુભાગેન મધ્યેરઙ્ગં પ્રયોજયેત્

સ્તમ્ભોત્સેધચતુર્ભા ગેભાગેનૈ વ મસૂરકમ્
દ્વિભગં તલિપાયામં ભાગેન પ્રસ્તરં ભવેત્

યુ ગ્માયુ ગ્મદ્વિભક્ત્યૈકભક્ત્યા વા તદ્વિશાલકમ્
અષ્ટસ્તમ્ભસમાયુ ક્તં ચતુઃસ્તમ્ભાન્વિતં તુવા

પ્રપાદીનાં તુસંસ્થાનં યથા વા રઙ્ગમીરિતમ્
સર્વા વયવસં યુક્તં મિશ્રદ્રવ્યસમન્વિતમ્

શાલાસભાપ્રપાણાં તુમણ્ડપાનાં તુમધ્યમે
પ્રતિષ્ઠિતચતુઃસ્થાનં ત્રિમાનં રઙ્ગમિષ્યતે

મણ્ડપોપરિ ભૂમિસ્તુમાલિકામણ્ડપં ભવેત્
મણ્ડપોધ્ધ્વેસશિખરં દ્વિતલં યદિ સમ્ભવમ્

મધ્યસ્થભૂમિદેશત્વાત્ પ્રતિમધ્યં તદુ ચ્યતે
મેરુકં ચતુરશ્રં સ્યાચ્ચતુષ્પાદેકભક્તિકમ્

નાસિકાષ્ટકસં યુક્તં બ્રહ્માસનમિતિ સ્મૃતમ્
દ્વિભક્તિચતુરશ્રં તુવિજયં નામ મણ્ડપમ્

અષ્ટપાદસમાયુ ક્તમષ્ટનાસ્યા વિભૂષિતમ્
અધિષ્ઠાનાદિવર્ગાઢ્યં ત્યક્તમધ્યસ્થપાદકમ્

નવપાદસમાયુ ક્તા પ્રપા કલ્યાણકારિતા
ત્રિભક્તિ ચતુરશ્રં તુષોડશસ્તમ્ભસં યુતમ્

નાસિકાભિદ્દ્વિરષ્ટાભિર્યુક્તં મધ્યેઽઙ્કણાન્વિતમ્
મધ્યોધ્ધ્વકુ ટયુ ક્તં વા ચતુદ્દ્વારસમન્વિતમ્

ચતુ ર્દિક્ષુબહિદ્વરિ ચતુસ્તોરણભૂષિતમ્
યાગાદિકર્મયોગ્યં સ્યાદ્ દેવદ્વિજમહીભૃતામ્

નામ્ના સિદ્ધમિતિ પ્રોક્તં સર્વકર્મસુપૂજિતમ્ 41-

કૃત્વૈકાશીતિભાગાન્ નિશિતવિપુલધીર્મણ્ડપાભ્યન્તરં ત
ન્મધ્યેવેદી નવાં શા ભવતિ હિ પરિતસ્ત્રીણિ ભાગાનિ મધ્યે
અશ્રં યોન્યર્ધચન્દ્રં ગુણભુજમપરં વૈ સુ વૃત્તં ષડશ્રં
પદ્મં વસ્વશ્રકુણ્ડં સુરપતિભવનાદિક્રમેણૈ વકુર્યાત્ 42-

હસ્તવિસ્તૃતનિખાતવચ્ચતુષ્કોટિકં દિશિ દિશિ ત્રિસૂત્રકમ્
સત્રિમેખલમથ દ્વિકં તુવા ધાતુભૂતગુણમાત્રકોન્નતમ્ 43-

વ્યાસમબ્ધ્ યનલપક્ષમાત્રકર્યોનિમૂધ્ધ્વત ઇભોષ્ઠવત્ કુરુ
તારદૈ ઘ્ઘ્યકસમુઁમં ચતુઃષણ્મનોઙ્ગુ લિભિરગ્નિસં મુખમ્ 44-

વેદબન્ધનયનાઙ્ગુલોન્નતવ્યાસમેખલયુતં તુવા ક્પુનઃ
તાલગાઢમથવૈ કમેખલં સર્વકુણ્ડકમકર્ણયોનિકમ્ 45-

વૃત્તસન્નિભમથો તદાકૃતિં વા યુ ગેષુરસમાત્રવૈ પુલમ્
વ્યાસવેદગુણભાગતુઙ્ગકં નાભિમબ્જમિવ કુણ્ડમધ્યમે46-

ન્યસ્યૈકાં શં પઞ્ચભાગેપુરસ્તાત્કોણસ્યાર્ધાર્ધંગૃહીત્વા તતસ્તત્
કોણં યાવદ્ ભ્રામયેત્ તદ્વદન્યદ્યોન્યાકારં સ્યાદ્ દ્વિસૂત્રપ્રયોગાત્ 47-

વ્યાસેધર્માંશેંઽશમૂધ્ધ્વાદધસ્તાન્નીત્વૈ વ જ્યાસૂત્રકં પાતયિત્વા
તન્માનેન ભ્રામયેદર્ધંચન્દ્રં કુણ્ડં યુક્ત્યા વસ્તુ વિદ્યાવિધિજ્ઞૈઃ 48-

ક્ષેત્રવ્યાસેષટ્ કૃતેચાષ્ટભાગેમાનેનાનેન ત્રિસૂત્રં ન્યસેદ્ધિ
ત્ર્યશ્રં પ્રોક્તં દ્વિર્નવાં શેંઽશકં તબ્દાહ્યેન્યસ્ય ભ્રામયેદ્ વૃત્તકુણ્ડમ્ 49-

વ્યાસેબુ દ્ધ્યં શેંઽશકં પાશ્શ્વયોસ્તબ્દાહ્યેન્યસ્યાનેન માનેન દધ્યાત્
મત્સ્યં કૃત્વા યુ ગ્મયુ ગ્મં દ્વિપાશ્શ્વાત્ષટ્ કોણં સ્યાત્ પાતયેત્ સૂત્રષટ્કમ્ 50-

વૃત્તં કૃત્વા પૂર્વવત્ તસ્ય મધ્યેવૃત્તં ભ્રામ્યં યત્ર યન્મધ્યતસ્તત્
પદ્મસ્યાકારં યથા કર્ણિકાદીન્કુર્યાદ્ દિદ્વાન્ પદ્મકુણ્ડં ક્રમેણ 51-

ક્ષેત્રવ્યાસેષટ્ ચતુર્ભા ગિકેઽસ્મિન્ભાગં બાહ્યેન્યસ્ય સૂત્રં સમન્તાત્
કોણસ્યાર્ધંકોણકાભ્યાં તુલેખ્યં હ્યષ્ટાશ્રં સ્યાદષ્ટસૂત્રપ્રયોગાત્ 52-

તારેપઙ્ક્ત્યં શેંઽશકં ન્યસ્ય બાહ્યેવૃત્તં ભ્રામ્યં ક્ષેત્રકેઽષ્ટાષ્ટભાગે
સૈક ર્વેદાષ્ટાં શકઃ પટ્ટદૈ ઘ્ઘ્યંસપ્તાશ્રં સ્યાત્ સપ્તસૂત્રપ્રયોગાત્ 53-

વ્યાસેસપ્તાં શેંઽશકં ન્યસ્ય બાહ્યેવૃત્તં ભ્રામ્યં ક્ષેત્રતારેયુ ગાં શે
પટ્ટાયામં ત્રિપ્રભાગૈરનેન પઞ્ચાશ્રં સ્યાત્ પઞ્ચસૂત્રપ્રયોગાત્ 54-

તત્તદ્ધેયોપાત્તભાગેષુતત્તદ્ભાગં કૃત્વા પ્રાગિવૈકકભાગે
ન્યૂનાધિક્યેનાશ્રનાહસ્ય તુ લ્યં યુક્ત્યા ધીમાન્ યોજયેત્ સર્વકુણ્ડમ્
55-

ભૂતેસાઙિ ઘ્રત્રિબીજં મુ નિષુચ નયનં ષોડશેષ્વં શયુ ક્તં
સત્ર્યઙ્ ઘ્ર્ યેકં નવાં શેશિવપદવિહિતેસાર્ધકં સૈકભાનૌ
સાઙ્ ઘ્ર્ યેકં બીજમેવોદિતમથ તિથિકે ષોડશાં કહીનં
સપ્તાધિક્યેદશાં શેનવદશપદકેઽષ્ટાં શહીનં ક્રમેણ 56-

તદેવ ધામ્નામગ્રેતુકર્તવ્યં ચેન્મસૂરકમ્

સ્તમ્ભપ્રસ્તર વર્ગંચ પ્રાસાદાઙ્ગસમં મતમ્
એકદ્વિ દ્વારયુ ક્તં વા કુ ડ્યં કુ મ્ભલતાન્વિતમ્

એકદ્વિત્રિગુણસ્તમ્ભવ્યાસં મધ્યેતુભદ્રકમ્
તોરણાઢ્યં સુરોપેતસર્વા વયવશોભિતમ્

ધામ્નસ્તુભિત્તિવિષ્કમ્ભસમં વાર્ધાર્ધહીનકમ્
ત્રિભાગૈકવિહીનં તદ્ભિત્તિવિષ્કમ્ભિમિષ્યતે

સાન્તરાલં સવેશં ચ સર્વેષાં સદ્મનાં મુખે
ચતુરશ્રં ચતુર્ભક્ત્યા ચતુદ્દ્વારસમન્વિતમ્

મુખેઽમુખેદ્વિભક્ત્યૈકભક્ત્યા વિસ્તારનિર્ગમમ્
મધ્યમસ્તમ્ભકં ત્યક્ત્વૈ વોધ્ધ્વકત્ન ટં દ્વિભક્તિકમ્

ષટિ ત્રં શત્પાદસં યુક્તં ચતુ સ્સપ્તાલ્પનાસિકમ્
સોપાનં સ્યાચ્ચતુ ર્દિક્ષુલાઙ્ગલાકારભિત્તિકમ્

પઞ્જરૈ રષ્ટભિર્યુક્તં પદ્મકં પદ્મકપ્રભમ્
સ્નાનાર્થંતૈ તિલાનાં તુપ્રાસાદાભિમુખેમતમ્

તદેવૈ કાનનોપેતં મધ્યાઙ્ગણસમન્વિતમ્
યાગાદિકર્મયોગ્યં સ્યાદિષ્ટતો દિશિ વારણમ્

ભદ્રકં પઞ્ચભાગેન ચતુરશ્રસમાકૃતિ
મધ્યેકત્ન ટં ત્રિભાગેન પરિતોંઽશેન મણ્ડપમ્

દ્વાત્રિં શત્પાદસં યુક્તં ચતુ ર્વિંશતિનાસિકમ્
પઞ્જરૈ રષ્ટભિર્યુક્તં કુ ડ્યં કુ મ્ભલતાન્વિતમ્

ચતુ ર્દિક્ષુચતુદ્દ્વરિં કર્ણેલાઙ્ગલભિત્તિકમ્
મધ્યમેઽઙ્ગણયુ ક્તં વા ત્રિભક્ત્યા વિસ્તૃતાઙિ ઘ્રકમ્

ધામ્નઃ સ્થલસમં તસ્ય પઙ્ક્ત્યષ્ટાં શોનમેવવા
નૃત્તમણ્ડપમેતત્ સ્યાત્ સ્નાનાર્થંવા તદેવ હિ

ષડ્ ભક્તિ ચતુરશ્રાભં મધ્યેઽષ્ટ સ્તમ્ભકત્ન ટકમ્
દ્વિભક્તિવિસ્તૃતં ચૈકભક્ત્યા નિષ્ક્રાન્ત વક્રકમ્

ષષ્ટ્યઙિ ઘ્રકસમાયુ ક્તં ત્યક્તમધ્યસ્થપાદકમ્
ચતુ ર્વિંશતિનાસ્યઙ્ગં સર્વાલઙ્કારસં યુતમ્

શિવાખ્યં મણ્ડપં સર્વવાસેયોગ્યં સનાતનમ્
સપ્તાં શચતુરશ્રાભં ષષ્ટ્યઙિ ઘ્રકસમાવૃતમ્

નવભાગેન તન્મધ્યેકત્ન ટં વા મણ્ડિતાઙ્ગણમ્
સદ્વાત્રિં શતિ નાસ્યઙ્ગં ચતુ ર્દિશિ સવારણમ્

ત્રિભાગૈકાં શવિસ્તારનિર્ગમં મુખભદ્રકમ્
મધ્યરઙ્ગસમોપેતમિષ્ટદિગ્ગતભિત્તિકમ્

આસ્થાનમણ્ડપં ચૈતત્ તૈ તિલાનાં મહીભૃતામ્
અભિષેકાદિકાર્યેષુયોગ્યં વેદમિતિ સ્મૃતમ્

અષ્ટભક્ત્યા યુ ગાશ્રં સ્યાદશીતિ પાદસં યુતમ્
ચતુર્ભા ગોધ્ધ્વકત્ન ટં તુદ્વિભાગેન તુભદ્રકમ્

ચતુ ર્દિશિ ચતુદ્દ્વરિં પાશ્શ્વેસોપાનસં યુતમ્
સર્વાલઙ્કારસં યુક્તમલઙ્કૃતમિતિ સ્મૃતમ્

તદેવ જલપાદં તુબ્રહ્મસ્થલમિતીષ્યતે
પરિતો વારમેકાં શં દ્વ્યં શેનાવૃતમણ્ડપમ્

પૂર્વવન્મુખભદ્રં સ્યાદિષ્ટ દિગ્ગતભદ્રકમ્
બ્રહ્મસ્થાનેવિધાતવ્યં ગ્રામાદીનાં સનાતનમ્

નવભક્તિ યુતં સમ્યક્ પઙ્કિતપઙ્કત્યઙિ ઘ્રકાન્વિતમ્
ત્ર્યં શૈ કવિસ્તૃતં ભદ્રં ચતુદ્દ્વારસમન્વિતમ્

સોપાનં પ્રમુખેતસ્ય કર્ણેલાઙ્ગલભિત્તિકમ્
નવરઙ્ગૈરલઙ્કુર્યાત્ ષડષ્ટૈ વાલ્પનાસિકમ્

નવબ્રહ્મ સુપૂજ્યં તદ્ ગ્રામવેશ્માદિમધ્યગમ્
સર્વાલઙ્કારસં યુક્તં દર્ભાખ્યં તન્મનોહરમ્

દશાં શચતુરશ્રાભં સદ્વાદશ શતાઙિ ઘ્રકમ્
નવકત્ન ટસમાયુ ક્તમેકકાં શાન્તરાલકમ્

એતત્ કૌશિકમિત્યુ ક્તં ચતુરશ્રં તુજાતિકમ્
નન્દમેકાનનેભદ્રં દ્વિમુખં ભદ્રકૌશિકમ્

ત્રિમુખં જયકોશં સ્યાત્ પૂર્ણકોશં ચતુર્મુ ખમ્
અધિષ્ઠાનાઙિ ઘ્રવત્ કર્ણેલાઙ્ગલાકારભિત્તિકમ્

સર્વાલઙ્કારસં યુક્તં ષડષ્ટૈ વાલ્પનાસિકમ્
એકાદશવિભાગેન સમં તુચતુરશ્રકમ્

પરિતો મણ્ડપં તસ્ય બાહ્યેભાગેન કારયેત્
ચતુષ્કર્ણેદ્વિભાગેન ચતુષ્કત્ન ટસમન્વિતમ્

ચતુ ર્દિગ્દ્વિત્રિભક્ત્યા તુવિપુલાયતકોષ્ઠકમ્
ત્રિભક્તિચતુરશ્રં તુમધ્યરઙ્ગ્યૂધ્ધ્વકત્ન ટકમ્

કત્ન ટશાલાન્તરેતસ્ય ક્રકરીકૃતમાર્ગકમ્
જાત્યાદિમુખભદ્રાઙ્ગં સર્વા વયવશોભિતમ્

ઊધ્ધ્વેસભાઙ્ગનીડાઙ્ગં પ્રસ્તરં નવબોધકમ્
વિવૃતં સંવૃતં વાપિ ગુહ્યાગુહ્યાર્થમાચરેત્

કુલધારણમિત્યુ ક્તં સમં તુચતુરશ્રકમ્
ભાગૈદ્દ્વાદશભિર્યુક્તં સમં તુચતુરશ્રકમ્

અષ્ટદિક્ષુચ મધ્યેતુદ્વિભક્ત્યૈ વોધ્ધ્વકત્ન ટકમ્
તત્તબ્દાહ્યેતુભાગેન પરિતોઽલિન્દ્રમિષ્યતે

અઙ્ગણં વા સભાસ્થાનં કર્ણેલાઙ્ગલભિત્તિકમ્
ચતુ દ્દ્વ્યંશેન વિસ્તારં નિર્ગમં સ્યાચ્ચતુ ર્દિશ

પાશ્શ્વેસોપાનસં યુક્તં પઞ્જરૈ રષ્ટભિર્યુ તમ્
ષષ્ટ્યુત્તરશતસ્તમ્ભમાદ્યઙ્ગે પ્રવિધીયતે

યુ ક્ત્યા નાસ્યઙ્ગસં યુક્તં સુખાઙ્ગં નામ મણ્ડપમ્
સૌખ્યં ત્રયોદશાં શેન ચતુરશ્રસમાકૃતિ

પરિતો મણ્ડપં દ્વ્યં શં ભાગેન ક્રકરીપથમ્
ત્રિભાગં મધ્યરઙ્ગ્યૂધ્ધ્વકત્ન ટં સસ્થૂપિ નીવ્રકમ્

ચતુષ્કર્ણેદ્વિભાગેન ત્યક્તમધ્યાઙિ ઘ્રકત્ન ટકમ્
દિક્ષુદ્વિત્ર્યં શવિસ્તારાયામં કોષ્ઠચતુષ્ટયમ્

નન્દાદિમુખભદ્રાઙ્ગમિષ્ટદિગ્ગત કુ ડ્યકમ્
ચતુરશીતિભિર્યુક્ત શતસ્તમ્ભસમન્વિતમ્

સર્વાલઙ્કારસં યુક્તં દેવદ્વિજમહીભૃતામ્
દ્વિઃસપ્તભક્તિવિસ્તારં સમં તુચતુરશ્રકમ્

દ્વિભક્ત્યા ગર્ભકત્ન ટં સ્યાદેકાં શાલિન્દ્રમાવૃતમ્
એકાં શમન્તરાલં સ્યાદપ્રચ્છન્નતલાન્વિતમ્

ચતુષ્કર્ણેદ્વિભક્ત્યૈ વમઙ્ગણં વોધ્ધ્વકત્ન ટકમ્
દ્વિચતુ ર્વિસ્તૃતાયામં કોષ્ઠં વાઙ્ગણકં દિશિ

તેષાં બાહ્યેતુભાગેન પરિતોઽલિન્દ્રમિષ્યતે
ઇષ્ટદિક્કુ ડ્યસં યુક્તમિષ્ટદિગ્ભદ્રસં યુતમ્

સાષ્ટદ્વિશતપાદં સ્યાદાદ્યઙ્ગે તુવિધીયતે
દેવદ્વિજનરેન્દ્રાણાં ગર્ભાખ્યં તન્મનોહરમ્

ત્રિઃપઞ્ચભક્તિવિસ્તારં સમં તુચતુરશ્રકમ્
ત્રિભાગં મધ્યરઙ્ગ્યૂધ્ધ્વકત્ન ટં વાઙ્ગણમેવ વા

પરિતોઽલિન્દ્ર મં શેન ભાગૈકે નાન્તરાલકમ્
શેષં પૂર્વવદુ દ્દિષ્ટં કોષ્ઠકં ભાગતોઽધિકમ્

દ્વાત્રિં શદિ દ્વશતં પાદમાદ્યઙ્ગે પ્રવિધીયતે
સર્વાલઙ્કારસં યુક્તં માલ્યાખ્યં મણ્ડપં ભવેત્

માલ્યાદ્ભુતં સમાશ્રં તુભાગૈઃ ષોડશભિર્યુ તમ્
દ્વિભક્ત્યૈ વોધ્ધ્વકત્ન ટં તુભાગેનાલિન્દ્રમાવૃતમ્

દ્વ્યે કભક્ત્યા મુખેભદ્રં કર્ણેલાઙ્ગલભિત્તિકમ્
પાશ્શ્વેસોપાનસં યુક્તં ચિત્રપ્રસ્તરસં યુતમ્

તબ્દહિવ્દ્વ્યંશમાનેન જલપાદં સમન્તતઃ
તબ્દાહ્યેતુચતુર્ભક્ત્યા પરિતો મણ્ડપં ભવેત્

દ્વિભક્તિચતુરશ્રાભમેકાં શં વ્યવધાનકમ્
દ્વિરષ્ટાઙ્ગણં તન્મધ્યેપરિતઃ પ્રવિધીયતે

કર્ણેલાઙ્ગલકુ ડ્યં સ્યાદૂધ્ધ્વેહારાભિમણ્ડિતમ્
ચતુ દ્દ્વિભક્તિવિસ્તારનિર્ગમં દિક્ષુભદ્રકમ્

પાશ્શ્વેસોપાનસં યુક્તં સર્વાલઙ્કારસં યુતમ્
દેવદ્વિજનરેન્દ્રાણાં ચતુરશ્રં દ્વિરષ્ટધા

ઇત ઊધ્ધ્વંદ્વિપાશ્શ્વૈ કવૃદ્ધ્યા દ્વાત્રિં શદં શકમ્
વિસ્તારં ચતુરશ્રાભં મણ્ડપં કારયેદ્ બુધઃ

વિવૃતં સંવૃતં વાપિ કુ ડ્યસ્તમ્ભં પ્રયોજયેત્
યથાયુ ક્તિ યથાશોભં તથા કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ

એતેષામાયતાશ્રાભં મણ્ડપં પ્રવિધીયતે
ત્રિભક્તિવિસ્તૃતં તસ્માદ્ દ્વિભક્ત્યાધિકમાયતમ્

પુરતો વારમેકાં શં ત્રિરષ્ટાઙિ ઘ્રસમન્વિતમ્
વિં શન્નાસ્યઙ્ગસં યુક્તં ધનાખ્યં તદ્ધનાવહમ્

વિસ્તારં ચતુરં શૈ સ્તુતસ્માદ્ દ્વ્યં શાધિકાયતમ્
મણ્ડપં પરિતો ભક્ત્યા શેષમઙ્ગણકં ભવેત્

દ્વિભક્તિવિસ્તૃતં ચૈકભક્ત્યા તન્મુખભદ્રકમ્
ચતુરષ્ટાઙિ ઘ્રસં યુક્તમાદ્યઙ્ગે ષુબહિર્બહિઃ

સર્વાલઙ્કારસં યુક્તં સુભૂષણમિતિ સ્મૃતમ્
પઞ્ચરક્ત્યા વિશાલં તુતસ્માદ્ દ્વ્યં શાધિકાયતમ્

મણ્ડપં પરિતોંઽશેન શેષં કત્ન ટં તુવાઙ્ગણમ્
ત્રિભક્તિવિસ્તૃતં ચૈકભક્ત્યા તન્મુખભદ્રકમ્

આદ્યઙ્ગમષ્ટપઞ્ચાઙિ ઘ્રસં યુક્તં તદ્વિચિત્રકમ્
સર્વાલઙ્કારસં યુક્તમાહલ્યં સર્વદેશિકમ્

ષડ્ ભક્તિવિસ્તૃતં તસ્માદ્ દ્વિભક્ત્યધિકમાયતમ્
ચતુ દ્દ્વિભક્તિકં દૈ ધ્ધ્યવ્યાસમધ્યેસભોદયમ્

પરિતો મણ્ડપં દ્વ્યં શમિષ્ટદિઙ્મુખભદ્રકમ્
ષષ્ટ્યઙિ ઘ્રયુતમાદ્યઙ્ગં યુક્ત્યા નાસ્યઙ્ગસં યુતમ્

સર્વાલઙ્કારસં યુક્તં સ્રુ ગાખ્યં તન્મનોહરમ્
સપ્તભક્ત્યા વિશાલં તુતસ્માદ્ દ્વ્યં શાધિકાયતમ્

ત્રિભક્તિવિસ્તૃતં પઞ્ચભક્તિદૈ ધ્ધ્યં સભાઙ્ગણમ્
પરિતો મણ્ડપં દ્વ્યં શમિષ્ટદિગ્ગતભિત્તિકમ્

ત્રિભક્તિવિસ્તૃતં ભાગનિર્ગમં મુખભદ્રકમ્
યુ ક્ત્યા નાસ્યઙ્ગસં યુક્તં દ્વિસપ્તત્યઙિ ઘ્રકાન્વિતમ્

સર્વાલઙ્કારસં યુક્તં કોણાખ્યં મણ્ડપં ભવેત્
અષ્ટભક્ત્યા વિશાલં તુતસ્માદ્ દ્વ્યં શાધિકાયતમ્

દ્વિચતુર્ભા ગવિસ્તારાયામં મધ્યેજલસ્થલમ્
પરિતોઽલિન્દ્રમેકાં શં બાહ્યેદ્વ્યં શેન મણ્ડપમ્

ત્યક્તમધ્યાઙિ ઘ્રસં યુક્તમિષ્ટદિગ્ગતાભિત્તિકમ્
સાષ્ટષષ્ટ્યઙિ ઘ્રસં યુક્તં પૂર્વવન્મુખભદ્રકમ્

પ્રમુખેવારમેકાં શં મુખં સોપાનસં યુતમ્
નાનાલઙ્કારસં યુક્તં સુરાદીનાં તુખર્વટમ્

નવભક્તિવિશાલં તુતસ્માદ્ દ્વ્યં શાધિકાયતમ્
એકત્ર્યં શં તુવિસ્તારાયામં મધ્યેજલસ્થલમ્

પરિતોઽલિન્દ્રમેકાં શં બાહ્યેદ્વ્યં શેન મણ્ડપમ્
ત્યક્તમધ્યાઙિ ઘ્રસં યુક્તં બાહ્યેવારં તુભાગતઃ

ષણ્ણવત્યઙિ ઘ્રસં યુક્તં યથેષ્ટં દ્વારભિત્તિકમ્
વારયુ ક્તમવારં વા પૂર્વવન્મુખભદ્રકમ્

નાનાવયવસં યુક્તં નામ્ના શ્રીરૂપમિષ્યતે
પઙ્ક્તિભાગવિશાલં તુતસ્માદ્ દ્વ્યં શાધિકાયતમ્

દ્વિચતુર્ભા ગવિસ્તારાયામં મધ્યેસભોદયમ્
પરિતોઽલિન્દ્રમેકાં શં ભાગેન જલપાતનમ્

તબ્દાહ્યેદ્વ્યં શમાનેન પરિતો મણ્ડપં ભવેત્
સ્તમ્ભં કુ ડ્યં મુખં ભદ્રં યથેષ્ટં પરિકલ્પયેત્

અથવા મધ્યકત્ન ટં ચાપ્યલિન્દ્રં ચાપિ પૂર્વવત્
જલસ્થલં વિના સર્વંમણ્ડપં પરિકલ્પયેત્

દ્વિભક્ત્યા ચતુરશ્રં તુષટ્ કત્ન ટં પાશ્શ્વયોર્મતમ્
દ્વિચતુર્ભા ગવિસ્તારદૈ ઘ્ઘ્યંકોષ્ઠં મુખેઽમુખે

કર્ણેલાઙ્ગલકુ ડ્યં વા પરિતઃ કુ ડ્યમેવવા
વિવૃતં સંવૃતં વાઽપિ સ્તમ્ભં તત્રૈ વ યોજયેત્

સર્વાવયવસં યુક્તં મઙ્ગલાખ્યં તુમણ્ડપમ્
અષ્ટાવેતાનિ ચોક્તાનિ દેવદ્વિજમહીભૃતામ્

પૂર્વોક્તચતુરશ્રાત્તુભક્ત્યૈકયા વિવર્ધનાત્
યાવદ્ દ્વિગુણમાયામં તાવદ્ દૈ ઘ્ઘ્યંપ્રયોજયેત્

સ્તમ્ભ કુ ડ્યાદિકં સર્વમલઙ્કારં ચ તત્તતઃ
યથારુચિ યથાશોભં તથા કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ

અષ્ટાવાયતયુ ક્તાનિ વક્ષ્યન્તેવૈશ્યશૂદ્રયોઃ
દ્વિભક્તિવિસ્તૃતં ચૈ વ વિસ્તારદ્વિગુણાયતમ્

ત્રિઃપઞ્ચાઙિ ઘ્રસમાયુ ક્તં દ્વ્યં શૈ કં મુખભદ્રકમ્
પાશ્શ્વેસોપાનસં યુક્તં નાસિકાખ્યૈરલઙ્કૃતમ્

ઇષ્ટદિઙ્મુખસં યુક્તં માર્ગાખ્યં મણ્ડપં મતમ્
ત્રિભક્તિવિસ્તૃતં તસ્ય વિસ્તારદ્વિગુણાયતમ્

ચતુઃસપ્તાઙિ ઘ્રસં યુક્તં ભક્ત્યા વારં તુતન્મુખે
દ્વિભક્તિવિસ્તૃતં ભક્ત્યા નિર્ગમં મુખભદ્રકમ્

યુ ક્ત્યા નાસ્યઙિ ઘ્રસં યુક્તં સૌભદ્રં તન્મનોહરમ્
ચતુર્ભક્ત્યા વિશાલં તુતસ્માદ્ દ્વ્યં શાધિકાયતમ્

દ્વિચતુ ર્વિસ્તૃતાયામં કત્ન ટં મધ્યેતુવાઙ્ગણમ્
દ્વાત્રિં શાઙિ ઘ્રસમાયુ ક્તં ભક્ત્યા તન્મુખભદ્રકમ્

યુ ક્ત્યા નાસ્યઙિ ઘ્રસં યુક્તં સુન્દરાખ્યં તુમણ્ડપમ્
પઞ્ચભક્ત્યા વિશાલં તુતસ્માદ્ વેદાં શમાયતમ્

દ્વિભક્તિવિસ્તૃતં ત્ર્યં શદૈ ઘ્ઘ્યંપાશ્શ્વેઽઙ્કણદ્વયમ્
ષટ્ પઞ્ચાશદ્ભવેત્ પાદં વારમેકે ન તન્મુખે

ત્રિભક્તિવિસ્તૃતં ચૈકભક્ત્યા તન્મુખભદ્રકમ્
પ્રમુખેતસ્ય સોપાનં સર્વતઃ કુ ડ્યસં યુતમ્

યુ ક્ત્યા નાસ્યઙ્ગસં યુક્તં સાધારણમિતિ સ્મૃતમ્
ષડ્ ભક્તિવિસ્તૃતં તસ્માત્ ત્રિભક્ત્યાધિકમાયતમ્

દ્વિપઞ્ચભાગ વિસ્તારાયામં મધ્યેસભોદયમ્
પરિતો મણ્ડપં દ્વ્યં શં વારં ભક્ત્યા તુતન્મુખે

પૂર્વવન્મુખભદ્રં તુનાસિકાખ્યૈરલઙ્કૃતમ્
ષષ્ટ્યઙિ ઘ્રકસમાયુ ક્તં સર્વા વયવસં યુતમ્

નામ્ના સૌખ્યમિતિ પ્રોક્તં સર્વેષાં તુસનાતનમ્
સપ્તભક્ત્યા વિશાલં તુતસ્માદ્ વેદાં શમાયતમ્

ત્રિભાગચતુરશ્રં તુમધ્યેકત્ન ટં તુવાઙ્ગણમ્
તબ્દાહ્યેભાગમાનેન પરિતોઽલિન્દ્રમિષ્યતે

દ્વિપઞ્ચવિસ્તૃતાયામં પાશ્શ્વયોરઙ્ગણદ્વયમ્
બાહ્યેમણ્ડપમેકાં શં પરિતઃ કલ્પયેદ્ બુધઃ

ત્રિભક્ત્યૈકે ન વિસ્તારનિર્ગમં મુખભદ્રકમ્
ચતુરાશીતિકં પાદમાદ્યઙ્ગે પ્રવિધીયતે

પ્રમુખેવારમેકાં શં નાનાવયવશોભિતમ્
સર્વાલઙ્કારસં યુક્તમેત દીશ્વરકાન્તકમ્

અષ્ટભક્ત્યા વિશાલં તુતસ્માત્ પૂર્વવદાયતમ્
દ્વિભક્તિ ચતુરશ્રં તુમધ્યેકત્ન ટં તુવાઙ્ગણમ્

તબ્દાહ્યેભાગમાનેન પરિતોઽલિન્દ્રમિષ્યતે
પૂર્વવત્ પાશ્શ્વયોઃ કત્ન ટં દ્વ્યં શેનાધિકમાયતમ્

દ્વિભક્ત્યા મણ્ડપં બાહ્યેપરિતઃ કલ્પયેદ્ બુધઃ
ચતુ દ્દ્વિભક્તિવિસ્તારનિર્ગમં મુખભદ્રકમ્

દશાધિકશતસ્તમ્ભમાદ્યઙ્ગે પ્રવિધીયતે
સર્વાલં કારસં યુક્તં શ્રીભદ્રં સર્વયોગ્યકમ્

નવભક્ત્યા વિશાલં તુતસ્માત્ પૂર્વવદાયતમ્
ત્રિભક્તિચતુરશ્રં તુમધ્યેકત્ન ટં તુવાઙ્ગણમ્

તબ્દાહ્યેભાગમાનેન પરિતોઽલિન્દ્રમિષ્યતે
દ્વિપઞ્ચભક્તિ વિસ્તારદૈ ઘ્ઘ્યંપાશ્શ્વેઽઙ્ગણદ્વયમ્

પરિતો મણ્ડપં દ્વ્યં શં તબ્દાહ્યેયોજયેબ્દુધઃ
પઞ્ચદ્વ્યં શ વિશાલાયામેન ભદ્રં મુખેઽમુખે

ત્ર્યં શૈ કવિપુલં દૈ ઘ્ઘ્યંપાશ્શ્વયોર્ભદ્રકદ્વયમ્
કર્ણેલાઙ્ગલવત્ કુ ડ્યં વિવૃતસ્તમ્ભસં યુતમ્

સાષ્ટાવિં શચ્છતં પાદમાદ્યઙ્ગે પ્રવિધીયતે
યથાયુ ક્તિ યથાયોગં તથા યુઞ્જીત બુ દ્ધિમાન્

સર્વતોભદ્રકં નામ્ના સર્વાલઙ્કારસં યુતમ્
એતાન્યદિ સુરાદીનાં યોજયેત્ તુવિચક્ષણઃ

મણ્ડપાનાં તુવિસ્તારાદાયામં પ્રવિધીયતે
જાતિરૂપં તુપૂર્વોક્તં છન્દમેકં દ્વિભક્તિકમ્

વિકલ્પં ત્ર્યં શકં પ્રોક્તમાભાસં ચતુરશ્રકમ્
દણ્ડકં સ્વસ્તિભદ્રં ચ પદ્મં ક્રકર્ભદ્રકમ્

ષણ્મુખં લાઙ્ગલં મૌલિં જાતિનામાનુસારતઃ
પ્રપામણ્ડપજાતિસ્તુયુ ક્તિતઃ પાદસં યુતા

ગૃહવિન્યાસરઙ્ગાઙ્ગં તદુ ક્તં ગૃહમણ્ડપમ્
પ્રાસાદગર્ભનાલીવત્ સાલિન્દ્રાઙ્ગવિશેષતઃ

અધિષ્ઠાનાદિવર્ગાઢ્યં પ્રાસાદાકારમણ્ડપમ્
પ્રાસાદગૃહસાઙ્ગાઙ્ગં ગૃહપ્રાસાદમણ્ડપમ્

મણ્ડપોપરિ ભૂમિશ્ચેન્માલિકામણ્ડપં મતમ્
ઇષ્ટકાભિઃ શિલાભિર્વાદારુભિર્દન્તલોહકઃ

સર્વત્ર દ્રવ્યજાતીનાં મિશ્રં મિશ્રં વિશેષિતમ્ 175-

સાયતં તુચતુરશ્રકં જલક્રીડયાન્વિતમથાપિ મણ્ડપમ્
એકભૌમકમનેકભૌમકં યોજનીયમવનીપતીચ્છયા 176-

સંવૃતં વિવૃતમઙિ ઘ્રભિત્તિકં દિક્ષુદિક્ષુગતભદ્રરૂપકમ્
મધ્યરઙ્ગસહિતં તુવાઙ્ગણં સ્તમ્ભભિત્તિકમુપર્યુ પર્યપિ 177-

ગુહ્યવારણપરાધિરોહણં દ્વારિ તત્ર બહુયન્ત્રકલ્પકમ્
વારિગર્ભગજભૂતહં સકં વ્યાલસિં હકપિસાલભઞ્જિકમ્ 178-

હમ્મ્યમણ્ડપસભાભશીર્ષકં કત્ન ટનીડગજતુણ્ડકોષ્ઠકમ્
તોરણાદિબહુજાલકર્યુ તં નાસિકાદિભિરલઙ્કૃતં પુનઃ 179-

મણ્ડપસ્ય પુરતોઽથ મધ્યમેવા જલાશયમનેકયન્ત્રકમ્
ઇષ્ટકાભિરુપલૈરલઙ્કૃતં સાવગૂઢમપગૂઢવારિણામ્ 180-

એવં ભૂપાનાં જલક્રીડનાર્થંપ્રોક્તં યત્તન્મણ્ડપં રમ્યદેશે
સાલઙ્કારં સર્વચિત્રૈ ર્વિચિત્રં સ્ત્રીસૌભાગ્યારોગ્યભોગ્યપ્રદાયિ 181-

ખદિરઃ ખાદિરો વહ્નિર્નિમ્બઃ સાલઃ સિલિન્દ્રકઃ પિશિતઃ
તિન્દુકમથ રાજાદનહોમમધૂકાસ્તુપાદપાદપકાઃ 182-

એતેદેવદ્વિજનૃપયોગ્યાઃ સ્યુઃ સર્વકર્મસુવૈ
સ્તમ્ભાકૃતયઃ સર્વેપ્રોક્તાઃ પૂર્વોદિતાસ્તેષામ્ 183-

પિશિતસ્તિન્દુકવૃક્ષો નિમ્બો રાજાદનો મધૂકશ્ચ
સિલિન્દ્રઃ સ્તમ્ભરુજા વૈશ્યાનાં ચાપિ શૂદ્રાણામ્ 184-

વૃત્તં વા ચતુરશ્રં વાષ્ટાશ્રં ષોડશાશ્રં ચ
સ્તમ્ભાકૃતયઃ પ્રોક્તાસ્ત્વક્સારાઃ સર્વયોગ્યાઃ સ્યુઃ 185-

તાલં ચ નાલિકે રં ક્રમુકં વેણુશ્ચ કે તકી ચૈ વ
ઇષ્ટશિલાભિર્વાવૃક્ષૈર્દેવ દ્વિજમહીપાનામ્ 186-

આશ્રમિણામપ્યુ દિતાન્યાવાસાનિ હિ સર્વા ણિ
નૈ વ શિલાભિર્વણિજાં શૂદ્રાણાં વાસકે યોગ્યમ્ 187-

પ્રાસાદાભિમુખેયાન્યવરસ્ય શ્રેષ્ઠમણ્ડપાનિ ચ વૈ
તાનિ વિમાનાદ્યઙ્ગસ્તમ્ભોત્તરવાજનાનિ સદૃશાનિ 188-

અથ મુ નિવસુનન્દાં શૈ ર્ધર્માંકાં શહીનાનિ
પૂર્વોદિતમાનાનિ હિ સર્વાણ્યઙ્ગાનિ વા વિધેયાનિ 189-

આખ્યાતં મણ્ડપાનાં તાન્યેવોક્તાનિ દિક્પ્રમાણં ચ
પઞ્ચચતુ સ્ત્રિદ્વિગુણસ્તમ્ભવ્યાસેન ભિત્તિવિષ્કમ્ભમ્ 190-

દારુસ્તમ્ભવ્યાસાત્ પાદોનં વા ત્રિભાગમર્ધો નમ્
કુ ડ્યસ્તમ્ભવિશાલં તેન વિશાલેન વા કુ ડ્યમ્ 191-

મધ્યાઙ્ગણસ્ય દિશિ દક્ષિણતોઽઙિ ઘ્રમૂલે
દ્વારસ્ય દક્ષિણયુતેતલિપેતુકેચિત્
કોણેદ્વિતીય ચરણાન્વિતકે ત્રિગર્ભ-સ્થાનં વદન્તિ મુનયઃ ખલુમણ્ડપાનામ્ 192-

ઉક્તવ્યાસાયામભાગાદલિન્દ્રં પૂર્વેઽપૂર્વેવાઽથ ભક્ત્યા સમન્તાત્
ભક્ત્યા વાધ્યર્ધઃ સમન્તાત્ તુકુર્યાદ્દેવાનામુ ર્વીસુરોર્વીશ્વરાણામ્ 193-

પ્રાસાદાઙ્ગં માલિકાઙ્ગં યથાવત્કુર્યાત્ કુ ડ્યં મૂલકુ ડ્યોપરિષ્ટાત્
પાદં પાદાનામુપર્યેવયોજ્યમેકદ્વિત્રીણ્યત્ર ભૌમાનિ યુક્ત્યા 194-

તત્તદ્વિસ્તારાયતાંર્વિધિજ્ઞૈસ્તેષાં માનં પાદબાહ્યેતુકેચિત્
કેચિદ્ ભિત્તેર્મધ્યમં તદ્વદન્તિ શાલાકારં વા સભાશીર્ષકાઙ્ગમ્ 195-

યત્તત્ કુર્યા ન્મણ્ડપં વાસયોગ્યમ્

એકદ્વિત્રિચતુર્મુ ખાનિ ચ મુખેભદ્રાણ્યભદ્રાણિ કા-ન્યૂધ્ધ્વેકત્ન ટયુતાનિ મધ્યકપદેરઙ્ગાઙ્ગણાઢ્યાનિ વૈ
સર્વાણ્યાયતમણ્ડપાનિ ચતુરશ્રાભાણિ વેદદ્વિજ-ક્ષોણીશાયતનેમતાનિ ચ વિશાં શૂદ્રેષુદીર્ઘંમતમ્

નવાનાં હિ સભાનાં તુલક્ષણં વક્ષ્યતેઽધુના
આદ્યં મલ્લવસન્તં તત્પરં પઞ્ચવસન્તકમ્

એકવસન્તકં ચૈ વસર્વતોભદ્રકં તથા
પાર્વતં કત્ન ર્મકં ચૈ વ માહેન્દ્રં સોમવૃત્તકમ્

શુકવિમાનકં ચૈ વશ્રીપ્રતિષ્ઠિતમેવચ
ન વૈ તાઃ સાયતાઃ પઞ્ચસભઃ શેષા યુ ગાશ્રકાઃ

એકદ્વિત્રિચતુર્ભા ગા વ્યાસા આદ્યા નૃદેવયોઃ
વ્યાસાયામમલઙ્કારં સ્તમ્ભાનાં ભિત્તિમાનકમ્

પ્રાગ્વત્ સર્વમલઙ્કારં દણ્ડિકાન્તવિમાનવત્
લુપાક્રિયાક્રમં સર્વંયથા શિખરલક્ષણે

કર્ણરશ્મિયુતા કત્ન ટસં જ્ઞા વેદાશ્રકા સભા
વલક્ષિતસ્વસ્તિહીના કર્ણાઃ કત્ન ટેચ કોષ્ઠકે

એકભક્ત્યા ચતુઃસ્તમ્ભા લુપાકોટ્યેકકત્ન ટકમ્
અષ્ટપુ ચ્છવલક્ષં તુનામ્ના મલ્લવસન્તકમ્

દ્વિભક્તિ ચતુરં ચાષ્ટસ્તમ્ભદીર્ઘલુપાન્વિતમ્
વસુસ્વસ્તિ વલક્ષં તુમૂલકત્ન ટં તુમધ્યકમ્

ચતુષ્કર્ણેચતુષ્કત્ન ટા સં જ્ઞા પઞ્ચવસન્તકમ્
ત્રિભક્તિચતુરશ્રં તુદ્વાદશસ્તમ્ભસં યુતમ્

દ્વિરષ્ટસ્વસ્તિ પુ ચ્છં તુસત્રયોદશકત્ન ટકમ્
ત્રિરષ્ટકવલક્ષં તુસ્યાન્નામ્નૈકવસન્તકમ્

યુ ગભક્તિયુ ગાશ્રં તુદ્વિરષ્ટાઙિ ઘ્રબહિસ્તતઃ
અન્તઃ સ્તમ્ભકલાર્ધંતુકલાર્ધંપ્રાં શુરશ્મયઃ

અષ્ટદ્વિગુણકત્ન ટં તુત્રિરષ્ટસ્વસ્તિપુ ચ્છકમ્
ષડષ્ટૈ ર્વવલક્ષં તુમૂલકત્ન ટમથૈકકમ્

સર્વતોભદ્રકં નામ્ના ચતસ્રશ્ચતુરશ્રકમ્
આયતાશ્રં ચતુષ્પઞ્ચભક્ત્યા પાર્વતકત્ન ર્મકમ્

અષ્ટાદશ દશાઙિ ઘ્રસ્યાદ્ બાહ્યેઽબાહ્યેઽષ્ટરશ્મયઃ
દ્વિરષ્ટસપ્તકત્ન ટાનિ ષડ્દ્વિસપ્તબહિર્બહિઃ

ચતુષ્ષષ્ટિ વલક્ષાનિ ચતુષ્કોષ્ઠદ્વિરષ્ટકમ્
ચતુષ્ષડ્ ભક્તિવિસ્તારં દૈ ઘ્ઘ્યંવિં શતિપાદકમ્

અન્તદ્દ્વાદશપાદં સ્યાદન્તઃકત્ન ટં તથાષ્ટકમ્
બહિદ્દ્વિરષ્ટકત્ન ટં સ્યાદ્ ષોડશ પ્રાં શુરશ્મયઃ

ત્રિરષ્ટસ્વસ્તિકં ચૈ વ મૂલકત્ન ટત્રિકં ભવેત્
સાશીતિકવલક્ષં તુનવત્રિં શતિકત્ન ટકમ્

અન્તરાઙિ ઘ્રવિહીનં તુભક્ત્યા તત્રૈ વ યોજયેત્
નામ્ના માહેન્દ્રકં પ્રોક્તં રાજ્ઞાં પ્રાજ્ઞૈર્મુ નીશ્વરૈઃ

વ્યાસાયામ્યં ચતુઃસપ્તભક્ત્યાન્તર્મનુપાદકમ્
બાહ્યેદ્વાવિં શતિસ્તમ્ભં ત્રિરષ્ટં સ્વસ્તિ પુ ચ્છકમ્

ષોડશ પ્રાં શુરશ્મિઃ સ્યાદ્ નવતિ ષડ્વલક્ષકમ્
મૂલાન્તર્બાહ્યકત્ન ટાનિ ચતુર્દશનવદ્વયમ્

ચતસ્રઃ કોટયઃ કર્ણધારાસપ્તકવિગ્રહાઃ
તદન્તદ્દ્ધિનકં સોમવૃત્તં નામ્ના સમીરિતમ્

પઞ્ચાષ્ટભક્તિવિસ્તારં દૈ ધ્ધ્યં ષડિ વંશદઙિ ઘ્રકમ્
અષ્ટાદશાઙિ ઘ્રકં ચાન્તશ્ચતુષ્કોટિસમન્વિતમ્

દ્વાત્રિં શત્ સ્વસ્તિકં ચૈ વ દ્વિસપ્તતિ વલક્ષકમ્
ચતુષ્કત્ન ટયુતં મધ્ધ્નિદ્વિરષ્ટ પ્રાં શુરશ્મયઃ

અન્તર્બહિસ્તુકત્ન ટાનિ ત્રિરષ્ટૈકાદશદ્વયમ્
કર્ણધારાષ્ટસં યુક્તં નામ્ના શુકવિમાનકમ્

પઞ્ચભક્ત્યાં વિશાલં તુનવભક્ત્યા તદાયતમ્
અષ્ટવિં શતિ ગાત્રાણિ દ્વાત્રિં શત્ સ્વસ્તિપુ ચ્છકમ્

અન્તર્વિંશતિકં સ્તમ્ભં મધ્યરશ્મિ તથૈ વચ
પઞ્ચકત્ન ટયુતં મૂધ્નિ ચતુષ્કોટિસમન્વિતમ્

ષષ્ટ્યુત્તરશતં તત્ર વલક્ષં પ્રવિધીયતે
દ્વિપઞ્ચાં શં તુકત્ન ટાનિ નામ્નૈતચ્છ્રીપ્રતિષ્ઠિતમ્

તદેવ વ્યાસાયામેતુભક્તિત્રયવિવર્ધનાત્
ચતુશ્શાલાયતાશ્રાભા દ્વિષડ્દ્વિરષ્ટપાદકાઃ

અન્તર્બહિસ્તુભક્ત્યા ચ વારં શાલા દ્વિભક્તિકા
ચતુ દ્દ્વિસપ્તતિસ્તમ્ભમન્તર્બાહ્યેતુકીર્તિતમ્

પ્રાસાદવદલઙ્કૃ ત્વા ચતુદ્દ્વારદ્વિચૂલિકમ્
ભૂપતેઃ શ્રીપ્રતિષ્ઠા સ્યાત્ સભેયં શ્રીપ્રતિષ્ઠિતમ્

એકકભાગવૃદ્ધ્યા તુભવત્યુ ક્તે તરા સભા
છન્દં વિકલ્પમાભાસં તત્તન્નામ્ના વિધીયતે

સ્તમ્ભરશ્મિવલક્ષં ચ કત્ન ટં યુક્ત્યા પ્રયોજયેત્
યથારુચિ યથાશોભં વ્યાસાયામેતુભક્તયઃ

પ્રાં શુરશ્મિયુતં કત્ન ટં કત્ન ટં વા ચતુરશ્રકમ્
દણ્ડિકાનિર્ગમસમો પૂર્વપાદોત્તરોઁમઃ

તુલાશ્રપ્રસ્તરાં શેન ચૂલિકાભાગલમ્બિકમ્
અજુવા સ્વસ્તિકં જ્ઞેયં વલક્ષ્યાય પ્રવેશિતા

શિખાવર્ગંતથા સર્વેનિષ્કત્ન ટં ચ કચગ્રહા
ચૂલિકાદ્વયમધ્યસ્થા નામ્ના સ્યાદ્વર્ણપિટ્ટકા

વલયં ત્રિગુણં વ્યાસાદ્ બાહુલ્યા લુપયા સમા
લુપાપાશ્શ્વદ્વયારૂઢા વલયપ્રોક્તનાલિકા

પ્રતિચૂલિકવિન્યાસા મુઁરાલમ્બના સ્થિરા
પ્રતિલોમાનુલોમાભ્યામઙ્કણાસ્તેવલકા

દ્વિકોટિસઙ્ગમમ ખેવેશગર્ભપ્રદક્ષિણે
પ્રથમં સ્તમ્ભનીય્યા ચ શિલ્પિકર્તાવિધીયતે

પાદબન્ધમધિષ્ઠાનં સ્તમ્ભાયામાર્ધમિષ્યતે
અનુ ક્તં યદિ કિઞ્ચિત્ તદ્યુ ક્ત્યા તત્ર પ્રયોજયેત્

હલાઙ્ગવત્કુડ્યયુતા સરઙ્ગકા વિરઙ્ગકા વાપ્યથ ગર્ભગેહકા
સભેતિ સભ્યૈરુદિતા સનાતના સભાલયત્વાદિહ સભ્યમાર્ગણમ્

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેમણ્ડપસભાવિધાનો નામ પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ