mayamatam · અધ્યાય 16.20

અથ ષોડશોઽધ્યાયઃ
ઉત્તરાદિવૃતેરન્તં પ્રસ્તારાવયવં ક્રમાત્
સંવક્ષ્યેક્ષિપ્ય સર્વેષાં હર્મ્ યાણામથ યોગ્યકમ્

ઉત્તરં ત્રિવિધં પાદવિસ્તારં તત્સમોઁમમ્
ત્રિપાદોદયમધ્યોચ્ચં વિસ્તારં પાદતઃ સમમ્

ખણ્ડોત્તરં પત્રબન્ધં રૂપોત્તરમિતિ ત્રિધા
ત્રિપાદં વા ત્રિભાગોનમર્ધંવા કર્ણનિર્ગમમ્

સ્વસ્તિકં વર્ધમાનં ચ નન્દ્યાવર્તસમાકૃતિઃ
સર્વતોભદ્રવૃત્તિર્વાપ્રત્યુત્તરનિવેશનમ્

ત્રિભાગૈકં ચતુર્ભા ગં વાજનં નિર્ગમોઁમમ્
ચતુરશ્રં સપર્ણા ગ્રં તદૂધ્ધ્વેમુ ષ્ટિબન્ધનમ્

તુલાચ્છેદેન વા કુર્યાત્ પૃથગ્વા વાજનોપરિ
સ્તમ્ભાર્ધવિપુલં સ્વાર્ધંતીવ્રં પટ્ટામ્બુજક્રિયમ્

સનાલિકમધસ્તાત્ તુવાજનાદ્ દણ્ડનિર્ગમમ્
મૂલાગ્રયોઃ શિખોપેતા તદૂધ્ધ્વેતુપ્રમાલિકા

સ્તમ્ભવ્યાસસમોચ્ચા વા ત્રિચતુર્ભા ગતીવ્રકા
કુ મ્ભમણ્દિયુતાગ્રા ચ હસ્તિમુણ્ડક સન્નિભા

દણ્ડિકાસમનિષ્ક્રાન્તા તદૂધ્ધ્વેદણ્ડિકા ભવેત્
સ્તમ્ભાર્ધવિપુલા સ્વાર્ધતીવ્રા નીવ્રાર્ધનિષ્ક્રમા

મુ ષ્ટિબન્ધસમાકારચતુરશ્રા યથા તથા
યથેષ્ટવિપુલોત્તુઙ્ગં તત્તુઙ્ગસમવેશનમ્

વલયં સ્યાત્ તદૂધ્ધ્વેતુગોપાનં વા તદૂધ્ધ્વતઃ
મુ ષ્ટિબન્ધવિશાલોચ્ચા પિટ્ટકાક્ષેપણામ્બુજા

છિત્ત્વાર્પિતાવિશિષ્ટા તુદણ્ડિકોપરિ પિટ્ટકા
તસ્યાં છિત્ત્વા તુતન્માનં ગોપાનં ચાર્પયેદ્ બુધઃ

ઉત્તરાન્તાવલમ્બં વા યથાયુ ક્તિ યથારુચિ
વાજનોધ્ધ્વેતુલોધ્ધ્વેવા ગોપાનં યોજયેદ્ બુધઃ

તુલાન્તરસમં ગોપાનાન્તરં પ્રવિધીયતે
ગોપાનદણ્ડિકોધ્ધ્વંચેદ્ વાજનાન્તાવલમ્બનમ્

દણ્ડાર્ધવિપુલં સ્વાર્ધંતીવ્રં ગોપાનમૂધ્ધ્વતઃ
કમ્પં સમાન્તરં કુર્યાદ્ વલયચ્છિદ્રમન્તરે

દણ્ડિકાવાજનાન્તસ્થં કાયપાદં યથાં શકમ્
પાદવિસ્તારમર્ધાર્ધનિષ્ક્રાન્તં સાગ્રપિટ્ટકમ્

પાદાનામન્તરં છાદ્યં ઘ્નકઃ સારદારુજૈઃ
અષ્ટાં શબહલં છન્નઘ્નકાચ્છાદ્યમૂધ્ધ્વતઃ

ગોપાનસ્યોપરિષ્ટાત્તુચ્છાદયેલ્લોહલોષ્ટકઃ
કપોતપાલિકોત્સેધનિષ્ક્રાન્તં દ્વિત્રિદણ્ડકમ્

એકહસ્તં દ્વિહસ્તં વા ક્ષુદ્રેમહતિ મન્દિરે
યથાશોભં યથાચિત્રં કપોતેકર્ણપાલિકા

તથા મધ્યસ્થિતા વાઽપિ સૌધેલેસમાહિતા
વિધેયા વાજનસ્યોધ્ધ્વેભૂતહં સાદિકાવલિઃ

દણ્ડોચ્ચા વા ત્રિપાદોચ્ચા વાજનં પૂર્વવદ્ ભવેત્
કપોતાલમ્બનં તત્ સ્યાદ્ દણ્ડાર્ધંવાઽથ દણ્ડકમ્

અધ્યર્ધા દિત્રિદણ્ડાન્તં કપોતોચ્ચવિનિર્ગતમ્
વસન્તકં વા નિદ્રા વા વિધેયા વાજનોપરિ

ત્રિપાદોચ્ચા તદૂધ્ધ્વંસ્યાત્ કપોતોચ્ચં તુપૂર્વવત્
એવં સ્યાદ્ દૃઢકલ્પ્યં તચ્છિલયેષ્ટકમાત્રકઃ

યથાપ્રયોગં સ્થૈર્યંતુતથા યોજ્યં વિચક્ષણૈઃ
કપોતોચ્ચત્રિભાગં વા પાદં વા ક્ષુદ્રનિષ્કૃતિઃ

કપોતેનાસિકા ક્ષુદ્રેનીવ્રોધ્ધ્વેસ્થિતકર્ણિકા
સપાદદણ્ડા વાધ્યર્ધંદ્વિદણ્ડં વિસ્તૃતા સ્થિતા

સિં હશ્રોત્રશિખાલિઙ્ગં પિટ્ટકાન્તસ્ય પિટ્ટકા
વિધેયા સ્વસ્તિકાકૃત્યા નાસિકોધ્ધ્વેતુનાસિકા

કુ ક્ષિમાનં શિખામાનં યથાશોભનમેવવા
પ્રતિવાજનકસ્યોધ્ધ્વેનેષ્યતેનાસિકોચ્છ્રયમ્

આલિઙ્ગં પાદપાદોચ્ચં પાદાત્ પાદવિનિર્ગતમ્
તસ્માદન્તરિતં ચોધ્ધ્વેનિષ્ક્રાન્તાવેશનક્રિયમ્

ત્રિપટ્ટાગ્રં હિ પાદોચ્ચં પાદેપાદાન્તરેસ્થિતમ્
દણ્ડં ત્રિપાદમર્ધંવા પ્રત્યુ ત્સેધં તદૂધ્ધ્વતઃ

સ્વોચ્ચત્રિપાદનિષ્ક્રાન્તા પ્રતિરર્ધેન વા તથા
દન્ ડઃ સપાદઃ સાર્ધો વા પ્રતિવક્ત્રં વિનિર્ગમઃ

તાવદૂધ્ધ્વોઁતિસ્તસ્યાઃ પ્રાગુ ક્તવિધિના કુરુ
સવ્યાલા વા સસિં હેભા અજ્વી વા સ્યાત્ પ્રતેઃ કૃતિઃ

તદુચ્ચત્રિચતુર્ભા ગં વાજનં નિર્ગમોઁમમ્
સમકરં ચિત્રખણ્ડં નાગવક્ત્રમિતિ ત્રિધા

નાગવક્ત્રં નાગફણં સ્વસ્ત્યાકૃતિશિરઃક્રિયમ્
તૈ તિલાનાં દ્વિજાતીનાં ભવેત્ સમકરા પ્રતિઃ

ચતુરશ્રં તુખણ્ડાગ્રં મકરં ચિત્રખણ્ડકમ્
નૃપાણાં વણિજાં શૂદ્રજન્મનામર્ધચન્દ્રકમ્

હસ્તિરૂપં ભવેન્મુણ્ડં પ્રત્યગ્રં ચિત્રસન્નિભમ્
કકરં કકટં બન્ધમન્યદપ્યેવમૂહ્યતામ્

વાજનોધ્ધ્વેવલીકોધ્ધ્વેતુલાં સમ્યઙિ નવેશયેત્
દણ્ડોચ્ચં વા ત્રિપાદોચ્ચમર્ધતારસમન્વિતમ્

ત્રિચતુષ્પઞ્ચદણ્ડે ન દીર્ઘંતત્ સાગ્રનાલિકમ્
સવ્યાલાગ્રં સમ્ભૃતાગ્રં પાશ્શ્વાઙ્ગસ્થતરઙ્ગવત્

વલીકં સ્યાદ્ વલીક્કોધ્ધ્વેકર્તવ્યા વર્ણપિટ્ટકા
દણ્ડાર્ધાર્ધવિશાલોચ્ચા નિશ્છિદ્રં સ્યાત્ તદન્તરે

ઘ્નકશ્ચ તદૂધ્ધ્વેતુદણ્ડોત્સેધા તુલા સ્થિરા
ત્રિપાદવિસ્તૃતા ન્યસ્તા પ્રવેશાનુ ગતા શુભા

તુલાવિસ્તારતારોચ્ચા જયન્તી સ્યાત્ તુલોપરિ
અર્ધદણ્ડે ન તત્રોચ્ચા જયન્ત્યૂધ્ધ્વેઽનુમાર્ગકમ્

તદૂધ્ધ્વેઘ્નકા પાદપાદષડ્ ભાગતીવ્રકાઃ
ઇષ્ટકાચૂર્ણસઙ્ઘાતપ્રસ્તરસ્તમ્ભવિસ્તરમ્

કરાલમુઁગિઉ લ્માસકલ્કચિક્કણકર્મવાન્
ઉત્તરં વાજનં ચૈ વ તત્પાશ્શ્વાનુ ગતં ભવેત્

તુલા દ્વારાનુયાતા હિ જયન્તી તિર્યગાગતા
અનુમાર્ગંતદૂધ્ધ્વેતુદ્વારસ્યાનુ ગતં શુભમ્

દ્વારતિર્યગ્ગતા વાઽથ તુલા દેવનૃપેશયોઃ
ત્રિદણ્ડં વા દ્વિદણ્ડં વા સ્યાદ્ વલીકતુલાન્તરમ્

દ્વિદણ્ડં સાર્ધમધ્યર્ધંજયન્ત્યન્તરમિષ્યતે
દણ્ડાન્તરમનુમાર્ગંનિશ્છિદ્રં સ્યાત્ તદૂધ્ધ્વતઃ

અથ ચિત્રવિચિત્રાઙ્ગા વિધેયા પ્રસ્તરક્રિયા
ક્ષુદ્રાણાં તુતુલાદીનિ યથા સ્થૈર્યંતથાચરેત્

વિરૂપં વા સરૂપં વા સર્વમઙ્ગં પ્રયોજયેત્
તુલાદ્રવ્યોપરિષ્ટાત્ તુઘ્નકાચ્છાદનં તુવા

ઇષ્ટકા વા પિધાતવ્યા શેષં પૂર્વવદાચરેત્
પઙ્ક્ત્યષ્ટભાગવિકલં હિ મસૂરકોચ્ચા-ન્મઞ્ચોન્નતં મતમથો તલિપાર્ધકં વા
યાવદ્ બલં વિપુલસુન્દરતાં સમેતિ
તાવદ્ વિધેયમધુના વિધિના વિધિજ્ઞૈઃ

મધુઘૃતદધિદુગ્ધં માષયૂષં ચ ચર્મકદલિઘ્નગુલં ચ ત્રૈ ઘ્નં
નાલિકે રમ્
ક્રમવશમનુભાગૈ ર્વર્ધિહ્ તં લબ્ધચૂર્ણંશતમથ કૃતમસ્ય દ્વૈ ગુણં શકરાસ્તુ

હસ્તસ્તમ્ભતુલાદિકાન્ નરગૃહેયુ ઞ્જ્યાદયુ ગ્મં યથા
યુ ગ્માયુ ગ્મકસં ખ્યયા સુરગૃહેયુઞ્જીત હસ્તાદિકાન્
મધ્યેદ્વારમનિન્દિતં સુરમહીદેવક્ષિતીશાલયે
શેષાણામુપમધ્યમેવ વિહિતં તત્ સમ્પદામાસ્પદમ્

પ્રતેરુપરિ વેદિઃ સ્યાત્ સાર્ધદ્વિત્ર્યઙિ ઘ્રણોદયમ્

દ્વૌ ષટ્ ચત્વારિ કમ્પાનિ પાદપાદઘનાનિ ચ
પદ્મશૈવલપત્રાદિચિત્રાઙ્ગા વેદિકા મતાઃ

કમ્પાધસ્તાત્ પ્રયોજ્યા હિ સ્તમ્ભાસ્તત્રૈ વયુ ક્તિતઃ
ઊધ્ધ્વાધઃ કમ્પવત્ પદ્મપિટ્ટકં ચાગ્રબન્ધનમ્

વેદિકોપરિ યોજ્યાનિ જાલકાનિ વિચક્ષણૈઃ
ત્યક્ત્વા ભિત્ત્યઙિ ઘ્રમધ્યં તુચતુર્દણ્ડાન્તવિસ્તૃતમ્

દ્વિદણ્ડાદિનિજવ્યાસદ્વિગુણં તુઙ્ગમીરિતમ્
સાર્ધમઙિ ઘ્રયૂયનકં વોચ્ચં ત્યક્ત્વા મધ્યાઙિ ઘ્રરન્ધ્રકમ્

યુ ગ્માયુ ગ્માઙિ ઘ્રભિઃ કમ્પૈર્યુક્તં તુઙ્ગે ચ વૈ પુલે
ગવાક્ષં કુઞ્જરાક્ષં ચ નન્દ્યાવર્તમૃજુ ક્રિયમ્

પુષ્પખણ્ડં સકર્ણંચ યોજિતવ્યં યથોચિતમ્
દીર્ઘાશ્રં કર્ણકચ્છિદ્રં તદ્ ગવાક્ષમિતિ સ્મૃતમ્

યુગ્માશ્રં કર્ણકચ્છિદ્રં કુઞ્જરાક્ષમિતિ સ્મૃતમ્
પઞ્ચસૂત્રમયચ્છિદ્રં પ્રદક્ષિણવશાત્ કૃતમ્

નન્દ્યાવર્તાકૃતિવશાન્નન્દ્યાવર્તમિતિ સ્મૃતમ્
સ્તમ્ભતિર્યગ્ગતં કમ્પમૃજુ ત્વાત્ તદૃજુ ક્રિયમ્

પુષ્પખણ્ડં સકર્ણંચ નન્દ્યાવર્તંયથોચ્યતે
ભિત્તિમધ્યાદ્ બહિસ્તસ્ય સ્તમ્ભયોગં કવાટયુક્

કવાટયુ ગલં વૈ કં ઘાટનો દ્ધાટન ક્ષમમ્
પાદવર્ગેભવેદ્ ગ્રીવાવર્ગેવાતાયન્સ્થિતિઃ

ગુલિકાજાલકં ધામવિન્યાસાકૃતિરન્ધ્રકમ્
સ્વસ્તિકં વર્ધમાનં ચ સર્વતોભદ્રસન્નિભમ્

દ્રુમોપલેષ્ટકાદ્રવ્યૈર્યુક્ત્યા યુઞ્જીત બુ દ્ધિમાન્
જાલકં ફાલકં કુ ડ્યષ્ટકં ચ ત્રિધા મતમ્

જાલકં જાલકર્યુક્તમિષ્ટકામયષ્ટકમ્
ફાલકં ઘ્નકોપેતં ભિત્તિમધ્યેઽઙિ ઘ્રસં યુતમ્

ભિત્તિબન્ધનમૂધ્ધ્વાધઃપદ્મસઙ્ઘટ્ટપિટ્ટકમ્
પાદપાદષડષ્ટાં શબહલા ઘ્નકા ભવેત્

શિબિકાકુ ડ્યવદ્ વાઽથ સર્વત્ર ઘ્નકામયમ્
એતત્ તુઘ્નકાકુ ડ્યં યત્ તુયત્ર યથોચિતમ્

તદેવ તત્ર યોજ્યં સ્યાદ્ વસ્તુ વિદ્યાવિચક્ષણૈઃ

એવં પ્રોક્તં પ્રસ્તરં વેદિતાઙ્ગં
યુ ક્ત્યા તજ્જ્ઞૈર્જાલકં ચ ત્રિકુ ડ્યમ્
નૈવચ્છેદ્યા વેદિકા જાલકાર્થં
ન પ્રત્યઙ્ગં સર્વતશ્છે દનીયમ્

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેપ્રસ્તરકરણં નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ
અથ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ
પાશ્શ્વગસ્થિતશયિતદ્રવ્યાણાં સન્ધિરુચ્યતે
એકસ્મિન્ વસ્તુ નિ દ્રવ્યૈર્બહુભિશ્ચ નિઘટ્ટનાત્

દુર્બલત્વાદ્ દ્રુમાગ્રાણામબલેબલવર્ધનાત્
સન્ધિકર્મપ્રશસ્તં સ્યાત્ સજાતીયૈ ર્વરદ્રુમૈઃ

મલ્લલીલં તથા બ્રહ્મરાજં વૈ વેણુપર્વકમ્
પૂકપર્વંદેવસન્ધિર્દણ્ડિકા ષડિ વધાઃ સ્મૃતા

ચતુ ર્દિક્ષુબહિઃ સ્થિત્વા નિરીચ્ય સ્થપતિર્ગૃહમ્
દક્ષિણાદક્ષિણેદીર્ઘાદીર્ઘા ભ્યાં સન્ધયેત્ ક્રમાત્

મધ્યેચ દક્ષિણેચૈ વ યઃ સન્ધિં કર્તુ મીહતે
મધ્યેઽતિદીર્ઘંયુઞ્જીયાદ્ દીર્ઘમલ્પં ચ પૂર્વવત્

વામેઽવામેસમદ્રવ્યં મધ્યેદીર્ઘમથાપિ વા
મધ્યદ્રવ્યં વિના વામેઽવામેદ્રવ્યં સમં તથા

એતત્સન્ધિં બહિઃ કુર્યાત્ તથૈ વાભ્યન્તરેવિદુઃ
સ્થપતિહૃ દયસ્થાનેસ્થિત્યા પ્રેક્ષ્ય ચતુ ર્દિશિ

દીર્ઘમલ્પં સમદ્રવ્યં પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્
આધારાધેયનીત્યૈ વ દ્રવ્યસન્ધાનમૂહ્યતામ્

મૂલેમૂલં ન યુઞ્જીયાદગ્રેચાગ્રં તથૈ વચ
મૂલાગ્રદ્રવ્યયોગેન સન્ધિકર્મસુખપ્રદમ્

મૂલં હિ શયિતં ચાધશ્ચાગ્રમૂધ્ધ્વેતુયોજયેત્
દ્વિદ્રવ્યમેકસન્ધિ સ્યાન્મલ્લલીલમિતિ સ્મૃતમ્

ત્રિદ્રવ્યૈસ્તુદ્વિસન્ધિ સ્યાદ્ બ્રહ્મરાજમિતીરિતમ્
ચતુ ર્ભિઃ પઞ્ચભિદ્દ્રવ્યૈ સ્ત્રિચતુઃ સન્ધયઃ ક્રમાત્

વેણુપર્વમિતિ પ્રોક્તં તૈતલાનાં નૃણાં ગૃહે
ષડિ ભસ્તુસપ્તભિદ્દ્રવ્યૈઃ સન્ધયઃ પઞ્ચ ષટ્ ક્રમાત્

પૂકપર્વેતિ તત્ પ્રોક્તં ધનધાન્યકરં સ્મૃતમ્
અષ્ટભિર્નવભિદ્દ્રવ્યૈઃ સન્ધયઃ સપ્ત વાઽષ્ટધા

દેવસન્ધિરિતિ પ્રોક્તઃ સર્વવાસેષુયોગ્યતઃ
બહુસન્ધિર્બહુદ્રવ્યૈર્દીર્ઘમલ્પં ચ પૂર્વવત્

દણ્ડિકેતિ સમાખ્યાતા ધનધાન્યસુખપ્રદા
દક્ષિણાપરભાગેતુદ્રવ્યમૂલં પ્રશસ્યતે

અગ્રમગ્રં તથૈશાન્યેતેષાં બન્ધનમુ ચ્યતે
આધારં પ્રથમં પ્રાચ્યાં મૂલાગ્રચ્છેદનાન્વિતમ્

દક્ષિણોત્તરયોરગ્રં તસ્યોપરિ નિધાપયેત્
દક્ષિણોત્તરયોર્મૂ લમૂધ્ધ્વચ્છેદનસં યુતમ્

પશ્ચિમસ્થમધશ્છે દ્યં ક્ષેપ્યમાધેયયોગતઃ
એતત્ તુસર્વતોભદ્રમવાગાદિ તથા વિદુઃ

નન્દ્યાવર્તવિધાનેન નન્દ્યાવર્તંપ્રકલ્પયેત્
દક્ષિણોત્તરગં દીર્ઘંદક્ષિણેતુસકર્ણકમ્

પ્રાક્પ્રત્યગ્ગતમાયામં પશ્ચિમેતુસકર્ણકમ્
દક્ષિણોત્તરગં દીર્ઘમુત્તરેતુસકર્ણકમ્

પૂર્વપશ્ચિમગં દીર્ઘંપૂર્વાયાં તુસકર્ણકમ્
આધારાધેયનીત્યૈ વ પૂર્વાદીનિ ચ વિન્યસેત્

નન્દ્યાવર્તમિદં તદ્વદવાગાદીનિ ચ ક્રમાત્
પક્ષયોર્બહુભિદ્દ્રવ્યૈર્દીર્ઘંપ્રાગુદગગ્રકમ્

સશિખૈશ્ચ બહુદ્રવ્યૈદ્દ્વા ભ્યાં વા તિર્યગગ્રકમ્
સ્વસ્ત્યાકૃતિસમાયુ ક્તં સ્વસ્તિબન્ધનમિષ્યતે

પરિતો બહુભિદ્દ્રવ્યૈર્યુક્તં તદ્વત્ તદન્તરે
મધ્યેઽઙ્કણસમાયુ ક્તં બાહ્યેયુ ક્ત્યા સભદ્રકમ્

પૂર્વદ્રવ્યં પરદ્રવ્યં ભદ્રકં દક્ષિણોત્તરમ્
શાલાનાં ભિત્તિમાશ્રિત્ય યુક્ત્યા સાધુસમાચરેત્

એવં યુ ઞ્જ્યાદિદં બન્ધં વર્ધમાનમિતીરિતમ્
અધોભૂમિક્રિયાયુ ક્ત્યા સ્યાદૂધ્ધ્વોધ્ધ્વતલં પ્રતિ

વિપરીતં વિપત્ત્યૈસ્યાદિતિ શાસ્ત્રવિનિશ્ચયઃ
દીર્ઘાદીર્ઘેષુસં યોગદ્રવ્યસન્ધાનતર્પણમ્

યથાબલં યથાયોગં તથા યોજ્યં વિચક્ષણૈઃ
એવં વિધિવિશિષ્ટં સ્યાત્ સમ્પત્ત્યૈદ્રવ્યબન્ધનમ્

મેષયુદ્ધં ત્રિખણ્ડં ચ સૌભદ્રં ચાર્ધપાણિકમ્
મહાવૃત્તં ચ પઞ્ચૈતેસ્તમ્ભાનાં સન્ધયઃ સ્મૃતાઃ

ષટિ શખા ઝષદન્તં ચ સૂકરઘ્રાણમેવચ
સઙ્કીર્ણકીલં વજ્રાભં પઞ્ચૈ વશયિતેષ્વપિ

સ્વવ્યાસકર્ણમધ્યર્ધદ્વિગુણં વા તદાયતમ્
ત્ર્યં શૈ કં મધ્યમશિખં મેષયુદ્ધં પ્રકીર્તિતમ્

સ્વસ્ત્યાકારં ત્રિખણ્ડં સ્યાત્ સત્રિચૂલિ ત્રિખણ્ડકમ્
પાશ્શ્વેચતુઃશિખોપેતં સૌભદ્રમિતિ સંજ્ઞિતમ્

અર્ધંછિત્ત્વા તુમૂલેઽગ્રેચાન્યોન્યાભિનિવેશનાત્
અર્ધપાણિરિતિ પ્રોક્તો ગૃહીતઘનમાનતઃ

અર્ધવૃત્તશિખં મધ્યેતન્મહાવૃત્તમુ ચ્યતે
વૃત્તાકૃતિષુપાદેષુપ્રયુઞ્જીત વિચક્ષણઃ

સ્તમ્ભાનાં સ્તમ્ભદૈ ઘ્ઘ્યાર્ધાદધઃ સન્ધાનમાચરેત્
સ્તમ્ભમધ્યોધ્ધ્વસન્ધિશ્ચેદ્ વિપદામાસ્પદં સદા

કુ મ્ભમણ્ડ્યાદિસં યુક્તં સન્ધાનં સમ્પદાં પદમ્
સાલઙ્કારેશિલાસ્તમ્ભેયથા યોગં તથાચરેત્

સ્થિતસ્ય પાદપસ્યાઙ્ગપ્રવૃત્તિવશતો વિદુઃ
ઊધ્ધ્વમૂલમધશ્ચાગ્રં સર્વસમ્પદ્વિનાશનમ્

અર્ધપાણિદ્વિલલાટેલાઙ્ગલાકારષટિ શખા
ઘનમધ્યસ્થકીલા યા સા મતા ષટિ શખાહ્વયા

સ્વાયામતિર્યગ્બાહુસ્થશિખં તુઝષદન્તકમ્
ઊધ્ધ્વાધસ્તાદ્ યથાયોગ્યં યથાબલશિખાન્વિતમ્

સૂકરઘ્રાણમિત્યુ ક્તં સૂકરઘ્રાણસન્નિભમ્
યથાબલં યથાયુ ક્તિ નાનાબલશિખાન્વિતમ્

નાનાકીલૈસ્તુસઙ્કીર્ણંસ્યાત્ તુસઙ્કીર્ણકીલકમ્
વજ્રાકૃતિશિખં નામ્ના વજ્રસન્નિભમેવતત્

એતસ્મિન્ પઙ્ક્તિસન્ધાનેસન્ધિરેકાકૃતિર્ભવેત્
ઉપર્યુ પરિ ચૈ વં સ્યાદ્ વિપરીતેવિપત્કરમ્

અન્તર્મૂ લં બહિશ્ચાગ્રં પાશ્શ્વદ્રવ્યેષુયોજયેત્
અન્તરગ્રં બહિર્મૂ લં સ્વામિનશ્ચ વિનાશનમ્

શિખા દન્તં ચ શૂલં ચ વિદ્ધં પર્યાયમીરિતમ્
શલ્યં ચ શઙ્કુરણિશ્ચ કીલં પર્યાયમુ ચ્યતે

અષ્ટસપ્તકષડંશકેઽઙિ ઘ્રકે ભાગતારમથ શૂલકીલયોઃ
કીલપાશ્શ્વમથ પાદમધ્યમં યોજયેત્ સમમુદગ્રબુ દ્ધિમાન્

સ્તમ્ભાન્તં દન્તાન્તકં ચેદ્ વિનાશં દન્તાન્તં ચેત્ સ્તમ્ભમધ્યં તદેવ
સ્તમ્ભાન્તં ચેત્ સન્ધિમધ્યં સરોગં સન્ધેર્મધ્યં પાદમધ્યં ક્ષયં સ્યાત્

દિગ્વિદિગ્દ્વારદેવાં શં સર્વંત્યક્ત્વા પ્રયોજયેત્
અર્કા કિ વરુણેન્દૂનાં સ્થાનં દિગિતિ કીર્તિતમ્

અગ્નિરાક્ષસવાય્વીશસ્થાનં વિદિગિતિ સ્મૃતમ્
ગૃહક્ષતશ્ચ પુષ્પાખ્યો ભલ્લાટશ્ચ મહેન્દ્રકઃ

એતેષામં શકદ્વારં તત્ર સન્ધિં ન સન્ધયેત્
શલ્યં ચ દન્તં ત્યક્ત વ પૂર્વોક્તાનાં ચ સમ્મતમ્

મધ્યાર્ધમધ્યમધ્યં ચ ત્યક્ત્વા યુઞ્જીત બુ દ્ધિમાન્
દ્રવ્યમધ્યસ્થસૂત્રસ્ય વામેઽવામેતુદન્તકમ્

દ્રવ્યવિસ્તારમધ્યસ્થા શિખા શીઘ્રવિનાશિની
અન્યોન્યસન્ધિવિદ્ધં ચ શિખા કીલસ્ય વેધનમ્

ધર્માર્થકામસૌખ્યાનાં વિપત્તિં નિત્યમાદિશેત્
વામદક્ષિણયોગેન પ્રતિસન્ધિ પરિત્યજેત્

તારતીવ્રાન્તરસ્થં યત્ કલ્પ્યશલ્યમિતિ સ્મૃતમ્
પૂર્વવદ્ વિધિના સન્ધ્યાયામમધ્યેતુયોજયેત્

અજ્ઞાનાત્ ત્વરયાનુ ક્તસ્થાનેવા યોજયેદ્ યદિ
સર્વેષામપિ વર્ણાનાં સર્વસમ્પત્ક્ષયો ભવેત્

પુરાણૈર્નનવદ્રવ્યૈર્નપુરાણૈર્નવૈ રપિ
નવૈ ર્નવાનાં દ્રવ્યાણાં યોગો જીર્ણૈ શ્ચ જીર્ણિનામ્

યુ ક્ત્યૈ વ દ્રવ્યસન્ધાનં સમ્પદામાસ્પદં સદા
વિપરીતેવિનાશાય ભવેદેવેતિ નિશ્ચયઃ

ઊધ્ધ્વદ્રવ્યાણિ સર્વા ણિ વાજનાદીનિ યાન્યપિ
સશિખાન્યશિખાન્યેતાન્યુ ક્ત્યા યોજ્યાનિ પૂર્વવત્

પાદોપરિ ભવેત્ સન્ધિરન્તરેનૈ વ કારયેત્
બ્રહ્મસ્થલોધ્ધ્વગદ્રવ્યસન્ધાનં વિપદાં પદમ્

બ્રહ્મસ્થાનસ્થિતઃ સ્તમ્ભઃ સ્વામિનશ્ચ વિનાશનમ્
તુલાદીન્યુપરિદ્રવ્યાણ્યત્ર દોષો ન વિદ્યતે

પુંસ્ત્રીનપું સકમહીરુહસન્ધિકાર્યેપું સા ચ પુંવિહિતમેવતથૈ વપુંસ્ત્રી
નૈ વોભયેન ચ નપું સકસઙ્ગમઃ સ્યાજ્જાત્યૈકયા શુભદ ઉક્તવિધિક્રમં વા

એવં યુક્ત્યા દ્રવ્યસન્ધાનયોગં પ્રોક્તં નૄ ણાં તૈ તિલાનાં નિવાસે
યુ ક્ત્યા યુક્તં સમ્પદામાસ્પદ તદ્યુ ક્ત્યાયુ ક્તં સર્વસમ્પત્ક્ષયં સ્યાત્

છિદ્રં સ્વલ્પતરં વિધેયમધુના દીર્ઘા ન્વિતચ્છેદનં
સ્થૂલં કાષ્ઠશિલેભદન્તમુ દિતં નિમ્નં હિ પક્વેષ્ટકમ્
પક્વં નિર્ગમનં સુધાભિરનિશં કુર્યાત્ તનુ ત્વં યથા
પૂર્વંમાનસમુન્નયેત્ તદપરં શિલ્પ્યુત્તમઃ શાતધીઃ

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેસન્ધિકર્મવિધાનો નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ
અથાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ
ગલભૂષણમેતેષાં શિરશ્છન્દમથાધુના
લુપામાનં ચ વક્ષ્યેઽહં સ્થૂપિકાલક્ષણં ક્રમાત્

વેદિકાદ્વિગુણોત્સેધં કન્ધરં શિખરોદયમ્
તદિ દ્વત્રિગુણતુઙ્ગં વા વેદિકોચ્ચં તુવા ગલમ્

ગર્ભભિત્તિત્રિભાગૈકમઙ્ ઘ્રેર્વેદ્યઙિ ઘ્રવેશનમ્
ગ્રીવાવેશં તતસ્તાવદેવં દૈ વેચ માનવે

પઞ્ચાં શેભિત્તિવિષ્કમ્ભેભાગો વેદ્યઙિ ઘ્રવેશનમ્
ગ્રીવાવેશં તતસ્તાવચ્ચતુરં શેતથૈ વચ

એવં ત્રિવિધનીત્યા તુગ્રીવા સાધ્યા પ્રયત્નતઃ
ઉત્તરં વાજનં ચૈ વમુ ષ્ટિબન્ધં મૃણાલિકા

દણ્ડિકાવલયં ચૈ વ ગલભૂષણમિષ્યતે
મુ ષ્ટિબન્ધોપરિ ક્ષિપ્તવ્યાલનાટકમૂધ્ધ્વતઃ

દણ્ડિકા ચ વિધાતવ્યા તદૂધ્ધ્વેશિખરક્રિયા
શિખરોત્સેધમાત્તોચ્ચા ભાગમાનવશેન વા

દણ્ડિકાવધિવિસ્તારં પઞ્ચાં શં દ્વ્યં શમાનકમ્
સપ્તનન્દશિવાં શેતુત્રયોદશતિથૌ તથા

સપ્તદશાં શકે બન્ધવેદભૂતષડંશકમ્
સપ્તાષ્ટાં શં તુતારાર્ધમિત્યષ્ટૌ શિખરોદયાઃ

પાઞ્ચાલં ચાપિ વૈ દેહં માગધં ચાપિ કૌરવમ્
કૌસલં શૌરસેનં ચ ગાન્ધારાવન્તિકં તથા

યથાક્રમેણ નામાનિ જ્ઞાતવ્યાનિ વિચક્ષણૈઃ
જઘનાદ્ બહિરેવૈ તેએકાઃ સર્વેસમાહિતાઃ

સર્વેતેતૈતલાનાં સ્યુરર્ધાદધસ્તુમાનુષમ્
તદ્દશાદ્યાસપ્તદશભાગાદેકાં શવર્ધનાત્

આવન્તિકા પ્રભૃત્યૂધ્ધ્વમષ્ટાવિષ્ટલુપોદયાઃ
વ્યામિશ્રં ચ કલિઙ્ગં ચ તથા કૌશિકમેવચ

વરાટં દ્રાવિડં ચૈ વબર્બરં કોલ્લકં પુનઃ
તથા શૌણ્ડિકમિત્યેતેવ્યામિશ્રાદિલુપોદયાઃ

દેવાનાં પ્રથિતાન્યેવ પાષણ્ડ્યાશ્રમિણામપિ
ચતુરશ્રં ચ વૃત્તં ચ ષડશ્રાષ્ટાશ્રમેવચ

દ્વાદશાશ્રં દ્વિરષ્ટાશ્રં પદ્મકુ ઙ્મલસન્નિભમ્
તથામલકપક્વાભં દીર્ઘવૃત્તં ચ ગોલકમ્

અષ્ટાશ્રાદ્યષ્ટધારાણિ હર્મ્ યાદીનાં શિરાંસિ હિ
ષડાદ્યાષષ્ટિકર્ણંચ સમ્મતં શિખરાકૃતિઃ

તદુ ચ્છ્રયચતુષ્પઞ્ચભાગં સ્યાત્ પદ્મતુઙ્ગકમ્
તત્સમોચ્ચત્રિભાગા વા તદૂધ્ધ્વેસ્થૂપિકાયતિઃ

અલ્પીયસી શિરોર્ધાવા ભાગોચ્ચા વા ત્રિભાગિકે
સઙ્ક્ષેપાત્ સ્થૂપિકાભૂષા હ્યુપરિષ્ટાત્ પ્રકાશ્યતે

પઞ્ચાદ્યેકાદશાન્તાશ્ચ ચતુરાદ્યા દશાન્તકાઃ
ચતુ ર્વિધા લુપાસં ખ્યા દેવેઽદેવેનિકે તને

પૂર્વોક્તં હ્યન્તરોચ્ચં તુવ્યામિશ્રં નામ પુષ્કરમ્
ઊધ્ધ્વસ્થાન્યપ્યધસ્થાનિ પુષ્કરાણ્યર્ધમાનતઃ

અર્ધમારભ્ય સંવત્ત્યપશ્ચાદુ ક્તોચ્ચસીમયુક્
આરોહ્યાણ્યવરોહ્યાણિ ગુહ્યમેતદુદાહૃતમ્

દણ્ડિકાવધિ તારાર્ધંચતુરશ્રીકૃતં સમમ્
કોષ્ણીષાસન સીમાખ્યસૂત્રયુ ક્તં ખલં નયેત્

દણ્ડિકોત્તરબાહુલ્યં સૂત્રયેદાસનાદધઃ
આસનેચતુરં શાદ્યાદશાં શં બિન્દુવિન્યસેત્

કોષ્ણીષસન્ધેસ્તબ્દિન્દુસીમચ્છાયોચ્ચમાવહેત્
છાયોચ્ચાયતમાનાનિ કમૂલાદાસનેન્યસેત્

તાન્યેવ દણ્ડિકાદીનાં પર્યન્તાનિ ભવન્તિ હિ
કોષ્ણીષસઙ્ગાત્ પર્યન્તબિન્દ્વન્તં તલ્લુપાયતમ્

તત્તત્પર્યન્તવિસ્તારં કસૂત્રેવિન્યસેત્ પુનઃ
સ્વસ્વકર્ણગતચ્છાયામાનૈઃ સર્વાન્ વિમાનયેત્

તત્તત્પર્યન્તસૂત્રાણિ મલ્લપર્યન્તસૂત્રવત્
એવં મધ્ય લુપા સીમ્નો વર્ધન્તેવર્ણસં ખ્યયા

એવમાવત્ત્યતત્પશ્ચાદારોહ્યૈ વાવરોહ્ય ચ
તત્તત્પુષ્કરસઞ્જાતં તત્તન્મલ્લાયતં વિદુઃ

સમધ્યં ચ વિમધ્યં ચ લુપાકલનમેવહિ
મધ્યં ચ મધ્યકર્ણંચાપ્યાકર્ણમનુકોટિકમ્

કોટિરિત્યેવમુ ચ્યન્તેપઞ્ચ વર્ણલુપાઃ ક્રમાત્
યુ ગ્માં શેઽયુ ગ્મસં ખ્યાભિરયુ ગ્મેયુ ગ્મસં ખ્યયા

કાન્તાન્તરાસિકોષ્ણીષસીમાન્તં સ્વાં શસં ખ્યયા
ચૂલિકા ભ્રમણીયા હિ સમયાસમયા ચ સા

તત્તત્સૂત્રાત્ સ્થિતા દન્તસ્તનસૂત્રાણિ સૂત્રયેત્
શયિતસૂત્રાદધઃ પૃષ્ઠવં શસૂત્રાણિ સૂત્રયેત્

શયિતસ્થિતસૂત્રાન્તઃ કીલં તત્કત્ન ટમૂર્ધનિ
નિધાયાર્ધેન્દુ વત્ સર્વાશ્ચૂલિકા વિલિખેત્ સમાઃ

લુપાવિલુપમધ્યાન્તર્ગતા સા ચૂલિકાકૃતિઃ
એવં સ્યાદ્ અજુકાર્યંહિ તથા કુ ક્કુટપક્ષવત્

બાલકત્ન ટસ્ય વિસ્તારસ્થિતસૂત્રસ્તનાન્તરે
કત્ન ટમધ્યમસૂત્રં તુવલયચ્છિદ્રમધ્યગમ્

પર્યન્તસૂત્રકાદન્તર્દણ્ડિકોત્તરજા તતિઃ
તદન્તર્જાનુકવ્યાસસ્તદન્તશ્ચૂલિકાસ્થિતિઃ

લુપાતારં તુદણ્ડં વા સપાદં સાર્ધમેવવા
વિસ્તારત્રિચતુષ્પઞ્ચભાગૈ ક્કાં શં તુતદ્ધનમ્

જાનુ વ્યાસં ચોત્તરાર્ધચૂલિકાર્ધાર્ધમેવવા
દણ્ડિકાવિપુલં તાવત્ ત્રિપાદાર્ધંતુતદ્ધનમ્

વલયં જાનુનીવ્રં ચ દણ્ડિકાવિપુલાર્ધતઃ
મલ્લમધ્યાદિ ચામીલી જાનુકાલમ્બનં ચ યત્

પર્યન્તજાનુકાન્તં ચ ચૂલિકાભાગ એવ સઃ
શયનાત્ તાવદેવ સ્યાન્નીવ્રાલમ્બનસૂત્રકમ્

કુ ઠારિકાલલાટં ચ જઘનં ચ સમં મતમ્
પાદવિષ્કમ્ભકર્ણો વા વિષ્કમ્ભદ્વિગુણોઽથ વા

કત્ન ટવ્યાસો લુપાપિણ્ડી કર્ણસ્તદિ દ્વગુણાયતઃ
તદર્ધંનાલિકાલમ્બમૂધ્ધ્વેમલ્લાગ્રસઙ્ગતિઃ

છિદ્રં તત્તીવ્રમાત્રં સ્યાન્મલ્લાનાં તુપ્રવેશનમ્
જાનુકં ચ લુપામધ્યં મધ્યપૃષ્ઠસ્થવં શકમ્

સમં સ્યાત્ તીવ્રતારાભ્યાં ચૂલ્યં શો વા લુપાન્તરમ્
લુપાતીવ્રાષ્ટગુણં વા વલયો વં શવિસ્તરઃ

તદર્ધંવેશનં તીવ્રં ઘ્નકર્લો હલોષ્ટકઃ
મૃણ્મયૈ સ્તુયથાસ્થૈર્યમિચ્છયા છાદયેત્ પુનઃ

લુપોધ્ધ્વેઘ્નકાન્ ન્યસ્ય વાષ્ટબન્ધમધોધ્ધ્વતઃ
લુપામધ્યાદધશ્છિદ્રં વલયસ્ય વિધીયતે

ક્રિયાયાં પરલેખાસ્તુકલ્પ્યાઃ ષોડશસં ખ્યયા
કુ ક્ષિવ્યાસાષ્ટભાગૈકં માત્રામાનમિતિ સ્મૃતમ્

તેન ભાગેન સપ્તાર્ધાદ્ દ્વ્યર્ધભાગવિવર્ધનાત્
આપઞ્ચદશસં ખ્યાન્તાઃ પરલેખાસ્તુષોડશ

લુપાધ ઊધ્ધ્વબિન્દ્વાદિ મધ્યેવિન્યસ્ય તદ્વિધિમ્
તબ્દિન્દ્વાદિ વિલોક્યા હિ પરલેખા વિચક્ષણૈઃ

પ્રાસાદાનામિમાઃ પ્રોક્તા ગૃહાદીનાં ચ ષોડશ
લુપાયામાદ્યાદ્વિગુણં તન્માનં તેન બુ દ્ધિમાન્

કોષ્ણીષાસન સૂત્રાભ્યામધઃ શફરમાલિખેત્
તસ્માદુપરિ મલ્લસ્ય લેખયેત્ તદ્વિચક્ષણઃ

મલ્લાયતાદધોભાગેત્રિઃ પઞ્ચાં શીકૃતેઃ ક્રમાત્
તત્તદં શાવસાનં તુમત્સ્યં તત્તત્ સમુ લ્લિખેત્

સર્વાસાં પરલેખાનાં ક્રમોઽયં પરિકીર્તિતઃ
પાઞ્ચાલાદિલુપાનાં ચ પ્રત્યેકં પ્રોચ્યતેબુધૈઃ

અજાકાર્યયુતા મલ્લાદ્ યા લેખાસનકાગ્રયોઃ
મધ્યેપરં હિ સા પ્રાજ્ઞૈઃ પરલેખા પ્રકીર્તિતા

લુપાબાહુલ્યમાનેન ઘટિકાં ચતુરશ્રિકામ્
વિતસ્ત્યાયામિનીમૃજ્વીં કૃતમધ્યમસૂત્રિતામ્

ચૂલિકાન્તર્વર્ણલુપાતિર્યક્ સૂત્રસ્વમધ્યમાત્
વિન્યસ્ય ઘટિકાં પશ્ચાચ્છિન્નાં શમનસૂત્રવત્

પ્રતિવર્ણંતુઘટિકાં તદ્વર્ણેતાં નિધાપયેત્
ક્ષિપ્તસૂત્રસ્ય શેષાં શચ્છિન્નેવર્ણલુપોદરે

દણ્ડિકોત્તરવલયસ્થિતસૂત્રસમં લિખેત્
ઉદરાયામમધ્યેતુલિખિતેકકરં ભવેત્

હટિકાલલાટમધ્યં કકરં ચ સમં યથા
તથા નિધાય ઘટિકાં લુપોદરવશાયતામ્

તલ્લલાટકૃતિચ્છેદ્યા વલયાદ્યા લુપોદરે
ઇષ્ટપાશ્શ્વેક્ષિપેચ્છાયાં છિદ્રૈશ્ચ વલયસ્ય તુ

તત્ત દ્ધટિકયા તત્તન્મધ્યસંહિતમધ્યયા
યા લલાટગતચ્છાયા તાસાં તાસાં તુસા ભવેત્

દણ્ડિકાવલયચ્છિદ્રસ્તનજાનૂત્તરાદિષુ
શિરોમધ્યેઽર્ધમધ્યેચ ન્યસેન્પુણ્ડતુલોપરિ

વિટભાગશિખોપેતતુલાપાદઃ સવં શહૃત્
સવર્ણામત્સ્યબન્ધાશ્ચ ખજૂ રપત્રસન્નિભાઃ

સવલયક્ષો વિધાતવ્યા લુપાઃ શિખરકાન્તરે
લુપોધ્ધ્વેઘ્નકં વોધ્ધ્વેતસ્યાઃ કમ્પં નિધાય ચ

ઇષ્ટકાસુધયા વાઽપિ પ્રચ્છાદનમલઙિ ક્રયાત્
સ્થૂપિકાકીલેદીર્ઘંચ પાદોત્સેધસમં મતમ્

અર્ધાર્ધમગ્રવિસ્તારં દણ્ડાર્ધંમૂલવિસ્તૃતમ્
આશઙ્કુમૂલમુણ્ડાન્તં તસ્ય મૂલસ્ય વેધનમ્

વં શાધસ્તાન્નિધાતવ્યા મણ્ડનાગાગ્રપિટ્ટકા
બાલકત્ન ટસ્તનં શઙ્કુમૂલમુણ્ડકમેવચ

અન્તઃ સ્થવલયં વર્ણપિટ્ટકા ચ સનાલિકા
મત્સ્યબન્ધનખજૂ રપત્રમલ્લનિબન્ધનાત્

વલક્ષસ્વસ્તિધારાભિઃ શિખરાન્તરલઙિ ક્રયાત્
વિસ્તારો મુખપટ્ટ્યાશ્ચ દણ્ડ્યો વાધ્યર્ધએવ વા

નીપ્રં ષડષ્ટભાગં વા કર્ણિકોચ્ચં તુતત્તતિઃ
શક્તિધ્વજસ્ય મૂલસ્ય વિપુલં દણ્ડમાનતઃ

તત્કણ્ઠં તાવદેવોચ્ચં સપાદં સાર્ધમેવવા
ગ્રીવાન્તગગ્રપત્રં તુસ્તમ્ભવ્યાસાર્ધતુઙ્ગવત્

દ્વિદણ્ડાદિત્રિદણ્ડાન્તમન્તરં ગગ્રપત્રયોઃ
વાતાહતચલચ્ચારુલતાવત્ કર્ણિકાક્રિયા

અર્ધકર્ણમધસ્તસ્માચ્છિરોઽર્ધાર્ધેન ચાનતિઃ
ગ્રીવોપરિ કપોલાન્તં ત્રિદણ્ડં સાર્ધમેવ વા

તાવચ્છક્તિધ્વજાન્તં સ્યાત્ સપત્રં વા સશૂલકમ્
નેત્રસંશ્લિષ્ટમલ્લં તુચૂલિકાસ્તનમણ્ડલમ્

શયિતસ્થિતપટ્ટાભ્યાં મૃણાલ્યાદિવિભૂષિતમ્
અર્ધકર્ણોધ્ધ્વપટ્ટોધ્ધ્વપ્રત્યૂધ્ધ્વેમુ ષ્ટિબન્ધનમ્

યથોશોભનનિષ્ક્રાન્તં ત્રિમુખં સ્યાત્ તદૂધ્ધ્વતઃ
શૂલાભં મતલાભં વા સવ્યાલં વા સનાટકમ્

તદૂધ્ધ્વેકત્ન ટકોષ્ઠાદિમણ્ડિતં સ્યાદ્ વિમાનવત્
સપટ્ટક્ષુદ્રકમ્પાઙ્ગં મધ્યતોરણમેવ વા

તોરણાભ્યન્તરેલક્ષ્મીઃ સાભિષેકામ્બુજાસિકા
એવંવિધૈરથાન્યૈશ્ચ મણ્ડનીયા લલાટિકા

લલાટવં શસંવિદ્ધમધ્યશૂલદૃઢિકૃતા
સ્તમ્બવિસ્તારવિસ્તીર્ણાવિધાતવ્યા કુ ઠારિકા

તત્કર્ણંપત્રમકરં મણ્ડિતં ચાવલમ્બિતમ્
અર્ધકર્ણેન ચાર્ધંવા યથાયુ ક્તિ યથારુચિ

અન્તર્ગતલુપાતિર્યગગ્રબન્ધનવિષ્ટકમ્
તદૂધ્ધ્વેતેન નિર્વિદ્ધં સ્થૂપિકા યૂપમિષ્યતે

પૂર્વોક્તં સ્થૂપિકામાનમલઙ્કારમથોચ્યતે
સાર્ધમર્ધંતદૂધ્ધ્વેઽર્ધમર્ધમશં શરાં શકમ્

અં શમર્ધંચ ભાગં સ્યાદર્ધમં શં તથાર્ધકમ્
ભાગમર્ધંતથાર્ધાંશમં શમર્ધંયથાર્ધકમ્

ચતુરર્ધંક્રમેણૈ વોત્તુઙ્ગે દ્વાવિં શદં શકે
પદ્મં ચ ક્ષેપણં વેત્રં ક્ષેપણં પઙ્કજં ઘટમ્

પઙ્કજં ક્ષેપણં ધૃક્ ચ ક્ષેપણં વેત્રમૂધ્ધ્વતઃ
ક્ષેપણં ધૃક્ ચ કમ્પં તુપદ્મં ઘ્નકમમ્બુજમ્

વેત્રં ચ મુકુલં ચૈ વક્રમેણોક્તવશાન્નયેત્
સપ્તદ્વ્યં શત્રિકદ્યં શૈઃ પઞ્ચનન્દેન્દ્રિયત્રિકઃ

દ્વિત્રિવેદત્રિકદ્વ્યં શૈર્ગુણપઞ્ચર્તુ પઞ્ચભિઃ
દ્વિત્રિભાગૈઃ ક્રમાદ્ વ્યાસં મૂલપદ્માદિષુન્યસેત્

મુકુલાગ્રમં શમર્ધાર્ધંયથાશોભવશાન્નયેત્
ચતુરષ્ટદ્વિરષ્ટાશ્રં સાધારં વર્તુ લં તુવા

તદાકૃતિઃ શિરશ્છન્દમલઙ્કારવશાત્ તુવા
તદાકૃતિઃ સુરોર્વીશવિપ્રાણાં ચ વિશાં મતમ્

સુરદ્વિજનૃપાણાં તુવૈશ્યાનાં નૈ વ શૂદ્રકે
તત્સમ્બન્ધં સમાપાદ્ય ધ્વજદણ્ડં તદૂધ્ધ્વગમ્

એવં લક્ષણસમ્પન્નં વિમાનં સમ્પદાં પદમ્
કરાલમુઈઁ ગુ લ્માષકલ્કચિક્કણસાહ્વયાઃ

ચૂર્ણો પયુ ક્તાઃ પઞ્ચૈતેસર્વકર્મસનાતનાઃ
અભયાક્ષબીજમાત્રશકરાઃ સ્યુઃ કરાલકાઃ

મુઁબીજસમા ક્ષુદ્રશકરા મુઁમિષ્યતે
સાર્ધત્રિપાદદ્વિગુણકિઞ્જલ્કસિકતાન્વિતમ્

ચૂર્ણસ્ય શકરાશુ ક્ત્યોર્યદ્ ગુ લ્માષં તદુ ચ્યતે
કરાલં ચાપિ મુઈઁં ચ તેન માનેન યોજયેત્

પૂર્વોક્તમાત્રસિકતાચણકશ્ચૂર્ણમાનતઃ
ક્રિયાર્થંપેષિતં કલ્કં ચિક્કણમસ્તુકેવલમ્

નિશ્છિદ્રમિષ્ટમાનેન ગોત્રમિષ્ટકયા દૃઢમ્
પૂર્વોક્તાનાં ચ પઞ્ચાનાં વિધાતવ્યં પૃથક્ પૃથક્

તત્ર તત્ર તદુ ક્તે ન દ્રવ્યેણ પરિકલ્પયેત્
કેવલેનામ્ભસા પૂર્વંપૂર્વાં સ્ત્રિસ્ત્રિઃ પ્રકુટ્ટયેત્

ક્ષીરદ્રુમકદમ્બામ્રાભયાક્ષત્વગ્જલૈઃ પુનઃ
ત્રિઘ્નોદૈસ્તતસ્તદ્વન્માષયૂષૈસ્તતસ્તથા

સં યમ્ય શકરાશુ ક્તિં ચૂર્ણંતત્ખાતવારિણિ
ખુરસઙ્કુટ્ટનં કૃત્વા સ્રાવયિત્વાઽથ વાસસા

કલ્કં ચ ચિક્કણં તેન કલ્કનીયં વિચક્ષણૈઃ
દધિદુગ્ધમાષયૂષગુડાજ્યકદલીઘ્નૈઃ

જલૈશ્ચ નાલિકે રસ્ય ચૂતપક્વરસૈઃ સહ
કલ્પિતં શિલ્પિભિર્યત્ તદ્ બન્ધોદકમિતિ સ્મૃતમ્

શુ દ્ધિં શુદ્ધોદકે નાદૌ કૃત્વા બન્ધામ્ભસા તતઃ
આલિપ્ય સુધયા કાર્યાનાનારૂપાન્વિતક્રિયા

દગ્ધૈશ્ચ મૃણ્મયૈ શ્ચાપિ લોહલોષ્ટૈર્યથોચિતમ્
ગોપાનસ્યોપરિષ્ટાત્ તુચ્છાદનીયં વિચક્ષણૈઃ

કરાલચ મુઁગિઉ લ્માષઘનમેકકમઙ્ગુલમ્
કલ્કમાનં તદર્ધેન તદર્ધાર્ધંતુચિક્કણમ્

જલસ્થલપ્રયુ ક્તે તુયથેષ્ટં ઘનમિષ્યતે
ષણ્માસમુત્તમં પ્રોક્તં ચતુર્માસં તુમધ્યમમ્

અધમં તુદ્વિમાસં સ્યાદેષામુ ષિતમિષ્યતે
તતો બન્ધોદકરેતાન્ સંક્લેદ્ય ક્રમશઃ કૃતિઃ

લુપોપરીષ્ટકાસ્તારેચૈ વં ચૂર્ણક્રિયાં પુનઃ
આચ્છાદનીયં યત્નેન ત દ્ધનં છાદનં વિદુઃ

દેવાનાં ચ દ્વિજાનાં ચાવાસેયોગ્યં સનાતનમ્
બહિરન્તશ્ચ સર્વેષાં ચિત્રં યુઞ્જીત બુ દ્ધિમાન્

સુમઙ્ગલકથોપેતં શ્રદ્ધાનૃત્તક્રિયાન્વિતમ્
વિપ્રાદીનાં ચ વર્ણાનાં નિવાસં સમ્પદાં પદમ્

સંગ્રામં મરણં દુઃખં દેવાસુરકથાન્વિતમ્
નગ્નં તપસ્વિલીલાં ચામયાવ્યાદિ ન યોજયેત્

અન્યેષામન્યથા વાસેસાધનીયં યથેષ્ટતઃ
પઞ્ચાં શં માષયૂષં સ્યાન્નવાષ્ટાં શં ગુડં દધિ

આજ્યં દ્વ્યં શં તુસપ્તાં શં ક્ષીરં ચર્મષડંશકમ્
ત્રૈઘ્નં દશભાગં સ્યાન્નાલિકે રં યુ ગાં શકમ્

ક્ષૌદ્રમેકાં શકં ત્ર્યં શં કદલીઘ્નમિષ્યતે
લબ્ધેચૂર્ણેદશાં શેતુયુઞ્જીતવ્યં સુબન્ધનમ્

સર્વેષામધિકં શસ્તં ગુડં ચ દધિ દુગ્ધકમ્
ચૂર્ણદ્વ્યં શં કરાલં મધુઘૃતકદલીનાલિકે રં ચ માષં
શુ ક્તે સ્તોયં ચ દુગ્ધં દધિગુડસહિતં ત્રૈઘ્નં તત્ ક્રમેણ
લબ્ધેચૂર્ણેશતાં શેંઽશકમિદમધુના ચાનુ વૃદ્ધિં પ્રકુર્યા-દેતદ્ બન્ધં દૃષત્સાદૃશમિતિ કથિતં તન્ત્રવિદ્ભિર્મુ નીન્દ્રૈઃ

દેવાનાં દ્વિજભૂમીશવૈશ્યાનાં ભવનેઽધુના

મૂધ્ધ્નેષ્ટકા વિધાતવ્યાશ્ચતસ્રો લક્ષણાન્વિતાઃ
સુ સ્નિગ્ધાઃ સમદગ્ધાશ્ચ સુસ્વનાસ્તાઃ સુશોભનાઃ

સ્ત્રીલિઙ્ગાશ્ચાપિ પુ લ્લિઙ્ગા ભિન્નચ્છિદ્રદિવર્જિતાઃ
વિસ્તારાયામતીવ્રૈસ્તુપ્રથમેષ્ટકયા સમાઃ

શિલામયેશિલા પ્રોક્તા સર્વદોષવિવર્જિતા
જન્માદ્યાશિખરાન્તં ચ યૈ દ્દ્રવ્યૈશ્ચ વિનિર્મિતમ્

તૈરેવાદૌ તથાન્તેચ ન્યસ્તવ્યાશ્ચેષ્ટકાઃ શુભાઃ
મિશ્રદ્રવ્યૈશ્ચ સઙ્કીર્ણેયૈ દ્દ્રવ્યૈરુપરિ સ્થિતમ્

તૈરેવ મૂધ્ધ્નિવિન્યાસં રહસ્યમિદમીરિતમ્
લોહજં દારુજં વાઽપિ સ્થૂપિકાકીલમિષ્યતે

ઊધ્ધ્વભૂમ્યઙિ ઘ્રણાયામવિસ્તારં પાદતઃ સમમ્
અગ્રમઙ્ગુલવિસ્તારમાનુપૂવ્વ્યાકૃશં તથા

ચતુરશ્રસમં કુર્યાત્ ત્રિભાગૈકમધસ્તથા
વૃત્તમૂધ્ધ્વમધઃ કુર્યા ચ્છિખિપાદં ન્યસેદધઃ

વિસ્તારત્રિગુણાયામં વ્યાસોચ્ચં પદતઃ સમમ્
અભ્રમં તુયથા ભૂમૌ પઞ્ચમૂર્તિસમન્વિતમ્

અથવા તચ્છિખાયામદ્વિગુણં કીલદૈ ર્ઘિકમ્
સ્તમ્ભવ્યાસાર્ધવિસ્તારત્રિચતુર્ભા ગમેવ વા

અગ્રમર્ધાઙ્ગુલવ્યાસં શિખિપાદં યથાબલમ્
શિખરાકૃતિવત્ કીલં લિઙ્ગચ્છન્દમથાપિ વા

એવં ત્રિધા સમુ દ્દિષ્ટં સ્થૂપિકાકીલમાર્યકઃ
સદ્મનશ્ચોત્તરેપાશ્શ્વેમણ્ડપેતુસુસંસ્કૃતે

ચતુષ્પ્રદીપસં યુક્તે વસ્ત્રૈશ્ચ પરિવેષ્ટિતે
સર્વમઙ્ગલસં યુક્તે શુદ્ધશાલ્યાસ્તરેશુભે

સ્થણ્ડિલેચાણ્ડિતં કૃત્વા મણ્ડ કં વાથ તત્પરમ્
વિન્યસ્ય દેવાન્ બ્રહ્માદીન્ શ્વેતતણ્ડુલધારયા

આરાધ્ય ગન્ધપુષ્પાદ્યૈર્ભુવનાધિપતિં જયેત્
દેવતાભ્યો બલિં દત્ત્વા તત્તન્નામ્ના યથાવિધિ

સ્થપતિઃ કલશાન્ ન્યસ્ય પઞ્ચ પઞ્ચ સલક્ષણાન્
સુ ગન્ધોદકસમ્પૂર્ણાન્ પઞ્ચરત્નસમાયુતાન્

સસૂત્રાન્ વસ્ત્રકત્ન ર્ચાલાન્ સાપિધાનાન્ સહેમકાન્
ઉપપીઠાં શદેવાનાં સ્વસ્વનામ્નાભિધાય ચ

પ્રણવાદિનમોન્તેન ગન્ધાદ્યૈરર્ચયેત્ ક્રમાત્
પ્રક્ષાલ્ય પઞ્ચગવ્યૈસ્તુનવરત્નકુક્શોદકઃ

ઇષ્ટકાશ્ચ યથાકીલં સૂત્રૈરાવેષ્ટયેત્ ક્રમાત્
કુ મ્ભસ્ય દક્ષિણેશુદ્ધશાલીસ્થણ્ડિલમણ્ડલે

આરાધ્ય ગન્ધપુષ્પૈશ્ચ બલિં દત્ત્વા યથાવિધિ
ઇષ્ તકાશ્ચૈ વકીલાં શ્ચ વેષ્ટયેદમ્બરૈઃ શુભૈઃ

શ્વેતવસ્ત્રાસ્તરસ્યોધ્ધ્વેન્યસેદ્ દર્ભાસ્તરેશુચિઃ
સ્થપતિર્વરવેષાઢ્યઃ શુ ક્લમાલ્યાનુલેપનઃ

સિતવસ્ત્રપરિચ્છિન્નોત્તરીયો હૈમમુ દ્રિકઃ
પીત્વા શુદ્ધં પયો રાત્રાવુપોષ્યાધિવસેત્ સુધીઃ

કલશસ્યોત્તરેપાશ્શ્વેસિતવસ્ત્રપરિસ્તરે
તતઃ પ્રભાતેવિમલેનક્ષત્રકરણાન્વિતે

સુમુહૂર્તેસુલગ્નેચ સ્થપતિઃ સ્થાપકે ન તુ
પુષ્પકત્ન ણ્ડલહારાદિકટકરઙ્ગુલીયકઃ

પઞ્ચાઙ્ગભૂષણૈર્હેમનિર્મિતૈસ્તુવિભૂષિતઃ
હેમયજ્ઞોપવીતસ્તુનવવસ્ત્રપરિચ્છદઃ

શ્વેતાનુલેપનશ્ચૈ વ સિતપુષ્પશિરાઃ શુ ચિઃ
ધ્યાત્વા ધરાતલં સર્વંદિગ્દ્વિપેન્દ્રસમાયુતમ્

સસાગરં સશૈ લેન્દ્રમનન્તસ્યોપરિ સ્થિતમ્
સૃષ્ટિસ્થિતિલયાધારં ભુ વનાધિપતિં જપેત્

સ્નાપયિત્વેષ્ટકાકીલં પૂર્વોક્તઃ કલશોદકઃ
આરાધ્ય ગન્ધપુ ષ્પૈશ્ચ ધૂપદીપસમન્વિતૈઃ

બલિં દત્ત્વા યથાન્યાયં જયશબ્દાદિમઙ્ગલૈઃ
બિપ્રસ્વાધ્યાયઘોષૈશ્ચ શઙ્ખભેર્યા દિનિઃસ્વનૈઃ

સ્થાપયેદિષ્ટકાઃ સમ્યક્ પૂર્વદક્ષિણતઃ ક્રમાત્
શિખરાર્ધેવિમનસ્ય ગગ્રપત્રાન્તરેઽપિ વા

શિખરત્રિચતુર્ભા ગાવસાનેવામ્બુજદધઃ
તદાદ્યાત્ સ્થૂપિકાયામાત્ કીલદૈ ઘ્ઘ્યંપ્રગૃહ્યતામ્

પૂર્વમેવેષ્ટકાસ્થાનં નિશ્છિદ્રં તુદૃઢીકૃતમ્
તન્મધ્યેનવરત્નાનિ વિન્યસેચ્ચ યથાક્રમમ્

ઐન્દ્રેમરકતં વિદ્યાદ્ ડ ર્યંવહ્નિગોચરે
ઇન્દ્રનીલં તુયામ્યાયાં મૌક્તિકં પિતરિ સ્મૃતમ્

વારુણેસ્ફાટિકં વિદ્યન્મહાનીલં સમીરણે
વજ્રં તુસૌમ્યદેશેસ્યાદૈશાન્યાં તુપ્રવાલકમ્

માણિક્યં મધ્યમેભાગેહાટકં ચ વિનિક્ષિપેત્
રસોપરસબીજૈશ્ચ ધાન્યાન્યપ્યૌષધાનિ ચ

તદૂધ્ધ્વેસ્થૂપિકાકીલં સ્થાપયેદચલં સમમ્
તસ્માત્ પ્રકૃતિભૂમ્યન્તમુદગ્દિશિ મહાધ્વજમ્

ગ્રથિતં ક્ષૌમવસ્ત્રૈશ્ચ કાર્પાસૈ ર્વામનોહરૈઃ
લમ્બયેત્ તદુદક્પ્રાચ્યૌ પ્રાગુદગ્વિદિશં તતઃ

સંસ્પૃશેદ્ યદિ સર્વેષાં પ્રાણિનાં સમ્પદૃદ્ધયે
ભવનં સ્થૂપિકીલં ચ પટ્ટૈરવેષ્ટ્ય શુ ભ્રકઃ

ચતુ ર્દિક્ષુચતુ ર્ગાશ્ચ સવત્સાઃ સન્નિવેશયેત્
દ્વારાલઙ્કરણં કુર્યાત્ સુ વિચિત્રામ્બરૈ ર્નવૈઃ

યજમાનો વિશુદ્ધાત્મા પ્રણમ્ય શિરસા ગુરુમ્
વિમાનસ્થૂપિકાસ્તમ્ભદ્વારાલઙ્કરણાનિ ચ

વસ્ત્રાણિ ધનધાન્યૈશ્ચ પશૂનપિ સવત્સકાન્
મુદા સ્થપતયેદત્ત્વા શેષાન્ ભક્ત્યા તુતર્પયેત્

એવં મુ નિવરૈઃ પ્રોક્તં પ્રાસાદાનાં તુમૂર્ધનિ
હર્મ્ યાણાં ગર્ભસં યુક્તૌ નેત્રભિત્તૌ તલાન્તરે

મણ્ડપેમધ્યદેશેતુસભાદીનામધોઽમ્બુજાત્
પ્રાસાદવદ્ વિધાતવ્યં ગોપુરાણાં તુમૂર્ધનિ

એવં તુવિધિના સમ્યક્ સમ્પન્નં સમ્પદાં પદમ્
યેન યત્ કર્મચારબ્ધમાદૌ તદવસાનકે

તેનૈ વનિષ્ઠિતં કર્મશ્રીસૌભાગ્યાયુરેધનમ્
તસ્યાભાવેતુતત્પુત્રઃ શિષ્યો વા તં ગુરું પટે

લિખિત્વા તન્નિયોગેન સર્વકર્મસમાચરેત્
અજ્ઞાનાત્ ત્વરિતેનાપિ યદ્વસ્ત્વન્યેન ભાવિતમ્

કરોતિ સ્વામિનં શીઘ્રમન્યથેતિ હ નિશ્ચયઃ
પ્રથમં કૃતવાન્ વિધિં યથાવત્
કૃતવાનેવ કરોતિ નિષ્ઠિતાન્તમ્
અથ વા વિધિરન્યથા ભવેચ્ચેઽ
દશુભં સ્વામિનમન્યથા કરોતિ

એવં ગ્રીવાલઙ્કૃતં પુષ્કરાભં
માનં મલ્લાનાં શિખાભૂષણં ચ
યુ ક્ત્યા સર્વેષાં કરાલાદિબન્ધં
પ્રોક્તં સમ્યક્ ચેષ્ટકાબન્ધમૂધ્ધ્વે

ખદિરસરલસાલસ્તમ્બકાશોકવૃક્ષાઃ
પનસ તિમિસનિમ્બાઃ સપ્તપર્ણાશ્ચ સર્વે
પુરુષવકુલવહ્નિક્ષીરિણીત્યેવમાદ્યાઃ
સુદૃઢવિમલસારાઃ સ્થૂપિકીલાઃ પ્રસિદ્ધાઃ

અથ હમ્મ્યેપરિનિષ્ઠિતેતદા યજમાનોઽપિગુરુશ્ચ વર્ધકિઃ
ઉદગાયનશોભનક્ક્ષપક્ષેજલસમ્પ્રોક્ષણકર્મચારભેત્

નવસપ્તત્રિકપઞ્ચરાત્રિકે વિધિના ચાઙ્કુરાર્પણં કુરુ
ભવનસ્યોત્તરપૂર્વદેશતઃ સ્વધિવાસાહમણ્ડપં ચરેત્

નવસપ્તેષુકરૈ ર્યુગાશ્રકં વસુપાદં નવવસ્ત્રશોભિતમ્
સવિતાનં સુપટૈ ર્નિવેષ્ટિતં સુમનોજ્ઞં સિતપુષ્પશોભિતમ્

તસ્ય મધ્યેતુશાલીભિઃ સ્થણ્ડિલં દણ્ડમાનતઃ

કૃત્વાષ્ટાષ્ટપદં ન્યસ્ય બ્રહ્માદીન્ વસ્તુનાયકાન્
શ્વેતતણ્ડુલધારાભિર્વિન્યસ્યારાધ્ય પુષ્પકઃ

ગન્ધૈર્ધૂ પૈશ્ચ દીપૈશ્ચ બલિં દત્ત્વા વિધાનતઃ
તદૂધ્ધ્વંપઞ્ચપઞ્ચૈ વ કલશાન્ વસ્ત્રશોભિતાન્

મણિહેમસમાયુ ક્તાન્ સસૂત્રાન્ સાપિધાનકાન્
નિષ્કલઙ્કાનસુ ષિરાન્ હાટકોદકપૂરિતાન્

ઉપપીઠપદસ્થાં સ્તાન્ સ્વસ્વનામ્નાભિધાય ચ
ઓઙ્કારાદિનમોન્તેન ચાર્ચયિત્વા ન્યસેત્ તતઃ

કલશસ્યોત્તરેપાશ્શ્વેદર્ભાસનપરિસ્તરે
ચતુષ્પ્રદીપસં યુક્તે સર્વમઙ્ગલશોભિતે

પૂતચેતા વિશુદ્ધાત્મા સ્થપતિર્વ્રતમાસ્થિતઃ
પીત્વા શુદ્ધં પયો રાત્રાવુપોષ્યાધિવસેત્ તતઃ

પ્રાસાદસ્યાગ્રતો યાગમણ્ડપં વિધિનાચરેત્
ચતુદ્દ્વારસમાયુ ક્તં ચતુસ્તોરણભૂષિતમ્

વાસોભિર્દર્ભમાલાભિઃ સ્રક્સુમૈઃ સમલઙ્કુતમ્
તન્મધ્યેવેદિકાં કુર્યાત્ તદ્વ્યાસત્ર્યં શમાનતઃ

ચતુરશ્રં ચતુ ર્દિક્ષુવિદિક્ષ્વશ્વત્થપત્રવત્
સુરેન્દ્રેશાનયોર્મધ્યેકુણ્ડમષ્ટાશ્રમિષ્યતે

ત્રિમેખલાસમાયુ ક્તં વૈ કમેખલયાન્વિતમ્
સ્થાપકો મૂર્તિપૈઃ સાર્ધંવિધિના હોમમાચરેત્

શાલિભિઃ સ્થણ્ડિલં કૃત્વા વેદિમધ્યેવિચક્ષણઃ
મૂર્તિકુ મ્ભં ન્યસેત્ સમ્યગ્ બીજમન્ત્રમનુ સ્મરન્

પ્રાસાદસ્ય ચતુ ર્દિક્ષુવૃત્તકુણ્ડવિધાનતઃ
સન્તપ્પ્યસ્થાપકો જાતવેદસં નિવસેત્ તદા

વિમાનં જન્મતઃ સ્થૂપિકાન્તં વસ્ત્રૈ ર્નિવેષ્ટયેત્
કુશાસ્તીર્ણૈ ર્નવૈ ર્વસ્ત્રૈઃ સ્થૂપિકીલમલઙિ ક્રયાત્

બલ્યન્નં પાયસાન્નં ચ મુઆઁન્નં ચ યવાન્નકમ્
કૃસરં ગુલશુદ્ધાન્નં પીતં કૃષ્ણં તથારુણમ્

ગૃહીત્વા સકલસ્યાગ્રેહેમપાત્રેનિધાય ચ
દધિદુગ્ધઘૃતક્ષૌદ્રરત્નપુષ્પાક્ષતામ્બુ ભિઃ

કદલીઘ્નસં યુક્તં પાત્રં ચૈ વાન્યશિલ્પિભિઃ
ધારયિત્વામ્બુભી રાત્રૌ વાસ્તુદેવબલિં ચરેત્

તતઃ પ્રભાતેવિમલેનક્ષત્રકરણાન્વિતે
સ્થપતિર્વરવેષાઢ્યઃ પ્રાપ્તપઞ્ચાઙ્ગભૂષણઃ

ધૃતહાટકયજ્ઞોપવીતઃ શ્વેતાનુલેપનઃ
શ્વેતપુષ્પશિરઃપ્રાપ્તેઓષ્ણીષશ્ચાહતવસ્ત્રયુક્

દિશામૂત્ત્યપરાં શ્ચક્ષુર્મો ક્ષણં વિધિનાચરેત્
સ્નાપયેત્ કલશામ્ભોભિરર્ચયેદ્ ગન્ધપુષ્પકઃ

પ્રથમં હેમયા તત્ર સૂચ્યા નયનમણ્ડલમ્
લિખિત્વા તીક્ષ્ણશસ્ત્રેણ મણ્ડલત્રયમુ લ્લિખેત્

આચ્છાદ્ય નવવસ્ત્રેણ બ્રાહ્મણાન્ ધાન્યસઞ્ચયાન્
ધેનું સવત્સાં કન્યાં ચ દર્શયિત્વા યથાક્રમમ્

વિમાનં પુનરારુહ્ય સ્થપતિઃ સ્થાપકાજ્ઞયા
શઙ્ખકાહલતૂર્યા દિઘોષણૈઃ સ્વસ્તિવાચનૈઃ

સ્થૂપ્યગ્રાદાપ્રકૃત્યન્તં ચતુ ર્દિશિ મહાધ્વજમ્
લમ્બયેત્ ક્ષૌમપટ્ટૈ ર્વાકાર્પાસૈ ર્ગ્રથિતં નરમ્

ચન્દનાગરુતોયેન સર્વગન્ધોદકે ન ચ
કલશોદૈઃ કુશામ્ભોભિરુપરિષ્ટાત્ સમન્તતઃ

પ્રોક્ષયેત્ સ્થપતિઃ પ્રાજ્ઞો ભુ વનાધિપતિં જપેત્
તૈતલાનાં વિમાનાનાં પાઞ્ચભૌતિકસંશ્રિતાત્

સ્થૂપિકુ મ્ભં સુ વર્ણેન તામ્રેણ રજતેન વા
ઉપલેષ્ટકસૌધૈ ર્વાકૃત્વેષ્ટં કીલવત્ સ્મૃતમ્

સુસંસ્થાપ્યાચલં યાવત્ પ્રોક્ષયેદ્ ગન્ધવારિણા
વિમાનાદવરુહ્યાથ ગર્ભગેહં ચ મણ્ડપમ્

પ્રોક્ષયિત્વા મુખેસ્થિત્વા નત્વા દેવં વદેદિદમ્
ધારાધિપાતાત્ સલિલપ્રકોપાદ્
દં ષ્ટ્ર્યા નિપાતાત્ પવનપ્રકોપાત્
અગ્નેશ્ચ દાહાન્મુ ષિતાપચારાદ્
રક્ષત્વિદં સદ્મ શિવં ચ મેઽસ્તુ

નિરુજા મુ દિતા સધના પ્રથિતા યશસા મહદદ્ભુતવીર્યયુતા
સતતં નિરુપદ્રવકર્મયુતા પૃથિવી પૃથુજીવતુધર્મવિધેઃ

બ્રહ્મા વિષ્ણુઃ શઙ્કરઃ સર્વદેવાઃ ક્ષોણી લક્ષ્મીર્વાગ્વધૂઃ સિં હકે તુઃ
જ્યેષ્ઠા વિશ્વેદેવદેવ્યઃ પ્રજાનાં શ્રીસૌભાગ્યારોગ્યભોગ્યં કૃષીરન્

ઉક્ત્વૈ વં સ્થપતેઃ કર્મણ્યત્રૈ વ પરિનિષ્ઠિતે

સ્થાપકો વિધિના શુ દ્ધિં કુર્યાદ્ યાગાદિકર્મભિઃ
પ્રોક્ષયિત્વા ઘટામ્ભોભિઃ પઞ્ચગવ્યૈઃ કુશોદકઃ

અર્ચયેદ્ ગન્ધપુષ્પાદ્યૈર્નૈવેદ્યં ચ પ્રદાપયેત્
પ્રાસાદબીજમન્ત્રાં સ્તુન્યસેત્ સૌધાધિદેવતામ્

પ્રાસાદાભિમુખેસ્થિત્વા યજમાનઃ પ્રસન્નધીઃ
સ્થપતેર્ધર્મસર્વસ્વં ક્લેશેન સહ યદ્ ભવેત્

તત્ સર્વંપરિગૃહ્ણીત સુ પ્રીત્યા સ્થાપકાજ્ઞયા
પૂજયેત્ તુયથાશક્તિ સ્થાપકં સ્થપતિં તતઃ

પુત્રભ્રાતૃકલત્રૈશ્ચ યજમાનો મુદા ધનૈઃ
ધાન્યૈશ્ચ પશુ ભિર્વસ્ત્રૈ ર્વાહનૈર્ભૂમિદાનકઃ

શેષાનપિ ચ તક્ષાદિવિષ્ટિસર્વાન્ સ કર્મણિ
સન્તર્પયેદ્ધિરણ્યૈશ્ચ વસ્ત્રૈ ર્વાઽપિ મનોહરૈઃ

વિમાનસ્થૂપિકાસ્તમ્ભમણ્ડપાલઙ્કૃતાન્યપિ
વસ્ત્રાદીનિ ધ્વજં ધેનું પ્રીત્યા સ્થપતયેદદેત્

એવમેવં કૃતં વસ્તુવર્ધયેન્નિત્યમા યુ ગાત્
યજમાનસ્ત્વિહામુત્ર ઘ્નં સમ્યગ્ લભેદ્ દૃઢમ્

અન્યથા ચેત્ ઘ્નં નૈ વ લભતેતત્ર વસ્તુ નિ
ભૂતપ્રેતપિશાચાદિરાક્ષસાશ્ચ વસન્ત્યલમ્

તસ્માત્ પ્રાસાદનિષ્પન્નેસર્વથા પ્રોક્ષણં ચરેત્
મણ્ડપેચ સભાયાં વા રઙ્ગે વિહારશાલકે

હેમગર્ભસભાયાં તુતત્તુલાભારકત્ન ટકે
વિશ્વકોષ્ઠે પ્રપાયાં ચ ધાન્યાગારેમહાનસે

વાસ્તુદેવબલિં દત્ત્વાધિવાસ્ય વિધિના તથા
સ્થપતિઃ પૂતચિત્તાત્મા પ્રાપ્તપઞ્ચાઙ્ગભૂષણઃ

નવામ્બરધરશ્ચૈ વ નવવસ્ત્રૌત્તરીયકઃ
સર્વમઙ્ગલઘોષૈશ્ચ જલસમ્પ્રોક્ષણં ચરેત્

ઉત્તરાયણમાસેતુકૃતં ચેદુત્તમોત્તમમ્
ત્વરિતેઽપ્યેવમેવં તુકુર્યાત્ તદ્ દક્ષિણાયને

ત્રિરાત્રમેકરાત્રં વા સદ્યોઽધિવાસમેવવા
તત્રૈ વાવિકલેદ્રવ્યેલભેત્ કર્તામહત્ ઘ્નમ્

એકત્રિપઞ્ચકલશેષુતથાધિદેવા એકત્રિપઞ્ચ કથિતા ઇહ મૂર્તયસ્તાઃ
તત્તત્ સ્વમન્ત્રસહિતં તદધઃ સહેમરત્નં નિધાય વિધિના કલશાન્ ન્યસેત્
તત્ એવં મુદા ભવનકર્મસમાપ્તિમત્ર કુર્યાજ્જનેશજનગોકુલસમ્પદૃદ્ધ્યૈ
યદ્ પરીત્યમસમાપ્તિકવસ્તુ વેશં તદ્વાસ્તુદેવબલિહીનમનર્થદં સ્યાત્

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેશિખરકરણભવનકર્મસમાપ્તિવિધાનં નામ અષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ
અથૈકોનવિં શોઽધ્યાયઃ
એકભૌમં ચતુર્માનં વક્ષ્યેસંક્ષિપ્ય શાસ્ત્રતઃ
ત્રિચતુર્હસ્તમારભ્ય નવ પઙ્ક્ત્યન્તવિસ્તૃતમ્

તારેસપ્તદશોત્સેધમધ્યર્ધંતત્રિપાદકમ્
દ્વિગુણં તુતદુ ત્સેધં શાન્તિકં પૌષ્ટિકં ભવેત્

જયદં ચાદ્ભુતં ચૈ વચતુર્ધો દયમીરિતમ્
ચતુરં વૃત્તમાયામં દ્વ્યશ્રવૃત્તં ષડશ્રકમ્

અષ્ટાશ્રમાકૃતિહ્હ્યેષાં શિખરેઽપિ તથૈ વચ
સમં ત્રિપાદમર્ધંવા મુખમણ્ડપમિષ્યતે

સમં તન્મણ્ડપં તસ્ય સાન્તરાલં સવેશકમ્
યુ ગ્મસ્તમ્ભસમાયુ ક્તં યુક્ત્યા સર્વાઙ્ગશોભિતમ્

સાર્ધહસ્તં દ્વિહસ્તં વા પ્રાસાદસ્યાં શમેવવા
અન્તરાલસ્ય વિસ્તારં દ્વિદણ્ડં તસ્ય વેશનમ્

સાવકાશાન્તરાલં ચેદ્ દ્વિત્રિહસ્તાન્તરં તુવા
પાશ્શ્વેસોપાનસં યુક્તં હસ્તિહસ્તવિભૂષિતમ્

ધામ્નઃ કુ ડ્યસ્યાર્ધકં તત્સમં વા પાદોનં વા ભિત્તિવિષ્કમ્ભમાનમ્
પાશ્શ્વેચૈતદ્ દ્વિત્રિદણ્ડૈસ્તુવેશં દુર્યાદગ્રેમણ્ડપસ્યાસ્ય ધીમાન્

તત્યુન્નતાયતકરેષુચ હસ્તમાનાદ્ધીનં ત્રિપાદકરમર્ધમથાપિ પાદમ્
તત્રૈ વવસ્તુ નિ યથોચિતમાચરેદ્ વૈ હાનિં ચ વૃદ્ધિકમનિન્દ્યમનેકશાસ્ત્રૈઃ

વિમાનં ભવનં હમ્મ્યંસૌધં ધામ નિકે તનમ્
પ્રાસાદં સદનં સદ્મ ગેહમાવાસકં ગૃહમ્

આલયં નિલયં વાસમાસ્પદં વસ્તુવાસ્તુકમ્
ક્ષેત્રમાયતનં વેશ્મ મન્દિરં ધિષ્ણ્યકં પદમ્

લયં ક્ષયમગારં ચ તથોદવસિતં પુનઃ
સ્થાનમિત્યેવમુ ક્તાશ્ચ પર્યાયાખ્યા હિ પણ્ડિતૈઃ

હમ્મ્યતારત્રિભાગૈકં ભૂતાં શેષુગુણાં શકમ્
ધાતુભાગેયુ ગાં શઃ સ્યાદ્ બાણાં શં નવભાગિકે

રુદ્રાં શેરસભાગં તુધાતુત્રયોદશાં શકે
તિથ્યં શેવસુભાગં તુસપ્તદશ નવાં શકમ્

વિસ્તારાર્ધંતુતેસર્વેનાલીગૃહવિશાલતાઃ
ફલિકે પઞ્ચભાગેતુયુ ગાર્ધંપદ્મવિસ્તૃતમ્

પદ્મતારત્રિભાગૈકં કુ મ્ભતારમિતિ સ્મૃતમ્
કુ મ્ભતારત્રિભાગૈકં કુ મ્ભસ્યાધો વલગ્નકમ્

વલગ્નસ્ય ત્રિભાગૈકં કુ મ્ભસ્યોપરિ કન્ધરમ્
કન્ધરત્રિગુણં પાલી તત્રિભાગેન કુ ડ્ મલમ્

સમં ત્રિપાદમર્ધંવા મહાનાસીવિનિર્ગમમ્
તદ્વ્યાસત્રિચતુર્ભા ગહીનં સ્કન્ધાન્તતુઙ્ગકમ્

શક્તિધ્વજં તદર્ધો ચ્ચં ત્રિપાદં વા વિધીયતે
કન્ધરોચ્ચત્રિભાગકં વેદિકોદયમીરિતમ્

સાર્ધદણ્ડં દ્વિદણ્ડં વા ક્ષુદ્રનાસ્યા વિશાલકમ્
પાદોત્સેધેપઙ્ક્તિનન્દાષ્ટભાગેદ્વારોત્સેધં તત્તદેકાં શહીનમ્
વિસ્તારં સ્યાત્ તત્તદુચ્ચાર્ધમાનં દ્વારં કુર્યાદ્ધમ્મ્યમધ્યેનૃપાણામ્

યોગવ્યાસં પાદવિષ્કમ્ભમાનં પાદાધિક્યં વા તદર્ધંત્રિપાદમ્
બાહુલ્યં સ્યાદુ ચ્છ્રયેવેદભાગેબાહ્યેસાબ્જક્ષેપણં તત્રિભાગૈઃ

ભિત્તિવ્યાસેદ્વાદશાં શેતુબાહ્યેપઞ્ચાં શાન્તદ્વારયોગસ્ય મધ્યમ્
તદ્વચ્ચાન્તઃ સ્તમ્ભમધ્યં તયોસ્તન્મધ્યં પ્રોક્તં ભિત્તિમધ્યં વિધિજ્ઞૈઃ

જન્માન્તં વા જગત્યન્તં કરવાન્તં ગલાન્તકમ્

પિટ્ટકાન્તં તલં પઞ્ચભેદં સર્વેષુધામસુ
છિદ્રં વિદ્યાદધશ્ચોધ્ધ્વેબાહ્યેનાલં પ્રયોજયેત્

દ્વાદશાઙ્ગુલમારભ્ય ત્રિત્ર્યઙ્ગુલવિવર્ધનાત્
ચતુ ર્વિંશાઙ્ગુલં યાવદાયામં પઞ્ચધા ભવેત્

અષ્ટાઙ્ગુલં સમારભ્ય દ્વિદ્વ્યઙ્ગુલવિવર્ધનાત્
તારં ષોડશમાત્રાન્તં પઞ્ચધા પરિકીર્તિતમ્

સમં ત્રિપાદમર્ધંવા ઘનં છિદ્રં તુમધ્યમે
ત્રિચતુષ્પઞ્ચષણ્માત્રં તારં તત્સમનિમ્નકમ્

મૂલાત્ પઞ્ચત્રિભાગં સ્યાદગ્રં ધારાસમન્વિતમ્
ઘટિતં સિં હવક્ત્રેણ કિઞ્ચિન્મૂલાન્નતાગ્રકમ્

એવં નાલં પ્રકર્તવ્યં વામેપ્રાસાદમધ્યમે
અન્તઃ પીઠસ્ય નાલસ્ય સમં વા બહિરિષ્યતે

વિસ્તારાયામમુ ત્સેધં સર્વાણ્યઙ્ગાનિ ચ ક્રમાત્
સં ક્ષેપતઃ સમાદિષ્ટાન્યલઙ્કારમથોચ્યતે

વૃત્તગ્રીવામસ્તકં વૈ જયન્તં શ્રીભોગં સ્યાત્ કર્ણકત્ન ટોપયુ ક્તમ્
મધ્યેભદ્રં શ્રીવિશાલં તદેવ વસ્વશ્રં ચેચ્છીર્ષકં સ્વસ્તિબન્ધમ્

વેદાશ્રાભં તચ્છિરઃ શ્રીકરં સ્યાદ્ દ્વ્યશ્રં વૃત્તં હસ્તિપૃષ્ઠં હિ નામ્ના
અત્વશ્રાભં શીર્ષકં સ્કન્દકાન્તં તત્તન્નામ્ના તત્તદાયામયુ ક્તે

મધ્યેભદ્રયુતં કર્ણકત્ન ટયુ ક્તં તુમસ્તકે
કોષ્ઠકં ભદ્રનાસ્યઙ્ગં વૃત્તં વા ગલમસ્તકમ્

નામ્નૈતત્ કે સરં પ્રોક્તં યુ ગાશ્રં વા ગલં શિરઃ
પઞ્ચસપ્તર્તુ ભાગેતુત્રિદ્વ્યં શૈ ર્મધ્યભદ્રકમ્

નાગરં દ્રાવિડં ચૈ વવેસરં ચ ત્રિધાં મતમ્
ચતુરશ્રાયતાશ્રં યન્નાગરં પરિકીર્તિતમ્

અષ્ટાશ્રં ચ ષડશ્રં ચ તત્તદાયામમેવચ
સૌધં દ્રાવિડમિત્યુ ક્તં વેસરં તુપ્રકથ્યત તે

વૃત્તં વૃત્તાયતં દ્વ્યશ્રં વૃત્તં ચાન્યં પ્રકથ્યતે
સ્થૂપ્યન્તં ચતુરશ્રં યન્નાગરં પરિકીર્તિતમ્

ગ્રીવાત્ પ્રભૃતિ વસ્વશ્રં વિમાનં દ્રાવિડં ભવેત્
ગ્રીવાત્ પ્રભૃતિ વૃત્તં યદ્ વેસરં તદુદાહૃતમ્

તલેતલેવિમાનાનાં દિક્ષુદેવાન્ ન્યસેત્ ક્રમાત્
પૂર્વાયાં દ્વારપાલૌ તુનન્દિકાલૌ ચ વિન્યસેત્

દક્ષિણેદક્ષિણામૂર્તિંપશ્ચિમેઽચ્યુતમેવહિ
અથવા લિઙ્ગસમ્ભૂતમુત્તરેતુપિતામહમ્

મણ્ ડપેમધ્યદેશેતુદક્ષિણેતુવિનાયકમ્
તત્પૂર્વેપશ્ચિમેવાઽપિ નૃત્તરૂપં વિશેષતઃ

કાત્યાયનીમુદગ્ભાગેક્ષેત્રપાલં તથૈ વચ
સ્થાનકાસનસં યુક્તા દિશામૂર્તી ન્ન્યસેદ્ બુધઃ

વિશેષેણ કથોપેતં રૂપાણ્યપિ વિધાનતઃ
એવં મૂલતલેપ્રોક્તમુપર્યુ પરિ વચ્યતે

પુરન્દરં ન્યસેત્ પૂર્વેસુ બ્રહ્મણ્યમથાપિ વા
દક્ષિણેવીરભદ્રઃ સ્યાન્નારસિં હશ્ચ પશ્ચિમે

ઉત્તરેતુવિધાતા સ્યાદ્ ધનદો વા વિધીયતે
એવં દ્વિતલવિન્યાસં ત્રિતલેતુમરુઁણાન્

તલેતલેઽમરાન્ સિદ્ધાન્ ગન્ધર્વા દિમુનીન્ ન્યસેત્
ષોડશ પ્રતિમાશ્ચૈ વસર્વત્ર પરિકીર્તિતાઃ

ગ્રીવાધસ્તાત્ પ્રતેરૂધ્ધ્વેકોણેકોણેવૃષાન્ ન્યસેત્
સર્વેષામપિ દેવાનાં તત્તદ્વાહનમીરિતમ્

પ્રદક્ષિણાવૃતં તસ્ય સર્વદેવાલયેતથા
ઇત્યેવમાદિભિર્યુક્તં વિમાનં સમ્પદાં પદમ્

કત્ન ટૈર્નીડૈસ્તોરણૈર્મધ્યભદ્રૈર્યુક્તાયુ ક્તં તત્તુસર્વાઙ્ગશોભમ્
નાનાધિષ્ઠાનાઙિ ઘ્રવેદ્યાદિયોગં ધામ પ્રોક્તં તૈ તિલાનાં મયેહ

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેએકભૂમિવિધાનં નામ એકોનવિં શોઽધ્યાયઃ
અથ વિંશોઽધ્યાયઃ
દ્વિતલં પઞ્ચધા માનં વક્ષ્યેસં ક્ષેપતઃ ક્રમાત્
પઞ્ચષડ્ઢસ્તમારભ્ય દ્વિદ્વિહસ્તવિવર્ધનાત્

સૈકાકમનુહસ્તાન્તમુ ત્સેધં પૂર્વવદ્ ભવેત્
તારેસપ્તર્તુ ભાગેતુભાગં સૌષ્ઠિકવિસ્તૃતમ્

કોષ્ઠં તુદ્વિગુણાયામં શેષં હારં સપઞ્જરમ્
વિમાનોત્સેધં વિભજેદષ્ટાવિં શતિસઙ્ક્ ખ્યયા

ઈશદૃગૃતુબન્ધાં શૈ ર્ભૂ તનેત્રશિવાં શકઃ
નેત્રસાર્ધચતુર્ભા ગૈરધ્યર્ધેન યથાક્રમમ્

મસૂરકઙિ ઘ્રકં મઞ્ચાઙિ ઘ્રમઞ્ચવિતર્દિકમ્
કન્ધરં શિખરં કુ મ્ભં મૂલતઃ પરિકલ્પયેત્

ચતુરશ્રમધિષ્ઠાનં તદ્વત્ કન્ધરમસ્તકમ્
ચતુષ્કત્ન ટસમાયુ ક્તં ચતુષ્કોષ્ઠસમન્વિતમ્

દભ્રનીડાનુપર્યષ્ટૌ ષડષ્ટૈ વાલ્પનાસિકમ્
શિખરં ચોરુનીડાભિર્વેદસઙ્ખ્યાભિરન્વિતમ્

હારાન્તરસ્ય મધ્યેતુકડ્યં ક્કુ મ્ભલતાન્વિતમ્
તોરણૈ ર્વેદિકાદ્યૈસ્તુનાનાચિત્રૈ ર્વિચિત્રિતમ્

સર્વદેવાર્હકં શસ્તં નામ્નૈતત્ સ્વસ્તિકં ભવેત્
તદેવસૌષ્ઠિકં નિમ્નગુન્નતં કોષ્ઠકં યદિ

અન્તરપ્રસ્તરોપેતમેતદ્ વિપુલસુન્દરમ્
અં શમં શત્રયં સત્રિપાદાં શં સાઙિ ઘ્રભાગિકમ્

ભાગત્રયં વિતદ્દ્યઙિ ઘ્રપ્રસ્તરગ્રીવમસ્તકમ્
પાદોદયેદશાં શેતુદ્વિતલાદિવિમાનકે

અન્તરપ્રસ્તરોપેતં કત્ન ટશાલોન્નતં મતમ્
તદેવકોષ્ઠકં નિમ્નં સૌષ્ઠિકં ચોન્નતં યદિ

અન્તરપ્રસ્તરોપેતમેતત્ કલાસમુ ચ્યતે
તદેવવર્તુ લં વેદિકન્ધરં શિખરં ઘટમ્

અષ્ટકત્ન ટં ચતુશ્શાલોપેતં સપ્તાષ્ટનાસિકમ્
કોષ્ઠકાન્નિર્ગમં મધ્યેદ્વિત્રિદણ્ડે ન સૌષ્ઠિકાત્

સમગ્રીવાશિરોયુ ક્તં કત્ન ટકોષ્ઠકમીરિતમ્
નાનાધિષ્ઠાનસં યુક્તં નાનાપાદૈરલઙ્કૃતમ્

નામ્નૈતત્ પર્વતં પ્રોક્તં વિમાનં સાર્વદેશિકમ્
તદેવ શિખરેચાર્ધકોષ્ઠકં તુચતુષ્ટયમ્

ચતુરશ્રશિરોયુ ક્તં ચ્ તુષ્કત્ન ટસમન્વિતમ્
નાનાધિષ્ઠાનસં યુક્તં ષડષ્ટૈ વાલ્પનાસિકમ્

નામ્નૈતત્ સ્વસ્તિબન્ધં સ્યાન્નાનાવયવશોભિતમ્
તદેવસૌષ્ઠિકં કોષ્ઠમન્તરપ્રસ્તરૈ ર્યુ તમ્

હારાલ્પપઞ્જરં નિમ્નં નવાષ્ટૈ ર્વાલ્પનાસિકમ્
નાનાલઙ્કારસં યુક્તં કલ્યાણમિતિ પઠ્યતે

તદેવ શિખરેચાર્ધકોષ્ઠકં રહિતં તુચેત્
ચતુર્નીડાસમાયુ ક્તમેતત્ પાઞ્ચાલમિષ્યતે

તદેવાષ્ટાશ્રકં વેદીકન્ધરં શિખરં ઘટમ્
શિખરેઽષ્ટમહાનાસિ નામ્નૈતદ્ વિષ્ણુકાન્તકમ્

તદેવકત્ન ટશાલાનામન્તરપ્રસ્તરં વિના
તચ્ચતુર્ભા ગમાધિક્યમાયતં ચતુરશ્રકમ્

આયતાશ્રં તથા વેદીકન્ધરં શિખરં ભએત્
સ્થૂપિત્રયસમાયુ ક્તમેતન્નામ્ના સુમઙ્ગલમ્

તદેવાયતવૃત્તં ચેદ્ વેદિકાકન્ધરં શિરઃ
સર્વા વયવસં યુક્તમેતદ્ ગાન્ધારમિષ્યતે

તારાદર્ધાંશમાધિક્યમાયતં ચતુરશ્રકમ્
દ્વ્યશ્રવૃત્તશિરોયુ ક્તં નેત્રશાલામુખાન્વિતમ્

હસ્તિપૃષ્ઠામિદં દ્વ્યશ્રં વૃત્તં વાપિ મસૂરકમ્
ચતુરશ્રમધિષ્ઠાનં વૃત્તં સ્યાદ્ ગર્ભગેહકમ્

સર્વાલઙ્કારસં યુક્તમેતન્નામ્ના મનોહરમ્
તદેવ જન્માદ્યા કુ મ્ભાદ્ વૃત્તં ચેતિ બહિર્બહિઃ

શેષં પૂર્વવદુ દ્દિષ્ટમિષ્ટમીશ્વરકાન્તકમ્
તદેવચતુરશ્રં સ્યાદ્ ગર્ભગેહં મસૂરકમ્

વર્તુ લં જન્મતઃ સ્થૂપિકાન્તં ચેદ્ વૃત્તહમ્મ્યકમ્
આયતાશ્રમધિષ્ઠાનં ષડશ્રં કન્ધરં શિરઃ

તદેવપૂર્વવત્ સર્વંનામ્ના કુબેરકાન્તકમ્
માનં પઞ્ચવિધં ધામ્નાં ભેદં પઞ્ચદશૈવ હિ

દ્વિતલાનાં યથા પ્રોક્તં તથા કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ
સઞ્ચિતાસઞ્ચિતં ચૈ વોપસઞ્ચિતમિતિ ત્રિધા

સ્ત્રીપું નપુંસકં ચૈ વત્રિવિધં તત્ પ્રવક્ષ્યતે
ઇષ્ટકાભિઃ શિલાભિર્વાસઞ્ચિતં યદ્ ઘનીકૃતમ્

કપોતાદિશિરોયુ ક્તં તત્તત્ પુંસ્ત્વં સમીરિતમ્
ઐષ્ટકં દારુજં સૌધં ભોગયુ ક્તાગસં યુતમ્

સ્ત્રીત્વં હ્યસઞ્ચિતં ભોગાભોગયુ ક્તં દ્રુમેષ્ટકઃ
ઘનાઘનાઙ્ગયુક્ ષણ્ડમુપસઞ્ચિતમિષ્યતે

ઊધ્ધ્વતલપાદનિજદૈ ઘ્ઘ્યમુ નિભાગેસ્થૂપ્યુદયમેકમથ કં પ્રતિ ગુણાં શમ્
દ્વ્યંશિ ગલમં શકવિતર્દિકમધસ્તાત્ખણ્ડભવનસ્ય વિધિરુક્તમુરુધીભિઃ

પાદોદયેદશનવાષ્ટવિભાજિતેતત્સપ્તર્તુ પઞ્ચરણાયતમત્ર ભાગમ્
શેષં ઝષાં શમુદયાર્ધવિશાલકં વા ષટ્ પઞ્ચવેદચરણેન ભવેદ્ વિશાલમ્

નીડસ્ય તાવદુદયં ચ વિશાલમઙ્ ઘ્રેર્મૂ લાત્રિપાદવિપુલં તલિપં તયોશ્ચ
હારાન્તરેસદનમધ્યપદેચ કત્ન ટેકોષ્ઠે ચ તોરણમલઙ્કૃતમેવકુર્યાત્

દ્વારસ્યોભયપાશ્શ્વેદ્વારસમીપેતુવાથ પદમધ્યે
દ્વારપવાસગુહા સ્યાદુત્તરમણ્ડાન્તકં તુવોચ્ચં તત્

ખણ્ડાન્તપોતિકાન્તં તોરણમાત્રોદયં તુવા કથિતમ્
યુ ક્ત્યા પ્રવેશયુ ક્ત્યા સર્વસ્મિન્ ધામ્નિ કર્તવ્યાઃ

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેદ્વિભૂમિવિધાનં નામ વિંશોઽધ્યાયઃ