mayamatam · અધ્યાય 11.15

અથૈકાદશોઽધ્યાયઃ
ભૂમિલમ્બવિધાનં તુવક્ષ્યેસં ક્ષેપતઃ ક્રમાત્
ચતુરશ્રમાયતાશ્રમ્ વર્તુ લં ચ તદાયતમ્

અષ્ટાશ્રમ્ ચ ષડશ્રં ચ દ્વયશ્રવૃત્તં તથૈવચ
એતદ્ વિન્યાસભેદં સ્યાત્ ક્ષયવૃદ્ધિવિધાનતઃ

ભૂમિલમ્ભમિતિ પ્રોક્તં ત્રિચતુર્હસ્તમાનતઃ
દ્વિદ્વિહસ્તવિવૃદ્ધ્યૈકં ભૂમેર્માનં ચતુષ્ટયમ્

પઞ્ચષડ્ઢસ્તમારભ્ય દ્વિદ્વિહસ્તવિવર્ધનાત્
દ્વિતલેતુચતુર્માનં રુદ્રભાનુકરાન્તકમ્

સપ્તાષ્ટહસ્તમારભ્ય દ્વિદ્વિહસ્તવિવર્ધનાત્
પઞ્ચદશવિકારાન્તં ત્રિતલેપઞ્ચમાનકમ્

નવપઙ્ક્તિકરાદ્ યાવત્ પક્ષષોડશહસ્તકમ્
ચતુષ્પઞ્ચતલં પ્રોક્તં ચતુર્માનં સનાતનમ્

એકહસ્તં દ્વિહસ્તં વા ક્ષુદ્રમેકતલં સ્મૃતમ્
યુ ગ્માયુ ગ્મકરૈ ર્માનૈર્હસ્તાર્ધો નસમન્વિતૈઃ

કેચિદ્ વદન્તિ દેવાનાં માનુષાણાં વિમાનકે
વિસ્તારેસપ્તષટ્ પઞ્ચચતુ સ્ત્ર્યં શેઽધિકં ત્રિભિઃ

શાન્તિકં પૌષ્ટિકં જયદમદ્ભુતં સાર્વકામિકમ્
ઉચ્છ્રાયં દ્વિગુણં પાદાર્ધા ધિકં ચાપિ સમ્મતમ્

પઞ્ચદશકર વ્યાસાદ્ધીનં ક્ષુદ્રવિમાનકમ્
સપ્તાષ્ટાધિકપઙ્ક્ત્યાદિ દ્વિદ્વિહસ્તવિવર્ધનાત્

આસપ્તતેશ્ચતુર્ભૂમ્યાદીનિ ત્રીણિ મતાનિ ચ
સપ્તવિં શતિભેદાનિ દ્વાદશાન્તાન્યનુક્રમાત્

ત્રિચતુ ર્વિંશતિરલેર્યા વચ્છતકરાન્તકમ્
ત્રિત્રિહસ્તવિવૃદ્ધ્યા તુત્રિનવોત્સેધમિષ્યતે

એવમુ ત્કૃષ્ટમાનેષુશ્રેષ્ઠમધ્યાધમં ભવેત્
ત્રિચતુષ્પઙ્ક્તિહસ્તાદિ દ્વિદ્વિહસ્તવિવર્ધનાત્

પઞ્ચષટ્ ષષ્ટિહસ્તાન્તં સં ખ્યયા પૂર્વસંસ્કૃતિઃ
ચતુસ્તલવિમાનાદિ દ્વાદશાન્તં વિધીયતે

સપ્તાષ્ટપઙ્ક્તે રારભ્ય ત્રિત્રિહસ્તવિવર્ધનાત્
પઞ્ચષણ્ણવતિર્યા વદુચ્ચં પ્રાગિવ સં ખ્યયા

શ્રેષ્ઠમધ્યકનિષ્ઠં સ્યાદેવં મધ્યક્રમેષુચ
નવપઙ્ક્તિકરાત્ પઞ્ચષટ્ પઞ્ચાશત્કરાન્તકમ્

દ્વિદ્વિહસ્તવિવૃદ્ધ્યા તુચતુ ર્વિંશતિસં ખ્યયા
પઞ્ચાદિદ્વાદશાન્તાનાં હર્મ્ યાણાં વિપુલં ક્રમાત્

સપ્તાષ્ટનવભૂમાનાં ધામ્નામુ ક્તપ્રમાણતઃ
યુ ઞ્જ્યાદ્ દ્વાદશભૂમ્યન્તં વિમાનં માનવિદ્વરઃ

દ્વિઃષટ્ ત્રયોદશક્ષ્માન્તષોડશક્ષ્મં યથાક્રમમ્
ષટ્ ષટ્ ષટ્ સપ્તપઞ્ચાશદ્ધસ્તવ્યાસૈઃ શિવોદિતમ્

વિસ્તારં સ્તમ્ભતો બાહ્યેજન્માત્ સ્થૂપ્યન્તમુન્નતમ્
કેચિદાશિખરાન્તં તુપ્રવદન્તિ તદુન્નતમ્

મહતામુ ચ્છ્રયો હસ્તૈરુદ્દે શઃ સમુદાહૃતઃ
તત્તદ્વ્યાસેતુસમ્ તાં શેનિર્દેશોચ્ચં ત્રિયં શકઃ

વિસ્તારદ્વિગુણોત્સેધં યુક્ત્યાલ્પેષુપ્રયોજયેત્
દેવાનાં સાર્વભૌમાનામાદ્વાદશતલં વિદુઃ

રક્ષોગન્ધર્વયક્ષાણામેકાદશતલં મતમ્
વિપ્રાણાં નવભૌમં સ્યાદ્ દશભૌમમથાપિ વા

યુ વરાજસ્ય રાજ્ઞશ્ચ પઞ્ચમસ્યૈ વ સપ્તભૂઃ
તદાદ્યેકાદશતલં ષણ્ણાં વૈ ચક્રવર્તિનામ્

ત્રિભૂમં ચ ચતુર્ભૂ મં વણિજાં શૂદ્રજન્મનામ્
રાજ્ઞાં પઞ્ચતલં વાઽપિ મતં પટ્ટભૃતાં તુતત્

શતહસ્તસમુ ત્સેધાત્ સપ્તત્યારત્નિવિસ્તરાત્
નેષ્યતેઽધિકમાનં તુસર્વથા તદ્વિચક્ષણૈઃ

ક્ષુદ્રાલ્પમધ્યમવરાદિવિમાનકાનાં વ્યામિશ્રહસ્તકયુજાં વિપુલોચ્ચભેદમ્
યુ ક્ત્યા યથોદિતમજાદ્યમરેશ્વરાણાં નૄ ણાં તથૈ વકથિતં હિ મયા પુરાણૈઃ

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેભૂલમ્બવિધાનો નામ એકાદશોઽધ્યાયઃ
અથ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ
તૈ તિલાનાં દ્વિજાતીનાં વર્ણાનાં હમ્મ્યકે ગૃહે
ગર્ભન્યાસવિધિઃ સમ્યક્ સં ક્ષેપાદ્ વક્ષ્યતેઽધુના

સર્વદ્રવ્યૈસ્તુસમ્પન્નં ગર્ભંતત્ સમ્પદાં પદમ્
દ્રવ્યહીનમસમ્પન્નં ગર્ભંસર્વવિપત્કરમ્

તસ્મત્ સર્વપ્રયત્નેન ગર્ભંસમ્યગ્ વિનિક્ષિપેત્
ગર્ભશ્વભ્રસ્ય ગામ્ભીર્યંસ્વાધિષ્ઠાનોન્નતેસમમ્

ચતુરશ્રસમં કુર્યાત્ ગર્તમિષ્ટકયાશ્મના
આપૂર્યસલિલં તસ્ય મૂલેસર્વમૃદં ક્ષિપેત્

નિમ્નગાહ્રદ સસ્યાદ્રિવલ્મીક કુ લિરાવટે
હલસ્થલાબ્ધિગોશૃઙ્ગહસ્તિદન્તેષુમૃત્તિકા

તદૂધ્ધ્વંતસ્ય મધ્યેતુપદ્મકન્દં ન્યસેત્ પુનઃ
પૂર્વેચોત્પલકન્દં ચ દક્ષિણેકૌમુદં ક્ષિપેત્

સૌગન્ધિં પશ્ચિમેવિદ્યાત્ નીલલોહમુદગ્દિશિ
ધાન્યાન્યષ્ટૌ તદૂધ્ધ્વંતુશાલિર્વ્રી હિશ્ચ કોદ્રવઃ

કઙ્કુ મુઁં ચ માષં ચ કુલત્થં ચ તિલં તથા
પ્રાદક્ષિણ્યેન શાલ્યાદીનીશાનાદિષુવિન્યસેત્

તસ્યોપરિ નિધાતવ્યં મઞ્જૂષં તામ્રનિર્મિતમ્
ત્રિચતુર્માત્રવિસ્તારાદ્ દ્વિદ્વ્યઙ્ગુલવિવર્ધનાત્

પઞ્ચષડિ વંશમાત્રાન્તં માનં દ્વાદશ ભાજને
સમોચ્ચં વાઽષ્ટષટ્ પઞ્ચભાગોનં વા તદુ ચ્છ્રયમ્

એકાદિદ્વાદશાન્તાનાં હર્મ્ યાણામુ દિતં ક્રમાત્
ગૃહીતોચ્ચત્રિભાગૈકં પાદાલમ્બિવિધાનકમ્

તત્તદ્ધમ્મ્યાઙિ ઘ્રવિષ્કમ્ભસમં વાષ્ટાં શહીનકમ્
ત્રિપાદં વા વિશાલં તત્ ફેલાયાઃ પ્રાગિવોચ્છ્રયમ્

ત્રિવર્ગમણ્ડપાકારં વૃત્તં વા ચતુરશ્રકમ્
પઞ્ચવિં શતિકોષ્ઠં વા નવકોષ્ઠકમેવ વા

ફેલોચ્ચાર્ધત્રિભાગૈકં કોષ્ઠભિત્ત્યુ ચ્છ્રયં ભવેત્
તદ્ભિત્તિઘનતાં કુર્યાદ્ યવૈદ્દ્વિત્રિચતુષ્ટયૈઃ

ઉપપીઠપદેદેવાઃ પઞ્ચવિં શતિ સમ્મતાઃ
શ્વભ્રોધ્ધ્વભૂતલં સર્વંગન્ધૈઃ પુષ્પૈશ્ચ દીપકઃ

વાસયિત્વા તુપૂર્વેદ્યુઃ પઞ્ચગવ્યૈસ્તુભાજનમ્
પ્રક્ષાલ્ય સૂત્રૈરાવેષ્ટ્ય શુદ્ધશાલ્યાસ્તરેશુભે

સ્થણ્ડિલેચણ્ડિતં કૃત્વા મણ્ડ કં વાઽથ તત્પરમ્
વિન્યસ્ય દેવાન્ બ્રહ્માદીન્ શ્વેતતણ્ડુલધારયા

આરાધ્ય ગન્ધપુષ્પાદ્યૈર્ભુવનાધિપતિં જપેત્
સ્થપતિઃ કલશાન્ ન્યસ્ય સર્વાન્ વસ્ત્રવિભૂષિતાન્

સુ ગન્ધોદકસમ્પૂર્ણાન્ ગન્ધપુષ્પસમર્ચિતાન્
નિષ્કલઙ્કાનસુ ષિરાન્ પઞ્ચપઞ્ચૈ વ સૂત્રિતાન્

તસ્ય પ્રદક્ષિણેગન્ધશાલિસ્થણ્ડિલમણ્ડલે
આરાધ્ય ગન્ધપુષ્પાદ્યૈર્બલિં દત્ત્વા યથાવિધિ

ભાજનાય તતઃ પાત્રં વેષ્ટયેચ્છ્ વે તવાસસા
શ્વેતવસ્ત્રાસ્તરસ્યોધ્ધ્વેન્યસેદ્ દર્ભાસ્તરેશુ ચિઃ

પીત્વા શુદ્ધં પયો રાત્રાવુપોષ્યાધિવસેત્ તતઃ
સ્થપતિઃ શાસ્ત્રવિત્ પ્રાજ્ઞઃ સૂત્રગ્રાહ્યાદિસેવિતઃ

ધાન્યાદીન્યથ વસ્તૂનિ ભાજનાભ્યન્તરેન્યસેત્
હેમરાજતશુલ્બૈશ્ચ શાલિવ્રીહિકુલત્થકાન્

ત્રપુણા કઙ્કુ સીસેન માષો મુઓઁઽયસાયસા
કોદ્રવં ચ તિલં ભાવ્યં વૈ કૃન્તેન પ્રયત્નતઃ

ઈશાદિષુન્યસેદેતાન્યષ્ટદિક્ષુયથાક્રમમ્
જયન્તેજાતિહિઙ્ગુ લ્યં હરિતાલં ભૃશેમતમ્

મનઃશિલા ચ વિતથેભૃઙ્ગરાજેતુમાક્ષિકમ્
રાજાવર્તંતુસુ ગ્રીવેશોષેગૈ રિકમીરિતમ્

અઞ્જનં ગણમુખ્યેસ્યાદુ દિતૌ દરદં વિદુઃ
મધ્યમેપદ્મરાગં તુમરીચૌ વિદ્રુમં મતમ્

સવિન્દ્રેપુષ્પરાગં તુવૈ ડ ર્યંસ્યાદ્ વિવસ્વતિ
વજ્રમિન્દ્રજયેવિદ્યાદિન્દ્રનીલં તુમિત્રકે

રુદ્રરાજેમહાનીલં મરકતં મુમહીધરે
મુ ક્તાપવત્સેમધ્યાદિપૂર્વેણ ક્રમશો ન્યસેત્

વિષ્ણુક્રાન્તા ત્રિશૂલા શ્રીઃ સહા દૂર્વાચ ભૃઙ્ગકમ્
અપામાર્ગૈ કપત્રાબ્જમીશાદિષ્વૌષધાન્ન્યસેત્

ચન્દનાગરુકર્પૂ રલવઙ્ગૈલાલતાઘ્નમ્
તક્કોલેનાષ્ટગન્ધાં સ્તુજયન્તાદિષુવિન્યસેત્

સ્વસ્તિકાનિ ચતુ ર્દિક્ષુહેમાયસ્તામ્રરૂપ્યકઃ
સર્વેષામપિ સામાન્યમેતચ્ચિહ્નૈસ્તુલક્ષ્યતે

કપાલશૂલખટ્વાઙ્ગં પરશું વૃષભં તથા
પિનાકં હરિણં પાશં હૈમં પૂર્વા દિષુન્યસેત્

કાર્તસ્વરમયં ચાષ્ટમઙ્ગલં તત્ર પૂર્વવત્
દર્પણં પૂર્ણકુ મ્ભં ચ વૃષભં યુ ગ્મચામરમ્

શ્રીવત્સં સ્વસ્તિકં શઙ્ખં દીપં દેવાષ્ટમઙ્ગલમ્
સ્થાપકસ્યાનુ શિષ્યસ્તાન્ સ્થપતિઃ ક્રમશો ન્યસેત્

આચ્છાદ્ય ભાજુઅનં શુ ભ્રં પિધાનેન તુનિશ્ચલમ્
તમેવારાધ્ય ગન્ધાદ્યૈઃ સ્નાપયેત્ કલશોદકઃ

વિપ્રસ્વાધ્યાયઘોષૈશ્ચ શઙ્ખભેર્યા દિનિઃસ્વનૈઃ
કલ્યાણજયઘોષૈશ્ચ સ્થપતિઃ સ્થાપકે ન તુ

પુષ્પકુણ્ ડલહારાદિકટકરઙ્ગુલીયકઃ
પઞ્ચાઙ્ગભૂષણૈર્હેમનિર્મિતૈશ્ચ વિભૂષણૈઃ

હેમયજ્ઞોપવીતસ્તુનવવસ્ત્રોત્તરીયકઃ
શ્વેતાનુલેપનશ્ચૈ વ સિતપુષ્પશિરાઃ શુ ચિઃ

ધ્યાત્વા ધરાતલં સર્વંદિગ્દ્વિપેન્દ્રસમન્વિતમ્
સસાગરં સશૈ લેન્દ્રમનન્તસ્યોપરિ સ્થિતમ્

સૃષ્ટિસ્થિતિલયાધારં ભુ વનાધિપતિં જપેત્
બ્રહ્માદીનાં ચ દેવાનાં દેવીનાં દ્વારદક્ષિણે

સ્તમ્ભમૂલેયથાયોગં ગર્તેગર્ભંનિધાપયેત્
હોમસ્તમ્ભેપ્રતિસ્તમ્ભેપાદુકાચ્ચ પ્રતેરધઃ

તસ્માદત્યુન્નતં નિમ્નં ગર્ભંસમ્પદ્વિનાશકૃત્
ચતુરશ્રીકૃતા સારવૃક્ષપાષાણનિર્મિતા

પાત્રદ્વિગુણવિસ્તારા પઞ્ચાઙ્ગુલઘનાન્વિતા
પ્રતિમાઘ્નકા યા સા સ્થાપ્યા તદ્ભાજનોપરિ

તદૂધ્ધ્વેસ્થાપયેત સ્તમ્ભં સંશ્લિષ્ટચતુ રિષ્ટકમ્
સરત્નૌષધિભિર્યુક્તં વસ્ત્રપુષ્પાદિશોભિતમ્

ઈશગર્ભમિદં પ્રોક્તમન્યેષાં તુપ્રવક્ષ્યતે
વિષ્ણુ ધિષ્ણ્યેચ ગર્ભંસ્યાદ્ધૈમં ચક્રં તુમધ્યમે

શઙ્ખકાર્મુ કદણ્ડં ચ રુક્મમાયસનન્દકમ્
ધનુઃ શઙ્ખં ચ વામેતુખઙ્ગં દણ્ડં ચ દક્ષિણે

પ્રમુખેવૈ નતેયં ચ સ્થાપયેદ્ધેમનિર્મિતમ્
યજ્ઞોપવીતમોઙ્કારં સ્વસ્તિકાગ્નિં ચ હેમજમ્

પદ્મં કં મણ્ડલું ચાક્ષસૂત્રદર્ભાશ્ચ તામ્રજાઃ
બ્રહ્માસનપદેમધ્યેઽમ્બુરુહં સ્થાપ્યમેવચ

તસ્મિન્મધ્યેતદોઙ્કારં યજ્ઞસૂત્રાવૃતં તુતત્
સ્વસ્તિકાનિ ચતુ ર્દિક્ષુવામેસ્થાપ્યં કમણ્ડલુ

કુશાક્ષમાલાં વામેતુપુરસ્તીક્ષ્ણાનલં ક્ષિપેત્
બ્રહ્મગર્ભમિદં પ્રોક્તં બ્રહ્મસ્થાનેપ્રતિષ્ઠિતમ્

સ્વસ્તિકં ચાક્ષમાલાં ચ શક્તિં ચક્રં ચ કુ ક્કુટમ્
મયૂરં ચૈ વ સૌવર્ણમયસા શક્તિમધ્યમે

વામેચ કુ ક્કુટં દદ્યાદ્ દક્ષિણેચ મૂયરકમ્
અક્ષસૂત્રં પુરઃ સ્થાપ્યં ગર્ભંષણ્મુખસદ્મનિ

અમ્બુજં ચાઙ્કુશં પાશં સિં હં સવિતૃધામકે
વજ્રેભં નન્દકં ચક્રં ચામરં ધામ્નિ વજ્રિણઃ

જામ્બૂનદમયં મેષં શક્તિં પાવકધામનિ
અયસા મહિષં પાશં હેમજં યમધામનિ

અયસા નન્દકં ગર્ભંનિઅર્તેસ્તુવિમાનકે
વરુણેમકરં પાશં લોહજં હેમજં તથા

વાયોઃ કૃષ્ણમૃગં હૈમં વ્યાલં તારાપતેઃ ક્ષિપેત્
નરવાહેનરઃ પ્રોક્તો મકરો મદનાલયે

ટઙ્કં દન્તાક્ષમાલા ચ વિઘ્નેશાવાસગર્ભકે
ઓઙ્કારં વક્રદણ્ડં ચ સૌવર્ણંચાર્યકસ્ય તુ

અશ્વત્થં કરકં સિં હં છત્રં સ્વર્ણેકારયેત્
અશ્વત્થઃ પુરતઃ સ્થાપ્યશ્છત્રં તસ્યોપરિ સ્થિતમ્

કુ ણ્ડિકાપરભાગેતુકે સરી દક્ષિણેભવેત્
સૌગતેધામકે ગર્ભંશ્રીવત્સાશોકસિં હકમ્

કમણ્ડલ્વક્ષમાલા ચ શિખિપિઞ્છં તુહેમજમ્
ત્રિચ્છત્રં કરકં તાલવૃન્તં રુક્મમયં ભવેત્

વૃક્ષસ્તુપુરતઃ સ્થાપ્યશ્છત્રં તસ્યોપરિ સ્થિતમ્
પિઞ્છં દક્ષિણભાગેઽક્ષમાલા વામેતુકુ ણ્ડિકા

શ્રીરૂપં મધ્યમેસ્થાપ્યં દેસરી તત્ર વિન્યસેત્
અપરેકરકં તાલવૃન્તં ગર્ભો જિનાલયે

શુકં ચક્રં ચ હૈમં તુસિં હં શઙ્ખં ચ રાજતમ્
મૃગં તામ્રમયં ચૈ વ કૃષ્ણલોહેન નન્દકમ્

એવં દુ ર્ગા વિમાનેતુગર્ભંકુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ
ખટ્વાઙ્ગં નન્દકં શક્તિં ક્ષેત્રપાલસ્ય હેમજમ્

પદ્મં લક્ષ્મ્યાઃ સરસ્વત્યા ઓઙ્કારં ચ ત્રિવર્ણકમ્
ધ્વાઙ્ક્ષકે તૂત્પલં હૈમં જ્યેષ્ઠાકોષ્ઠસ્ય ગર્ભકે

કપાલશૂલઘણ્ટાભિઃ પ્રેતાન્ કાલીગૃહેન્યસેત્
હં સોક્ષશિખિતાષ્ક્ષ્યાંશ્ચ સિં હેભપ્રેતરૂપકાન્

જામ્બૂનદમયાન્ માતૃકોષ્ઠકે ષુનિધાપયેત્
પદ્માક્ષસૂત્રકં દીપં રોહિણીગૃહગર્ભકે

દર્પણં ચાક્ષમાલાં ચ પાર્વતીભવનેવિદુઃ
પદ્માક્ષસૂત્રકં પૂર્ણકુ મ્ભં મોહિનિધામનિ

છત્રધ્વજપતાકાશ્ચ સચિહ્નૈઃ સહ વાહનૈઃ
અનુ ક્તાનાં ચ દેવાનાં દેવીનાં ગર્ભમિષ્યતે

દ્વિજાતીનાં તુવર્ણાનાં જાતિગર્ભો વિધીયતે
કરકં દન્તકાષ્ઠં ચ શુલ્બં હેમમયં ભવેત્

યજ્ઞોપવીતં યજ્ઞાગ્નિં યજ્ઞભાણ્ડં ચ રાજતમ્
યજ્ઞોપવીતમધ્યસ્થં યજ્ઞભાણ્ડં ચ દક્ષિણે

વામેતુકરકં કાષ્ઠમનલં પુરતો ભવેત્
વિપ્રગર્ભમિદં પ્રોક્તં સ્વસ્તિકાનિ ચતુ ર્દિશિ

મધ્યેહેમમયં ચક્રં વામેશઙ્ખં ચ રાજતમ્
કર્મુ કં તામ્રજં વામેદણ્ડો રુક્મેણ દક્ષિણે

ખઙ્ગં ચાયસમેવ સ્યાચ્ચતુર્ના ગાશ્ચતુ ર્દિશિ
હૈમમાયસકં તામ્રં રાજતં ક્રમશો ન્યસેત્

મધ્યેશ્રીરૂપકં હૈમં સ્વસ્તિકાનિ ચતુ ર્દિશિ
છત્રધ્વજપતાકાશ્ચ દણ્ડં શાસનાત્મકમ્

રાજદ્વારેભવેદ્ ગર્ભમન્યેષાં તુયથાર્હકમ્
વાષ્ષ્ણેયકાનાં ગર્ભંચેદ્ વિજયદ્વારદક્ષિણે

અયસા હલજિહ્વાં ચ શઙ્ખં તામ્રકુલીરકમ્
પઞ્ચાયુધં સીસમાષં હયં વૃષગજૌ હરિમ્

અર્કા ગ્નિવરુણેન્દૂનાં સ્થાનેસમ્યઙ્ નિવેશયેત્
ચત્વારો ધેનુકાઃ શ્વેતનિર્મિતાશ્ચ ચતુ ર્દિશિ

ગોપુઙ્ગવં ચ પુરતો શ્યાનાં પ્રવિધીયતે
બીજપાત્રં હલં હૈમં તામ્રજં યુ ગમિષ્યતે

રજતેન પશું વિદ્યાચ્ચતુ ર્દિક્ષુવિનિક્ષિપેત્
મધ્યેગોપુઙ્ગવં ચૈ વ તન્નિરીક્ષ્ય યુ ગં પુનઃ

હલં દક્ષિણભાગેતુવામાં શેબીજપાત્રકમ્
બીજં હિરણ્મયં શૂદ્રગર્ભંવૈશ્યેચ સમ્મતમ્

ગૃહાણાં ગૃહગર્ભંચ જાતિગર્ભંવિમિશ્રિતમ્
અનેકભૂમિયુ ક્તાનિ યાનિ વાસગૃહાણિ ચ

પુષ્પદન્તેચ ભલ્લાટેમહેન્દ્રેચ ગૃહક્ષતે
દક્ષિણેનેત્રભિત્તૌ તુસૌમ્યાદૌ તુચતુ ર્ગૃહે

દ્વારપ્રદક્ષિણેસ્તમ્ભેયોગેવાઽપિ વિધીયતે
સ્થાલી તદુપધાનં ચ દાર્વિકં તણ્ડુલં ખજમ્

ગલક્યં દન્તકાષ્ઠાગ્નિં કૃષ્ણં લોહં મહાનસે
દક્ષિણેભવનેગર્ભઃ કુ મ્ભઃ શાલ્યુદપૂરિતઃ

ધનસદ્મનિ ગર્ભસ્તુસાર્ગલં કુ ઞ્ચિકં ભવેત્
પર્યઙ્કદીપશયનં ગર્ભં વિદ્યાત્ સુખાલયે

યેન યત્ કર્મનિષ્પાદ્યં તેન તઁ હગર્ભકમ્
યાનિ યસ્ય સ્વચિહ્નાનિ તાનિ તસ્ય નિધાપયેત્

સભાપ્રપામણ્ડપેષુકર્ણપાદેપ્રદક્ષિણે
દ્વિતીયસ્તમ્ભકે દ્વારદક્ષિણાઙ્ ઘ્રૌ તુવા ન્યસેત્

અયોમયગજો ગર્ભઃ કૃષ્ણલોહેન કોદ્રવઃ
લક્ષ્મીં સરસ્વતીં હેમાં પાત્રમધ્યેતુવિન્યસેત્

ગર્ભો નાટ્યસભાયાં ચ પ્રક્ષિપેત્ કુ ટિકામુખે
મણ્ડિતસ્તમ્ભમૂલેવાઽપ્યુભયોરપિ ચેષ્યતે

આતોદ્યાનિ ચ સર્વા ણિ સર્વલોહમયાનિ ચ
શ્રીવત્સં પઙ્કજં પૂર્ણકુ મ્ભં હેમજમિષ્યતે

હેમગર્ભસભાગર્ભો દ્વારસ્તમ્ભેવિધીયતે
પૂર્વોક્તે કર્ણપાદેવા ગર્ભસ્થાનં તુતસ્ય વૈ

તુલાભારાભિષેકાર્થંમણ્ડપેવાઽથ તદ્ ભવેત્
પાષણ્ડ્યાશ્રમિણાં વાસેતત્તચ્ચિહ્નં તુગર્ભકમ્

જાત્યન્તરાણાં સર્વેષાં તત્તચ્ચિહ્નં પ્રયોજયેત્
ગૃહિણી ગર્ભિણી કર્તુ ર્યદિ ગર્ભંન નિક્ષિપેત્

રત્નાનિ ધાતવશ્ચૈ વ સ્વલ્પવિસ્તારભાજને
તદ્દૈવસ્થાનભાવજ્ઞૈ ન્ન્યસ્તવ્યાનીહ તાનિ વૈ

દ્વારપ્રદક્ષિણેસ્થાનેસ્વામિસ્થાનસ્ય દક્ષિણે
અભ્યન્તરમુખં ગર્ભંવસ્તુમધ્યં બહિર્મુ ખમ્

ઇદં મન્ત્રં સમુચ્ચાર્યપ્રાઙ્મુખો વાઽપ્યુદઙ્મુખઃ
પૂર્વોક્તવિધિના સમ્યક્ સ્થાપયેત્ સ્થપતિઃ ક્રમાત્

અયં મન્ત્રઃ
સ્વરદેવતાભ્યો મન્ત્રેભ્યઃ સ્વાહા
સર્વરત્નાધિપતયેસ્વાહા
ઉત્તમપ્રજાપતયેસત્યવાદિનેનમઃ
શ્રિયૈ નમઃ
સરસ્વત્યૈનમઃ
વૈ વસ્વતાય નમઃ
વજ્રપાણયેનમઃ
અભિનવસર્વવિઘ્નપ્રશમનાય નમઃ
નમો વહ્નયેસ્વાહા
વાપીકત્ન પતટાકે તુદીર્ઘિકાસેતુબન્ધને
મત્સ્યમણ્ડ કકુ લિરં સર્પંવૈ શિં શુમારકમ્

હેમજં તદુદગ્ભાગેપૂર્વાયાં દિશિ વાથવા
પુરુષાઞ્જલિમાત્રેતુશ્વભ્રેપાત્રં નિધાપયેત્

સુમુહૂર્તેસુલગ્નેચ હોરાકરણસં યુતે
રાત્રૌ ગર્ભમહન્યેવ સ્થાપયેચ્ચતુ રિષ્ટકમ્

યદ્યત્ સ્થાનં તુગર્ભસ્ય તત્રસ્થા પ્રથમેષ્ટકા
મૃત્કન્દધાન્યસલ્લોહધાતુરત્નૌષધૈઃ સહ

ગન્ધદ્રવ્યૈશ્ચ બીજૈશ્ચ વિધેયા પ્રથમેષ્ટકા
શૈ લેશિલામયી પ્રોક્તા ચૈષ્ટકે ચેષ્ટકાઃ શુભાઃ

ગર્ભભાજનવિસ્તારા વિસ્તારદ્વિગુણાયતા
વિપુલાર્ધઘના સર્વહમ્મ્યકે ચતુ રિષ્ટકા

અષ્ટૌ દ્વાદશ વા ગ્રાહ્યા મધ્યમેતુમહત્તરે
અજુદીર્ઘાઙ્ગુ લિન્યાસા સમસં ખ્યા હિ પુંસ્ત્વભાક્

સ્ત્રીત્વભાગોજસં ખ્યા સા વક્રરેખં નપું સકમ્
સુ સ્નિગ્ધાઃ સમદગ્ધાશ્ચ સુસ્વનાસ્તાઃ સુશોભનાઃ

પુંસ્ત્રીનપું સકે હમ્મ્યેયોજયેત્ તા યથાક્રમમ્
યથા જાતા પુરા તત્ર સ્થાપનીયા તથા ભવેત્

શિલા દોષવિનિર્મુક્તા બિન્દુરેખાદિવર્જિતા
આદાવેવતુકર્તવ્યા ઝષાલેપ્રથમેષ્ટકા

નિખાતાઙ્ ઘ્રૌ વિમાનેતુન્યસ્તવ્યા ગર્ભમૂર્ધનિ
તત્પૂર્વદક્ષિણેપૂર્વંત્રિકોણેષુપ્રદક્ષિણમ્

દેવાદીનાં દ્વિજાતીનાં સ્થાપયેત્ સ્થપતિઃ ક્રમાત્
કેચિચ્છ્ વભ્રસ્ય ગમ્ભીરેપઞ્ચદ્વ્યં શાવસાનકે

ઇષ્ટકાદિચિતેખાતેવદન્તિ પ્રથમેષ્ટકામ્
પૂર્વવદ્ વરવેષાઢ્યો યુક્ત્યા તત્ર નિધાપયેત્

રૂપાણ્યપ્યૌષધાનિ દ્યુ તિમણિ કનકાદ્યષ્ટલોહાનિ ધાતૂન્
પાત્રેન્યસ્યાઞ્જનાદીન્ શુભયુતદિનપક્ષક્ક્ષહોરામુહૂર્તે
મૃત્કન્દાન્યષ્ટધાન્યાનિ ચ નિશિ મતિમાન્ શ્વભ્રમૂલેનિધાય
ક્ષિપ્ત્વા પાત્રાય યુક્ત્યા બલિમથ સલિલેસ્થાપયેદ્ ગર્ભમાદૌ

અમરનરવિમાનદ્વારયોગાઙિ ઘ્રમૂલે
વિધિવદવિકલાઙ્ગં ગર્ભમાદૌ નિધાય
તદુપરિ વિધિનાસ્મિન્ યોગમઙિ ઘ્રં ચ પૂર્વં
સકલવિભવયુ ક્તં સ્થાપયેદ્ ગર્ભમૂધ્ધ્નિ

પઞ્ચપઞ્ચકલશોદકપૂતૌ શ્વેતચન્દનનવામ્બરયુ ક્તૌ
સર્વમઙ્ગલવિચિત્રતરૌ તૌ સ્થાપયેત્ સ્થપતિરઙિ ઘ્રકયોગૌ

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેગર્ભવિન્યાસો નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ
અથ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ
અધિષ્ઠાનસ્ય ચાધસ્તાદુપપીઠં પ્રયોજયેત્
રક્ષાર્થમુન્નતાર્થંચ શોભાર્થંતત્ પ્રવક્ષ્યતે

સમં ત્રિપાદમર્ધંવા પઞ્ચાં શદ્વ્યં શમેવવા
સપાદં વાઽથ સાર્ધંવા પાદોનદ્વિગુણં તુવા

દ્વિગુણં વા પ્રકર્તવ્યમાત્તાધિષ્ઠાન તુઙ્ગતઃ
ઉત્સેધેદશભાગેતુએકે નૈકે ન વર્ધનાત્

પઞ્ચાં શાન્તમધિષ્ઠાનજન્માદ્ બાહ્યેતુનિર્ગમમ્
દણ્ડં વા સાર્ધદણ્ડં વા દ્વિદણ્ડં વા ત્રિદણ્ડકમ્

અધિષ્ઠાનજગત્યા વા સમં તત્પાદબાહ્યકમ્
વેદિભદ્રં પ્રતિભદ્રં સુભદ્રં ચ ત્રિધા મતમ્

ઉચ્છ્રયેભાનુભાગેતુદ્વ્યં શેનોપાનમીરિતમ્
પદ્મમં શં તદૂધ્ધ્વેઽર્ધંક્ષેપણં પઞ્ચભાગિકમ્

ગ્રીવમર્ધેન કમ્પં સ્યાદ્ ભાગૈકે નામ્બુજં ભવેત્
શેષાં શં વાજનં કમ્પમષ્ટાઙ્ગમુપપીઠકમ્

ષડઙ્ગં વા વિધાતવ્યમૂધ્ધ્વાધસ્તાદ્ વિનામ્બુજમ્
વેદિભદ્રં દ્વિધા પ્રોક્તં સર્વહમ્મ્યેષુયોગ્યકમ્

અશ્વિભ્યાં ચ દ્વિકકાં શૈ ર્ભાનુભાગાઙ્ગકાં શકઃ
ત્ર્યં શૈ કાં શકભાગૈસ્તુદ્વાભ્યામં શેન યોજયેત્

જન્મતો વાજનાન્તં તુતુઙ્ગે ત્રિનવભાગકે
પાદુકં પઙ્કજં કમ્પં કણ્ઠમુત્તરમમ્બુજમ્

કપોતમાલિઙ્ગાન્તાદિ પ્રતિવાજનમુ ચ્યતે
પ્રતિભદ્રમિદં નામ્ના સર્વાલઙ્કારસં યુતમ્

યુ ગ્મેશાક્ષાં શકાં શૈ સ્તુદ્વ્યેકાષ્ટાં શાં શકાં શકઃ
ત્ર્યં શૈ કે નાં શકદ્દ્વા ભ્યામેકે નાત્રૈ વ યોજયેત્

પાદુકં પઙ્કજં ચૈ વમાલિઙ્ગાન્તરિતં તથા
પ્રત્યૂધ્ધ્વેવાજનં કણ્ઠમુત્તરાબ્જકપોતકમ્

આલિઙ્ગાન્તરિતં ચોધ્ધ્વેપ્રતિશ્ચૈ વોધ્ધ્વવાજનમ્
દ્વિવિધં પ્રતિભદ્રં સ્યાદેકભાગાધિકં તતઃ

ત્રિઃસપ્તાં શેતદુ ત્સેધેદ્વાભ્યાં જન્મ તથામ્બુજમ્
અર્ધેન કણ્ઠમર્ધેન પદ્મદ્વ્યં શેન વાજનમ્

અર્ધેનાબ્જં તથા કમ્પં કણ્ઠમષ્ટાં શમીરિતમ્
અં શેનોત્તરમર્ધેન પદ્મં ગોપાનકં ત્રિભિઃ

ભાગાર્ધમૂધ્ધ્વકમ્પં સ્યાદેતન્નામ્ના સુભદ્રકમ્
જન્મ દ્વ્યં શં ત્રિયં શેન પદ્મમં શેન કન્ધરમ્

દ્વાભ્યાં વાજનમેકે ન કમ્પમષ્ટાં શક ર્ગલમ્
અં શેન કમ્પકં દ્વાભ્યાં વાજનં કમ્પમં શકમ્

સુભદ્રં દ્વિવિધં પ્રોક્તં સર્વાલઙ્કારસં યુતમ્
સિં હેભમકરૈવ્વ્યાલૈર્ભૂ તૈઃ પત્રૈરલઙ્કૃતમ્

પ્રતિવક્રં ઝષાઢ્યં સ્યાદ્ બાલેનારૂઢમસ્તકમ્
અર્પિતાનર્પિતેહમ્મ્યેસર્વત્ર પરિકલ્પયેત્

અઙ્ગમઙ્ગં પ્રતિ પ્રાજ્ઞૈ ર્વૃદ્ધિર્હા નિસ્તથોચ્યતે
તથા મસૂરકાણાં તુયુઞ્જીયાદુપપીઠકે

આત્તાધિષ્ઠાનતુઙ્ગાદ્ દ્વિગુણમથ સમં સાર્ધમર્ધંત્રિપાદં
પઞ્ચાં શદ્વ્યં શકં વાનલસમભજિતેદ્વ્યેકમાત્રોપપીઠમ્
સપ્રત્યઙ્ગં સમં ચેત્ તદપિ ચ મહતા વાજનેનોપયુ ક્તં
સર્વસ્નિગ્ધાન્યધસ્તાદ્ દૃઢતરમતિના યોજિતવ્યં બલાર્થમ્

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેઉપપીઠવિધાનો નામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ
અથ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ
તૈ તિલાનાં દ્વિજાતીનાં વર્ણાનાં ગૃહકર્મણિ
તદ્યોગ્યં દ્વિવિધં વસ્તુજાઙ્ગલાનૂપભેદતઃ

ઘનશર્દરયા યુક્તમત્યન્તં ખનનેખરમ્
સિતાં શુતનુતોયાઢ્યં જાઙ્ગલં ભૂતલં ભવેત્

ખનનં ક્રિયમાણસ્ય વસ્તુનશ્ચ બલં યથા
રૂઢોત્પલકૃશેર્વારુસં યુક્તં તનુ વાલુકમ્

અનૂપમિતિ વિખ્યાતં ખાત્વૈ વ જલદર્શનમ્
ઇષ્ટકોપલમૃદ્ભિશ્ચ વાલુકરપિ ચિક્કણૈઃ

શકરાભિઃ ક્રમાચ્છ્ વભ્રં નિશ્છિદ્રં પૂરયેત્ સ્થિરમ્
ઘનીકૃત્યેભપાદૈશ્ચ કાષ્ઠ ખણ્ડૈબૃહત્તરૈઃ

તત્ખાતેસલિલેનૈ વપૂરિતેઽક્ષયતા શુભા
સમત્વં સલિલેનૈ વ સાધયિત્વા વિચક્ષણઃ

ગર્ભંપ્રક્ષિપ્ય તં નીત્યા હોમં તત્ર નિધાપયેત્
સ્તમ્ભદ્વિત્રિગુણવ્યાસં તદર્ધબહલાન્વિતમ્

ઉપાનોપરિ પદ્મં ચોપોપાનં ચ તદૂધ્ધ્વતઃ
યથાશોભાં શમાનેન કુર્યાત્ તત્ર વિચક્ષણઃ

ઉન્નતાં પ્રકૃતિં ભૂમિં કૃત્વા હસ્તપ્રમાણતઃ
ઘનીકૃત્ય તદૂધ્ધ્વસ્થમુપાનં જન્મ ચોચ્યતે

તદૂધ્ધ્વસ્થમધિષ્ઠાનં સોપપીઠં તુકેવલમ્
સસ્તમ્ભં વા સકુ ડ્યં વા જઙ્ઘાવર્ગંતદૂધ્ધ્વગમ્

ભૂમિદેશ ઇતિ ખ્યાતા કપોતોધ્ધ્વગતા પ્રતિઃ
પ્રસાદાદીનિ વાસ્તૂનિ ચાધિતિષ્ઠન્તિ યદ્ધિ તત્

અધિષ્ઠાનં તદુ ન્માનં જાતિ ભૂમિવશાદ્ દ્વિધા
તૈ તિલાનાં ચતુર્હસ્તં ત્રિહસ્તાર્ધંદ્વિજન્મનામ્

નૃપાણાં ત્રિકરં સાર્ધદ્વિહસ્તં યૌવરાજકમ્
દ્વિહસ્તં વણિજામેકહસ્તં શૂદ્રસ્ય કીત્ત્યતે

એતજ્જાતિવશાદ્ ભૂમિવશાદત્રૈ વકથ્યતે
દણ્ડાત્ ષણ્માત્રહાન્યા તુદ્વાદશાદ્યાત્ ત્રિભૂમિકમ્

ત્રિતલસ્યોત્તમસ્યેષ્ટં પાદેનોનં દ્વિહસ્તકમ્
ક્ષુદ્રાણામનયા નીત્યા વિધાતવ્યં વિચક્ષણૈઃ

તત્તત્પાદોદયાર્ધેન ષડષ્ટાં શોનમાનતઃ
અધિષ્ઠાનસ્ય ચોત્સેધં વાસ્તુ વસ્તુ નિ ભૂવશાત્

યદુપાનસ્ય નિષ્ક્રાન્તં તત્ ત્ર્યં શેન વિભાજયેત્
ત્યક્ત્વૈકાં શં બહિસ્તત્ર જગતીં કારયેદ્ બુધઃ

તદ્વત્ કુમુદપટ્ટં ચ તદ્વત્ કણ્ઠસ્ય વેશનમ્
આત્તોત્સેધાં શમાનં તુભાગમાનેન વક્ષ્યતે

અષ્ટસપ્તશશિબન્ધભાગિકશ્ચન્દ્રબન્ધશશિભાગિકઃ ક્રમાત્
વપ્રકં કુમુદકમ્પકન્ધરં કમ્પવાજનમધોધ્ધ્વકમ્પકમ્

પાદબન્ધમુ દિતં તદુ ચ્છ્રયેભાનુ ભિદ્દ્વિગુ ણિતાં શકે કૃતે
દેવવિપ્રનૃપવૈશ્યશૂદ્રકેષ્વેવમુ ક્તમૃષિભિઃ પુરાતનૈઃ

ચન્દ્રદૃક્શશિશિવાં શકરસૈર્ધાતુ ભિશ્ચ સમભાગિકઃ ક્રમાત્
વાજનં પ્રતિમુખં ત્રિયશ્રકં દૃક્ ચ વૃત્તકુમુદં તુવપ્રકમ્

ત્રિઃષડંશસમભાગિકે તલેનાગવક્ત્રસદૃશં પ્રતિદ્વયમ્
દેવવિપ્રનૃપમન્દિરેષુતદ્યોગ્યકં હ્યુરગબન્ધકં ભવેત્

અં શાધ્યર્ધાર્ધભાગૈર્મુનિરસશશિભિશ્ચન્દ્રદૃક્ચ્છૈવભાગૈઃ
ક્ષુદ્રોપાનાબ્જકમ્પં જગતિકુમુદકં ધારયા યુક્તમૂધ્ધ્વે
આલિઙ્ગાન્તાદિકં તત્પ્રતિમુખમથ તદ્વાજનં પદ્મયુ ક્તં
ત્રિઃસપ્તાં શેતલોચ્ચેકરિહરિ મકર વ્યાલરૂપાદિ ભૂષ્યમ્

પ્રતિક્રમં તત્ સુરમન્દિરોચિતં વિચિત્રિતં પત્રલતાદિરૂપકઃ
દ્વિજન્મભૂમીશ્વરયોર્મતં ગૃહેશુભપ્રભં પુ ષ્ટિકરં જયાવહમ્

એકદ્વ્યેકે ન ષડિ ભઃ શશિશિવશશિભિર્વેદ ચન્દ્રૈકભાગૈ-દ્દ્વ્યં શૈકે નાં શનેત્રૈઃ શિવશશિસમભાગેન જન્માબ્જકં ચ
વપ્રં પદ્મં ગલાબ્જં કુમુદમુપરિ પદ્મં ચ કમ્પં ગલં તત્
કમ્પં પદ્મં ચ પટ્ટીકમલમુપરિકમ્પં ચ ષડિ વંશદંશે

પદ્મકે સરમેતદુદાહૃતં કમ્પવાજનપઙ્કજકર્યુ તમ્
કુમ્ભવપ્રયુતં ચ સકન્ધરં શમ્ભુધામનિ તત્ પ્રવિધીયતે

દ્વ્યર્ધાંશાર્ધદ્વિભાગૈસ્તદુપરિ ચ તથાર્ધાંશકાર્ધેન જન્મમ્
વપ્રં કઞ્જં ગલાબ્જં તદુપરિ કુમુદં પઙ્કજં કમ્પકણ્ઠં
કમ્પં પદ્મં મહાવાજનમુપરિદલં કમ્પકં પઙ્કજાઢ્યમ્

પુષ્પપુષ્કલમેતદુદાહૃતં કલ્પિતં નવપઙ્ક્તિભિરુચ્છ્રયે
શિલ્પિભિઃ પ્રસરૈ રપિ પૂજિતામૂધ્ધ્વમધ્યમમુખેવિમાનકે

દ્વાભ્યામેકે ન સપ્તાં શકશશિશિવવેદૈકચન્દ્રાગ્નિભાગૈ-રેકે નૈકે ન વેદૈઃ શિવશશિનયનૈકે ન મોહામરાબ્જમ્
હૃત્પદ્મં કરવાબ્જં ગલધરગલકમ્પં દલં તત્કપોતં
ચાલિઙ્ગાન્તાદિકં તત્પ્રતિમુખમથ તદ્વાજનં પઙ્કજાઢ્યમ્

શ્રીબન્ધં સ્યાદેતદુચ્ચેચતુ ર્વસ્વં શેકુર્યા ચ્છાન્તધીર્વર્ધકિસ્તત્
દેવેશાનાં મન્દિરેષ્વેવમુ ક્તં શ્રીસૌભાગ્યારોગ્યભોગ્યં દદાતિ

તુઙ્ગે ષડિ વંશદં શેખુરમથ જગતીકરવં કમ્પકણ્ઠં
કમ્પં પદ્મં કપોતં તદુપરિ ચ તથા નિમ્નમન્તાદિવક્ત્રમ્
કમ્પં ભાગેન ષડિ ભઃ શરશશિગુણચન્દ્રૈકબન્ધાં શકાં શૈ -દ્દ્વા ભ્યામેકે ન કુર્યાદમરનરપતેર્મન્દિરેમઞ્ચબન્ધમ્

આલિઙ્ગયુ ક્તમથ ચાન્તરિતપ્રતીભ્યાં તદ્વાજનેન ચ વિયુ ક્તકમેતદેવ
શ્રીકાન્તનામકમસૂરકમષ્ટકોણં વૃત્તં તુવા કુમુદમમ્બરમાર્ગિણાં તત્

એકદ્વ્યેકર્તુવેદૈઃ શશિનયનશિવદ્વ્યેકદૃક્ચન્દ્રસાર્ધા-ર્ધાં શૈર્જન્માબ્જકમ્પં જગતિકુમુદકં કમ્પકણ્ઠં ચ કમ્પમ્
પદ્મં પટ્ટં ચ કણ્ઠં તદુપરિ ચ તથા વાજનાબ્જં ચ પટ્ટં
શ્રેણીબન્ધં સુરાણામુ દિતમિદમલં તુઙ્ગષડિ વંશદં શે

સાર્ધાર્ધેષ્વં શકાંર્ગુણશશિશિવચન્દ્રદ્વિકકે ન જન્મ-ક્ષુદ્રં પદ્મં ધૃગબ્જં કુમુદમુપરિ પદ્મં તથાલિઙ્ગમૂધ્ધ્વે
આલિઙ્ગાન્તઃ પ્રતિર્વાજનમથ મતિમાન્ યોજયેત્ ત્રિઃષડંશે
તુઙ્ગે દેવેશ્વરાણામિદમુ દિતમગારેઽનઘં પદ્મબન્ધમ્

દ્વ્યેકકાં શૈઃ શરાં શૈ ર્યુગશશિશિવદૃક્ ચન્દ્રશૈવાશ્વિનીભિ-ર્ભા ગેનોપાનકઞ્જં તદુપરિ ચ તથા કમ્પવપ્રં ચ કુ મ્ભમ્
પદ્મં પટ્ટં ચ કણ્ઠં તદુપરિ ચ તથા કમ્પપદ્મં ચ પટ્ટી-પટ્ટં તદ્વપ્રબન્ધં તદપિ ચ સહિતં સદ્વિક ર્વિંશદં શૈઃ

તદેવવૃત્તં કુમુદં તુવાજનેકપોતયુ ક્ત હિ કપોતબન્ધકમ્
તદેવવેદૈઃ પ્રતિવાજનં પ્રતિસ્ત્રિકાશ્રયુ ક્તં પ્રતિબન્ધમુ ચ્યતે

એકદ્વયેકાગ્નિ ભાગૈઃ શશિયુ ગલશિવદ્વ્યેકચન્દ્રેશદૃગ્ભિ-શ્ચન્દ્રૈકકાક્ષિચન્દ્રૈઃ ખુરકમલમથો કમ્પકણ્ઠં ચ કમ્પમ્
પદ્મં પટ્ટાબ્જનિમ્નં કમલમુપરિ કુ મ્ભં દલં નિમ્નમન્તાદ્
યાસ્યાચ્ચોધ્ધ્વેપ્રતિર્વાજનમથ કલશાખ્યેન ભાગાસ્ત્રિરષ્ટૌ

એતાનિ ભેદૈસ્તુચતુર્દશૈવપ્રોક્તાનિ તજ્જ્ઞૈસ્તુમસૂરકાણિ
સર્વા ણિ નાસ્યઙિ ઘ્રયુતાનિ યુક્ત્યા દૃઢીકૃતાઙ્ગાનિ મયોદિતાનિ

ભાગેનાર્ધત્રિપાદાઙિ ઘ્રભિરથ યુ ગલાધ્યર્ધચન્દ્રાર્ધપાદૈ-ર્માત્રૈ ર્વૃદ્ધિશ્ચ હાનિર્દૃઢતરમતિના યોજિતવ્યા બલાર્થમ્
શોભાર્થંભાગમઙ્ગપ્રતિવરસમનીચાલ્પહમ્મ્યેતલાના-મેવં પ્રોક્તં યમીન્દ્રૈરવિકલમતિભિસ્તન્ત્રવિદ્ભિઃ પુરાણૈઃ

મસૂરકમધિષ્ઠાનં વસ્ત્વાધારં ધરાતલમ્
તલં કુટ્ટિમમાદ્યઙ્ગં પર્યાયવચનાનિ હિ

યાવજ્જગતિનિષ્ક્રાન્તં તાવત્ કુમુદનિર્ગમમ્
અમ્બુજાનાં તુસર્વેષામુ ત્સેધ સમનિર્ગમમ્

દલાગ્રતીવ્રમુ ત્સેધાત્ પાદં પાદાર્ધમેવવા
વેત્રાણામપિ સર્વેષાં ચતુર્ભા ગૈકનિર્ગમમ્

તત્સમં વા ત્રિપાદં વા મહાવાજનનિર્ગમમ્
એવં તીવ્રક્રમં પ્રોક્તં શોભાબલવશાત્ તુવા

પ્રવેશનિર્ગમં કુર્યાત્ સર્વાઙ્ગાનાં મસૂરકે
પ્રતિચ્છેદં નકર્તવ્યં સર્વત્રૈ વં વિચક્ષણૈઃ

દ્વારાર્થંયત્ પ્રતિચ્છેદં સમ્પદ્ દ્વારં ચ નેત્યલમ્
પાદબન્ધમધિષ્ઠાનં છેદનીયં યથોચિતમ્

જન્માદિપઞ્ચવર્ગેતુતત્તત્તુઙ્ગાવસાનકે
સપિટ્ટકાઙ્ગેઽધિષ્ઠાનેઽપ્યન્યસ્મિન્નેવમૂહ્યતામ્

યદ્ યત્રૈ વોચિતં પ્રાજ્ઞસ્તત્ તત્રૈ વપ્રયોજયેત્

સ્તમ્ભોચ્ચાર્ધંવા મસૂરોચ્ચમાનં તત્ષટ્ સપ્તાષ્ટાં શકં ભાગહીનમ્
વસ્ત્વાધારોચ્ચં ભવેત્ સર્વવસ્તુ ષ્વેવં પૂર્વંશમ્ભુના સમ્યગુ ક્તમ્

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેઅધિષ્ઠાનવિધાનો નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ
અથ પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ
પાદાયામં સવિસ્તારમાકારં ભૂષણાદિકમ્
લક્ષણાન્તરતઃ સમ્યગ્ વક્ષ્યેસં ક્ષેપતઃ ક્રમાત્

સ્થાણુઃ સ્થૂણશ્ચ પાદશ્ચ જઙ્ઘા ચ ચરણોઽઙિ ઘ્રકઃ
સ્તમ્ભશ્ચ તલિપઃ કમ્પઃ પર્યાયવચનાનિ હિ

સવિતસ્ત્યષ્ટહસ્તોચ્ચં દ્વાદશક્ષ્માદ્યપાદકમ્
તત્તદ્વિતસ્તિહીનેન ત્રિકરં ચાન્ત્યભૂમિકે

આત્તોત્સેધાં શમાનેન પાદોચ્ચં વા વિધીયતે
આત્તાધિષ્ઠાનતુઙ્ગસ્ય દ્વિગુણં પાદતુઙ્ગકમ્

દ્વિગુણાદધિકોત્સેધઃ સ્તમ્ભઃ પ્રોક્તઃ સ્વયં ભુ વા
અષ્ટવિં શતિમાત્રૈસ્તુમૂલભૂસ્તમ્ભવિસ્તૃતમ્

તત્તદ્દ્વ્યઙ્ગુલભિન્નેન ષણ્માત્રં ચાન્ત્યભૂમિકે
પાદોચ્ચેપઙ્ક્તિનન્દાષ્ટભાગેંઽશં પાદવિસ્તૃતમ્

તદર્ધંવા ત્રિભાગોનં ચતુર્ભા ગોનમેવવા
કુ ડ્યસ્તમ્ભસ્ય વિસ્તારસ્તેન દ્વિત્રિચતુ ર્ગુણઃ

પઞ્ચષઙ્ગુણ એવં સ્યાદ્ ભિત્તિવિષ્કમ્ભ ઇષ્યતે
જન્મોધ્ધ્વેસ્તમ્ભવિક્ષેપહોમાઃ સ્તમ્ભવિધૌ વિદુઃ

પ્રતિસ્તમ્ભઃ પ્રતેરૂધ્ધ્વેચોત્તરાધો હિતાયતિઃ
જન્મોધ્ધ્વેસ્તમ્ભનિક્ષેપઃ સ્તમ્ભાયામસ્ત્રિભાગભાક્

ગામ્ભીર્યમવટં કૃત્વા તદુપજ્ઞતલં કુરુ
પાદુકાદ્યુત્તરાન્તસ્થો નિખાતસ્તમ્ભ ઇષ્યતે

અધિષ્ઠાનોત્તરાન્તસ્થો ઝષાલસ્તમ્ભ ઉચ્યતે
તદ્વયાસાદકભાગાદ્યં ષડ્ ભાગોનાગ્રવિસ્તરઃ

મૂલભૂસ્તમ્ભતુઙ્ગસ્ય દ્વાદશાદ્યાઃ ષડંશયુક્
ઊધ્ધ્વોધ્ધ્વસ્તમ્ભતુઙ્ગં સ્યાદેવં તદ્વિસ્તરક્રમઃ

અગ્રાકારં યુ ગાશ્રં તુકુ મ્ભમણ્ડિસમન્વિતમ્
બ્રહ્મકાન્તં તદષ્ટાશ્રં વિષ્ણુકાન્તમિહોચ્યતે

ષડશ્રમિન્દ્રકાન્તં સ્યાત્ સૌમ્યં તત્ ષોડશાશ્રકમ્
કર્ણમાત્રેણ તન્મૂલેચતુરશ્રમિતોધ્ધ્વતઃ

અષ્ટાશ્રં વા દ્વિરષ્ટાશ્રવૃત્તં પૂર્વાશ્રમીરિતમ્
કુમ્ભમણ્ડિયુતં વાઽપિ રુદ્રકાન્તં સુવૃત્તકમ્

વિસ્તારદ્વિગુણં મધ્યેઽષ્ટાશ્રયુ ક્તં યુ ગાશ્રકમ્
વિયુ ક્તં કુ મ્ભમણ્ડિભ્યાં મધ્યેઽષ્ટાશ્રં તદુ ચ્યતે

ચતુરષ્ટાશ્રવૃત્તાભં રુદ્રચ્છન્દં સમાં શતઃ
દણ્ડાધ્યર્ધેદ્વિદણ્ડે નોત્તુઙ્ગદ્વિગુણવિસ્તૃતમ્

પદ્માસનં તુકર્તવ્યં મૂલેપદ્માસનં ભવેત્
યથેષ્ટાકૃતિસં યુક્તમૂધ્ધ્વતો વા સમણ્ડિતમ્

ચક્રવાકાકૃતિવ્યાપ્તં મૂલેપદ્માસનાન્વિતમ્
સભદ્રં મધ્યભાગેતુભદ્રકં તદ્ દ્વિમણ્ડિતમ્

વ્યાલેભસિં હભૂતાદિમણ્ડિતં યત્તુમૂલતઃ
યથેષ્ટાકૃતિસં યુક્તં તત્તન્નામ્ના સમીરિતમ્

આત્તમેવ તદાયામેશુણ્ડભેદસમન્વિતમ્
યુતં તત્ કુ મ્ભમણ્ડિભ્યાં શુણ્ડપાદમિતિ સ્મૃતમ્

મુ ક્તોત્કરણકર્માઙ્ગં પિણ્ડિપાદં તદેવહિ
કર્માયામેન ચાગ્રેતુચતુરશ્રસમન્વિતમ્

તદધસ્ત્વર્ધદણ્ડે ન પદ્મં વસ્વશ્રસં યુતમ્
તદધસ્તુવિકારાશ્રં દણ્ડે નાબ્જં તુપૂર્વવત્

તદધો દણ્ડમાનેન મધ્યપટ્ટં યુ ગાશ્રકમ્
પદ્મં ચ ષોડશાશ્રં ચ પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્

મૂલેશેષં યુ ગાશ્રં સ્યાચ્ચિત્રખણ્ડં તદુ ચ્યતે
તદેવાષ્ટાશ્રકં મધ્યપટ્ટં શ્રીખણ્ડમુ ચ્યતે

મધ્યપટ્ટં કલાશ્રં ચેચ્છ્રીવજ્રસ્તમ્ભમુ ચ્યતે
અગ્રાકારં યુ ગાશ્રં સ્યાત્ ત્રિપટ્ટક્ષેપણાન્વિતમ્

ક્ષેપણસ્તમ્ભમિત્યુ ક્તં પટ્ટં પત્રાદિશોભિતમ્
ઊધ્ધ્વાધસ્તાચ્છિખામાનં ત્રિચતુર્ભા ગમેવ વા

સર્વેપોતિકયા યુક્તા નાનારૂપૈ ર્વિચિત્રિતાઃ
પાદાગ્રવિપુલં યત્તુતદ્ દણ્ડમિતિ કથ્યતે

સર્વાણ્યઙ્ગાનિ હર્મ્ યાણાં માનયેદ્ દણ્ડમાનતઃ
સપાદં સાર્ધપાદોનદ્વિગુણં દ્વિગુણોન્નતમ્

શ્રીકરં ચન્દ્રકાન્તં ચ સૌમુખ્યં પ્રિયદર્શનમ્
યથાક્રમેણ નામાનિ કલશાનાં ભવન્તિ હિ

પોતિકાખણ્ડમણ્ડીનિ કુ મ્ભં સ્કન્ધં ચ પદ્મકમ્
માલાસ્થાનં ક્રમેણૈ વ સ્તમ્ભાગ્રાત્ પરિકલ્પયેત્

કુ મ્ભોચ્છ્રયેનવાં શેધૃગ્ભાગેન ચતુરં શકઃ
કમલં કણ્ઠમં શેન ભાગેનાસ્યં પ્રકીર્તિતમ્

ભાગેન પદ્મમર્ધેન વૃત્તમર્ધેન હીરકૌ
હીરૌ પાદસમવ્યાસૌ તત્કર્ણેનાસ્યવિસ્તૃતમ્

તત્કર્ણંકુ મ્ભવિસ્તારં તત્કર્ણંઘ્નકાયતમ્
અથવા ઘ્નકાયામં ચતુર્દણ્ડં ત્રિદણ્ડકમ્

સાર્ધત્રિદણ્ડમાયામમુ ત્સેધાખ્યં ત્રિદણ્ડકમ્
તદુ ત્સેધેત્રિભાગેતુભાગેનોત્સન્ધિરિષ્યતે

ભાગેન વેત્રમં શેન પદ્મં પાલ્યાભમિષ્યતે
નાગવક્ત્રસમાકારમાવેત્રાત્ પાદરૂપવત્

પાદવિસ્તારવિસ્તારં ધૃક્કણ્ઠં વીરકાણ્ડકમ્
સર્વેષામપિ પાદાનાં વીરકાણ્ડં યુ ગાશ્રકમ્

તદુ ત્સેધત્રિપાદોનં દણ્ડોત્થં સ્કન્ધમિષ્યતે
તદધસ્તુતદર્ધેન પદ્મં પત્રવિચિત્રિતમ્

માલાસ્થાનમધસ્તસ્માદ્ દણ્ડમાનસમુન્નતિઃ
પાદવિસ્તારવિસ્તારા પોતિકા તત્સમોદયા

પઞ્ચદણ્ડસમાયામા શ્રેષ્ઠાર્ધો ચ્ચા કનિષ્ઠિકા
આયતા સા ત્રિદણ્ડે ન ચતુર્દણ્ડે ન દીર્ઘકા

ત્રિભાગોના ત્રિપાદોચ્ચા મધ્યમા પોતિકા ભવેત્
પૂર્વોક્તં તત્ સમણ્ડીનાં સકુ મ્ભાનાં ચતુ ર્ગુણમ્

ત્રિગુણં કેવલાનાં તુપાદાનાં પ્રવિધીયતે
સર્વેષામપિ પાદાનાં યથેષ્ટાયતમીરિતમ્

ત્ દુચ્ચત્રિચતુર્ભા ગોચ્ચા વા સ્વાગ્રેતુપિટ્ટકા
અર્ધંત્રિદ્વ્યં શમઙ્ ઘ્ર્ યૂનં છાયામાનં વિધીયતે

ત્રિભાગં વા ચતુર્ભા ગં તરઙ્ગસ્થાનમિષ્યતે
સક્ષુદ્રક્ષેપણં મધ્યપટ્ટં પત્રવિચિત્રિતમ્

સમાસ્તરઙ્ગાશ્ચાન્યોન્યહીનાઃ સર્વત્ર સમ્મતાઃ
અગ્રનિષ્ક્રામમર્ધંવા ત્રિભાગં વા સ્વતારતઃ

મુ ષ્ટિબન્ધોપરિક્ષિપ્ત વ્યાલસં હૃતિરૂપવત્
સનાલીકં સમતલં સનાટકમથાપિ વા

ભૂતેભમકરૈવ્વ્યાલસં યુક્તં ચાગ્રમણ્ડનમ્
પાશ્શ્વયોઃ પોતિકામધ્યેપટ્ટં પાદવિશાલવત્

રત્નબન્ધક્રિયાવલ્લી ચિત્રા વાગ્રસ્થપિટ્ટકા
નાનાચિત્રૈ ર્વિચિત્રા વા સા પ્રોક્તા ચિત્રપોતિકા

પત્રૈ ર્વિચિત્રિતા પત્રપોતિકેતિ પ્રકીર્તિતા
મહાર્ણવતરઙ્ગાભતરઙ્ગાભા તરઙ્ગિણી

ચતુઃષડષ્ટપઙ્ક્ત્યકસં ખ્યા વા સ્યુસ્તરઙ્ગકાઃ
બહવોઽપિ સમાશ્ચૈતેચાન્યોન્યાઃ સ્યુ ર્વરાઃ ક્રમાત્

પાદમર્ધંત્રિપાદં વા ભિત્તેઃ સ્તમ્ભસ્ય નિર્ગમમ્
ચતુરષ્ટાશ્રવૃત્તાનાં યથાક્રમમિતિ સ્મૃતમ્

દ્વિહસ્તાદ્યં ચતુર્હસ્તં સ્તમ્ભાન્તરમિતિ સ્મૃતમ્
ષડઙ્ગુલવિવૃદ્ધ્યા તુનવભેદં પ્રકીર્તિતમ્

ગૃહીતાં શવશેનાપિ યથાયુ ક્ત્યા પ્રયોજયેત્
સ્તમ્ભસ્તમ્ભાન્તરં સર્વંપ્રાસાદેસાર્વદેશિકે

વિષમસ્તમ્ભભાગં તુવાસ્તુ વસ્તુ વિનાશનમ્
સાયતં ચાપિ તત્સર્વંતન્નામ્નૈ વપ્રપદ્યતે

દારુસ્તમ્ભવિશાલં વા સાર્ધંદ્વિત્રિગુણં તુવા
શિલાસ્તમ્ભવિશાલં સ્યાદ્ દેવાનાં નૈવ માનવે

ઇષ્ટકાશ્મદ્રુમૈઃ સર્વૈઃ સ્તમ્ભાઃ પ્રોક્તાશ્ચિરન્તનૈઃ
યુ ગ્માયુ ગ્મં તુદેવાનામયુ ગ્મં તુનૃણાં મતમ્

અન્તઃસ્તમ્ભં બહિઃ સ્તમ્ભમાજુસૂત્રં યથા ભવેત્
ગૃહાણાં ભિત્તિમધ્યેતુશાલાનાં તુતથા ભવેત્

પ્રાસાદાનાં તુપાબ્દાહ્યેપાન્મધ્યેશયનાસને
ઉપાનાદિશિરઃ કેચિત્ કેચિત્ સ્તૂપ્યન્તમુન્નતમ્

મુનયઃ પ્રવદન્ત્યુચ્ચં પ્રાસાદેસાર્વદેશિકે
પાબ્દાહ્યેપાદમધ્યેવા સભામણ્ડપયોર્મતમ્

અન્તર્બહિશ્ચ મધ્યેતુસાલાનાં માનસૂત્રકમ્
યુઞ્જીયાદેવમેવં તુસર્વેષાં સમ્પદાં પદમ્

વિપરીતેવિપત્ત્યૈસ્યાદિતિ શાસ્ત્રવિનિશ્ચયઃ
સ્તમ્ભોત્તરાદિકાઙ્ગાનાં દ્રવ્યં દ્રુમોપલેષ્ટકાઃ

સ્નિગ્ધસારમહાસારા હ્યવૃદ્ધાસ્તરુણેતરાઃ
અવક્રા નિર્વ્રણાઃ સર્વેગ્રહીતવ્યા મહીરુહાઃ

પુણ્યાદ્રિવનતીર્થસ્થા દર્શનીયા મનોરમાઃ
સર્વસમ્પત્સમૃદ્ધ્યર્થાભવેત્યુસ્તેન સં શયઃ

પુરુષઃ ખદિરઃ સાલો મધૂકઃ ચમ્પકસ્તથા
શિં શપાર્જુ નાજકર્ણીક્ષીરિણી પદ્મચન્દનૌ

પિશિતો ધન્વનઃ પિણ્ડી સિં હો રાજાદનઃ શમી
તિલકશ્ચ દ્રુમાશ્ચૈતેસ્તમ્ભવૃક્ષાઃ સમીરિતાઃ

નિમ્બાસનશિરીષાશ્ચ એકઃ કાલશ્ચ કટ્ ઘ્નઃ
તિમિસો લિકુચશ્ચૈ વ પનસઃ સપ્તપર્ણકઃ

ભૌમા ચૈ વ ગવાક્ષી ચેત્યાદયશ્ચોધ્ધ્વભૂરુહાઃ
એકવર્ણાઃ સ્થિરાઃ સ્નિગ્ધાઃ સુખસંસ્પર્શનાન્વિતાઃ

પ્રાચીનાશ્ચાપ્યુદીચીના ભૂમગ્નાઃ શુભદાઃ શિલાઃ
સ્ત્રીલિઙ્ગાશ્ચાપિ પુ લ્લિઙ્ગા નિર્દો ષાશ્ચ નપું સકાઃ

સુઘનાઃ સમદગ્ધાશ્ચ સુખરાશ્ચેષ્ટકાઃ શુભાઃ
સ્ત્રીલિઙ્ગાશ્ચાપિ પુ લ્લિઙ્ગા ભિન્નચ્છિદ્રાદિવર્જિતાઃ

એતૈરેવંવિધૈદ્દ્રવ્યૈઃ કૃતં વસ્તુસમૃદ્ધયે
ધર્માર્થકામસૌખાનાં ભવેદેવેતિ નિશ્ચિતમ્

ન દેવતાલયાન્તસ્થાઃ પ્રહતા વા ન વિદ્યુતા
ન દાવાનલસં લીઢા ન ભૂતાલયમધ્યગાઃ

ન મહાપથ સં રૂઢા ન તુગ્રામસમુદ્ભવાઃ
ન ઘટામ્બુ ભિરાસિક્તા ન પક્ષિમૃગસેવિતાઃ

ન વાયુના ન માતઙ્ગૈર્ભગ્ના નૈ વ ગતાસવઃ
ન ચણ્ડાલજનાકીર્ણાન સર્વજનસેવિતાઃ

નાન્યોન્યવલિતા ભગ્ના ન વલ્મીકસમાશ્રિતાઃ
ન લતાલિઙ્ગિતા ગાઢા ન સિરાકોટરાવૃતાઃ

નાઙ્કુરાવૃતસર્વાઙ્ગા ન ભૃઙ્ગકીટદૂષિતાઃ
નાકાલફલિનો ગ્રાહ્યા ન શ્મશાનસમીપગાઃ

સભાચૈ ત્યસમીપસ્થા દેવાદીનાં ન ભૂરુહાઃ
વાપીકત્ન પતટાકાદિવસ્તુ ષ્વપિ ચ સમ્ભવાઃ

વિનષ્ટવસ્તુસઞ્જાતદ્રવ્યં સર્વવિપત્કરમ્
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન શુદ્ધં દ્રવ્યં પ્રગૃહ્યતામ્

શિલા દેવાલયેગ્રાહ્યા દ્વિજાવનિપયોર્મતાઃ
પાષણ્ડિનાં ચ કર્તવ્યા ન કુર્યાદ્ વૈશ્યશૂદ્રયોઃ

કર્તવ્યં યદિ તદ્ વાસ્તુધર્મકામાર્થનાશકૃત્
એકદ્રવ્યકૃતં શુદ્ધં મિશ્રં દ્વિદ્રવ્યનિર્મિતમ્

ત્રિદ્રવ્યસં યુતં યત્તુતત્ સઙ્કીર્ણમુદાહૃતમ્
પૂર્વોદિતાનાં વાસેષુકર્તવ્યં સમ્પદાં પદમ્

સર્વદ્વારિકનક્ષત્રેશુભપક્ષમુહૂર્તકે
ગચ્છેદરણ્યં દ્રવ્યાર્થીકૃતકૌતુકમઙ્ગલઃ

નિમિત્તૈઃ શકુનૈર્યોગ્યૈઃ સહ મઙ્ગલશબ્દકઃ
ગન્ધૈઃ પુષ્પૈશ્ચ ધૂપૈશ્ચ માં સેન કૃસરેણ ચ

પાયસૌદનમત્સ્યૈશ્ચ ભક્ષૈશ્ચાપિ પૃથગ્વિધૈઃ
અર્ચયેદીપ્સિતાન્ સર્વાન્ વૃક્ષાં શ્ચ વનદેવતાઃ

ભૂતક્રત્ન રબલિં દત્ત્વા કર્મયોગ્યદ્રુમં હરેત્
મૂલાગ્રાદાર્જવં વૃત્તં શાખાનેકસમન્વિતમ્

તત્તુપુંસ્ત્વં ભવેન્મૂલેસ્થૂલં સ્ત્રીત્વં કૃશાગ્રકમ્
સ્થૂલાગ્રં કૃશમૂલં તુષણ્ડમેતદુદીરિતમ્

મુહૂર્તસ્તમ્ભમુ દ્દિશ્ય પું ભૂરુહ ઉદીરિતઃ
સર્વેષ્વઙ્ગે ષુવસ્તૂનાં પુંસ્ત્રીષણ્ડં પ્રકીર્તિતમ્

પૂર્વાશાયાં દ્રુમસ્યાસ્ય સ્વપેદ્ દર્ભાન્તરેશુ ચિઃ
સ્વપ્રદક્ષિણપાશ્શ્વેતુસંસ્થાપ્ય પરશું સુધીઃ

પીત્વા શુદ્ધં પયો રાત્રાવપરાભિમુખોઽપરઃ
સ્થપતિર્વરવેષાઢ્યો મન્ત્રયેત્ સપરશ્વધઃ

અયં મન્ત્રઃ
અપક્રામન્તુભૂતાનિ દેવતાશ્ચ સગુહ્યકાઃ
યુષ્મભ્યં તુબલં ભૂયઃ સોમો દિશતુપાદપાઃ

શિવમસ્તુમહીપુત્રા દેવતાશ્ચ સગુહ્યકાઃ
કર્મૈ તત્ સાધયિષ્યામિ ક્રિયતાં વાસપર્યયઃ

એવમુ ક્ત્વા નમસ્કૃત્ય પાદપેભ્યો નમઃ શુ ચિઃ
દુગ્ધતૈલઘૃતૈઃ સમ્યક્ સન્તેજ્ય પરશોર્મુ ખમ્

ઉપક્રામેત્તુતં છેત્તું યથાકામં વનસ્પતિમ્
મૂલેહસ્તં વ્યપોહ્યોધ્ધ્વેત્રિંશ્છત્વા તત્ર લક્ષયેત્

વારિસ્રાવો વિવૃદ્ધ્યર્થઃ ક્ષીરં પુત્રવિવર્ધનમ્
શોણિતં સ્વામિનઃ હન્યાદ્ વર્જયેત્ તં પ્રયત્નતઃ

પતનેસિં હશાર્દૂ લહસ્તિશબ્દાઃ સુશોભનાઃ
રુદિતં હસિતં કોશં કત્નજિતં નિન્દિતં વરૈઃ

પાતયેદુત્તરાગ્રં તુપૂર્વા ગ્રં વા વનસ્પતિમ્
તેદિશૌ શુભદેસ્યાતામન્યાશાસુવિપર્યયે

સાલાશ્મર્યજકર્ણીનામૂધ્ધ્વેતુપતનં શુભમ્
મૂલેપૃષ્ઠાગમેબન્ધુ પ્રેષ્યયોશ્ચ વિનાશનમ્

નિર્ગમત્સ્થિતિમદ્ ભૂત્વા વૃક્ષાન્તરનિપાતને
શિરઃસઙ્ગે ન નાશઃ સ્યાન્મૂલસઙ્ગે શ્રમો ભવેત્

શરીરભઙ્ગં કર્તૄ ણાં નાશમગ્રેઽપ્યપત્યહૃત્
અન્યોન્યપતનં પૂજ્યં છેદ્યં ચોભયતઃ સમમ્

ચતુરશ્રમૃજું કૃત્વા મુહૂર્તસ્તમ્ભસંગ્રહે
સિતપટ્ટે ન સઞ્છાદ્ય સ્યન્દનેન્યસ્ય વેશયેત્

દેવદ્વિજમહીપાનાં વિશાં શકટેન તુ
શૂદ્રસ્ય પુરુષસ્કન્ધેનાનીયાત્તુવિચક્ષણઃ

પાશ્શ્વયોઃ શાયયિત્વા તુશકટેન્યસ્ય વેશયેત્
પ્રશસ્તેદ્વારિ પ્રગ્રાહ્ય સ્થપત્યનુ ગતદ્રુમમ્

કર્મમણ્ડપકે ન્યસ્ય બાલુકોપરિ શાયયેત્
પ્રાગગ્રં ચોત્તરાગ્રં વાપ્યાશુષ્કં રક્ષયેત્ પુનઃ

પરાવૃત્તં ન કર્તવ્યમાષણ્માસં તુસ દ્રુમઃ
સર્વેન્દ્રકીલા એવં સ્યુઃ પ્રાપણીયાઃ પ્રયત્નતઃ

અન્યેષામપિ કુપ્યાનાં વેશનેત્વગ્રમગ્રતઃ
મુહૂર્તસ્તમ્ભો દેવાનાં દ્વિજાતીનાં યથાક્રમમ્

કાર્તમાલશ્ચ ખદિરઃ ખાદિરશ્ચ મધૂકકઃ
રાજાદનો યથાસં ખ્ય વિસ્તારાયામમુ ચ્યતે

ભાનુરુદ્રદશદ્વારવિતસ્ત્યાયામસં યુતાઃ
તત્સં ખ્યાઙ્ગુ લિવિસ્તીર્ણાઃ પઙ્ક્ત્યં શોનાગ્રવિસ્તરાઃ

ભૂતસાર્ધચતુ ર્વેદગુણતાલનિખાતકાઃ
ભૂમિભૂમિવશાદુ ક્તં સ્તમ્ભોચ્ચં વિપુલં તુવા

ઝષાલાઙ્ ઘ્રૌ તુસર્વત્ર નિખાતં પરિવર્જયેત્
અશ્વત્થોદુમ્બરશ્ચૈ વ પ્લક્ષશ્ચ વટવૃક્ષકઃ

સપ્તપર્ણશ્ચ બિલ્વશ્ચ પલાશઃ કુટજસ્તથા
પીલુઃ શ્લેષ્માતકી લોધ્રઃ કદમ્બઃ પારિજાતકઃ

શિરીષઃ કોવિદારશ્ચ તિન્ત્રિણીકો મહાદ્રુમઃ
શિલીન્ધ્રઃ સર્પમારશ્ચ શલ્મલી સરલસ્તથા

કિં શુકશ્ચારિમેદશ્ચાભયાક્ષા મલકદ્રુમાઃ
કપિત્થઃ કણ્ટકશ્ચૈ વપુત્રજીવશ્ચ ડુણ્ડુકઃ

કારસ્કરઃ કરઞ્જશ્ચ વરણશ્ચાશ્વમારકઃ
બદરો વકુલઃ પિણ્ડી પદ્મકસ્તિલકસ્તથા

પાટલ્યગરુકર્પૂ રા ન ગ્રાહ્યા ગૃહકર્મણિ
દેવયોગ્યા ઇમેસર્વેમાનુષાણામનર્થદાઃ

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન ગૃહ્ણીયાન્ન નરાલયે
ઊષરં પાણ્ડુરં કૃષ્ણચિક્કણં તામ્રપુ લ્લકમ્

મૃદશ્ચતસ્રસ્તાસ્વેવગૃહ્ણીયાત્ તામ્રપુ લ્લકમ્
અશકરાશ્મમૂલાસ્થિલોષ્ટં સતનુ વાલુકમ્

એકવર્ણંસુખસ્પર્શમિષ્ટં લોષ્ટેષ્ટકાદિષુ
મૃત્ખણ્ડં પૂરયેદગ્રેજાનુદઘ્નેજલેતતઃ

આલોડ્ય મર્દયેત્ પભ્દ્યાં ચત્વારિં શત્ પુનઃ પુનઃ
ક્ષીરદ્રુમકદમ્બામ્રાભયાક્ષત્વગ્જલૈરપિ

ત્રિઘ્નામ્બુ ભિરાસિક્ત્વા મર્દયેન્માસમાત્રકમ્
ચતુષ્પઞ્ચશડષ્ટાભિર્માત્રૈસ્તદિ દ્વગુણાયતાઃ

વ્યાસાર્ધાર્ધત્રિભાગૈકતીવ્રા મધ્યેપરેઽપરે
ઇષ્ટકા બહુશઃ શોષ્યાઃ સમદગ્ધાઃ પુનશ્ચ તાઃ

એકદ્વિત્રિચતુર્માસમતીત્યૈ વ વિચક્ષણઃ
જલેપ્રક્ષિપ્ય યત્નેન જલાદુ દ્ધ ત્ય તત્ પુનઃ

નિરાદ્દ્રાસ્તાઃ પ્રયોક્તવ્યા ઇષ્ટકા ઇષ્ટકર્મણિ

એવં દ્રુમેષ્ટકશિલા વિધિના ગૃહીત્વા કર્વન્તુવસ્તુવિહિતા હિ વરાઃ
સમૃદ્ધ્યૈયન્નિન્દિતં ત્વપરવસ્ત્વવશિષ્ટમાદ્યૈદ્દ્રવ્યં વિનષ્ટભવનપ્રભવં વિપત્ત્યૈ

સ્તમ્ભાયામં તારમાકારભેદં સાલઙ્કારં ભૂષણં ચ ક્રમેણ
યુક્ત્યા યુક્તં સમ્પદામાસ્પદં તત્પ્રોક્તં નૄણાં તૈ તિલાનાં મયેહ

ઇતિ મયમતેવસ્તુશાસ્ત્રેપાદપ્રમાણદ્રવ્યપરિગ્રહો નામ પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ