મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 95

ભગવન્ભૂતભવ્યેશ તથાન્યદપિ યચ્છ્રુતમ્
ભુક્તિમુક્તિફલાયાલં તત્પુનર્ વક્તુમર્હસિ ॥

એવમુક્તો ઽબ્રવીચ્છમ્ભુર્ અયં વાઙ્મયપારગઃ
મત્સમસ્તપસા બ્રહ્મન્ પુરાણશ્રુતિવિસ્તરૈઃ ॥

ધર્મો ઽયં વૃષરૂપેણ નન્દી નામ ગણાધિપઃ
ધર્માન્માહેશ્વરાન્ વક્ષ્યત્ યતઃપ્રભૃતિ નારદ ॥

ઇત્યુક્ત્વા દેવદેવેશસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત
નારદો ઽપિ હિ શુશ્રૂષુર્ અપૃચ્છન્નન્દિકેશ્વરમ્
આદિષ્ટસ્ત્વં શિવેનેહ વદ માહેશ્વરં વ્રતમ્ ॥

શૃણુષ્વાવહિતો બ્રહ્મન્ વક્ષ્યે માહેશ્વરં વ્રતમ્
ત્રિષુ લોકેષુ વિખ્યાતા નામ્ના શિવચતુર્દશી ॥

માર્ગશીર્ષત્રયોદશ્યાં સિતાયામેકભોજનઃ
પ્રાર્થયેદ્દેવદેવેશં ત્વામહં શરણં ગતઃ ॥

ચતુર્દશ્યાં નિરાહારઃ સમ્યગભ્યર્ચ્ય શંકરમ્
સુવર્ણવૃષભં દત્ત્વા ભોક્ષ્યામિ ચ પરે ઽહનિ ॥

એવં નિયમકૃત્સુપ્ત્વા પ્રાતરુત્થાય માનવઃ
કૃતસ્નાનજપઃપશ્ચાદ્ ઉમયા સહ શંકરમ્
પૂજયેત્કમલૈઃ શુભ્રૈર્ ગન્ધમાલ્યાનુલેપનૈઃ ॥

પાદૌ નમઃ શિવાયેતિ શિરઃ સર્વાત્મને નમઃ
ત્રિનેત્રાયેતિ નેત્રાણિ લલાટં હરયે નમઃ ॥

મુખમિન્દુમુખાયેતિ શ્રીકણ્ઠાયેતિ કંધરામ્
સદ્યોજાતાય કર્ણૌ તુ વામદેવાય વૈ ભુજૌ ॥

અઘોરહૃદયાયેતિ હૃદયં ચાભિપૂજયેત્
સ્તનૌ તત્પુરુષાયેતિ તથેશાનાય ચોદરમ્ ॥

પાર્શ્વૌ ચાનન્તધર્માય જ્ઞાનભૂતાય વૈ કટિમ્
ઊરૂ ચાનન્તવૈરાગ્ય સિંહાયેત્યભિપૂજયેત્ ॥

અનન્તૈશ્વર્યનાથાય જાનુની ચાર્ચયેદ્બુધઃ
પ્રધાનાય નમો જઙ્ઘે ગુલ્ફૌ વ્યોમાત્મને નમઃ ॥

વ્યોમકેશાત્મરૂપાય કેશાન્પૃષ્ઠં ચ પૂજયેત્
નમઃ પુષ્ટ્યૈ નમસ્તુષ્ટ્યૈ પાર્વતીં ચાપિ પૂજયેત્ ॥

તતસ્તુ વૃષભં હૈમમ્ ઉદકુમ્ભસમન્વિતમ્
શુક્લમાલ્યામ્બરધરં પઞ્ચરત્નસમન્વિતમ્
ભક્ષ્યૈર્નાનાવિધૈર્યુક્તં બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ ॥

પ્રીયતાં દેવદેવો ઽત્ર સદ્યોજાતઃ પિનાકધૃક્
તતો વિપ્રાન્સમાહૂય તર્પયેદ્ભક્તિતઃ શુભાન્
પૃષદાજ્યં ચ સંપ્રાશ્ય સ્વપેદ્ભૂમાવુદઙ્મુખઃ ॥

પઞ્ચદશ્યાં ચ સમ્પૂજ્ય વિપ્રાન્ભુઞ્જીત વાગ્યતઃ
તદ્વત્કૃષ્ણચતુર્દશ્યામ્ એતત્સર્વં સમાચરેત્ ॥

ચતુર્દશીષુ સર્વાસુ કુર્યાત્પૂર્વવદર્ચનમ્
યે તુ માસે વિશેષાઃ સ્યુસ્ તાન્નિબોધ ક્રમાદિહ ॥

માર્ગશીર્ષાદિમાસેષુ ક્રમાદેતદુદીરયેત્
શંકરાય નમસ્તે ઽસ્તુ નમસ્તે કરવીરક ॥

ત્ર્યમ્બકાય નમસ્તે ઽસ્તુ મહેશ્વરમતઃ પરમ્
નમસ્તે ઽસ્તુ મહાદેવ સ્થાણવે ચ તતઃ પરમ્ ॥

નમઃ પશુપતે નાથ નમસ્તે શમ્ભવે પુનઃ
નમસ્તે પરમાનન્દ નમઃ સોમાર્ધધારિણે ॥

નમો ભીમાય ઇત્યેવં ત્વામહં શરણં ગતઃ
ગોમૂત્રં ગોમૂયં ક્ષીરં દધિ સર્પિઃ કુશોદકમ્ ॥

પઞ્ચગવ્યં તતો બિલ્વં કર્પૂરં ચાગુરું યવાઃ
તિલાઃ કૃષ્ણાશ્ચ વિધિવત્ પ્રાશનં ક્રમશઃ સ્મૃતમ્
પ્રતિમાસં ચતુર્દશ્યોર્ એકૈકં પ્રાશનં સ્મૃતમ્ ॥

મન્દારમાલતીભિશ્ચ તથા ધત્તૂરકૈરપિ
સિન્દુવારૈરશોકૈશ્ચ મલ્લિકાભિશ્ચ પાટલૈઃ ॥

અર્કપુષ્પૈઃ કદમ્બૈશ્ચ શતપત્ત્ર્યા તથોત્પલૈઃ
એકૈકેન ચતુર્દશ્યોર્ અર્ચયેત્પાર્વતીપતિમ્ ॥

પુનશ્ચ કાર્ત્તિકે માસે પ્રાપ્તે સંતર્પયેદ્દ્વિજાન્
અન્નૈર્ નાનાવિધૈર્ ભક્ષ્યૈર્ વસ્ત્રમાલ્યવિભૂષણૈઃ ॥

કૃત્વા નીલવૃષોત્સર્ગં શ્રુત્યુક્તવિધિના નરઃ
ઉમામહેશ્વરં હૈમં વૃષભં ચ ગવા સહ ॥

મુક્તાફલાષ્ટકયુતં સિતનેત્રપટાવૃતામ્
સર્વોપસ્કરસંયુક્તાં શય્યાં દદ્યાત્ સકુમ્ભકામ્ ॥

તામ્રપાત્રોપરિ પુનઃ શાલિતણ્ડુલસંયુતમ્
સ્થાપ્ય વિપ્રાય શાન્તાય વેદવ્રતપરાય ચ ॥

જ્યેષ્ઠસામવિદે દેયં નવકવ્રતિને ક્વચિત્
ગુણજ્ઞે શ્રોત્રિયે દદ્યાદ્ આચાર્યે તત્ત્વવેદિનિ ॥

અવ્યઙ્ગાઙ્ગાય સૌમ્યાય સદા કલ્પાણકારિણે
સપત્નીકાય સમ્પૂજ્ય વસ્ત્રમાલ્યવિભૂષણૈઃ ॥

ગુરૌ સતિ ગુરોર્દેયં તદભાવે દ્વિજાતયે
ન વિત્તશાઠ્યં કુર્વીત કુર્વન્દોષાત્પતત્યધઃ ॥

અનેન વિધિના યસ્તુ કુર્યાચ્છિવચતુર્દશીમ્
સો ઽશ્વમેધસહસ્રસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ॥

બ્રહ્મહત્યાદિકં કિંચિદ્ યદત્રામુત્ર વા કૃતમ્
પિતૃભિર્ભ્રાતૃભિર્વાપિ તત્સર્વં નાશમાપ્નુયાત્ ॥

દીર્ઘાયુરારોગ્યકુલાન્નવૃદ્ધિર્ અત્રાક્ષયામુત્ર ચતુર્ભુજત્વમ્
ગણાધિપત્યં દિવિ કલ્પકોટિ શતાન્યુષિત્વા પદમેતિ શમ્ભોઃ ॥

ન બૃહસ્પતિરપ્યનન્તમસ્યાઃ ફલમિન્દો ન પિતામહો ઽપિ વક્તુમ્
ન ચ સિદ્ધગણો ઽપ્યલં ન ચાહં યદિ જિહ્વાયુતકોટયો ઽપિ વક્ત્રે ॥

ભવત્યમરવલ્લભઃ પઠતિ યઃ સ્મરેદ્વા સદા શૃણોત્યપિ વિમત્સરઃ સકલપાપનિર્મોચનીમ્
ઇમાં શિવચતુર્દશીમમરકામિનીકોટયઃ સ્તુવન્તિ તમનિન્દિતં કિમુ સમાચરેદ્યઃ સદા ॥

યા વાથ નારી કુરુતે ઽતિભક્ત્યા ભર્તારમાપૃચ્છ્ય સુતાન્ગુરૂન્વા
સાપિ પ્રસાદાત્પરમેશ્વરસ્ય પરં પદં યાતિ પિનાકપાણેઃ ॥