મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 83

ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ દાનમાહાત્મ્યમુત્તમમ્
યદક્ષયં પરે લોકે દેવર્ષિગણપૂજિતમ્ ॥

મેરોઃ પ્રદાનં વક્ષ્યામિ દશધા મુનિપુંગવ
યત્પ્રદાનાન્નરો લોકાન્ આપ્નોતિ સુરપૂજિતાન્ ॥

પુરાણેષુ ચ વેદેષુ યજ્ઞેષ્વાયતનેષુ ચ
ન તત્ફલમધીતેષુ કૃતેષ્વિહ યદશ્નુતે ॥

તસ્માદ્વિધાનં વક્ષ્યામિ પર્વતાનામનુક્રમાત્
પ્રથમો ધાન્યશૈલઃ સ્યાદ્ દ્વિતીયો લવણાચલઃ ॥

ગુડાચલસ્તૃતીયસ્તુ ચતુર્થો હેમપર્વતઃ
પઞ્ચમસ્તિલશૈલઃ સ્યાત્ ષષ્ઠઃ કાર્પાસપર્વતઃ ॥

સપ્તમો ઘૃતશૈલશ્ચ રત્નશૈલસ્તથાષ્ટમઃ
રાજતો નવમસ્તદ્વદ્ દશમઃ શર્કરાચલઃ ॥

વક્ષ્યે વિધાનમેતેષાં યથાવદનુપૂર્વશઃ
અયને વિષુવે પુણ્યે વ્યતીપાતે દિનક્ષયે ॥

શુક્લપક્ષે તૃતીયાયામ્ ઉપરાગે શશિક્ષયે
વિવાહોત્સવયજ્ઞેષુ દ્વાદશ્યામથ વા પુનઃ ॥

શુક્લાયાં પઞ્ચદશ્યાં વા પુણ્યર્ક્ષે વા વિધાનતઃ
ધાન્યશૈલાદયો દેયા યથાશાસ્ત્રં વિજાનતા ॥

તીર્થેષ્વાયતને વાપિ ગોષ્ઠે વા ભવનાઙ્ગણે
મણ્ડપં કારયેદ્ભક્ત્યા ચતુરસ્રમુદઙ્મુખમ્
પ્રાગુદક્પ્રવણં તદ્વત્ પ્રાઙ્મુખં ચ વિધાનતઃ ॥

ગોમયેનાનુલિપ્તાયાં ભૂમાવાસ્તીર્ય વૈ કુશાન્
તન્મધ્યે પર્વતં કુર્યાદ્ વિષ્કમ્ભપર્વતાન્વિતમ્ ॥

ધાન્યદ્રોણસહસ્રેણ ભવેદ્ગિરિરિહોત્તમઃ
મધ્યમઃ પઞ્ચશતિકઃ કનિષ્ઠઃ સ્યાત્ ત્રિભિઃ શતૈઃ ॥

મેરુર્મહાવ્રીહિમયસ્તુ મધ્યે સુવર્ણવૃક્ષત્રયસંયુતઃ સ્યાત્
પૂર્વેણ મુક્તાફલવજ્રયુક્તો યાગ્યેન ગોમેદકપુષ્પરાગૈઃ ॥

પશ્ચાચ્ચ ગારુત્મતનીલરત્નૈઃ સૌમ્યેન વૈદૂર્યસરોજરાગૈઃ
શ્રીખણ્ડખણ્ડૈરભિતઃ પ્રવાલૈર્ લતાન્વિતઃ શુક્તિશિલાતલઃ સ્યાત્ ॥

બ્રહ્માથ વિષ્ણુર્ભગવાન્પુરારિર્ દિવાકરો ઽપ્યત્ર હિરણ્મયઃ સ્યાત્
મૂર્ધન્યવસ્થાનમમત્સરેણ કાર્યં ત્વનેકૈશ્ચ પુનર્દ્વિજૌઘૈઃ ॥

ચત્વારિ શૃઙ્ગાણિ ચ રાજતાનિ નિતમ્બભાગેષ્વપિ રાજતઃ સ્યાત્
તથેક્ષુવંશાવૃતકન્દરસ્તુ ઘૃતોદકપ્રસ્રવણૈશ્ચ દિક્ષુ ॥

શુક્લામ્બરાણ્યમ્બુધરાવલી સ્યાત્ પૂર્વેણ પીતાનિ ચ દક્ષિણેન
વાસાંસિ પશ્ચાદથ કર્બુરાણિ રક્તાનિ ચૈવોત્તરતો ઘનાલી ॥

રૌપ્યાન્મહેન્દ્રપ્રમુખાંસ્ તથાષ્ટૌ સંસ્થાપ્ય લોકાધિપતીન્ક્રમેણ
નાનાફલાલી ચ સમન્તતઃ સ્યાન્ મનોરમં માલ્યવિલેપનં ચ ॥

વિતાનકં ચોપરિ પઞ્ચવર્ણમ્ અમ્લાનપુષ્પાભરણં સિતં ચ
ઇત્થં નિવેશ્યામરશૈલમગ્ર્યં મેરોસ્તુ વિષ્કમ્ભગિરીન્ ક્રમેણ ॥

તુરીયભાગેણ ચતુર્દિશં ચ સંસ્થાપયેત્પુષ્પવિલેપનાઢ્યાન્
પૂર્વેણ મન્દરમનેકફલાવલીભિર્ યુક્તં યવૈઃ કનકભદ્રકદમ્બચિહ્નૈઃ ॥

કામેન કાઞ્ચનમયેન વિરાજમાનમ્ આકારયેત્કુસુમવસ્ત્રવિલેપનાઢ્યમ્
ક્ષીરારુણોદસરસાથ વનેન ચૈવં રૌપ્યેણ શક્તિઘટિતેન વિરાજમાનમ્ ॥

યામ્યેન ગન્ધમદનશ્ચ નિવેશનીયો ગોધૂમસંચયમયઃ કલધૌતયુક્તઃ
હૈમેન યજ્ઞપતિના ઘૃતમાનસેન વસ્ત્રૈશ્ચ રાજતવનેન ચ સંયુતઃ સ્યાત્ ॥

પશ્ચાત્ તિલાચલમ્ અનેકસુગન્ધિપુષ્પ સૌવર્ણપિપ્પલહિરણ્મયહંસયુક્તમ્
આકારયેદ્રજતપુષ્પવનેન તદ્વદ્ વસ્ત્રાન્વિતં દધિસિતોદસરસ્ તથાગ્રે ॥

સંસ્થાપ્ય તં વિપુલશૈલમથોત્તરેણ શૈલં સુપાર્શ્વમપિ માષમયં સુવસ્ત્રમ્
પુષ્પૈશ્ચ હેમવટપાદપશેખરં તમ્ આકારયેત્ કનકધેનુવિરાજમાનમ્ ॥

માક્ષીકભદ્રસરસાથ વનેન તદ્વદ્ રૌપ્યેણ ભાસ્વરવતા ચ યુતં વિધાય
હોમશ્ચતુર્ભિરથ વેદપુરાણવિદ્ભિર્ દાન્તૈર્ અનિન્દ્યચરિતાકૃતિભિર્દ્વિજેન્દ્રૈઃ ॥

પૂર્વેણ હસ્તમિતમત્ર વિધાય કુણ્ડં કાર્યસ્તિલૈર્યવઘૃતેન સમિત્કુશૈશ્ચ
રાત્રૌ ચ જાગરમનુદ્ધતગીતતૂર્યૈર્ આવાહનં ચ કથયામિ શિલોચ્ચયાનામ્ ॥

ત્વં સર્વદેવગણધામનિધે વિરુદ્ધમ્ અસ્મદ્ગૃહેષ્વમરપર્વત નાશયાશુ
ક્ષેમં વિધત્સ્વ કુરુ શાન્તિમનુત્તમાં નઃ સમ્પૂજિતઃ પરમભક્તિમતા મયા હિ ॥

ત્વમેવ ભગવાનીશો બ્રહ્મા વિષ્ણુર્દિવાકરઃ
મૂર્તામૂર્તાત્પરં બીજમ્ અતઃ પાહિ સનાતન ॥

યસ્માત્ત્વં લોકપાલાનાં વિશ્વમૂર્તેશ્ચ મન્દિરમ્
રુદ્રાદિત્યવસૂનાં ચ તસ્માચ્છાન્તિં પ્રયચ્છ મે ॥

યસ્માદશૂન્યમમરૈર્ નારીભિશ્ચ શિવેન ચ
તસ્માન્મામ્ ઉદ્ધરાશેષ દુઃખસંસારસાગરાત્ ॥

એવમભ્યર્ચ્ય તં મેરું મન્દરં ચાભિપૂજયેત્
યસ્માચ્ચૈત્રરથેન ત્વં ભદ્રાશ્વેન ચ વર્ષતઃ ॥

શોભસે મન્દર ક્ષિપ્રમ્ અતસ્તુષ્ટિકરો ભવ
યસ્માચ્ચૂડામણિર્જમ્બૂ દ્વીપે ત્વં ગન્ધમાદન ॥

ગન્ધર્વવનશોભાવાન્ અતઃ કીર્તિર્દૃઢાસ્તુ મે
યસ્માત્ત્વં કેતુમાલેન વૈભ્રાજેન વનેન ચ ॥

હિરણ્મયાશ્વત્થશિરાસ્ તસ્માત્પુષ્ટિર્ધ્રુવાસ્તુ મે
ઉત્તરૈઃ કુરુભિર્યસ્માત્ સાવિત્રેણ વનેન ચ ॥

સુપાર્શ્વ રાજસે નિત્યમ્ અતઃ શ્રીરક્ષયાસ્તુ મે
એવમામન્ત્ર્ય તાન્સર્વાન્ પ્રભાતે વિમલે પુનઃ ॥

સ્નાત્વાથ ગુરવે દદ્યાન્ મધ્યમં પર્વતોત્તમમ્
વિષ્કમ્ભપર્વતાન્દદ્યાદ્ ઋત્વિગ્ભ્યઃ ક્રમશો મુને ॥

ગાશ્ચ દદ્યાચ્ચતુર્વિંશત્ યથવા દશ નારદ
નવ સપ્ત તથાષ્ટૌ વા પઞ્ચ દદ્યાદ્ અશક્તિમાન્ ॥

એકાપિ ગુરવે દેયા કપિલા ચ પયસ્વિની
પર્વતાનામશેષાણામ્ એષ એવ વિધિઃ સ્મૃતઃ ॥

ત એવ પૂજને મન્ત્રાસ્ ત એવોપસ્કરા મતાઃ
ગ્રહાણાં લોકપાલાનાં બ્રહ્માદીનાં ચ સર્વદા ॥

સ્વમન્ત્રેણૈવ સર્વેષુ હોમઃ શૈલેષુ પઠ્યતે
ઉપવાસી ભવેન્નિત્યમ્ અશક્તે નક્તમિષ્યતે ॥

વિધાનં સર્વશૈલાનાં ક્રમશઃ શૃણુ નારદ
દાનકાલે ચ યે મન્ત્રાઃ પર્વતેષુ ચ યત્ફલમ્ ॥

અન્નં બ્રહ્મ યતઃ પ્રોક્તમ્ અન્ને પ્રાણાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ
અન્નાદ્ભવન્તિ ભૂતાનિ જગદન્નેન વર્તતે ॥

અન્નમેવ તતો લક્ષ્મીર્ અન્નમેવ જનાર્દનઃ
ધાન્યપર્વતરૂપેણ પાહિ તસ્માન્નગોત્તમ ॥

અનેન વિધિના યસ્તુ દદ્યાદ્ધાન્યમયં ગિરિમ્
મન્વન્તરશતં સાગ્રં દેવલોકે મહીયતે ॥

અપ્સરોગણગન્ધર્વૈર્ આકીર્ણેન વિરાજતા
વિમાનેન દિવઃ પૃષ્ઠમ્ આયાતિ સ્મ નિષેવિત
ધર્મક્ષયે રાજરાજ્યમ્ આપ્નોતીહ ન સંશયઃ ॥