મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 82

ગુડધેનુવિધાનં મે સમાચક્ષ્વ જગત્પતે
કિંરૂપં કેન મન્ત્રેણ દાતવ્યં તદિહોચ્યતામ્ ॥

ગુડધેનુવિધાનસ્ય યદ્રૂપમિહ યત્ફલમ્
તદિદાનીં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વપાપવિનાશનમ્ ॥

કૃષ્ણાજિનં ચતુર્હસ્તં પ્રાગ્ગ્રીવં વિન્યસેદ્ભુવિ
ગોમયેનાનુલિપ્તાયાં દર્ભાનાસ્તીર્ય સર્વતઃ ॥

લઘ્વેણકાજિનં તદ્વદ્ વત્સં ચ પરિકલ્પયેત્
પ્રાઙ્મુખીં કલ્પયેદ્ધેનુમ્ ઉદક્પાદાં સવત્સકામ્ ॥

ઉત્તમા ગુડધેનુઃ સ્યાત્ સદા ભારચતુષ્ટયમ્
વત્સં ભારેણ કુર્વીત દ્વાભ્યાં વૈ મધ્યમા સ્મૃતા ॥

અર્ધભારેણ વત્સઃ સ્યાત્ કનિષ્ઠા ભારકેણ તુ
ચતુર્થાંશેન વત્સઃ સ્યાદ્ ગૃહવિત્તાનુસારતઃ ॥

ધેનુવત્સૌ ઘૃતાસ્યૌ ચ સિતસૂક્ષ્મામ્બરાવૃતૌ
શુક્તિકર્ણાવિક્ષુપાદૌ શુચિમુક્તાફલેક્ષણૌ ॥

સિતસૂત્રશિરાલૌ તૌ સિતકમ્બલકમ્બલૌ
તામ્રગણ્ડકપૃષ્ઠૌ તૌ સિતચામરરોમકૌ ॥

વિદ્રુમભ્રૂયુગોપેતૌ નવનીતસ્તનાવુભૌ
ક્ષૌમપુચ્છૌ કાંસ્યદોહાવ્ ઇન્દ્રનીલકતારકૌ ॥

સુવર્ણશૃઙ્ગાભરણૌ રાજતૈઃ ખુરસંયુતૌ
નાનાફલસમાયુક્તૌ ઘ્રાણગન્ધકરણ્ડકૌ
ઇત્યેવં રચયિત્વા તૌ ધૂપદીપૈરથાર્ચયેત્ ॥

યા લક્ષ્મીઃ સર્વભૂતાનાં યા ચ દેવેષ્વવસ્થિતા
ધેનુરૂપેણ સા દેવી મમ શાન્તિં પ્રયચ્છતુ ॥

દેહસ્થા યા ચ રુદ્રાણી શંકરસ્ય સદા પ્રિયા
ધેનુરૂપેણ સા દેવી મમ પાપં વ્યપોહતુ ॥

વિષ્ણોર્વક્ષસિ યા લક્ષ્મીઃ સ્વાહા યા ચ વિભાવસોઃ
ચન્દ્રાર્કશક્રશક્તિર્યા ધેનુરૂપાસ્તુ સા શ્રિયે ॥

ચતુર્મુખસ્ય યા લક્ષ્મીર્ યા લક્ષ્મીર્ધનદસ્ય ચ
લક્ષ્મીર્યા લોકપાલાનાં સા ધેનુર્વરદાસ્તુ મે ॥

સ્વધા યા પિતૃમુખ્યાણાં સ્વાહા યજ્ઞભુજાં ચ યા
સર્વપાપહરા ધેનુસ્ તસ્માચ્છાન્તિં પ્રયચ્છ મે ॥

એવમામન્ત્ર્ય તાં ધેનું બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્
વિધાનમેતદ્ધેનૂનાં સર્વાસામ્ અભિપઠ્યતે ॥

યાસ્તાઃ પાપવિનાશિન્યઃ પઠ્યન્તે દશ ધેનવઃ
તાસાં સ્વરૂપં વક્ષ્યામિ નામાનિ ચ નરાધિપ ॥

પ્રથમા ગુડધેનુઃ સ્યાદ્ ઘૃતધેનુસ્ તથાપરા
તિલધેનુસ્તૃતીયા તુ ચતુર્થી જલસંજ્ઞિતા ॥

ક્ષીરધેનુશ્ચ વિખ્યાતા મધુધેનુસ્તથા પરા
સપ્તમી શર્કરાધેનુર્ દધિધેનુસ્તથાષ્ટમી
રસધેનુશ્ચ નવમી દશમી સ્યાત્ સ્વરૂપતઃ ॥

કુમ્ભાઃ સ્યુર્દ્રવધેનૂનામ્ ઇતરાસાં તુ રાશયઃ
સુવર્ણધેનુમપ્યત્ર કેચિદિચ્છન્તિ ભાનવઃ ॥

નવનીતેન રત્નૈશ્ચ તથાન્યે તુ મહર્ષયઃ
એતદેવંવિધાનં સ્યાત્ ત એવોપસ્કરાઃ સ્મૃતાઃ ॥

મન્ત્રાવાહનસંયુક્તાઃ સદા પર્વણિ પર્વણિ
યથાશ્રદ્ધં પ્રદાતવ્યા ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદાઃ ॥

ગુડધેનુપ્રસઙ્ગેન સર્વાસ્તાવન્મયોદિતાઃ
અશેષયજ્ઞફલદાઃ સર્વાઃ પાપહરાઃ શુભાઃ ॥

વ્રતાનામુત્તમં યસ્માદ્ વિશોકદ્વાદશીવ્રતમ્
તદઙ્ગત્વેન ચૈવાત્ર ગુડધેનુઃ પ્રશસ્યતે ॥

અયને વિષુવે પુણ્યે વ્યતીપાતે ઽથવા પુનઃ
ગુડધેન્વાદયો દેયાસ્ તૂપરાગાદિપર્વસુ ॥

વિશોકદ્વાદશી ચૈષા પુણ્યા પાપહરા શુભા
યામુપોષ્ય નરો યાતિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ॥

ઇહ લોકે ચ સૌભાગ્યમ્ આયુરારોગ્યમેવ ચ
વૈષ્ણવં પુરમાપ્નોતિ મરણે ચ સ્મરન્હરિમ્ ॥

નવાર્બુદસહસ્રાણિ દશ ચાષ્ટૌ ચ ધર્મવિત્
ન શોકદુઃખદૌર્ગત્યં તસ્ય સંજાયતે નૃપ ॥

નારી વા કુરુતે યા તુ વિશોકદ્વાદશીવ્રતમ્
નૃત્યગીતપરા નિત્યં સાપિ તત્ફલમાપ્નુયાત્ ॥

તસ્માદગ્રે હરેર્નિત્યમ્ અનન્તં ગીતવાદનમ્
કર્તવ્યં ભૂતિકામેન ભક્ત્યા તુ પરયા નૃપ ॥

ઇતિ પઠતિ ય ઇત્થં યઃ શૃણોતીહ સમ્યઙ્ મધુમુરનરકારેર્ અર્ચનં યશ્ચ પશ્યેત્
મતિમાપ ચ જનાનાં યો દદાતીન્દ્રલોકે વસતિ સ વિબુધૌઘૈઃ પૂજ્યતે કલ્પમેકમ્ ॥