મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 72

શૃણુ ચાન્યદ્ભવિષ્યં યદ્ રૂપસમ્પદ્વિધાયકમ્
ભવિષ્યતિ યુગે તસ્મિન્ દ્વાપરાન્તે પિતામહ
પિપ્પલાદસ્ય સંવાદો યુધિષ્ઠિરપુરઃસરૈઃ ॥

વસન્તં નૈમિષારણ્યે પિપ્પલાદં મહામુનિમ્
અભિગમ્ય તદા ચૈનં પ્રશ્નમેકં કરિષ્યતિ
યુધિષ્ઠિરો ધર્મપુત્રો ધર્મયુક્તસ્તપોધનમ્ ॥

કથમારોગ્યમૈશ્વર્યં મતિર્ધર્મે ગતિસ્તથા
અવ્યઙ્ગતા શિવે ભક્તિર્ વૈષ્ણવો વા ભવેત્કથમ્ ॥

તસ્યોત્તરમિદં બ્રહ્મન્ પિપ્પલાદસ્ય ધીમતઃ
શૃણુષ્વ યદ્વક્ષ્યતિ વૈ ધર્મપુત્રાય ધાર્મિકઃ ॥

સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા ભદ્ર ઇદાનીં કથયામિ તે
અઙ્ગારવ્રતમ્ ઇત્યેતત્ સ વક્ષ્યતિ મહીપતેઃ ॥

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમ્ ઇતિહાસં પુરાતનમ્
વિરોચનસ્ય સંવાદં ભાર્ગવસ્ય ચ ધીમતઃ ॥

પ્રહ્લાદસ્ય સુતં દૃષ્ટ્વા દ્વિરષ્ટપરિવત્સરમ્
રૂપેણાપ્રતિમં કાન્ત્યા સો ઽહસદ્ભૃગુનન્દનઃ ॥

સાધુ સાધુ મહાબાહો વિરોચન શિવં તવ
તત્તથા હસિતં તસ્ય પપ્રચ્છ સુરસૂદનઃ ॥

બ્રહ્મન્કિમર્થમેતત્તે હાસ્યમાકસ્મિકં કૃતમ્
સાધુસાધ્વિતિ મામેવમ્ ઉક્તવાંસ્ત્વં વદસ્વ મે ॥

તમેવંવાદિનં શુક્ર ઉવાચ વદતાં વરઃ
વિસ્મયાદ્વ્રતમાહાત્મ્યાદ્ ધાસ્યમેતત્કૃતં મયા ॥

પુરા દક્ષવિનાશાય કુપિતસ્ય તુ શૂલિનઃ
અથ તદ્ભીમવક્ત્રસ્ય સ્વેદબિન્દુર્લલાટજઃ ॥

ભિત્ત્વા સ સપ્ત પાતાલાન્ અદહત્સપ્ત સાગરાન્
અનેકવક્ત્રનયનો જ્વલજ્જ્વલનભીષણઃ ॥

વીરભદ્ર ઇતિ ખ્યાતઃ કરપાદાયુતૈર્યુતઃ
કૃત્વાસૌ યજ્ઞમથનં પુનર્ભૂતલસમ્ભવઃ
ત્રિજગન્નિર્દહન્ભૂયઃ શિવેન વિનિવારિતઃ ॥

કૃતં ત્વયા વીરભદ્ર દક્ષયજ્ઞવિનાશનમ્
ઇદાનીમલમેતેન લોકદાહેન કર્મણા ॥

શાન્તિપ્રદાતા સર્વેષાં ગ્રહાણાં પ્રથમો ભવ
પ્રેક્ષિષ્યન્તે જનાઃ પૂજાં કરિષ્યન્તિ વરાન્મમ ॥

અઙ્ગારક ઇતિ ખ્યાતિં ગમિષ્યસિ ધરાત્મજ
દેવલોકે ઽદ્વિતીયં ચ તવ રૂપં ભવિષ્યતિ ॥

યે ચ ત્વાં પૂજયિષ્યન્તિ ચતુર્થ્યાં ત્વદ્દિને નરાઃ
રૂપમારોગ્યમૈશ્વર્યં તેષ્વનન્તં ભવિષ્યતિ ॥

એવમુક્તસ્તદા શાન્તિમ્ અગમત્ કામરૂપધૃક્
સંજાતસ્તત્ક્ષણાદ્રાજન્ ગ્રહત્વમ્ અગમત્પુનઃ ॥

સ કદાચિદ્ભવાંસ્તસ્ય પૂજાર્ઘ્યાદિકમુત્તમમ્
દૃષ્ટવાન્ક્રિયમાણં ચ શૂદ્રેણ ચ વ્યવસ્થિતઃ ॥

તેન ત્વં રૂપવાઞ્જાતઃ સુરશત્રુકુલોદ્વહ
વિવિધા ચ રુચિર્જાતા યસ્માત્તવ વિદૂરગા ॥

વિરોચન ઇતિ પ્રાહુસ્ તસ્માત્ત્વાં દેવદાનવાઃ
શૂદ્રેણ ક્રિયમાણસ્ય વ્રતસ્ય તવ દર્શનાત્
ઈદૃશીં રૂપસમ્પત્તિં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતવાનહમ્ ॥

સાધુ સાધ્વિતિ તેનોક્તમ્ અહો માહાત્મ્યમુત્તમમ્
પશ્યતો ઽપિ ભવેદ્રૂપમ્ ઐશ્વર્યં કિમુ કુર્વતઃ ॥

યસ્માચ્ચ ભક્ત્યા ધરણીસુતસ્ય વિનિન્દ્યમાનેન ગવાદિદાનમ્
આલોકિતં તેન સુરારિગર્ભે સમ્ભૂતિરેષા તવ દૈત્ય જાતા ॥

અથ તદ્વચનં શ્રુત્વા ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ
પ્રહ્રાદનન્દનો વીરઃ પુનઃ પપ્રચ્છ વિસ્મિતઃ ॥

ભગવંસ્તદ્વ્રતં સમ્યક્ શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ
દીયમાનં તુ યદ્દાનં મયા દૃષ્ટં ભવાન્તરે ॥

માહાત્મ્યં ચ વિધિં તસ્ય યથાવદ્વક્તુમર્હસિ
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા પુનઃ પ્રોવાચ વિસ્તરાત્ ॥

ચતુર્થ્યઙ્ગારકદિને યદા ભવતિ દાનવ
મૃદા સ્નાનં તદા કુર્યાત્ પદ્મરાગવિભૂષિતઃ ॥

અગ્નિર્મૂર્ધા દિવો મન્ત્રં જપન્નાસ્તે ઉદઙ્મુખઃ
શૂદ્રસ્તૂષ્ણીં સ્મરન્ભૌમમ્ આસ્તે ભોગવિવર્જિતઃ ॥

તથાસ્તમિત આદિત્યે ગોમયેનાનુલેપયેત્
પ્રાઙ્ગણં પુષ્પમાલાભિર્ અક્ષતાભિઃ સમન્તતઃ ॥

અભ્યર્ચ્યાભિલિખેત્પદ્મં કુઙ્કુમેનાષ્ટપત્ત્રકમ્
કુઙ્કુમસ્યાપ્યભાવે તુ રક્તચન્દનમિષ્યતે ॥

ચત્વારઃ કરકાઃ કાર્યા ભક્ષ્યભોજ્યસમન્વિતાઃ
તણ્ડુલૈ રક્તશાલીયૈઃ પદ્મરાગૈશ્ચ સંયુતાઃ ॥

ચતુષ્કોણેષુ તાન્કૃત્વા ફલાનિ વિવિધાનિ ચ
ગન્ધમાલ્યાદિકં સર્વં તથૈવ વિનિવેદયેત્ ॥

સુવર્ણશૃઙ્ગીં કપિલામ્ અથાર્ચ્ય રૌપ્યૈઃ સુરૈઃ કાંસ્યદોહાં સવત્સામ્
ધુરંધરં રક્તમતીવ સૌમ્યં ધાન્યાનિ સપ્તામ્બરસંયુતાનિ ॥

અઙ્ગુષ્ઠમાત્રં પુરુષં તથૈવ સૌવર્ણમત્યાયતબાહુદણ્ડમ્
ચતુર્ભુજં હેમમયે નિવિષ્ટં પાત્રે ગુડસ્યોપરિ સર્પિયુક્તે ॥

સમસ્તયજ્ઞાય જિતેન્દ્રિયાય પાત્રાય શીલાન્વયસંયુતાય
દાતવ્યમેતત્સકલં દ્વિજાય કુટુમ્બિને નૈવ તુ દામ્ભિકાય
સમર્પયેદ્વિપ્રવરાય ભક્ત્યા કૃતાઞ્જલિઃ પૂર્વમુદીર્ય મન્ત્રમ્ ॥

ભૂમિપુત્ર મહાભાગ સ્વેદોદ્ભવ પિનાકિનઃ
રૂપાર્થી ત્વાં પ્રપન્નો ઽહં ગૃહાણાર્ઘ્યં નમો ઽસ્તુ તે ॥

મન્ત્રેણાનેન દત્ત્વાર્ઘ્યં રક્તચન્દનવારિણા
તતો ઽર્ચયેદ્વિપ્રવરં રક્તમાલ્યામ્બરાદિભિઃ ॥

દદ્યાત્તેનૈવ મન્ત્રેણ ભૌમં ગોમિથુનાન્વિતમ્
શય્યાં ચ શક્તિતો દદ્યાત્ સર્વોપસ્કરસંયુતામ્ ॥

યદ્યદિષ્ટતમં લોકે યચ્ચાસ્ય દયિતં ગૃહે
તત્તદ્ગુણવતે દેયં તદેવાક્ષય્યમિચ્છતા ॥

પ્રદક્ષિણં તતઃ કૃત્વા વિસર્જ્ય દ્વિજપુંગવમ્
નક્તમક્ષારલવણમ્ અશ્નીયાદ્ઘૃતસંયુતમ્ ॥

ભક્ત્યા યસ્તુ પુનઃ કુર્યાદ્ એવમઙ્ગારકાષ્ટકમ્
ચતુરો વાથ વા તસ્ય યત્પુણ્યં તદ્વદામિ તે ॥

રૂપસૌભાગ્યસમ્પન્નઃ પુનર્જન્મનિ જન્મનિ
વિષ્ણૌ વાથ શિવે ભક્તઃ સપ્તદ્વીપાધિપો ભવેત્ ॥

સપ્ત કલ્પસહસ્રાણિ રુદ્રલોકે મહીયતે
તસ્માત્ત્વમપિ દૈત્યેન્દ્ર વ્રતમેતત્સમાચર ॥

ઇત્યેવમુક્ત્વા ભૃગુનન્દનો ઽપિ જગામ દૈત્યશ્ચ ચકાર સર્વમ્
ત્વં ચાપિ રાજન્કુરુ સર્વમેતદ્ યતો ઽક્ષયં વેદવિદો વદન્તિ ॥

તથેતિ સમ્પૂજ્ય સ પિપ્પલાદં વાક્યં ચકારાદ્ભુતવીર્યકર્મા
શૃણોતિ યશ્ચૈનમનન્યચેતાસ્ તસ્યાપિ સિદ્ધિં ભગવાન્વિધત્તે ॥