મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 55

ઉપવાસેષ્વશક્તસ્ય તદેવ ફલમિચ્છતઃ
અનભ્યાસેન રોગાદ્વા કિમિષ્ટં વ્રતમુત્તમમ્ ॥

ઉપવાસે ઽપ્યશક્તાનાં નક્તં ભોજનમિષ્યતે
યસ્મિન્વ્રતે તદપ્યત્ર શ્રૂયતામક્ષયં મહત્ ॥

આદિત્યશયનં નામ યથાવચ્છંકરાર્ચનમ્
યેષુ નક્ષત્રયોગેષુ પુરાણજ્ઞાઃ પ્રચક્ષતે ॥

યદા હસ્તેન સપ્તમ્યામ્ આદિત્યસ્ય દિનં ભવેત્
સૂર્યસ્ય ચાથ સંક્રાન્તિસ્ તિથિઃ સા સાર્વકામિકી ॥

ઉમામહેશ્વરસ્યાર્ચામ્ અર્ચયેત્સૂર્યનામભિઃ
સૂર્યાર્ચાં શિવલિઙ્ગે ચ પ્રકુર્વન્ પૂજયેદ્યતઃ ॥

ઉમાપતે રવેર્વાપિ ન ભેદો દૃશ્યતે ક્વચિત્
યસ્માત્તસ્માન્મુનિશ્રેષ્ઠ ગૃહે શમ્ભું સમર્ચયેત્ ॥

હસ્તે ચ સૂર્યાય નમો ઽસ્તુ પાદાવ્ અર્કાય ચિત્રાસુ ચ ગુલ્ફદેશમ્
સ્વાતીષુ જઙ્ઘે પુરુષોત્તમાય ધાત્રે વિશાખાસુ ચ જાનુદેશમ્ ॥

તથાનુરાધાસુ નમો ઽભિપૂજ્યમ્ ઊરુદ્વયં ચૈવ સહસ્રભાનોઃ
જ્યેષ્ઠાસ્વનઙ્ગાય નમો ઽસ્તુ ગુહ્યમ્ ઇન્દ્રાય સોમાય કટી ચ મૂલે ॥

પૂર્વોત્તરાષાઢયુગે ચ નાભિં ત્વષ્ટ્રે નમઃ સપ્તતરંગમાય
તીક્ષ્ણાંશવે ચ શ્રવણે ચ કુક્ષૌ પૃષ્ઠં ધનિષ્ઠાસુ વિકર્તનાય ॥

ચક્ષુઃસ્થલં ધ્વાન્તવિનાશનાય જલાધિપર્ક્ષે પરિપૂજનીયમ્
પૂર્વોત્તરાભાદ્રપદાદ્વયે ચ બાહૂ નમશ્ચણ્ડકરાય પૂજ્યૌ ॥

સામ્નામધીશાય કરદ્વયં ચ સંપૂજનીયં દ્વિજ રેવતીષુ
નખાનિ પૂજ્યાનિ તથાશ્વિનીષુ નમો ઽસ્તુ સપ્તાશ્વધુરંધરાય ॥

કઠોરધામ્ને ભરણીષુ કણ્ઠં દિવાકરાયેત્યભિપૂજનીયા
ગ્રીવાગ્નિઋક્ષે ઽધરમમ્બુજેશે સમ્પૂજયેન્નારદ રોહિણીષુ ॥

મૃગોત્તમાઙ્ગે દશના મુરારેઃ સંપૂજનીયા હરયે નમસ્તે
નમઃ સવિત્રે રસનાં શંકરે ચ નાસાભિપૂજ્યા ચ પુનર્વસૌ ચ ॥

લલાટમમ્ભોરુહવલ્લભાય પુષ્યે ઽલકા વેદશરીરધારિણે
સાર્પે ઽથ મૌલિં વિબુધપ્રિયાય મઘાસુ કર્ણાવિતિ ગોગણેશે ॥

પૂર્વાસુ ગોબ્રાહ્મણવન્દનાય નેત્રાણિ સંપૂજ્યતમાનિ શમ્ભોઃ
અથોત્તરાફલ્ગુનિભે ભ્રુવૌ ચ વિશ્વેશ્વરાયેતિ ચ પૂજનીયે ॥

નમો ઽસ્તુ પાશાઙ્કુશશૂલપદ્મ કપાલસર્પેન્દુધનુર્ધરાય
ગજાસુરાનઙ્ગપુરાન્ધકાદિ વિનાશમૂલાય નમઃ શિવાય ॥

ઇત્યાદિ ચાસ્ત્રાણિ ચ પૂજ્ય નિત્યં વિશ્વેશ્વરાયેતિ શિવો ઽભિપૂજ્યઃ
ભોક્તવ્યમત્રૈવમતૈલશાકમ્ અમાંસમક્ષારમભુક્તશેષમ્ ॥

ઇત્યેવં દ્વિજ નક્તાનિ કૃત્વા દદ્યાત્ પુનર્વસૌ
શાલેયતણ્ડુલપ્રસ્થમ્ ઔદુમ્બરમયે ઘૃતમ્ ॥

સંસ્થાપ્ય પાત્રે વિપ્રાય સહિરણ્યં નિવેદયેત્
સપ્તમે વસ્ત્રયુગ્મં ચ પારણે ત્વધિકં ભવેત્ ॥

ચતુર્દશે તુ સમ્પ્રાપ્તે પારણે નારદાબ્દિકે
બ્રાહ્મણાન્ભોજયેદ્ભક્ત્યા ગુડક્ષીરઘૃતાદિભિઃ ॥

કૃત્વા તુ કાઞ્ચનં પદ્મમ્ અષ્ટપત્ત્રં સકર્ણિકમ્
શુદ્ધમષ્ટાઙ્ગુલં તચ્ચ પદ્મરાગદલાન્વિતમ્ ॥

શય્યાં વિલક્ષણાં કૃત્વા વિરુદ્ધગ્રન્થિવર્જિતામ્
સોપધાનકવિશ્રામ સ્વાસ્તરવ્યજનાનિ ચ ॥

ભાજનોપાનહછત્ત્ર ચામરાસનદર્પણૈઃ
ભૂષણૈરપિ સંયુક્તાં ફલવસ્ત્રાનુલેપનૈઃ ॥

તસ્યાં વિધાય તત્પદ્મમ્ અલંકૃત્ય ગુણાન્વિતમ્
કપિલાં વસ્ત્રસંયુક્તાં સુશીલાં ચ પયસ્વિનીમ્ ॥

રૌપ્યખુરીં હેમશૃઙ્ગીં સવત્સાં કાંસ્યદોહનામ્
દદ્યાન્મન્ત્રેણ પૂર્વાહ્ણે ન ચૈનામભિલઙ્ઘયેત્ ॥

યથૈવાદિત્યશયનમ્ અશૂન્યં તવ સર્વદા
કાન્ત્યા ધૃત્યા શ્રિયા રત્યા તથા મે સન્તુ સિદ્ધયઃ ॥

યથા ન દેવાઃ શ્રેયાંસં ત્વદન્યમનઘં વિદુઃ
તથા મામ્ ઉદ્ધરાશેષ દુઃખસંસારસાગરાત્ ॥

તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રણિપત્ય વિસર્જયેત્
શય્યાગવાદિ તત્સર્વં દ્વિજસ્ય ભવનં નયેત્ ॥

નૈતદ્વિશીલાય ન દામ્ભિકાય કુતર્કદુષ્ટાય વિનિન્દકાય
પ્રકાશનીયં વ્રતમિન્દુમૌલેર્ યશ્ચાપિ નિન્દામધિકાં વિધત્તે ॥

ભક્તાય દાન્તાય ચ ગુહ્યમેતદ્ આખ્યેયમ્ આનન્દકરં શિવસ્ય
ઇદં મહાપાતકભિન્ નરાણામ્ અપ્યક્ષરં વેદવિદો વદન્તિ ॥

ન બન્ધુપુત્રેણ ધનૈર્વિયુક્તઃ પત્નીભિરાનન્દકરઃ સુરાણામ્
નાભ્યેતિ રોગં ન ચ શોકદુઃખં યા વાથ નારી કુરુતે ઽતિભક્ત્યા ॥

ઇદં વસિષ્ઠેન પુરાર્જુનેન કૃતં કુબેરેણ પુરંદરેણ
યત્કીર્તનેનાપ્યખિલાનિ નાશમ્ આયાન્તિ પાપાનિ ન સંશયો ઽસ્તિ ॥

ઇતિ પઠતિ શૃણોતિ વા ય ઇત્થં રવિશયનં પુરુહૂતવલ્લભઃ સ્યાત્ ।
અપિ નરકગતાન્પિતૄન્ અશેષાન્ અપિ દિવમાનયતીહ યઃ કરોતિ ॥