મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 54

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ દાનધર્માનશેષતઃ
વ્રતોપવાસસંયુક્તાન્ યથામત્સ્યોદિતાનિહ ॥

મહાદેવસ્ય સંવાદે નારદસ્ય ચ ધીમતઃ
યથાવૃત્તં પ્રવક્ષ્યામિ ધર્મકામાર્થસાધકમ્ ॥

કૈલાસશિખરાસીનમ્ અપૃચ્છન્નારદઃ પુરા
વિનયનમનઙ્ગારિમ્ અનઙ્ગાઙ્ગહરં હરમ્ ॥

ભગવન્દેવદેવેશ બ્રહ્મવિષ્ણ્વિન્દ્રનાયક
શ્રીમદારોગ્યરૂપાયુર્ ભાગ્યસૌભાગ્યસમ્પદા
સંયુક્તસ્તવ વિષ્ણોર્વા પુમાન્ભક્તઃ કથં ભવેત્ ॥

નારી વા વિધવા સર્વ ગુણસૌભાગ્યસંયુતા
ક્રમાન્મુક્તિપ્રદં દેવ કિંચિદ્વ્રતમિહોચ્યતામ્ ॥

સમ્યક્પૃષ્ટં ત્વયા બ્રહ્મન્ સર્વલોકહિતાવહમ્
શ્રુતમપ્યત્ર યચ્છાન્ત્યૈ તદ્વ્રતં શૃણુ નારદ ॥

નક્ષત્રપુરુષં નામ વ્રતં નારાયણાત્મકમ્
પાદાદિ કુર્યાદ્વિધિવદ્ વિષ્ણુનામાનુકીર્તનમ્ ॥

પ્રતિમાં વાસુદેવસ્ય મૂલર્ક્ષાદિષુ ચાર્ચયેત્
ચૈત્રમાસં સમાસાદ્ય કૃત્વા બ્રાહ્મણવાચનમ્ ॥

મૂલે નમો વિશ્વધરાય પાદૌ ગુલ્ફાવનન્તાય ચ રોહિણીષુ
જઙ્ઘે ઽભિપૂજ્યે વરદાય ચૈવ દ્વે જાનુની વાશ્વિકુમારઋક્ષે ॥

પૂર્વોત્તરાષાઢયુગે તથોરૂ નમઃ શિવાયેત્યભિપૂજનીયૌ
પૂર્વોત્તરાફલ્ગુનિયુગ્મકે ચ મેઢ્રં નમઃ પઞ્ચશરાય પૂજ્યમ્ ॥

કટિં નમઃ શાર્ઙ્ગધરાય વિષ્ણોઃ સમ્પૂજયેન્નારદ કૃત્તિકાસુ
તથાર્ચયેદ્ભાદ્રપદાદ્વયે ચ પાર્શ્વે નમઃ કેશિનિષૂદનાય ॥

કુક્ષિદ્વયં નારદ રેવતીષુ દામોદરાયેત્યભિપૂજનીયમ્
ઋક્ષે ઽનુરાધાસુ ચ માધવાય નમસ્તથોરઃસ્થલમેવ પૂજ્યમ્ ॥

પૃષ્ઠં ધનિષ્ઠાસુ ચ પૂજનીયમ્ અઘૌઘવિધ્વંસકરાય તચ્ચ
શ્રીશઙ્ખચક્રાસિગદાધરાય નમો વિશાખાસુ ભુજાશ્ચ પૂજ્યાઃ ॥

હસ્તે તુ હસ્તા મધુસૂદનાય નમો ઽભિપૂજ્યા ઇતિ કૈટભારેઃ
પુનર્વસાવઙ્ગુલિપૂર્વભાગાઃ સામ્નામધીશાય નમો ઽભિપૂજ્યાઃ ॥

ભુજંગનક્ષત્રદિને નખાનિ સમ્પૂજયેન્મત્સ્યશરીરભાજઃ
કૂર્મસ્ય પાદૌ શરણં વ્રજામિ જ્યેષ્ઠાસુ કણ્ઠે હરિરર્ચનીયઃ ॥

શ્રોત્રે વરાહાય નમો ઽભિપૂજ્યા જનાર્દનસ્ય શ્રવણેન સમ્યક્
પુષ્યે મુખં દાનવસૂદનાય નમો નૃસિંહાય ચ પૂજનીયમ્ ॥

નમો નમઃ કારણવામનાય સ્વાતીષુ દન્તાગ્રમથાર્ચનીયમ્
આસ્યં હરેર્ભાર્ગવનન્દનાય સંપૂજનીયં દ્વિજ વારુણે તુ ॥

નમો ઽસ્તુ રામાય મઘાસુ નાસા સંપૂજનીયા રઘુનન્દનસ્ય
મૃગોત્તમાઙ્ગે નયને ઽભિપૂજ્યે નમો ઽસ્તુ તે રામ વિઘૂર્ણિતાક્ષ ॥

બુદ્ધાય શાન્તાય નમો લલાટં ચિત્રાસુ સંપૂજ્યતમં મુરારેઃ
શિરો ઽભિપૂજ્યં ભરણીષુ વિષ્ણોર્ નમો ઽસ્તુ વિશ્વેશ્વર કલ્કિરૂપિણે ॥

આર્દ્રાસુ કેશાઃ પુરુષોત્તમસ્ય સંપૂજનીયા હરયે નમસ્તે
ઉપોષિતેનર્ક્ષદિનેષુ ભક્ત્યા સંપૂજનીયા દ્વિજપુંગવાઃ સ્યુઃ ॥

પૂર્ણે વ્રતે સર્વગુણાન્વિતાય વાગ્રૂપશીલાય ચ સામગાય
હૈમીં વિશાલાયતબાહુદણ્ડાં મુક્તાફલેન્દૂપલવજ્રયુક્તામ્ ॥

જલસ્ય પૂર્ણે કલશે નિવિષ્ટામ્ અર્ચાં હરેર્વસ્ત્રગવા સહૈવ
શય્યાં તથોપસ્કરભાજનાદિ યુક્તાં પ્રદદ્યાદ્દ્વિજપુંગવાય ॥

યદ્યસ્તિ યત્કિંચિદિહાસ્તિ દેયં દદ્યાદ્દ્વિજાયાત્મહિતાય સર્વમ્
મનોરથાન્નઃ સફલીકુરુષ્વ હિરણ્યગર્ભાચ્યુતરુદ્રરૂપિન્ ॥

સલક્ષ્મીકં સભાર્યાય કાઞ્ચનં પુરુષોત્તમમ્
શય્યાં ચ દદ્યાન્મન્ત્રેણ ગ્રન્થિભેદવિવર્જિતામ્ ॥

યથા ન વિષ્ણુભક્તાનાં વૃજિનં જાયતે ક્વચિત્
તથા સુરૂપતારોગ્યં કેશવે ભક્તિમુત્તમામ્ ॥

યથા ન લક્ષ્મ્યા શયનં તવ શૂન્યં જનાર્દન
શય્યા મમાપ્યશૂન્યાસ્તુ કૃષ્ણ જન્મનિ જન્મનિ ॥

એવં નિવેદ્ય તત્સર્વં વસ્ત્રમાલ્યાનુલેપનમ્
નક્ષત્રપુરુષજ્ઞાય વિપ્રાયાથ વિસર્જયેત્ ॥

ભુઞ્જીતાતૈલલવણં સર્વર્ક્ષેષ્વપ્યુપોષિતઃ
ભોજનં ચ યથાશક્તિ વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતઃ ॥

ઇતિ નક્ષત્રપુરુષમ્ ઉપાસ્ય વિધિવત્સ્વયમ્
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥

બ્રહ્મહત્યાદિકં કિંચિદ્ ઇહ વામુત્ર વા કૃતમ્
આત્મના વાથ પિતૃભિસ્ તત્સર્વં ક્ષયમાપ્નુયાત્ ॥

ઇતિ પઠતિ શૃણોતિ વાતિભક્ત્યા પુરુષવરો વ્રતમઙ્ગનાથ કુર્યાત્
કલિકલુષવિદારણં મુરારેઃ સકલવિભૂતિફલપ્રદં ચ પુંસામ્ ॥