મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 45

ગાન્ધારી ચૈવ માદ્રી ચ વૃષ્ણિભાર્યે બભૂવતુઃ
ગાન્ધારી જનયામાસ સુમિત્રં મિત્રનન્દનમ્ ॥

માદ્રી યુધાજિતં પુત્રં તતો વૈ દેવમીઢુષમ્
અનમિત્રં શિબિં ચૈવ પઞ્ચમં કૃતલક્ષણમ્ ॥

અનમિત્રસુતો નિઘ્નો નિઘ્નસ્યાપિ તુ દ્વૌ સુતૌ
પ્રસેનશ્ચ મહાવીર્યઃ શક્તિસેનશ્ચ તાવ્ ઉભૌ ॥

સ્યમન્તકઃ પ્રસેનસ્ય મણિરત્નમનુત્તમમ્
પૃથિવ્યાં સર્વરત્નાનાં રાજા વૈ સો ઽભવન્મણિઃ ॥

હૃદિ કૃત્વા તુ બહુશો મણિં તમભિયાચિતઃ
ગોવિન્દો ઽપિ ન તં લેભે શક્તો ઽપિ ન જહાર સઃ ॥

કદાચિન્મૃગયાં યાતઃ પ્રસેનસ્તેન ભૂષિતઃ
યથાશબ્દં સ શુશ્રાવ બિલે સત્ત્વેન પૂરિતે ॥

તતઃ પ્રવિશ્ય સ બિલં પ્રસેનો હ્ય્ ઋક્ષમૈક્ષત
ઋક્ષઃ પ્રસેનં ચ તથા ઋક્ષં ચૈવ પ્રસેનજિત્ ॥

હત્વા ઋક્ષઃ પ્રસેનં તુ તતસ્તં મણિમાદદાત્
અદૃષ્ટસ્તુ હતસ્તેન અન્તર્બિલગતસ્તદા ॥

પ્રસેનં તુ હતં જ્ઞાત્વા ગોવિન્દઃ પરિશઙ્કિતઃ
ગોવિન્દેન હતો વ્યક્તં પ્રસેનો મણિકારણાત્ ॥

પ્રસેનસ્તુ ગતો ઽરણ્યં મણિરત્નેન ભૂષિતઃ
તં દૃષ્ટ્વા સ હતસ્તેન ગોવિન્દઃ પ્રત્યુવાચ હ
હન્મિ ચૈનં દુરાચારં શત્રુભૂતં હિ વૃષ્ણિષુ ॥

અથ દીર્ઘેણ કાલેન મૃગયાં નિર્ગતઃ પુનઃ
યદૃચ્છયા ચ ગોવિન્દો બિલસ્યાભ્યાશમાગમત્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા તુ મહાશબ્દં સ ચક્રે ઋક્ષરાડ્બલી
શબ્દં શ્રુત્વા તુ ગોવિન્દઃ ખડ્ગપાણિઃ પ્રવિશ્ય સઃ
અપશ્યજ્જામ્બવન્તં તમ્ ઋક્ષરાજં મહાબલમ્ ॥

તતસ્તૂર્ણં હૃષીકેશસ્ તમૃક્ષપતિમઞ્જસા
જામ્બવન્તં સ જગ્રાહ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ॥

તુષ્ટાવૈનં તદા ઋક્ષઃ કર્મભિર્વૈષ્ણવૈઃ પ્રભુમ્
તતસ્તુષ્ટસ્તુ ભગવાન્ વરેણૈનમરોચયત્ ॥

ઇચ્છે ચક્રપ્રહારેણ ત્વત્તો ઽહં મરણં પ્રભો
કન્યા ચેયં મમ શુભા ભર્તારં ત્વામવાપ્નુયાત્
યો ઽયં મણિઃ પ્રસેનં તુ હત્વા પ્રાપ્તો મયા પ્રભો ॥

તતઃ સ જામ્બવન્તં તં હત્વા ચક્રેણ વૈ પ્રભુઃ
કૃતકર્મા મહાબાહુઃ સકન્યં મણિમાહરત્ ॥

દદૌ સત્રાજિતાયૈનં સર્વસાત્વતસંસદિ
તેન મિથ્યાપવાદેન સંતપ્તો ઽયં જનાર્દનઃ ॥

તતસ્તે યાદવાઃ સર્વે વાસુદેવમથાબ્રુવન્
અસ્માકં તુ મતિર્હ્યાસીત્ પ્રસેનસ્તુ ત્વયા હતઃ ॥

કૈકેયસ્ય સુતા ભાર્યા દશ સત્રાજિતઃ શુભાઃ
તાસૂત્પન્નાઃ સુતાસ્તસ્ય શતમેકં તુ વિશ્રુતાઃ
ખ્યાતિમન્તો મહાવીર્યા ભઙ્ગકારસ્તુ પૂર્વજઃ ॥

અથ વ્રતવતી તસ્માદ્ ભઙ્ગકારાત્તુ પૂર્વજાત્
સુષુવે સુકુમારીસ્તુ તિસ્રઃ કમલલોચનાઃ ॥

સત્યભામા વરા સ્ત્રીણાં વ્રતિની ચ દૃઢવ્રતા
તથા પદ્માવતી ચૈવ તાશ્ચ કૃષ્ણાય સો ઽદદાત્ ॥

અનમિત્રાચ્છિનિર્જજ્ઞે કનિષ્ઠાદ્વૃષ્ણિનન્દનાત્
સત્યકસ્તસ્ય પુત્રસ્તુ સાત્યકિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ॥

સત્યવાન્યુયુધાનસ્તુ શિનેર્નપ્તા પ્રતાપવાન્
અસઙ્ગો યુયુધાનસ્ય દ્યુમ્નિસ્તસ્યાત્મજો ઽભવત્ ॥

દ્યુમ્નેર્યુગંધરઃ પુત્ર ઇતિ શૈન્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
અનમિત્રાન્વયો હ્ય્ એષ વ્યાખ્યાતો વૃષ્ણિવંશજઃ ॥

અનમિત્રસ્ય સંજજ્ઞે પૃથ્વ્યાં વીરો યુધાજિતઃ
અન્યૌ તુ તનયૌ વીરૌ વૃષભઃ ક્ષત્ર એવ ચ ॥

વૃષભઃ કાશિરાજસ્ય સુતાં ભાર્યામવિન્દત
જયન્તસ્તુ જયન્ત્યાં તુ પુત્રઃ સમભવચ્છુભઃ ॥

સદાયજ્ઞો ઽતિવીરશ્ચ શ્રુતવાનતિથિપ્રિયઃ
અક્રૂરઃ સુષુવે તસ્માત્ સદાયજ્ઞો ઽતિદક્ષિણઃ ॥

રત્ના કન્યા ચ શૈબ્યસ્ય અક્રૂરસ્તામવાપ્તવાન્
પુત્રાનુત્પાદયામાસ એકાદશ મહાબલાન્ ॥

ઉપલમ્ભઃ સદાલમ્ભો વૃકલો વીર્ય એવ ચ
સવીતરઃ સદાપક્ષઃ શત્રુઘ્નો વારિમેજયઃ ॥

ધર્મભૃદ્ધર્મવર્માણૌ ધૃષ્ટમાનસ્તથૈવ ચ
સર્વે ચ પ્રતિહોતારો રત્નાયાં જજ્ઞિરે ચ તે ॥

અક્રૂરાદ્ ઉગ્રસેનાયાં સુતૌ દ્વૌ કુલવર્ધનૌ
દેવવાનુપદેવશ્ચ જજ્ઞાતે દેવસંનિભૌ ॥

અશ્વિન્યાં ચ તતઃ પુત્રાઃ પૃથુર્ વિપૃથુરેવ ચ
અશ્વત્થામા સુબાહુશ્ચ સુપાર્શ્વકગવેષણૌ ॥

વૃષ્ટિનેમિઃ સુધર્મા ચ તથા શર્યાતિરેવ ચ
અભૂમિર્ વર્જભૂમિશ્ચ શ્રમિષ્ઠઃ શ્રવણસ્તથા ॥

ઇમાં મિથ્યાભિશસ્તિં યો વેદ કૃષ્ણાદપોહિતામ્
ન સ મિથ્યાભિશાપેન અભિશાપ્યો ઽથ કેનચિત્ ॥