મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 18

એકોદ્દિષ્ટમતો વક્ષ્યે યદુક્તં ચક્રપાણિના
મૃતે પુત્રૈર્યથા કાર્યમ્ આશૌચં ચ પિતર્યપિ ॥

દશાહં શાવમાશૌચં બ્રાહ્મણેષુ વિધીયતે
ક્ષત્રિયેષુ દશ દ્વે ચ પક્ષં વૈશ્યેષુ ચૈવ હિ ॥

શૂદ્રેષુ માસમાશૌચં સપિણ્ડેષુ વિધીયતે
નૈશં વાકૃતચૂડસ્ય ત્રિરાત્રં પરતઃ સ્મૃતમ્ ॥

જનને ઽપ્યેવમેવ સ્યાત્ સર્વવર્ણેષુ સર્વદા
તથાસ્થિસંચયાદ્ ઊર્ધ્વમ્ અઙ્ગસ્પર્શો વિધીયતે ॥

પ્રેતાય પિણ્ડદાનં તુ દ્વાદશાહં સમાચરેત્
પાથેયં તસ્ય તત્પ્રોક્તં યતઃ પ્રીતિકરં મહત્ ॥

તસ્માત્પ્રેતપુરં પ્રેતો દ્વાદશાહં ન નીયતે
ગૃહં પુત્રં કલત્રં ચ દ્વાદશાહં પ્રપશ્યતિ ॥

તસ્માન્નિધેયમાકાશે દશરાત્રં પયસ્તથા
સર્વદાહોપશાન્ત્યર્થમ્ અધ્વશ્રમવિનાશનમ્ ॥

તત એકાદશાહે તુ દ્વિજાનેકાદશૈવ તુ
ક્ષત્રાદિઃ સૂતકાન્તે તુ ભોજયેદયુજો દ્વિજાન્ ॥

દ્વિતીયે ઽહ્નિ પુનસ્તદ્વદ્ એકોદ્દિષ્ટં સમાચરેત્
આવાહનાગ્નૌકરણં દૈવહીનં વિધાનતઃ ॥

એકં પવિત્રમેકો ઽર્ઘ એકઃ પિણ્ડો વિધીયતે
ઉપતિષ્ઠતામિત્યેતદ્ દેયં પશ્ચાત્તિલોદકમ્ ॥

સ્વદિતં વિકિરેદ્બ્રૂયાદ્ વિસર્ગે ચાભિરમ્યતામ્
શેષં પૂર્વવદત્રાપિ કાર્યં વેદવિદા પિતુઃ ॥

અનેન વિધિના સર્વમ્ અનુમાસં સમાચરેત્
સૂતકાન્તાદ્દ્વિતીયે ઽહ્નિ શય્યાં દદ્યાદ્વિલક્ષણામ્ ॥

કાઞ્ચનં પુરુષં તદ્વત્ ફલવસ્ત્રસમન્વિતામ્
સંપૂજ્ય દ્વિજદામ્પત્યં નાનાભરણભૂષણૈઃ ॥

વૃષોત્સર્ગં પ્રકુર્વીત દેયા ચ કપિલા શુભા
ઉદકુમ્ભશ્ચ દાતવ્યો ભક્ષ્યભોજ્યસમન્વિતઃ ॥

યાવદબ્દં નરશ્રેષ્ઠ સતિલોદકપૂર્વકમ્
તતઃ સંવત્સરે પૂર્ણે સપિણ્ડીકરણં ભવેત્ ॥

સપિણ્ડીકરણાદૂર્ધ્વં પ્રેતઃ પાર્વણભાગ્ભવેત્
વૃદ્ધિપૂર્વેષુ યોગ્યશ્ચ ગૃહસ્થશ્ચ ભવેત્તતઃ ॥

સપિણ્ડીકરણે શ્રાદ્ધે દેવપૂર્વં નિયોજયેત્
પિતૄન્ નિવાસયેત્તત્ર પૃથક્પ્રેતં વિનિર્દિશેત્ ॥

ગન્ધોદકતિલૈર્યુક્તં કુર્યાત્પાત્રચતુષ્ટયમ્
અર્ઘાર્થં પિતૃપાત્રેષુ પ્રેતપાત્રં પ્રસેચયેત્ ॥

તદ્વત્સંકલ્પ્ય ચતુરઃ પિણ્ડાન્પિણ્ડપ્રદસ્તથા
યે સમાના ઇતિ દ્વાભ્યામ્ અન્ત્યં તુ વિભજેત્ત્રિધા ॥

ચતુર્થસ્ય પુનઃ કાર્યં ન કદાચિદતો ભવેત્
તતઃ પિતૃત્વમાપન્નઃ સર્વતસ્તુષ્ટિમાગતઃ ॥

અગ્નિષ્વાત્તાદિમધ્યત્વં પ્રાપ્નોત્યમૃતમુત્તમમ્
સપિણ્ડીકરણાદૂર્ધ્વં તસ્મૈ તસ્માન્ન દીયતે ॥

પિતૃષ્વેવ તુ દાતવ્યં તત્પિણ્ડો યેષુ સંસ્થિતઃ
તતઃ પ્રભૃતિ સંક્રાન્તાવ્ ઉપરાગાદિપર્વસુ ॥

ત્રિપિણ્ડમાચરેચ્છ્રાદ્ધમ્ એકોદ્દિષ્ટે મૃતે ઽહનિ
એકોદ્દિષ્ટં પરિત્યજ્ય મૃતાહે યઃ સમાચરેત્ ॥

સદૈવ પિતૃહા સ સ્યાન્ માતૃભ્રાતૃવિનાશકઃ
મૃતાહે પાર્વણં કુર્વન્ નધો ઽધો યાતિ માનવઃ ॥

સંપૃક્તેષ્વાકુલીભાવઃ પ્રેતેષુ તુ ગતો ભવેત્
પ્રતિસંવત્સરં તસ્માદ્ એકોદ્દિષ્ટં સમાચરેત્ ॥

યાવદબ્દં તુ યો દદ્યાદ્ ઉદકુમ્ભં વિમત્સરઃ
પ્રેતાયાન્નસમાયુક્તં સો ઽશ્વમેધફલં લભેત્ ॥

આમશ્રાદ્ધં યદા કુર્યાદ્ વિધિજ્ઞઃ શ્રાદ્ધદસ્તદા
તેનાગ્નૌકરણં કુર્યાત્ પિણ્ડાંસ્તેનૈવ નિર્વપેત્ ॥

ત્રિભિઃ સપિણ્ડીકરણે અશેષત્રિતયે પિતા
યદા પ્રાપ્સ્યતિ કાલેન તદા મુચ્યેત બન્ધનાત્ ॥

મુક્તો ઽપિ લેપભાગિત્વં પ્રાપ્નોતિ કુશમાર્જનાત્
લેપભાજશ્ચતુર્થાદ્યાઃ પિત્રાદ્યાઃ પિણ્ડભાગિનઃ
પિણ્ડદઃ સપ્તમસ્તેષાં સાપિણ્ડ્યં સાપ્તપૌરુષમ્ ॥