મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 168

આપવઃ સ વિભુર્ભૂત્વા ચારયામાસ વૈ તપઃ
છાદયિત્વાત્મનો દેહં યાદસાં કુલસંભવમ્ ॥

તતો મહાત્માતિબલો મતિં લોકસ્ય સર્જને
મહતાં પઞ્ચભૂતાનાં વિશ્વો વિશ્વમચિન્તયત્ ॥

તસ્ય ચિન્તયમાનસ્ય નિર્વાતે સંસ્થિતે ઽર્ણવે
નિરાકાશે તોયમયે સૂક્ષ્મે જગતિ ગહ્વરે ॥

ઈષત્સંક્ષોભયામાસ સો ઽર્ણવં સલિલાશ્રયઃ
અનન્તરોર્મિભિઃ સૂક્ષ્મમ્ અથ છિદ્રમભૂત્પુરા ॥

શબ્દં પ્રતિ તદોદ્ભૂતો મારુતશ્છિદ્રસંભવઃ
સ લબ્ધ્વાન્તરમક્ષોભ્યો વ્યવર્ધત સમીરણઃ ॥

વિવર્ધતા બલવતા વેગાદ્વિક્ષોભિતો ઽર્ણવઃ
તસ્યાર્ણવસ્ય ક્ષુબ્ધસ્ય તસ્મિન્નમ્ભસિ મન્થિતે
કૃષ્ણવર્ત્મા સમભવત્ પ્રભુર્વૈશ્વાનરો મહાન્ ॥

તતઃ સંશોષયામાસ પાવકઃ સલિલં બહુ
ક્ષયાજ્જલનિધેશ્છિદ્રમ્ અભવદ્વિસ્તૃતં નભઃ ॥

આત્મતેજોદ્ભવાઃ પુણ્યા આપો ઽમૃતરસોપમાઃ
આકાશં છિદ્રસમ્ભૂતં વાયુરાકાશસંભવઃ ॥

આભ્યાં સંઘર્ષણોદ્ભૂતં પાવકં વાયુસંભવમ્
દૃષ્ટ્વા પ્રીતો મહાદેવો મહાભૂતવિભાવનઃ ॥

દૃષ્ટ્વા ભૂતાનિ ભગવાંલ્ લોકસૃષ્ટ્યર્થમુત્તમમ્
બ્રહ્મણો જન્મસહિતં બહુરૂપો વ્યચિન્તયત્ ॥

ચતુર્યુગાભિસંખ્યાતે સહસ્રયુગપર્યયે
બહુજન્મા હિ વિશ્વાત્મા બ્રહ્મણો હવિરુચ્યતે ॥

યત્પૃથિવ્યાં દ્વિજેન્દ્રાણાં તપસા ભાવિતાત્મનામ્
જ્ઞાનં વૃષ્ટં તુ વિશ્વાર્થે યોગિનાં યાતિ મુખ્યતામ્ ॥

તં યોગવન્તં વિજ્ઞાય સમ્પૂર્ણૈશ્વર્યમુત્તમમ્
પદે બ્રહ્મણિ વિશ્વેશં ન્યયોજયત યોગવિત્ ॥

તતસ્તસ્મિન્મહાતોયે મહીશો હરિરચ્યુતઃ
જલે ક્રીડંશ્ચ વિધિવન્ મોદતે સર્વલોકકૃત્ ॥

પદ્મં નાભ્યુદ્ભવં ચૈકં સમુત્પાદિતવાંસ્તદા
સહસ્રપર્ણં વિરજં ભાસ્કરાભં હિરણ્મયમ્ ॥

હુતાશનજ્વલિતશિખોજ્જ્વલત્પ્રભમ્ ઉપસ્થિતં શરદમલાર્કતેજસમ્
વિરાજતે કમલમુદારવર્ચસં મહાત્મનસ્તનુરુહચારુદર્શનમ્ ॥