મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 164

કથિતં નરસિંહસ્ય માહાત્મ્યં વિસ્તરેણ ચ
પુનસ્તસ્યૈવ માહાત્મ્યમ્ અન્યદ્વિસ્તરતો વદ ॥

પદ્મરૂપમભૂદેતત્ કથં હેમમયં જગત્
કથં ચ વૈષ્ણવી સૃષ્ટિઃ પદ્મમધ્યે ઽભવત્પુરા ॥

શ્રુત્વા ચ નરસિંહસ્ય માહાત્મ્યં રવિનન્દનઃ
વિસ્મયોત્ફુલ્લનયનઃ પુનઃ પપ્રચ્છ કેશવમ્ ॥

કથં પાદ્મે મહાકલ્પે તવ પદ્મમયં જગત્
જલાર્ણવગતસ્યેહ નાભૌ જાતં જનાર્દન ॥

પ્રભાવાત્પદ્મનાભસ્ય સ્વપતઃ સાગરામ્ભસિ
પુષ્કરે ચ કથં ભૂતા દેવાઃ સર્ષિગણાઃ પુરા ॥

એતદાખ્યાહિ નિખિલં યોગં યોગવિદાં પતે
શૃણ્વતસ્તસ્ય મે કીર્તિં ન તૃપ્તિરુપજાયતે ॥

કિયતા ચૈવ કાલેન શેતે વૈ પુરુષોત્તમઃ
કિયન્તં વા સ્વપિતિ ચ કો ઽસ્ય કાલસ્ય સંભવઃ ॥

કિયતા વાથ કાલેન હ્ય્ ઉત્તિષ્ઠતિ મહાયશાઃ
કથં ચોત્થાય ભગવાન્ સૃજતે નિખિલં જગત્ ॥

કે પ્રજાપતયસ્તાવદ્ આસન્પૂર્વં મહામુને
કથં નિર્મિતવાંશ્ચૈવ ચિત્રં લોકં સનાતનમ્ ॥

કથમેકાર્ણવે શૂન્યે નષ્ટસ્થાવરજઙ્ગમે
દગ્ધે દેવાસુરનરે પ્રનષ્ટોરગરાક્ષસે ॥

નષ્ટાનિલાનલે લોકે નષ્ટાકાશમહીતલે
કેવલં ગહ્વરીભૂતે મહાભૂતવિપર્યયે ॥

વિભુર્મહાભૂતપતિર્ મહાતેજા મહાકૃતિઃ
આસ્તે સુરવરશ્રેષ્ઠો વિધિમાસ્થાય યોગવિત્ ॥

શૃણુયાં પરયા ભક્ત્યા બ્રહ્મન્નેતદશેષતઃ
વક્તુમર્હસિ ધર્મિષ્ઠ યશો નારાયણાત્મકમ્ ॥

શ્રદ્ધયા ચોપવિષ્ટાનાં ભગવન્વક્તુમર્હસિ ॥

નારાયણસ્ય યશસઃ શ્રવણે યા તવ સ્પૃહા
તદ્વંશ્યાન્વયભૂતસ્ય ન્યાય્યં રવિકુલર્ષભ ॥

શૃણુષ્વાદિપુરાણેષુ વેદેભ્યશ્ચ યથા શ્રુતમ્
બ્રાહ્મણાનાં ચ વદતાં શ્રુત્વા વૈ સુમહાત્મનામ્ ॥

યથા ચ તપસા દૃષ્ટ્વા બૃહસ્પતિસમદ્યુતિઃ
પરાશરસુતઃ શ્રીમાન્ ગુરુર્દ્વૈપાયનો ઽબ્રવીત્ ॥

તત્તે ઽહં કથયિષ્યામિ યથાશક્તિ યથાશ્રુતિ
યદ્વિજ્ઞાતું મયા શક્યમ્ ઋષિમાત્રેણ સત્તમાઃ ॥

કઃ સમુત્સહતે જ્ઞાતું પરં નારાયણાત્મકમ્
વિશ્વાયનશ્ચ યદ્બ્રહ્મા ન વેદયતિ તત્ત્વતઃ ॥

તત્કર્મ વિશ્વવેદાનાં તદ્રહસ્યં મહર્ષીણામ્
તમીશં સર્વયજ્ઞાનાં તત્તત્ત્વં સર્વદર્શિનામ્
તદધ્યાત્મવિદાં ચિન્ત્યં નરકં ચ વિકર્મિણામ્ ॥

અધિદૈવં ચ યદ્દૈવમ્ અધિયજ્ઞં સુસંજ્ઞિતમ્
તદ્ભૂતમધિભૂતં ચ તત્પરં પરમર્ષીણામ્ ॥

સ યજ્ઞો વેદનિર્દિષ્ટસ્ તત્તપઃ કવયો વિદુઃ
યઃ કર્તા કારકો બુદ્ધિર્ મનઃ ક્ષેત્રજ્ઞ એવ ચ ॥

પ્રણવઃ પુરુષઃ શાસ્તા એકશ્ચેતિ વિભાવ્યતે
પ્રાણઃ પઞ્ચવિધશ્ચૈવ ધ્રુવ અક્ષર એવ ચ ॥

કાલઃ પાકશ્ચ પક્તા ચ દ્રષ્ટા સ્વાધ્યાય એવ ચ
ઉચ્યતે વિવિધૈર્દેવૈઃ સ એવાયં ન તત્પરમ્ ॥

સ એવ ભગવાન્સર્વં કરોતિ વિકરોતિ ચ
સો ઽસ્માન્કારયતે સર્વાન્ સો ઽત્યેતિ વ્યાકુલીકૃતાન્ ॥

યજામહે તમેવાદ્યં તમેવેચ્છામ નિર્વૃતાઃ
યો વક્તા યચ્ચ વક્તવ્યં યચ્ચાહં તદ્બ્રવીમિ વઃ ॥

શ્રૂયતે યચ્ચ વૈ શ્રાવ્યં યચ્ચાન્યત્પરિજલ્પ્યતે
યાઃ કથાશ્ચૈવ વર્તન્તે શ્રુતયો વાથ તત્પરાઃ
વિશ્વં વિશ્વપતિર્યશ્ચ સ તુ નારાયણઃ સ્મૃતઃ ॥

યત્સત્યં યદમૃતમક્ષરં પરં યદ્ યદ્ભૂતં પરમમિદં ચ યદ્ભવિષ્યત્
યત્કિંચિચ્ ચરમચરં યદસ્તિ ચાન્યત્ તત્સર્વં પુરુષવરઃ પ્રભુઃ પુરાણઃ ॥