મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 158

એવમુક્ત્વા ગિરિસુતા માતા મે સ્નેહવત્સલા
પ્રવેશં લભતે નાન્યા નારી કમલલોચને ॥

ઇત્યુક્તા તુ તદા દેવી ચિન્તયામાસ ચેતસા
ન સા નારીતિ દૈત્યો ઽસૌ વાયુર્મે યામભાષત ॥

વૃથૈવ વીરકઃ શપ્તો મયા ક્રોધપરીતયા
અકાર્યં ક્રિયતે મૂઢૈઃ પ્રાયઃ ક્રોધસમીરિતૈઃ ॥

ક્રોધેન નશ્યતે કીર્તિઃ ક્રોધો હન્તિ સ્થિરાં શ્રિયમ્
અપરિચ્છિન્નતત્ત્વાર્થા પુત્રં શાપિતવત્યહમ્
વિપરીતાર્થબુદ્ધીનાં સુલભો વિપદોદયઃ ॥

સંચિન્ત્યૈવમુવાચેદં વીરકં પ્રતિ શૈલજા
લજ્જાસજ્જવિકારેણ વદનેનામ્બુજત્વિષા ॥

અહં વીરક તે માતા મા તે ઽસ્તુ મનસો ભ્રમઃ
શંકરસ્યાસ્મિ દયિતા સુતા તુહિનભૂભૃતઃ ॥

મમ ગાત્રચ્છવિભ્રાન્ત્યા મા શઙ્કાં પુત્ર ભાવય
તુષ્ટેન ગૌરતા દત્તા મમેયં પદ્મજન્મના ॥

મયા શપ્તો ઽસ્યવિદિતે વૃત્તાન્તે દૈત્યનિર્મિતે
જ્ઞાત્વા નારીપ્રવેશં તુ શંકરે રહસિ સ્થિતે ॥

ન નિવર્તયિતું શક્યઃ શાપઃ કિં તુ બ્રવીમિ તે
શીઘ્રમેષ્યસિ માનુષ્યાત્ સ ત્વં કામસમન્વિતઃ ॥

શિરસા તુ તતો વન્દ્ય માતરં પૂર્ણમાનસઃ
ઉવાચોદિતપૂર્ણેન્દુ દ્યુતિં ચ હિમશૈલજામ્ ॥

નતસુરાસુરમૌલિમિલન્મણિ પ્રચયકાન્તિકરાલનખાઙ્કિતે
નગસુતે શરણાગતવત્સલે તવ નતો ઽસ્મિ નતાર્તિવિનાશિનિ ॥

તપનમણ્ડલમણ્ડિતકંધરે પૃથુસુવર્ણસુવર્ણનગદ્યુતે
વિષભુજંગનિષઙ્ગવિભૂષિતે ગિરિસુતે ભવતીમહમાશ્રયે ॥

જગતિ કઃ પ્રણતાભિમતં દદૌ ઝટિતિ સિદ્ધનુતે ભવતી યથા
જગતિ કાં ચ ન વાઞ્છતિ શંકરો ભુવનધૃત્તનયે ભવતીં યથા ॥

વિમલયોગવિનિર્મિતદુર્જય સ્વતનુતુલ્યમહેશ્વરમણ્ડલે
વિદલિતાન્ધકબાન્ધવસંહતિઃ સુરવરૈઃ પ્રથમં ત્વમભિષ્ટુતા ॥

સિતસટાપટલોદ્ધતકંધરા ભરમહામૃગરાજરથસ્થિતા
વિમલશક્તિમુખાનલપિઙ્ગલા યતભુજૌઘવિપિષ્ટમહાસુરા ॥

નિગદિતા ભુવનૈરિતિ ચણ્ડિકા જનનિ શુમ્ભનિશુમ્ભનિષૂદની
પ્રણતચિન્તિતદાનવદાનવ પ્રમથનૈકરતિસ્તરસા ભુવિ ॥

વિયતિ વાયુપથે જ્વલનોજ્જ્વલે ઽવનિતલે તવ દેવિ ચ યદ્વપુઃ
તદજિતે ઽપ્રતિમે પ્રણમામ્યહં ભુવનભાવિનિ તે ભવવલ્લભે ॥

જલધયો લલિતોદ્ધતવીચયો હુતવહદ્યુતયશ્ચ ચરાચરમ્
ફણસહસ્રભૃતશ્ચ ભુજંગમાસ્ ત્વદભિધાસ્યતિ મય્યભયંકરાઃ ॥

ભગવતિ સ્થિરભક્તજનાશ્રયે પ્રતિગતો ભવતીચરણાશ્રયમ્
કરણજાતમિહાસ્તુ મમાચલં નુતિલવાપ્તિફલાશયહેતુતઃ ॥

પ્રશમમેહિ મમાત્મજવત્સલે તવ નમો ઽસ્તુ જગત્ત્રયસંશ્રયે
ત્વયિ મમાસ્તુ મતિઃ સતતં શિવે શરણગો ઽસ્મિ નતો ઽસ્મિ નમો ઽસ્તુ તે ॥

પ્રસન્ના તુ તતો દેવી વીરકસ્યેતિ સંસ્તુતા
પ્રવિવેશ શુભં ભર્તુર્ ભવનં ભૂધરાત્મજા ॥

અથ રુદ્રો મહાગૌરીં ગૌરીં દૃષ્ટ્વા તુ સુન્દરીમ્
ચિત્તવ્યામોહનાકારાં કરીન્દ્રોન્મત્તગામિનીમ્ ॥

પૂર્ણચન્દ્રાનનાં તન્વીં નિતમ્બોરુઘનસ્તનીમ્
મધ્યે ક્ષામાં તથાક્ષીણ લાવણ્યામૃતવર્ષિણીમ્ ॥

સર્વાભરણપૂર્વાઙ્ગીં મદો મન્દેન કારિણીમ્
સકામઃ શઙ્કિતો દીનો રૌદ્રો વીરો ભયાનકઃ ॥

કરુણાહાસ્યબીભત્સ કિંચિત્કિંચિદ્ધરો ઽભવત્
જિઘાંસુર્દેવવાક્યેન ભૈરવં કૃતવાન્વપુઃ ॥

સા ચાપિ ભૈરવી જાતા દેવસ્ય પ્રતિરૂપિણી
તસ્યા રૂપસહસ્રાણિ દદર્શ ગિરિગોચરઃ ॥

ગ્રસ્તે સહસ્રરૂપાણાં તારારૂપે પ્રદર્શિતે
પાર્વત્યા ચાથ નિઃશઙ્કઃ શંકરો વાભવત્તતઃ ॥

દૃષ્ટ્વા જગન્મયીં તાં તુ રરામ સુરતપ્રિયઃ
વિરહોત્કણ્ઠિતાં ભાર્યાં પ્રાપ્ય ભૂયો હિમાત્મજામ્ ॥

યાવદ્વર્ષસહસ્રાન્તમ્ ઉભયો રહસિસ્થયોઃ
નાનાકરણબદ્ધોત્થા ક્રીડાસીત્ સંતતા તયોઃ ॥

દ્વારસ્થો વીરકો દેવાન્ હરદર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ
વ્યસર્જયત્ સ્વકાન્યેવ ગૃહાણ્યાદરપૂર્વકમ્ ॥

નાસ્ત્યત્રાવસરો દેવા દેવ્યા સહ વૃષાકપિઃ
નિભૃતઃ ક્રીડતીત્યુક્તા યયુસ્તે ચ યથાગતમ્ ॥

ગતે વર્ષસહસ્રે તુ દેવાસ્ત્વરિતમાનસાઃ
જ્વલનં ચોદયામાસુર્ જ્ઞાતું શંકરચેષ્ટિતમ્ ॥

પ્રવિશ્ય જાલરન્ધ્રેણ શુકરૂપી હુતાશનઃ
દદૃશે શયને શર્વં રતં ગિરિજયા સહ ॥

દદૃશે તં ચ દેવેશો હુતાશં શુકરૂપિણમ્
તમુવાચ મહાદેવઃ કિંચિત્કોપસમન્વિતઃ ॥

નિષિક્તમર્ધં દેવ્યાં મે શુક્રસ્ય શુકવિગ્રહ
લજ્જયા વિરતિસ્થાયાં ત્વમર્ધં પિબ પાવક ॥

યસ્માત્તુ ત્વત્કૃતો વિઘ્નસ્ તસ્માત્ત્વય્યુપપદ્યતે
ઇત્યુક્તઃ પ્રાઞ્જલિર્વહ્નિર્ અપિબદ્વીર્યમાહિતમ્ ॥

તેનાપૂર્યત તાન્દેવાંસ્ તત્તત્કાયવિભેદતઃ
વિપાટ્ય જઠરં તેષાં વીર્યં માહેશ્વરં તતઃ ॥

નિષ્ક્રાન્તે તપ્તહેમાભં વિતતં શંકરાશ્રમે
તસ્મિન્સરો મહજ્જાતં વિમલં બહુયોજનમ્ ॥

પ્રોત્ફુલ્લહેમકમલં નાનાવિહગનાદિતમ્
તચ્છ્રુત્વા તુ તતો દેવી હેમદ્રુમમહાજલમ્ ॥

જગામ કૌતુકાવિષ્ટા તત્સરઃ કનકામ્બુજમ્
તત્ર કૃત્વા જલક્રીડાં તદબ્જકૃતશેખરા ॥

ઉપવિષ્ટા તતસ્તસ્ય તીરે દેવી સખીયુતા
પાતુકામા ચ તત્તોયં સ્વાદુ નિર્મલપઙ્કજમ્ ॥

અપશ્યત્કૃત્તિકાઃ સ્નાતાઃ ષડર્કદ્યુતિસંનિભાઃ
પદ્મપત્રે તુ તદ્વારિ ગૃહીત્વોપસ્થિતા ગૃહમ્ ॥

હર્ષાદુવાચ પશ્યામિ પદ્મપત્રે સ્થિતં પયઃ
તતસ્તા ઊચુરખિલં કૃત્તિકા હિમશૈલજામ્ ॥

દાસ્યામો યદિ તે ગર્ભઃ સમ્ભૂતો યો ભવિષ્યતિ
સો ઽસ્માકમપિ પુત્રઃ સ્યાદ્ અસ્મન્નામ્ના ચ વર્તતામ્
ભવેલ્લોકેષુ વિખ્યાતઃ સર્વેષ્વપિ શુભાનને ॥

ઇત્યુક્તોવાચ ગિરિજા કથં મદ્ગાત્રસંભવઃ
સર્વૈરવયવૈર્યુક્તો ભવતીભ્યઃ સુતો ભવેત્ ॥

તતસ્તાં કૃત્તિકા ઊચુર્ વિધાસ્યામો ઽસ્ય વૈ વયમ્
ઉત્તમાન્યુત્તમાઙ્ગાનિ યદ્યેવં તુ ભવિષ્યતિ ॥

ઉક્તા વૈ શૈલજા પ્રાહ ભવત્વેવમનિન્દિતાઃ
તતસ્તા હર્ષસમ્પૂર્ણાઃ પદ્મપત્રસ્થિતં પયઃ ॥

તસ્યૈ દદુસ્તયા ચાપિ તત્પીતં ક્રમશો જલમ્
પીતે તુ સલિલે તસ્મિંસ્ તતસ્તસ્મિન્સરોવરે ॥

વિપાટ્ય દેવ્યાશ્ચ તતો દક્ષિણાં કુક્ષિમુદ્ગતઃ
નિશ્ચક્રામાદ્ભુતો બાલઃ સર્વલોકવિભાસકઃ ॥

પ્રભાકરપ્રભાકારઃ પ્રકાશકનકપ્રભઃ
ગૃહીતનિર્મલોદગ્ર શક્તિશૂલઃ ષડાનનઃ ॥

દીપ્તો મારયિતું દૈત્યાન્ કુત્સિતાન્કનકચ્છવિઃ
એતસ્માત્કારણાદ્દૈવઃ કુમારશ્ચાપિ સો ઽભવત્ ॥