મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 156

દેવીં સાપશ્યદ્ આયાન્તીં સખીં માતુર્વિભૂષિતામ્
કુસુમમોદિનીં નામ તસ્ય શૈલસ્ય દેવતામ્ ॥

સાપિ દૃષ્ટ્વા ગિરિસુતાં સ્નેહવિક્લવમાનસા
ક્વ પુત્રિ ગચ્છસીત્યુચ્ચૈર્ આલિઙ્ગ્યોવાચ દેવતા ॥

સા ચાસ્યૈ સર્વમાચખ્યૌ શંકરાત્કોપકારણમ્
પુનશ્ચોવાચ ગિરિજા દેવતાં માતૃસંમતામ્ ॥

નિત્યં શૈલાધિરાજસ્ય દેવતા ત્વમનિન્દિતે
સર્વતઃ સંનિધાનં તે મમ ચાતીવ વત્સલા ॥

અતસ્તુતે પ્રવક્ષ્યામિ યદ્વિધેયં તદા ધિયા
અન્યસ્ત્રીસંપ્રવેશસ્તુ ત્વયા રક્ષ્યઃ પ્રયત્નતઃ ॥

રહસ્યત્ર પ્રયત્નેન ચેતસા સતતં ગિરૌ
પિનાકિનઃ પ્રવિષ્ટાયાં વક્તવ્યં મે ત્વયાનઘે ॥

તતો ઽહં સંવિધાસ્યામિ યત્કૃત્યં તદનન્તરમ્
ઇત્યુક્તા સા તથેત્યુક્ત્વા જગામ સ્વગિરિં શુભમ્ ॥

ઉમાપિ પિતુરુદ્યાનં જગામાદ્રિસુતા દ્રુતમ્
અન્તરિક્ષં સમાવિશ્ય મેઘમાલામિવ પ્રભા ॥

તતો વિભૂષણાન્યસ્ય વૃક્ષવલ્કલધારિણી
ગ્રીષ્મે પઞ્ચાગ્નિસંતપ્તા વર્ષાસુ ચ જલોષિતા ॥

શૈશિરાસુ ચ રાત્રીષુ શુષ્કસ્થણ્ડિલશાયિની
એવં સાધયતી તત્ર તપસા સંવ્યવસ્થિતા ॥

જ્ઞાત્વા તુ તાં ગિરિસુતાં દૈત્યસ્તત્રાન્તરે વશી
અન્ધકસ્ય સુતો દૃપ્તઃ પિતુર્વધમનુસ્મરન્ ॥

દેવાન્સર્વાન્વિજિત્યાજૌ બકભ્રાતા રણોત્કટઃ
આડિર્નામાન્તરપ્રેક્ષી સતતં ચન્દ્રમૌલિનઃ ॥

આજગામામરરિપુઃ પુરં ત્રિપુરઘાતિનઃ
સ તત્રાગત્ય દદૃશે વીરકં દ્વાર્યવસ્થિતમ્ ॥

વિચિન્ત્યાસીદ્વરં દત્તં સ પુરા પદ્મજન્મના
હતે તદાન્ધકે દૈત્યે ગિરિશેનામરદ્વિષિ ॥

આડિશ્ચકાર વિપુલં તપઃ પરમદારુણમ્
તમાગત્યાબ્રવીદ્બ્રહ્મા તપસા પરિતોષિતઃ ॥

કિમાડે દાનવશ્રેષ્ઠ તપસા પ્રાપ્તુમિચ્છસિ
બ્રહ્માણમાહ દૈત્યસ્તુ નિર્મૃત્યુત્વમહં વૃણે ॥

ન કશ્ચિચ્ ચ વિના મૃત્યું નરો દાનવ વિદ્યતે
યતસ્તતો ઽપિ દૈત્યેન્દ્ર મૃત્યુઃ પ્રાપ્યઃ શરીરિણા ॥

ઇત્યુક્તો દૈત્યસિંહસ્તુ પ્રોવાચામ્બુજસંભવમ્
રૂપસ્ય પરિવર્તો મે યદા સ્યાત્પદ્મસંભવ ॥

તદા મૃત્યુર્મમ ભવેદ્ અન્યથા ત્વમરો હ્યહમ્
ઇત્યુક્તસ્તુ તદોવાચ તુષ્ટઃ કમલસંભવઃ ॥

યદા દ્વિતીયો રૂપસ્ય વિવર્તસ્તે ભવિષ્યતિ
તદા તે ભવિતા મૃત્યુર્ અન્યથા ન ભવિષ્યતિ ॥

ઇત્યુક્તો ઽમરતાં મેને દૈત્યસૂનુર્ મહાબલઃ
તસ્મિન્કાલે તુ સંસ્મૃત્ય તદ્વધોપાયમાત્મનઃ ॥

પરિહર્તું દૃષ્ટિપથં વીરકસ્યાભવત્તદા
ભુજંગરૂપી રન્ધ્રેણ પ્રવિવેશ દૃશઃ પથમ્ ॥

પરિહૃત્ય ગણેશસ્ય દાનવો ઽસૌ સુદુર્જયઃ
અલક્ષિતો ગણેશેન પ્રવિષ્ટો ઽથ પુરાન્તકમ્ ॥

ભુજગરૂપં સંત્યજ્ય બભૂવાથ મહાસુરઃ
ઉમારૂપી છલયિતું ગિરિશં મૂઢચેતનઃ ॥

કૃત્વા માયાં તતો રૂપમ્ અપ્રતર્ક્યમનોહરમ્
સર્વાવયવસમ્પૂર્ણં સર્વાભિજ્ઞાનસંવૃતમ્ ॥

કૃત્વા મુખાન્તરે દન્તાન્ દૈત્યો વજ્રોપમાન્દૃઢાન્
તીક્ષ્ણાગ્રાન્ બુદ્ધિમોહેન ગિરિશં હન્તુમુદ્યતઃ ॥

કૃત્વોમારૂપસંસ્થાનં ગતો દૈત્યો હરાન્તિકમ્
પાપો રમ્યાકૃતિશ્ચિત્ર ભૂષણામ્બરભૂષિતઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા ગિરિશસ્તુષ્ટસ્ તદાલિઙ્ગ્ય મહાસુરમ્
મન્યમાનો ગિરિસુતાં સર્વૈરવયવાન્તરૈઃ ॥

અપૃચ્છત્સાધુ તે ભાવો ગિરિપુત્રિ ન કૃત્રિમઃ
યા ત્વં મદાશયં જ્ઞાત્વા પ્રાપ્તેહ વરવર્ણિની ॥

ત્વયા વિરહિતં શૂન્યં મન્યમાનો જગત્ત્રયમ્
પ્રાપ્તા પ્રસન્નવદના યુક્તમેવંવિધં ત્વયિ ॥

ઇત્યુક્તો દાનવેન્દ્રસ્તુ તદાભાષત્સ્મયઞ્છનૈઃ
ન ચાબુધ્યદભિજ્ઞાનં પ્રાયસ્ત્રિપુરઘાતિનઃ ॥

યાતાસ્મ્યહં તપશ્ચર્તું વાલ્લભ્યાય તવાતુલમ્
રતિશ્ચ તત્ર મે નાભૂત્ તતઃ પ્રાપ્તા ત્વદન્તિકમ્ ॥

ઇત્યુક્તઃ શંકરઃ શઙ્કાં કાંચિત્પ્રાપ્યાવધારયત્
હૃદયેન સમાધાય દેવઃ પ્રહસિતાનનઃ ॥

કુપિતા મયિ તન્વઙ્ગી પ્રકૃત્યા ચ દૃઢવ્રતા
અપ્રાપ્તકામા સમ્પ્રાપ્તા કિમેતત્સંશયો મમ ॥

ઇતિ ચિન્ત્ય હરસ્તસ્યા અભિજ્ઞાનં વિધારયન્
નાપશ્યદ્વામપાર્શ્વે તુ તદઙ્ગે પદ્મલક્ષણમ્ ॥

લોમાવર્તં તુ રચિતં તતો દેવઃ પિનાકધૃક્
અબુધ્યદ્દાનવીં માયામ્ આકારં ગૂહયંસ્તતઃ ॥

મેઢ્રે વજ્રાસ્ત્રમાદાય દાનવં તમસૂદયત્
અબુધ્યદ્વીરકો નૈવ દાનવેન્દ્રં નિષૂદિતમ્ ॥

હરેણ સૂદિતં દૃષ્ટ્વા સ્ત્રીરૂપં દાનવેશ્વરમ્
અપરિચ્છિન્નતત્ત્વાર્થા શૈલપુત્ર્યૈ ન્યવેદયત્ ॥

દૂતેન મારુતેનાશુ ગામિના નગદેવતા
શ્રુત્વા વાયુમુખાદ્દેવી ક્રોધરક્તવિલોચના
અશપદ્વીરકં પુત્રં હૃદયેન વિદૂયતા ॥