મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 152

તસ્મિન્વિનિહતે દૈત્યે ગ્રસને લોકનાયકે
નિર્મર્યાદમયુધ્યન્ત હરિણા સહ દાનવાઃ ॥

પટ્ટિશૈર્મુશલૈઃ પાશૈર્ ગદાભિઃ કુણપૈરપિ
તીક્ષ્ણાનનૈશ્ચ નારાચૈશ્ ચક્રૈઃ શક્તિભિરેવ ચ ॥

તાનસ્ત્રાન્દાનવૈર્મુક્તાંશ્ ચિત્રયોધી જનાર્દનઃ
એકૈકં શતશશ્ચક્રે બાણૈરગ્નિશિખોપમૈઃ ॥

તતઃ ક્ષીણાયુધપ્રાણા દાનવા ભ્રાન્તચેતસઃ
અસ્ત્રાણ્યાદાતુમભવન્ન્ અસમર્થા યદા રણે ॥

તદા મૃતૈર્ગજૈરશ્વૈર્ જનાર્દનમયોધયન્
સમન્તાત્કોટિશો દૈત્યાઃ સર્વતઃ પ્રત્યયોધયન્ ॥

બહુ કૃત્વા વપુર્વિષ્ણુઃ કિંચિચ્છાન્તભુજો ઽભવત્
ઉવાચ ચ ગરુત્મન્તં તસ્મિન્સુતુમુલે રણે ॥

ગરુત્મન્કચ્ચિદશ્રાન્તસ્ ત્વમસ્મિન્નપિ સામ્પ્રતમ્
યદ્યશ્રાન્તો ઽસિ તદ્યાહિ મથનસ્ય રથં પ્રતિ ॥

શ્રાન્તો ઽસ્યથ મુહૂર્તં ત્વં રણાદપસૃતો ભવ
ઇત્યુક્તો ગરુડસ્તેન વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥

આસસાદ રણે દૈત્યં મથનં ઘોરદર્શનમ્
દૈત્યસ્ત્વભિમુખં દૃષ્ટ્વા શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ ॥

જઘાન ભિન્દિપાલેન શિતબાણેન વક્ષસિ
તત્પ્રહારમચિન્ત્યૈવ વિષ્ણુસ્તસ્મિન્મહાહવે ॥

જઘાન પઞ્ચભિર્બાણૈર્ માર્જિતૈશ્ચ શિલાશિતૈઃ
પુનર્દશભિર્ આકૃષ્ટૈસ્ તં તતાડ સ્તનાન્તરે ॥

વિદ્ધો મર્મસુ દૈત્યેન્દ્રો હરિબાણૈરકમ્પત
સ મુહૂર્તં સમાશ્વાસ્ય જગ્રાહ પરિઘં તદા ॥

જઘ્ને જનાર્દનં ચાપિ પરિઘેણાગ્નિવર્ચસા
વિષ્ણુસ્તેન પ્રહારેણ કિંચિદાઘૂર્ણિતો ઽભવત્ ॥

તતઃ ક્રોધવિવૃત્તાક્ષો ગદાં જગ્રાહ માધવઃ
મથનં સરથં રોષાન્ નિષ્પિપેષાથ રોષતઃ ॥

સ પપાતાથ દૈત્યેન્દ્રઃ ક્ષયકાલે ઽચલો યથા
તસ્મિન્નિપતિતે ભૂમૌ દાનવે વીર્યશાલિનિ ॥

અવસાદં યયુર્દૈત્યાઃ કર્દમે કરિણો યથા
તતસ્તેષુ વિપન્નેષુ દાનવેષ્વતિમાનિષુ ॥

પ્રકોપાદ્રક્તનયનો મહિષો દાનવેશ્વરઃ
પ્રત્યુદ્યયૌ હરિં રૌદ્રઃ સ્વબાહુબલમાસ્થિતઃ ॥

તીક્ષ્ણધારેણ શૂલેન મહિષો હરિમર્દયન્
શક્ત્યા ચ ગરુડં વીરો મહિષો ઽભ્યહનદ્ધૃદિ ॥

તતો વ્યાવૃત્ય વદનં મહાચલગુહાનિભમ્
ગ્રસ્તુમૈચ્છદ્રણે દૈત્યઃ સ ગરુત્મન્તમચ્યુતમ્ ॥

અથાચ્યુતો ઽપિ વિજ્ઞાય દાનવસ્ય ચિકીર્ષિતમ્
વદનં પૂરયામાસ દિવ્યૈરસ્ત્રૈર્મહાબલઃ ॥

મહિષસ્યાથ સસૃજે બાણૌઘં ગરુડધ્વજઃ
પિધાય વદનં દિવ્યૈર્ દિવ્યાસ્ત્રપરિમન્ત્રિતૈઃ ॥

સ તૈર્બાણૈરભિહતો મહિષો ઽચલસંનિભઃ
પરિવર્તિતકાયો ઽધઃ પપાત ન મમાર ચ ॥

મહિષં પતિતં દૃષ્ટ્વા ભૂમૌ પ્રોવાચ કેશવઃ
મહિષાસુર મત્તસ્ત્વં વધં નાસ્ત્રૈરિહાર્હસિ ॥

યોષિદ્વધ્યઃ પુરોક્તો ઽસિ સાક્ષાત્કમલયોનિના
ઉત્તિષ્ઠ જીવિતં રક્ષ ગચ્છાસ્માત્સંગરાદ્દ્રુતમ્ ॥

તસ્મિન્પરાઙ્મુખે દૈત્યે મહિષે શુમ્ભદાનવઃ
સંદષ્ટૌષ્ઠપુટઃ કોપાદ્ ભ્રુકુટીકુટિલાનનઃ ॥

નિર્મથ્ય પાણિના પાણિં ધનુરાદાય ભૈરવમ્
સજ્યં ચકાર સ ધનુઃ શરાંશ્ચાશીવિષોપમાન્ ॥

સ ચિત્રયોધી દૃઢમુષ્ટિપાતસ્ તતસ્તુ વિષ્ણું ગરુડં ચ દૈત્યઃ
બાણૈર્જ્વલદ્વહ્નિશિખાનિકાશૈઃ ક્ષિપ્તૈરસંખ્યૈઃ પરિઘાતહીનૈઃ ॥

વિષ્ણુશ્ચ દૈત્યેન્દ્રશરાહતો ઽપિ ભુશુણ્ડિમાદાય કૃતાન્તતુલ્યામ્
તયા ભુશુણ્ડ્યા ચ પિપેષ મેષં શુમ્ભસ્ય પત્ત્રં ધરણીધરાભમ્ ॥

તસ્માદવપ્લુત્ય હતાચ્ચ મેષાદ્ ભૂભૌ પદાતિઃ સ તુ દૈત્યનાથઃ
તતો મહીસ્થસ્ય હરિઃ શરૌઘાન્ મુમોચ કાલાનલતુલ્યભાસઃ ॥

શરૈસ્ત્રિભિસ્તસ્ય ભુજં બિભેદ ષડ્ભિશ્ચ શીર્ષં દશભિશ્ચ કેતુમ્
વિષ્ણુર્વિકૃષ્ટૈઃ શ્રવણાવસાનં દૈત્યસ્ય વિવ્યાધ વિવૃત્તનેત્રઃ ॥

સ તેન વિદ્ધો વ્યથિતો બભૂવ દૈત્યેશ્વરો વિસ્રુતશોણિતૌઘઃ
તતો ઽસ્ય કિંચિચ્ ચલિતસ્ય ધૈર્યાદ્ ઉવાચ શઙ્ખામ્બુજશાર્ઙ્ગપાણિઃ ॥

કુમારિવધ્યો ઽસિ રણં વિમુઞ્ચ શુમ્ભાસુર સ્વલ્પતરૈરહોભિઃ
વધં ન મત્તો ઽર્હસિ ચેહ મૂઢ વૃથૈવ કિં યુદ્ધસમુત્સુકો ઽસિ ॥

જમ્ભો વચો વિષ્ણુમુખાન્નિશમ્ય નિમિશ્ચ નિષ્પેષ્ટુમિયેષ વિષ્ણુમ્
ગદામથોદ્યમ્ય નિમિઃ પ્રચણ્ડાં જઘાન ગાઢાં ગરુડં શિરસ્તઃ ॥

શુમ્ભો ઽપિ વિષ્ણું પરિઘેણ મૂર્ધ્નિ પ્રમૃષ્ટરત્નૌઘવિચિત્રભાસા
તૌ દાનવાભ્યાં વિષમૈઃ પ્રહારૈર્ નિપેતુરુર્વ્યાં ઘનપાવકાભૌ ॥

તત્કર્મ દૃષ્ટ્વા દિતિજાસ્તુ સર્વે જગર્જુરુચ્ચૈઃ કૃતસિંહનાદાઃ
ધનૂંષિ ચાસ્ફોટ્ય સુરાભિઘાતૈર્ વ્યદારયન્ભૂમિમપિ પ્રચણ્ડાઃ
વાસાંસિ ચૈવાદુધુવુઃ પરે તુ દધ્મુશ્ચ શઙ્ખાનકગોમુખૌઘાન્ ॥

અથ સંજ્ઞામવાપ્યાશુ ગરુડો ઽપિ સકેશવઃ
પરાઙ્મુખો રણાત્તસ્માત્ પલાયત મહાજવઃ ॥