મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 102

નૈર્મલ્યં ભાવશુદ્ધિશ્ચ વિના સ્નાનં ન વિદ્યતે
તસ્માન્મનોવિશુદ્ધ્યર્થં સ્નાનમાદૌ વિધીયતે ॥

અનુદ્ધૃતૈરુદ્ધૃતૈર્વા જલૈઃ સ્નાનં સમાચરેત્
તીર્થં ચ કલ્પયેદ્વિદ્વાન્ મૂલમન્ત્રેણ મન્ત્રવિત્
નમો નારાયણાયેતિ મૂલમન્ત્ર ઉદાહૃતઃ ॥

દર્ભપાણિસ્તુ વિધિના આચાન્તઃ પ્રયતઃ શુચિઃ
ચતુર્હસ્તસમાયુક્તં ચતુરસ્રં સમન્તતઃ
પ્રકલ્પ્યાવાહયેદ્ ગઙ્ગામ્ એભિર્મન્ત્રૈર્વિચક્ષણઃ ॥

વિષ્ણોઃ પાદપ્રસૂતાસિ વૈષ્ણવી વિષ્ણુદેવતા
પાહિ નસ્ ત્વેનસસ્ તસ્માદ્ આજન્મમરણાન્તિકાત્ ॥

તિસ્રઃ કોટ્યો ઽર્ધકોટી ચ તીર્થાનાં વાયુરબ્રવીત્
દિવિ ભુવ્યન્તરિક્ષે ચ તાનિ તે સન્તિ જાહ્નવિ ॥

નન્દિનીત્યેવ તે નામ દેવેષુ નલિનીતિ ચ
દક્ષા પૃથ્વી ચ વિહગા વિશ્વકાયામૃતા શિવા ॥

વિદ્યાધરી સુપ્રશાન્તા તથા વિશ્વપ્રસાદિની
ક્ષેમા ચ જાહ્નવી ચૈવ શાન્તા શાન્તિપ્રદાયિની ॥

એતાનિ પુણ્યનામાનિ સ્નાનકાલે પ્રકીર્તયેત્
ભવેત્સંનિહિતા તત્ર ગઙ્ગા ત્રિપથગામિની ॥

સપ્તવારાભિજપ્તેન કરસમ્પુટયોજિતઃ
મૂર્ધ્નિ કુર્યાજ્જલં ભૂયસ્ ત્રિચતુષ્પઞ્ચસપ્તકમ્
સ્નાનં કુર્યાન્મૃદા તદ્વદ્ આમન્ત્ર્ય તુ વિધાનતઃ ॥

અશ્વક્રાન્તે રથક્રાન્તે વિષ્ણુક્રાન્તે વસુંધરે
મૃત્તિકે હર મે પાપં યન્મયા દુષ્કૃતં કૃતમ્ ॥

ઉદ્ધૃતાસિ વરાહેણ કૃષ્ણેન શતબાહુના
મૃત્તિકે બ્રહ્મદત્તાસિ કાશ્યપેનાભિમન્ત્રિતા
આરુહ્ય મમ ગાત્રાણિ સર્વં પાપં પ્રચોદય ॥

મૃત્તિકે દેહિ નઃ પુષ્ટિં ત્વયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્
નમસ્તે સર્વલોકાનાં પ્રભવારણિ સુવ્રતે ॥

એવં સ્નાત્વા તતઃ પશ્ચાદ્ આચમ્ય ચ વિધાનતઃ
ઉત્થાય વાસસી શુક્લે શુદ્ધે તુ પરિધાય વૈ
તતસ્તુ તર્પણં કુર્યાત્ ત્રૈલોક્યાપ્યાયનાય વૈ ॥

દેવા યક્ષાસ્તથા નાગા ગન્ધર્વાપ્સરસો ઽસુરાઃ
ક્રૂરાઃ સર્પાઃ સુપર્ણાશ્ચ તરવો જમ્બુકાઃ ખગાઃ ॥

વાય્વાધારા જલાધારાસ્ તથૈવાકાશગામિનઃ
નિરાધારાશ્ચ યે જીવા યે તુ ધર્મરતાસ્તથા ॥

તેષામાપ્યાયનાયૈતદ્ દીયતે સલિલં મયા
કૃતોપવીતી દેવેભ્યો નિવીતી ચ ભવેત્તતઃ ॥

મનુષ્યાંસ્તર્પયેદ્ભક્ત્યા બ્રહ્મપુત્રાનૃષીંસ્તથા
સનકશ્ચ સનન્દશ્ચ તૃતીયશ્ચ સનાતનઃ ॥

કપિલશ્ચાસુરિશ્ચૈવ વોઢુઃ પઞ્ચશિખસ્તથા
સર્વે તે તૃપ્તિમાયાન્તુ મદ્દત્તેનામ્બુના સદા ॥

મરીચિમત્ર્યઙ્ગિરસં પુલસ્ત્યં પુલહં ક્રતુમ્
પ્રચેતસં વસિષ્ઠં ચ ભૃગું નારદમેવ ચ
દેવબ્રહ્મઋષીન્ સર્વાંસ્ તર્પયેદ્ અક્ષતૌદકૈઃ ॥

અપસવ્યં તતઃ કૃત્વા સવ્યં જાન્વાચ્ય ભૂતલે
અગ્નિષ્વાત્તાસ્તથા સૌમ્યા હવિષ્મન્તસ્તથોષ્મપાઃ ॥

સુકાલિનો બર્હિષદસ્ તથાન્યે વાજ્યપાઃ પુનઃ
સંતર્પ્યાઃ પિતરો ભક્ત્યા સતિલોદકચન્દનૈઃ ॥

યમાય ધર્મરાજાય મૃત્યવે ચાન્તકાય ચ
વૈવસ્વતાય કાલાય સર્વભૃતક્ષયાય ચ ॥

ઔદુમ્બરાય દધ્નાય નીલાય પરમેષ્ઠિને
વૃકોદરાય ચિત્રાય ચિત્રગુપ્તાય વૈ નમઃ
દર્ભપાણિસ્તુ વિધિના પિતૄન્સંતર્પયેદ્બુધઃ ॥

પિત્રાદીન્નામગોત્રેણ તથા માતામહાનપિ
સંતર્પ્ય વિધિના ભક્ત્યા ઇમં મન્ત્રમુદીરયેત્ ॥

યે ઽબાન્ધવા બાન્ધવા વા યે ઽન્યજન્મનિ બાન્ધવાઃ
તે તૃપ્તિમખિલાં યાન્તુ યશ્ ચાસ્મત્તો ઽભિવાઞ્છતિ ॥

તતશ્ચાચમ્ય વિધિવદ્ આલિખેત્પદ્મમગ્રતઃ
અક્ષતાભિઃ સપુષ્પાભિઃ સજલારુણચન્દનમ્
અર્ઘ્યં દદ્યાત્પ્રયત્નેન સૂર્યનામાનિ કીર્તયેત્ ॥

નમસ્તે વિષ્ણુરૂપાય નમો વિષ્ણુમુખાય વૈ
સહસ્રરશ્મયે નિત્યં નમસ્તે સર્વતેજસે ॥

નમસ્તે શિવ સર્વેશ નમસ્તે સર્વવત્સલ
જગત્સ્વામિન્નમસ્તે ઽસ્તુ દિવ્યચન્દનભૂષિત ॥

પદ્માસન નમસ્તે ઽસ્તુ કુણ્ડલાઙ્ગદભૂષિત
નમસ્તે સર્વલોકેશ જગત્સર્વં વિબોધસે ॥

સુકૃતં દુષ્કૃતં ચૈવ સર્વં પશ્યસિ સર્વગ
સત્યદેવ નમસ્તે ઽસ્તુ પ્રસીદ મમ ભાસ્કર ॥

દિવાકર નમસ્તે ઽસ્તુ પ્રભાકર નમો ઽસ્તુ તે
એવં સૂર્યં નમસ્કૃત્ય ત્રિઃ કૃત્વાથ પ્રદક્ષિણમ્
દ્વિજં ગાં કાઞ્ચનં સ્પૃષ્ટ્વા તતો વિષ્ણુગૃહં વ્રજેત્ ॥