મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 1

પાતાલાદુત્પતિષ્ણોર્ મકરવસતયો યસ્ય પુચ્છાભિઘાતાદ્ ઊર્ધ્વં બ્રહ્માણ્ડખણ્ડવ્યતિકરવિહિતવ્યત્યયેનાપતન્તિ
વિષ્ણોર્મત્સ્યાવતારે સકલવસુમતીમણ્ડલં વ્યશ્નુવાનાસ્ તસ્યાસ્યોદીરિતાનાં ધ્વનિર્ અપહરતાદ્ અશ્રિયં વઃ શ્રુતીનામ્ ॥

નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્
દેવીં સરસ્વતીં ચૈવ તતો જયમ્ ઉદીરયેત્ ॥

અજો ઽપિ યઃ ક્રિયાયોગાન્ નારાયણ ઇતિ સ્મૃતઃ
ત્રિગુણાય ત્રિવેદાય નમસ્ તસ્મૈ સ્વયમ્ભુવે ॥

સૂતમેકાગ્રમાસીનં નૈમિષારણ્યવાસિનઃ
મુનયો દીર્ઘસત્ત્રાન્તે પપ્રચ્છુર્ દીર્ઘસંહિતામ્ ॥

પ્રવૃત્તાસુ પુરાણીષુ ધર્મ્યાસુ લલિતાસુ ચ
કથાસુ શૌનકાદ્યાસ્ તુ અભિનન્દ્ય મુહુર્મુહુઃ ॥

કથિતાનિ પુરાણાનિ યાન્યસ્માકં ત્વયાનઘ
તાન્યેવામૃતકલ્પાનિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે પુનઃ ॥

કથં સસર્જ ભગવંલ્ લોકનાથશ્ચરાચરમ્
કસ્માચ્ચ ભગવાન્ વિષ્ણુર્ મત્સ્યરૂપત્વમ્ આશ્રિતઃ ॥

ભૈરવત્વં ભવસ્યાપિ પુરારિત્વં ચ કેન હિ
કસ્ય હેતોઃ કપાલિત્વં જગામ વૃષભધ્વજઃ ॥

સર્વમ્ એતત્ સમાચક્ષ્વ સૂત વિસ્તરશઃ ક્રમાત્
ત્વદ્વાક્યેનામૃતસ્યેવ ન તૃપ્તિરિહ જાયતે ॥

પુણ્યં પવિત્રમ્ આયુષ્યમ્ ઇદાનીં શૃણુત દ્વિજાઃ
માત્સ્યં પુરાણમખિલં યજ્જગાદ ગદાધરઃ ॥

પુરા રાજા મનુર્ નામ ચીર્ણવાન્ વિપુલં તપઃ
પુત્રે રાજ્યં સમારોપ્ય ક્ષમાવાન્ રવિનન્દનઃ ॥

મલયસ્યૈકદેશે તુ સર્વાત્મગુણસંયુતઃ
સમદુઃખસુખો વીરઃ પ્રાપ્તવાન્ યોગમ્ ઉત્તમમ્ ॥

બભૂવ વરદશ્ ચાસ્ય વર્ષાયુતશતે ગતે
વરં વૃણીષ્વ પ્રોવાચ પ્રીતઃ સ કમલાસનઃ ॥

એવમુક્તો ઽબ્રવીદ્ રાજા પ્રણમ્ય સ પિતામહમ્
એકમ્ એવાહમ્ ઇચ્છામિ ત્વત્તો વરમનુત્તમમ્ ॥

ભૂતગ્રામસ્ય સર્વસ્ય સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ
ભવેયં રક્ષણાયાલં પ્રલયે સમુપસ્થિતે ॥

એવમસ્ત્વિતિ વિશ્વાત્મા તત્રૈવાન્તરધીયત
પુષ્પવૃષ્ટિઃ સુમહતી ખાત્પપાત સુરાર્પિતા ॥

કદાચિદાશ્રમે તસ્ય કુર્વતઃ પિતૃતર્પણમ્
પપાત પાણ્યોર્ ઉપરિ શફરી જલસંયુતા ॥

દૃષ્ટ્વા તચ્છફરીરૂપં સ દયાલુર્મહીપતિઃ
રક્ષણાયાકરોદ્યત્નં સ તસ્મિન્કરકોદરે ॥

અહોરાત્રેણ ચૈકેન ષોડશાઙ્ગુલવિસ્તૃતઃ
સો ઽભવન્મત્સ્યરૂપેણ પાહિ પાહીતિ ચાબ્રવીત્ ॥

સ તમાદાય મણિકે પ્રાક્ષિપજ્જલચારિણમ્
તત્રાપિ ચૈકરાત્રેણ હસ્તત્રયમ્ અવર્ધત ॥

પુનઃ પ્રાહાર્તનાદેન સહસ્રકિરણાત્મજમ્
સ મત્સ્યઃ પાહિ પાહીતિ ત્વામહં શરણં ગતઃ ॥

તતઃ સ કૂપે તં મત્સ્યં પ્રાહિણોદ્ રવિનન્દનઃ
યદા ન માતિ તત્રાપિ કૂપે મત્સ્યઃ સરોવરે ॥

ક્ષિપ્તો ઽસૌ પૃથુતામાગાત્ પુનર્ યોજનસંમિતામ્
તત્રાપ્યાહ પુનર્ દીનઃ પાહિ પાહિ નૃપોત્તમ ॥

તતઃ સ મનુના ક્ષિપ્તો ગઙ્ગાયામપ્યવર્ધત
યદા તદા સમુદ્રે તં પ્રાક્ષિપન્મેદિનીપતિઃ ॥

યદા સમુદ્રમખિલં વ્યાપ્યાસૌ સમુપસ્થિતઃ
તદા પ્રાહ મનુર્ભીતઃ કો ઽપિ ત્વમસુરેશ્વરઃ ॥

અથવા વાસુદેવસ્ત્વમ્ અન્ય ઈદૃક્કથં ભવેત્
યોજનાયુતવિંશત્યા કસ્ય તુલ્યં ભવેદ્વપુઃ ॥

જ્ઞાતસ્ત્વં મત્સ્યરૂપેણ માં ખેદયસિ કેશવ
હૃષીકેશ જગન્નાથ જગદ્ધામ નમો ઽસ્તુ તે ॥

એવમુક્તઃ સ ભગવાન્ મત્સ્યરૂપી જનાર્દનઃ
સાધુ સાધ્વિતિ ચોવાચ સમ્યગ્જ્ઞાતસ્ ત્વયાનઘ ॥

અચિરેણૈવ કાલેન મેદિની મેદિનીપતે
ભવિષ્યતિ જલે મગ્ના સશૈલવનકાનના ॥

નૌર્ ઇયં સર્વદેવાનાં નિકાયેન વિનિર્મિતા
મહાજીવનિકાયસ્ય રક્ષણાર્થં મહીપતે ॥

સ્વેદાણ્ડજોદ્ભિદો યે વૈ યે ચ જીવા જરાયુજાઃ
અસ્યાં નિધાય સર્વાંસ્ તાન્ અનાથાન્ પાહિ સુવ્રત ॥

યુગાન્તવાતાભિહતા યદા ભવતિ નૌર્ નૃપ
શૃઙ્ગે ઽસ્મિન્મમ રાજેન્દ્ર તદેમાં સંયમિષ્યસિ ॥

તતો લયાન્તે સર્વસ્ય સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ
પ્રજાપતિસ્ત્વં ભવિતા જગતઃ પૃથિવીપતે ॥

એવં કૃતયુગસ્યાદૌ સર્વજ્ઞો ધૃતિમાન્નૃપઃ
મન્વન્તરાધિપશ્ચાપિ દેવપૂજ્યો ભવિષ્યસિ ॥