માર્કંડેય પુરાણ · અધ્યાય 82

ઇતિ શ્રીમાર્કણ્ડેયપુરાણે સાવર્ણિકે મન્વન્તરે દેવીમાહાત્મ્યે મધુકૈટભવધો નામ એકાશીતિતમો ઽધ્યાયઃ
દ્વ્યશીતિતમો ઽધ્યાયઃ- 82
ઋષિરુવાચ
દેવાસુરમભૂદ્ યુદ્ધં પૂર્ણમબ્દશતં પુરા ।
મહિષે ઽસુરાણામધિપે દેવાનાં ચ પુરન્દરે

તત્રાસુરૈર્મહાવીર્યૈર્દેવસૈન્યં પરાજિતમ્ ।
જિત્વા ચ સકલાન્ દેવાનિન્દ્રો ઽબૂન્મહિષાસુરઃ

તતઃ પરાજિતા દેવાઃ પદ્મયોનિં પ્રજાપતિમ્ ।
પુરસ્કૃત્ય ગતાસ્તત્ર યત્રેશ-ગરુડધ્વજૌ

યથાવૃત્તં તયોસ્તદ્વન્મહિષાસુરચેષ્ટિતમ્ ।
ત્રિદશાઃ કથયામાસુર્દેવાભિભવવિસ્તરમ્

સૂર્યેન્દ્રગ્ન્યનિલેન્દૂનાં યમસ્ય વરુણસ્ય ચ ।
અન્યેષાં ચાધિકારાન્ સ સ્વયમેવાધિતિષ્ઠિતિ

સ્વર્ગાન્નિરાકૃતાઃ સર્વે તેન દેવગણા ભુવિ ।
વિચરન્તિ યથા મર્ત્યા મહિષેણ દુરાત્મના

એતદ્વઃ કથિતં સર્વમમરારિવિચેષ્ટિતમ્ ।
શરણં વઃ પ્રપન્નાઃ સ્મો વધસ્તસ્ય વિચિન્ત્યતામ્

ઋષિરુવાચ
ઇત્થં નિશમ્ય દેવાનાં વચાંસિ મધુસૂદનઃ ।
ચકાર કોપં શમ્ભુશ્ચ ભ્રુકુટીકુટિલાનનૌ

તતો ઽતિકોપપૂર્ણસ્ય ચક્રિણો વદનાત્તતઃ ।
નિશ્ચક્રામ મહત્તેજો બ્રહ્મણઃ શઙ્કરસ્ય ચ

અન્યેષાઞ્ચૈવ દેવાનાં શક્રાદીનાં શરીરતઃ ।
નિર્ગતં સુમહત્તેજસ્તચ્ચૈક્યં સમગચ્છત

અતીવ તેજસઃ કૂટં જ્વલન્તમિવ પર્વતમ્ ।
દદૃશુસ્તે સુરાસ્તત્ર જ્વાલાવ્યાપ્તદિગન્તરમ્

અતુલં તત્ર તત્તેજઃ સર્વદેવશરીરજમ્ ।
એકસ્થં તદભૂન્નારી વ્યાપ્તલોકત્રયં ત્વિષા

યદભૂચ્છામ્ભવં તેજસ્તેનાજાયત તન્મુખમ્ ।
યામ્યેન ચાભવન્ કેશા બહવો વિષ્ણુતેજસા

સૌમ્યેન સ્તનયોર્યુગ્મં મધ્યં ચૈન્દ્રેણ ચાભવત્ ।
વારુણેન ચ જઙ્ઘોરૂ નિતમ્બસ્તેજસા ભુવઃ

બ્રહ્મણસ્તેજસા પાદૌ તદઙ્ગુલ્યોર્ઽકતેજસા ।
વસૂનાઞ્ચ કરાઙ્ગુલ્યઃ કૌબેરેણ ચ નાસિકા

તસ્યાસ્તુ દન્તાઃ સમ્ભૂતાઃ પ્રાજાપત્યેન તેજસા ।
નયનત્રિતયં જજ્ઞે તથા પાવકતેજસા

ભ્રુવૌ ચ સન્ધ્યયોસ્તેજઃ શ્રવણાવનિલસ્ય ચ ।
અન્યેષાં ચૈવ દેવાનાં સમ્ભવસ્તેજસાં શિવા

તતઃ સમસ્તદેવાનાં તેજોરાશિસમુદ્ભવામ્ ।
તાં વિલોક્ય મુદં પ્રાપુરમરા મહિષાર્દિતાઃ

તતો દેવા દદુસ્તસ્યૈ સ્વાનિ સ્વાન્યાયુધાનિ ચ ।
ઊચુર્જયજયેત્યુચ્ચૈર્જયન્તીં તે જયૈષિણઃ

શૂલં શૂલાદ્વિનિષ્કૃષ્ય દદૌ તસ્યૈ પિનાકધૃક્ ।
ચક્રં ચ દત્તવાન્ કૃષ્ણઃ સમુત્પાદ્ય સ્વચક્રતઃ

શઙ્ખઞ્ચ વરુણઃ શક્તિં દદૌ તસ્યૈ હુતાશનઃ ।
મારુતો દત્તવાંશ્ચાપં બાણપૂર્ણે તથેષુધી

વજ્રમિન્દ્રઃ સમુત્પાદ્ય કુલિશાદમરાધિપઃ ।
દદૌ તસ્યૈ સહસ્રાક્ષો ઘણ્ટામૈરાવતાદ્ ગજાત્

કાલદણ્ડાદ્યમો દણ્ડં માશં ચામ્બુપતિર્દદૌ ।
પ્રજાપતિશ્ચાક્ષમાલાં દદૌ બ્રહ્મા કમણ્ડલુમ્

સમસ્તરોમકૂપેષુ નિજરશ્મીન્ દિવાકરઃ ।
કાલખ્ચ દત્તવાન્ ખડ્ગં તસ્યાશ્ચર્મ ચ નિર્મલમ્

ક્ષીરોદશ્ચામલં હારમજરે ચ તથામ્બરે ।
ચૂડામણિં તથા દિવ્યં કુણ્ડલે કટકાનિ ચ

અર્ધચન્દ્રં તથા શુભ્રં કેયૂરાન્ સર્વબાહુષુ ।
નૂપુરૌ વિમલૌ તદ્વદ્ ગ્રૈવેયકમનુત્તમમ્ ।
અઙ્ગુલીયકરત્નાનિ સમસ્તાસ્વઙ્ગુલીષુ ચ

વિશ્વકર્મા દદૌ તસ્યૈ પરશુઞ્ચાતિનિર્મલમ્ ।
અસ્ત્રાણ્યનેકરૂપાણિ તથાભેદ્યં ચ દંશનમ્

અમ્લાનપઙ્કજાં માલાં શિરસ્યુરસિ ચાપરામ્ ।
અદદજ્જલધિસ્તસ્યૈ પઙ્કજં ચાતિશોભનમ્

હિમવાન્ વાહનં સિંહં રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ।
દદાવશૂન્યં સુરયા પાનપાત્રં ધનાધિપઃ

શેષશ્ચ સર્વનાગેશો મહામણિવિભૂષિતમ્ ।
નાગહારં દદૌ તસ્યૈ ધત્તે યઃ પૃથિવીમિમામ્

અન્યૈરપિ સુરૈર્દેવી ભૂષણૈરાયુધૈસ્તથા ।
સંમાનિતા નનાદોચ્ચૈઃ સાટ્ટહાસં મુહુર્મુહુઃ

તસ્યા નાદેન ઘોરેણ કૃત્સ્ત્રમાપૂરિતં નભઃ ।
અમાયતાતિમહતા પ્રતિશબ્દો મહાનભૂત્

ચુક્ષુભુઃ સકલા લોકાઃ સમુદ્રાશ્ચ ચકમ્પિરે ।
ચચાલ વસુધા ચેલુઃ સકલાશ્ચ મહીધરાઃ

જયેતિ દેવાશ્ચ મુદા તામૂચુઃ સિંહવાહિનીમ્ ।
તુષ્ટુવુર્મુનયશ્ચૈનાં ભક્તિનમ્રાત્મમૂર્તયઃ

દૃષ્ટ્વા સમસ્તં સંક્ષુબ્ધં ત્રૈલોક્યમમરારયઃ ।
સન્નદ્ધાખિલસૈન્યાસ્તે સમુત્તસ્થુરુદાયુધાઃ

આઃ કિમેતદિતિ ક્રોધાદાભાષ્ય મહિષાસુરઃ ।
અભ્યધાવત તં શબ્દમશેષૈરસુરૈર્વૃતઃ

સ દદર્શ તતો દેવીં વ્યાપ્તલોકત્રયાં ત્વિષા ।
પાદાક્રાન્ત્યા નતભુવં કિરીટોલ્લિખિતામ્બરામ્

ક્ષોભિતાશેષપાતાલાં ધનુર્જ્યાનિઃ સ્વનેન તામ્ ।
દિશો ભુજસહસ્રેણ સમન્તાદ્ વ્યાપ્ય સંસ્થિતામ્

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તયા દેવ્યા સુરદ્વિષામ્ ।
શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્બહુધા મુક્તૈરાદીપિતદિગન્તરમ્

મહિષાસુરસેનાનીશ્ચિક્ષુરાખ્યો મહાસુરઃ ।
યુયુધે ચામરશ્ચાન્યૈશ્ચતુરઙ્ગબલાન્વિતઃ

રથાનામયુતૈઃ ષડ્ભિરુદગ્રાખ્યો મહાસુરઃ ।
અયુધ્યતાયુતાનાઞ્ચ સહસ્રેણ મહાહનુઃ

પઞ્ચાશદ્ભિશ્ચ નિયુતૈરસિલોમા મહાસુરઃ ।
અયુતાનાં શતૈઃ ષડ્ભિર્વાષ્કલો યુયુધે રણે

ગજવાજિસહસ્રૌઘૈરનેકૈરુગ્રદર્શનઃ ।
વૃતો રથાનાં કોટ્યા ચ યુદ્ધે તસ્મિન્નયુધ્યત

બિડાલાક્ષો ઽયુતાનાઞ્ચ પઞ્ચાશદ્ભિરથાયુતૈઃ ।
યુયુધે સંયુગે તત્ર રથાનાં પરિવારિતઃ

વૃતઃ કાલો રથાનાઞ્ચ રણે પઞ્ચાશતાયુતૈઃ ।
યુયુધે સંયુગે તત્ર તાવદ્ભિઃ પરિવારિતઃ

અન્યે ચ તત્રાયુતશો રથનાગહયૈર્વૃતાઃ ।
યુયુધુઃ સંયુગે દેવ્યા સહ તત્ર મહાસુરાઃ

કોટિકોટિસહસ્રૈસ્તુ રથાનાં દન્તિનાં તથા ।
હયાનાઞ્ચ વૃતો યુદ્ધે તત્રાભૂન્મહિષાસુરઃ

તોમરૈર્ભિન્દિપાલૈશ્ચ શક્તિભિર્મુસલૈસ્તથા ।
યુયુધુઃ સંયુગે દેવ્યા ખડ્ગૈઃ પરશુપટ્ટિશૈઃ

કેચિચ્ચ ચિક્ષિપુઃ શક્તીઃ કેચિત્ પાશાંસ્તથાપરે ।
દેવીં ખડ્ગપ્રહારૈસ્તુ તે તાં હન્તું પ્રચક્રમુઃ

સાપિ દેવી તતસ્તાનિ શસ્ત્રાણ્યસ્ત્રાણિ ચણ્ડિકા ।
લીલયૈવ પ્રચિચ્છેદ નિજશસ્ત્રાસ્ત્રવર્ષિણી

અનાયસ્તાનના દેવી સ્તૂયમાના સુરર્ષિભિઃ ।
મુમોચાસુરદેહેષુ શસ્ત્રાણ્યસ્ત્રાણિ ચેશ્વરી

સો ઽપિ ક્રુદ્ધો ધુતસટો દેવ્યા વાહનકેશરી ।
ચચારાસુરસૈન્યેષુ વનેષ્વિવ હુતાશનઃ

નિશ્વસાન્મુમુચે યાંશ્ચ યુધ્યમાના રણે ઽમ્બિકા ।
ત એવ સદ્યઃ સમ્ભૂતા ગણાઃ શતસહસ્રશઃ

યુયુધુસ્તે પરશુભિર્ભિન્દિપાલાસિપટ્ટિશૈઃ ।
નાશયન્તો ઽસુરગણાન્ દેવીશક્ત્યુપબૃંહિતાઃ

અવાદયન્ત પટહાન્ ગણાઃ શઙ્ખાંસ્તથાપરે ।
મૃદઙ્ગાંશ્ચ તથૈવાન્યે તસ્મિન્ યુદ્ધમહોત્સવે

તતો દેવી ત્રિશૂલેન ગદયા શક્તિવૃષ્ટિભિઃ ।
શડ્ગાદિભિશ્ચ શતશો નિજઘાન મહાસુરાન્

પાતયામાસ ચૈવાન્યાન્ ઘણ્ટાસ્વનવિમોહિતાન્ ।
અસુરાન્ ભુવિ પાશેન બદ્ધ્વા ચાન્યાનકર્ષયત્

કેચિદ્ દ્વિધા કૃતાસ્તીક્ષ્ણૈઃ ખડ્ગપાતૈસ્તથાપરે ।
વિપોથિતા નિપાતેન ગદયા ભુવિ શેરતે

વેમુશ્ચ કેચિદ્રુધિરં મુસલે ભૃશં હતાઃ ।
કેચિન્નપાતિતા ભૂમૌ ભિન્નાઃ શૂલેન વક્ષસિ

નિરન્તરાઃ શરૌઘેણ કૃતાઃ કેચિદ્રણાજિરે ।
શૈલાનુકારિણઃ પ્રાણાન્ મુમુચુસ્ત્રિદશાર્દનાઃ

કેષાઞ્ચિદ્વાહવશ્છિન્નાશ્છિન્નગ્રીવાસ્તથાપરે ।
શિરાંસિ પેતુરન્યેષામન્યે મધ્યે વિદારિતાઃ

વિચ્છિન્નજઙ્ઘાસ્ત્વપરે પેતુરુર્વ્યાં મહાસુરાઃ ।
એકબાહ્વક્ષિચરણાઃ કેચિદ્દેવ્યા દ્વિધા કૃતાઃ

છિન્ને ઽપિ ચાન્યે શિરસિ પતિતાઃ પુનરુત્થિતાઃ ।
કબન્ધા યુયુધુર્દેવ્યા ગૃહીતપરમાયુધાઃ

નનૃતુશ્ચાપરે તત્ર યુદ્ધે તૂર્યલયાશ્રિતાઃ ।
કબન્ધાશ્છિન્નખિરસઃ ખડ્ગ-શક્ત્યૃષ્ટિપાણયઃ

તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ભાષન્તો દેવીમન્યે મહાસુરાઃ।
રુધિરૌઘવિલુપ્તાઙ્ગાઃ સંગ્રામે લોમહર્ષણે

પાતિતૈ રથનાગાશ્વૈરસુરૈશ્ચ વસુન્ધરા ।
અગમ્યા સાભવત્ તત્ર યત્રાભૂત્ સ મહારણઃ

શોણિતૌઘા મહાનદ્યઃ સદ્યસ્તત્ર વિસુસ્ત્રુવુઃ ।
મધ્યે ચાસુરસૈન્યસ્ય વારણાસુરવાજિનામ્

ક્ષણેન તન્મહાસૈન્યમસુરાણાં તથામ્બિકા ।
નિન્યે ક્ષયં યથા વહ્નિસ્તૃણદારુમહાચયમ્

સ ચ સિંહો મહાનાદમુત્સૃજન્ ધુતકેસરઃ ।
શરીરેભ્યો ઽમરારીણામસૂનિવ વિચિન્વતિ

દેવ્યા ગણૈશ્ચ તૈસ્તત્ર કૃતં યુદ્ધં તથાસુરૈઃ ।
યથૈષાં તુતુષુર્દેવાઃ પુષ્પવૃષ્ટિમુચો દિવિ