માર્કંડેય પુરાણ · અધ્યાય 52

ઇતિ શ્રીમાર્કણ્ડેયપુરાણે દુઃ સહોત્પતિસમાપનં નામૈકપઞ્ચાશૌઽધ્યાયઃ
દ્વિપઞ્ચાશો ઽધ્યાયઃ- 52
માર્કણ્ડેય ઉવાચ
ઇત્યેષ તામસઃ સર્ગો બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ ।
રુદ્રસર્ગં પ્રવક્ષ્યામિ તન્મે નિગદતઃ શૃણુ

તનયાશ્ચ તથૈવાષ્ટૌ પત્ન્યઃ પુત્રાશ્ચ તે તથા ।
કલ્પાદાવાત્મનસ્તુલ્યં સુતં પ્રધ્યાયતઃ પ્રભોઃ

પ્રાદુરાસીદથાઙ્કે ઽસ્ય કુમારો નીલલોહિતઃ ।
રુરોદ સુસ્વરં સો ઽથ દ્રવંશ્ચ દ્વિજસત્તમ

કિં રોદિષીતિ તં બ્રહ્મા રુદન્તં પ્રત્યુવાચ હ ।
નામ દેહીતિ તં સો ઽથ પ્રત્યુવાચ જગત્પતિમ્

રુદ્રસ્ત્વં દેવ ! નામ્નાસિ મા રોદીર્ધૈર્યમાવહ ।
એવમુક્તસ્તતઃ સો ઽથ સપ્તકૃત્વો રુરોદ હ

તતો ઽન્યાનિ દદૌ તસ્મૈ સપ્ત નામાનિ વૈ પ્રભુઃ ।
સ્થાનાનિ ચૈષામષ્ટાનાં પત્નીઃ પુત્રાંશ્ચ વૈ દ્વિજ

ભવં શર્વં તથેશાનં તથા પશુપતિં પ્રભુઃ ।
ભીમમુગ્રં મહાદેવમુવાચ સ પિતામહઃ

ચક્રે નામાન્યથૈતાનિ સ્થાનાન્યેષાઞ્ચકાર હ ।
સૂર્યો જલં મહી વહ્નિર્વાયુરાકાશમેવ ચ

દીક્ષિતો બ્રાહ્મણઃ સોમ ઇત્યેતાસ્તનવઃ ક્રમાત્ ।
સુવર્ચલા તથૈવોમા વિકેશી ચાપરા સ્વધા

સ્વાહા દિશસ્તથા દીક્ષા રોહિણી ચ યથાક્રમમ્ ।
સૂર્યાદીનાં દ્વિજશ્રેષ્ઠ ! રુદ્રાદ્યૈર્નામભિઃ સહ

શનૈશ્ચરસ્તથા શુક્રો લોહિતાઙ્ગો મનોજવઃ ।
સ્કન્દઃ સર્ગો ઽથ સન્તાનો બુધશ્ચાનુક્રમાત્ સુતઃ

એવમ્પ્રકારો રુદ્રો ઽસૌ સતીં ભાર્યામવિન્દત ।
દક્ષકોપાચ્ચ તત્યાજ સા સતી સ્વં કલેવરમ્

હિમવદ્દુહિતા સાભૂન્મેનાયાં દ્વિજસત્તમ ।
તસ્યા ભ્રાતા તુ મૈનાકઃ સખામ્ભોધેરનુત્તમઃ

ઉપયેમે પુનશ્ચૈનામનન્યાં ભગવાન્ ભવઃ ।
દેવૌ ધાતાવિધાતારૌ ભૃગોઃ ખ્યાતિરસૂયત

શ્રિયઞ્ચ દેવદેવસ્ય પત્ની નારાયણાસ્ય યા ।
આયાતિર્નિયતિશ્ચૈવ મેરોઃ કન્યે મહાત્મનઃ

ધાતાવિધાત્રોસ્તે ભાર્યે તયોર્જાતૌ સુતાવુભૌ ।
પ્રાણશ્ચૈવ મૃકણ્ડુશ્ચ પિતા મમ મહાયશાઃ

મનસ્વિન્યામહં તસ્માત્ પુત્રો વેદશિરા મમ ।
ધૂમ્રવત્યાં સમભવત્ પ્રાણસ્યાપિ નિબોધ મે

પ્રાણસ્ય દ્યુતિમાન્ પુત્ર ઉત્પન્નસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।
અજરાશ્ચ તયોઃ પુત્રાઃ પૌત્રાશ્ચ બહવો ઽભવન્

પત્ની મરીચેઃ સમ્ભૂતિઃ પૌર્ણમાસમસૂયત ।
વિરજાઃ પર્વતશ્ચૈવ તસ્ય પુત્રૌ મહાત્મનઃ

તયોઃ પુત્રાંસ્તુ વક્ષ્યે ઽહં વંશસંકીર્તને દ્વિજ ।
સ્મૃતિશ્ચાઙ્ગિરસઃ પત્ની પ્રસૂતા કન્યકાસ્તથા

સિનીવાલી કુહૂશ્ચૈવ રાકા ભાનુમતી તથા ।
અનસૂયા તથૈવાત્રેર્જજ્ઞે પુત્રાનકલ્પષાન્

સોમં દુર્વાસસઞ્ચૈવ દત્તાત્રેયઞ્ચ યોગિનમ્ ।
પ્રીત્યાં પુલસ્ત્યભાર્યાયાં દત્તો ઽન્યસ્તત્સુતો ઽભવત્

પૂર્વજન્મનિ સો ઽગસ્ત્યઃ સ્મૃતઃ સ્વાયમ્ભુવે ઽન્તરે ।
કર્દમશ્ચાર્વવીરશ્ચ સહિષ્ણુશ્ચ સુતત્રયમ્

ક્ષમા તુ સુષુવે ભાર્યા પુલહસ્ય પ્રજાપતેઃ ।
ક્રતોસ્તુ સન્નતિર્ભાર્યા બાલખિલ્યાનસૂયત

ષષ્ટિર્યાનિ સહસ્રાણિ ઋષીણામૂર્ધ્વરેતસામ્ ।
ઊર્જાયાન્તુ વસિષ્ઠસ્ય સપ્તાજાયન્ત વૈ સુતાઃ

રજોગાત્રોર્ધ્વબાહુશ્ચ સબલશ્ચાનઘસ્તથા ।
સુતપાઃ શુક્લ ઇત્યેતે સર્વે સપ્તર્ષયઃ સ્મૃતાઃ

યો ઽસાવગ્નિરભીમાની બ્રહ્મણસ્તનયો ઽગ્રજઃ ।
તસ્માત્ સ્વાહા સુતાન્ લેભે ત્રીનુદારૌજસો દ્વિજ

પાવકં પવમાનઞ્ચ શુચિઞ્ચાપિ જલાશિનમ્ ।
તેષાન્તુ સન્તાતાવન્યે ચત્વારિંશચ્ચ પઞ્ચ ચ

કથ્યન્તે બહુશશ્ચૈતે પિતા પુત્રત્રયઞ્ચ યત્ ।
એવમેકોનપઞ્ચાશદ્ દુર્જયાઃ પરિકીર્તિતાઃ

પિતરો બ્રહ્મણા સૃષ્ટા યે વ્યાખ્યાતા મયા તવ ।
અગ્નિષ્વાત્તા બર્હિષદો ઽનગ્નયઃ સાગ્નયશ્ચ યે

તેભ્યઃ સ્વધા સુતે જજ્ઞે મેનાં વૈ ધારિણીં તથા ।
તે ઉભે બ્રહ્મવાદિન્યૌ યોગિન્યૌ ચાપ્યુભે દ્વિજ

ઉત્તમજ્ઞાનસંપન્ને સર્વૈઃ સમુદિતે ગુણૈઃ ।
ઇત્યેષા દક્ષકન્યાનાં કથિતાપત્યસંતતિઃ ।
શ્રદ્ધાવાન્ સંસ્મરન્નિત્યં પ્રજાવાનભિજાયતે