માર્કંડેય પુરાણ · અધ્યાય 32

ઇતિ શ્રીમાર્કણ્ડેયપુરાણે ઽલર્કાનુશાસને પાર્વણશ્રાદ્ધકલ્પોનામ એકત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
દ્વાત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
મદાલસોવાચ
અતઃ પરં શૃણુષ્વેમં પુત્ર ! ભક્ત્યા યદાહૃતમ્ ।
પિતૄણાં પ્રીતયે યદ્વા વર્જ્યં વા પ્રીતિકારકમ્

માસં પિતૄણાં તૃપ્તિશ્ચ હવિષ્યાન્નેન જાયતે ।
માસદ્વયં મત્સ્યમાંસૈસ્તૃપ્તિં યાન્તિ પિતામહાઃ

ત્રીન્ માસાન્ હારિણાં માંસં વિજ્ઞેયં પિતૃતૃપ્તયે ।
ચતુર્માસાંસ્તુ પુષ્ણાતિ શશસ્ય પિશિતં પિતૄન્

શાકુનં પઞ્ચ વૈ માસાન્ ષણ્માસાન્ શૂકરામિષમ્ ।
છાગલં સપ્ત વૈ માસાનૈણેયઞ્ચાષ્ટમાસિકીમ્

કરોતિ તૃપ્તિં નવ વૈ રુરોર્માંસં ન સંશયઃ ।
ગવયસ્યામિષં તૃપ્તિં કરોતિ દશમાસિકીમ્

તથૈકાદશમાસંસ્તુ ઔરભ્રં પિતૃતૃપ્તિદમ્ ।
સંવત્સરં તથા ગવ્યં પયઃ પાયસમેવ વા

વાધ્રીણસામિષં લૌહં કાલશાકન્તથા મધુ ।
દૌહિત્રામિષમન્યચ્ચ યચ્ચાન્યત્ સ્વકુલોદ્ભવૈઃ

અનન્તાં વૈ પ્રયચ્છન્તિ તૃપ્તિં ગૌરીસુતસ્તથા ।
પિતૄણાં નાત્ર સન્દેહો ગાયાશ્રાદ્ધઞ્ચ પુત્રક

શ્યામાકરાજશ્યામાકૌ તદ્વચ્ચૈવ પ્રસાતિકાઃ ।
નીવારાઃ પૌષ્કલાશ્ચૈવ ધાન્યાનાં પિતૃતૃપ્તયે

યવવ્રીહિસગોધૂમતિલા મુદ્ગાઃ સસર્ષપાઃ ।
પ્રિયઙ્ગવઃ કોવિદારા નિષ્પાવાશ્ચાતિશોભનાઃ

વર્જ્યા મર્કટકાઃ શ્રાદ્ધે રાજમાષાસ્તથાણવઃ ।
વિપ્રાષિકા મસૂરાશ્ચ શ્રાદ્ધકર્મણિ ગર્હિતાઃ

લશુનં ગૃઞ્જનઞ્ચૈવ પલાણ્ડં,પિણ્ડમૂલકમ્ ।
કરમ્ભં યાનિ ચાન્યાનિ હીનાનિ રસવર્ણતઃ

ગાન્ધારિકામલાબૂનિ લવણાન્યૂષરાણિ ચ ।
આરક્તા યે ચ નિર્યાસાઃ પ્રત્યક્ષલવણાનિ ચ

વર્જ્યાન્યેતાનિ વૈ શ્રાદ્ધે યચ્ચ વાચા ન શસ્યતે ।
યચ્ચોત્કોચાદિના પ્રાપ્તં પતિતાદ્યદુપાર્જિતમ્

અન્યાયકન્યાશુલ્કોત્થં દ્રવ્યઞ્ચાત્ર વિગર્હિતમ્ ।
દુર્ગન્ધિ ફેનિલઞ્ચામ્બુ તથૈવાલ્પતરોદકમ્

ન લભેદ્યત્ર ગૌસ્તૃપ્તિં નક્તં યચ્ચાપ્યુપાહૃતમ્ ।
યન્ન સર્વાપચોત્સૃષ્ટં યચ્ચાભોજ્યં નિપાનજમ્

તદ્વર્જ્યં સલિલં તાત ! સદૈવ પિતૃકર્મણિ ।
માર્ગમાવિકમૌષ્ટ્રઞ્ચ સર્વમૈકશફઞ્ચ યત્

માહિષઞ્ચામરઞ્ચૈવ ધેન્વા ગોશ્ચાપ્યનિર્દશમ્ ।
પિત્રર્થં મે પ્રયચ્છસ્વેત્યુક્ત્વા યચ્ચાપ્યુપાહૃતમ્

વર્જનીયં સદા સદિભસ્તત્પયઃ શ્રાદ્ધકર્મણિ ।
વર્જ્યા જન્તુમતી રૂક્ષા ક્ષિતિઃ પ્લુષ્ટા તથાગ્નિના

અનિષ્ટદુષ્ટશબ્દોગ્રદુર્ગન્ધા ચાત્ર કર્મણિ ।
કુલાપમાનકાઃ શ્રાદ્ધે વ્યાયુજ્ય કુલહિંસકાઃ

નગ્નાઃ પાતકિનશ્ચૈવ હન્યુર્દૃષ્ટ્યા પિતૃક્રિયામ્ ।
અપુમાનપવિદ્ધશ્ચ કુક્કુટો ગ્રામશૂકરઃ

શ્વા ચૈવ હન્તિ શ્રાદ્ધાનિ યાતુધાનાશ્ચ દર્શનાત્ ।
તસ્માત્ સુસંવૃતો દદ્યાત્તિલૈશ્ચાવકિરન્મહીમ્

એવં રક્ષા ભવેચ્છ્રાદ્ધે કૃતા તાતોભયોરપિ ।
શાવસૂતકસંસ્પૃષ્ટં દીર્ઘરોગિભિરેવ ચ

પતિતૈર્મલિનૈશ્ચૈવ ન પુષ્ણાતિ પિતામહાન્ ।
વર્જનીયં તથા શ્રાદ્ધે તથોદક્યાશ્ચ દર્શનમ્

મુણ્ડશૌણ્ડસમાભ્યાસો યજમાનેન યાદરાત્ ।
કેશકીટાવપન્નઞ્ચ તથાશ્વભિરવેક્ષિતમ્

પૂતિ પર્યુષિતઞ્ચૈવ વાર્તાક્યભિષવાંસ્તથા ।
વર્જનીયાનિ વૈ શ્રાદ્ધે યચ્ચ વસ્ત્રાનિલાહતમ્

શ્રદ્ધયા પરયા દત્તં પિતૄણાં નામગોત્રતઃ ।
યદાહારાસ્તુ તે જાતાસ્તદાહારત્વમેતિ તત્

તસ્માત્ શ્રદ્ધાવતા પાત્રે યચ્છસ્તં પિતૃકર્મણિ ।
યથાવચ્ચૈવ દાતવ્યં પિતૄણાં તૃપ્તિમિચ્છતા

યોગિનશ્ચ સદા શ્રાદ્ધે ભોજનીયા વિપશ્ચિતા ।
યોગાધારા હિ પિરરસ્તસ્માત્ તાન્ પૂજયેત્ સદા

બ્રાહ્મણાનાં સહસ્રેભ્યો યોગી ત્વગ્રાશની યદિ ।
યજમાનઞ્ચ ભોક્તૄંશ્ચ નૌરિવામ્ભસિ તારયેત્

પિતૃગાથાસ્તથવાત્ર ગીયન્તે બ્રહ્મવાદિભિઃ ।
યા ગીતાઃ પિતૃભિઃ પૂર્વમૈલસ્યાસીન્મહીપતેઃ

કદા નઃ સન્તતાવગ્ર્યઃ કસ્યચિદ્ ભવિતા સુતઃ ।
યો યોગિભુક્તશોષાન્નો ભુવિ પિણ્ડં પ્રદાસ્યતિ

ગયાયામથવા પિણ્ડં ખડ્ગમાંસં મહાહવિઃ ।
કાલશાકં તિલાઢ્યં વા કૃસરં માસતૃપ્તયે

વૈશ્વદેવઞ્ચ સૌમ્યઞ્ચ ખડ્ગમાંસં પરં હવિઃ ।
વિષાણવર્જ્યખડ્ગાપ્ત્યા આસૂર્યઞ્ચાશ્નુવામહે

દદ્યાત્ શ્રાદ્ધં ત્રયોદશ્યાં મઘાસુ ચ યથાવિધિ ।
મધુસર્પિઃ સમાયુક્તં પાયસં દક્ષિણાયને

તસ્માત્ સમ્પૂજયેત્ ભક્ત્યા સ્વપિતૄન્ પુત્ર માનવઃ ।
કામાનભીપ્સન્ સકલાન્ પાપાચ્ચાત્મવિમોચનમ્

વસૂન્ રુદ્રાંસ્તથાદિત્યાન્નક્ષત્રગ્રહતારકાઃ ।
પ્રીણયન્તિ મનુષ્યાણાં પિતરઃ શ્રાદ્ધતર્પિતાઃ

આયુઃ પ્રજ્ઞાં ધનં વિદ્યાં સ્વર્ગં મોક્ષં સુખાનિ ચ ।
પ્રયચ્છન્તિ તથા રાજ્યં પિતરઃ શ્રાદ્ધતર્પિતાઃ

એતત્ તે પુત્ર ! કથિતં શ્રાદ્ધકર્મ યથોદિતમ્ ।
કામ્યાનાં શ્રૂયતાં વત્સ ! શ્રાદ્ધાનાં તિથિકીર્તનમ્