માર્કંડેય પુરાણ · અધ્યાય 23

ઇતિ શ્રીમાર્કણ્ડેયપુરાણે કુવલયાશ્વીયે મદાલસાવિયોગો નામ દ્વાવિંશો ઽધ્યાયઃ
ત્રયોવિંશો ઽધ્યાયઃ
પુત્રાવૂચતુઃ
સ રાજપુત્રઃ સંપ્રાપ્ય વેગાદાત્મપુરં તતઃ ।
પિત્રોર્વવન્દિષુઃ પાદૌ દિદૃક્ષુશ્ચ મદાલસામ્

દદર્શ જનમુદ્વિગ્નમપ્રહૃષ્ટમુખં પુરઃ ।
પુનશ્ચ વિસ્મિતાકારં પ્રહૃષ્ટવદનં તતઃ

અન્યમુત્ફુલ્લનયનં દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યેતિવાદિનમ્ ।
પરિષ્વજન્તમન્યોન્યમતિકૌતૂહલાન્વિતમ્

ચિરં જીવોરુકલ્યાણ ! હતાસ્તે પરિપન્થિનઃ ।
પિત્રોઃ પ્રહ્લાદય મનસ્તથાસ્માકમકણ્ટકમ્

પુત્રાવૂચતુઃ
ઇત્યેવં વાદિભિઃ પૌરૈઃ પુરઃ પૃષ્ઠે ચ સંવૃતઃ ।
તત્ક્ષણપ્રભવાનન્દઃ પ્રવિવેશ પિતુર્ગૃહમ્

પિતા ચ તં પરિષ્વજ્ય માતા ચાન્યે ચ બાન્ધવાઃ ।
ચિરં જીવેતિ કલ્યાણીર્દદુસ્તસ્મૈ તદાશિષઃ

પ્રણિપત્ય તતઃ સો ઽથ કિમેતદિતિ વિસ્મિતઃ ।
પપ્રચ્છ પિતરં તાત ! સો ઽસ્મૈ સમ્યક્ તદુક્તવાન્

સ ભાર્યાં તાં મૃતાં શ્રુત્વા હૃદયેષ્ટાં મદાલસામ્ ।
પિતરૌ ચ પુરો દૃષ્ટ્વા લજ્જાશોકાબ્ધિમધ્યગઃ

ચિન્તયામાસ સા બાલા માં શ્રુત્વા નિધનં ગતમ્ ।
તત્યાજ જીવિતં સાધ્વી ધિઙ્માં નિષ્ઠુરમાનસમ્

નૃશંસો ઽહમનાર્યો ઽહં વિના તાં મૃગલોચનામ્ ।
મત્કૃતે નિધનં પ્રાપ્તાં યજ્જીવામ્યતિનિર્ઘૃણઃ

પુનઃ સ ચિન્તયામાસ પરિસંસ્તભ્ય માનસમ્ ।
મોહોદ્ગમમપાસ્યાશુ નિઃ શ્વસ્યોચ્છવસ્ય ચાતરઃ

મૃતેતિ સા મન્નમિત્તં ત્યજામિ યદિ જીવિતમ્ ।
કિં મયોપકૃતં તસ્યાઃ શ્લાઘ્યમેતત્તુ યોષિતામ્

યદિ રોદિમિ વા દીનો હા પ્રિયેતિ ! વદન્મુહુઃ ।
તથાપ્યશ્લાઘ્યમેતન્નો વયં હિ પુરુષાઃ કિલ

અથ શોકજડો દીનો સ્ત્રજા હીનો મલાન્વિતઃ ।
વિપક્ષસ્ય ભવિષ્યામિ તતઃ પરિભવાસ્પદમ્

મયારિશાતનં કાર્યં રાજ્ઞઃ શુશ્રુષણં પિતુઃ ।
જીવિતં તસ્ય ચાયત્તં સન્ત્યાજ્યં તત્કથં મયા

કિન્ત્વત્ર મન્યે કર્તવ્યસ્ત્યાગો ભાગસ્ય યોષિતઃ ।
સ ચાપિ નોપકારાય તન્વઙ્ગ્યાઃ કિન્તુ સર્વથા

મયા નૃશંસ્યં કર્તવ્યં નોપકાર્યપકારિ ચ ।
યા મદર્થે ઽત્યજત્ પ્રાણાંસ્તદર્થે ઽલ્પમિદં મમ

પુત્રાવૂચતુઃ
ઇતિ કૃત્વા મતિં સો ઽથ નિષ્પાદ્યોદકદાનિકમ્ ।
ક્રિયાશ્ચાનન્તરં કૃત્વા પ્રત્યુવાચ ઋતધ્વજઃ

ઋતધ્વજ ઉવાચ
યદિ સા મમ તન્વઙ્ગી ન સ્યાદ્ભાર્યા મદાલસા ।
અસ્મિન્ જન્મનિ નાન્યા મે ભવિત્રી સહચારિણી

તામૃતે મૃગશાવાક્ષીં ગન્ધર્વતનયામહમ્ ।
ન ભોક્ષ્યે યોષિતં કાઞ્ચિદિતિ સત્યં મયોદિતમ્

સદ્ધર્મચારિણીં પત્નીં તાં મુક્ત્વા ગજગામિનીમ્,।
કાઞ્ચિન્નાઙ્ગીકરિષ્યામીત્યેતત્ સત્યં મયોદિતમ્

પુત્રાવૂચતુઃ
પરિત્યજ્ય ચ સ્ત્રીભોગાન્ તાત ! સર્વંસ્તયા વિના ।
ક્રીડન્નાસ્તે સમં તુલ્યૈર્વયસ્યૈઃ શીલસમ્પદા

એતત્તસ્ય પરં કાર્યં તાત ! તત્ કેન શક્યતે ।
કર્તુમત્યર્થદુષ્પ્રાપ્યમીશ્વરૈઃ કિમુતેતરૈઃ

જડ ઉવાચ
ઇતિ વાક્યં તયોઃ શ્રુત્વા વિમર્શમગમત્પિતા ।
વિમૃશ્ય ચાહ તૌ પુત્રૌ નાગરાટ્ પ્રહસન્નિવ

નાગરાડશ્વતર ઉવાચ
યદ્યશક્યમિતિ જ્ઞાત્વા ન કરિષ્યન્તિ માનવાઃ ।
કર્મણ્યુદ્યમમુદ્યોગહાન્યા હાનિસ્તતઃ પરમ્

આરભેત નરઃ કર્મ સ્વપૌરુષમહાપયન્ ।
નિષ્પત્તિઃ કર્મણો દૈવે પૌરુષે ચ વ્યવસથિતા

તસ્માદહં તથા યત્નં કરિષ્યે પુત્રકાવિતઃ ।
તપશ્ચર્યાં સમાસ્થાય યથૈતત્ સાધ્યતે ઽચિરાત્

જડ ઉવાચ
એવમુક્ત્વા સ નાગેન્દ્રઃ પ્લક્ષાવતરણં ગિરેઃ ।
તીર્થં હિમવતો ગત્વા તપસ્તેપે સુદુશ્ચરમ્

તુષ્ટાવ ગીર્ભિશ્ચ તતસ્તત્ર દેવીં સરસ્વતીમ્ ।
તન્મના નિયતાહારો ભૂત્વા ત્રિષવણાપ્લુતઃ

અશ્વતર ઉવાચ
જગદ્ધાત્રીમહં દેવીમારિરાધયિષુઃ શુભામ્ ।
સ્તોષ્યે પ્રણમ્ય શિરસા બ્રહ્મયોનિં સરસ્વતીમ્

સદસદ્દેવિ ! સય્ કિઞ્ચિન્મોક્ષવચ્ચાર્થવત્ પદમ્ ।
તત્સર્વં ત્વય્યસંયોગં યોગવદ્દેવિ ! સંસ્થિતમ્

ત્વમક્ષરં પરં દેવિ ! યત્ર સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
અક્ષરં પરમં દેવિ ! સંસ્થિતં પરમાણુવત્

અક્ષરં પરમં બ્રહ્મ વિશ્વઞ્ચૈતત્ ક્ષરાત્મકમ્ ।
દારુણ્યવસ્થિતો વહ્નિર્ભૌમાશ્ચ પરમાણવઃ

તથા ત્વયિ સ્થિતં બ્રહ્મ જગચ્ચેદમશેષતઃ ।
ઓઙ્કારાક્ષરસંસ્થાનં યત્તુ દેવિ ! સ્થિરાસ્થિરમ્

તત્ર માત્રાત્રયં સર્વમસ્તિ યદ્દેવિ નાસ્તિ ચ ।
ત્રયો લોકાસ્ત્રયો વેદાસ્ત્રૈવિદ્યં પાવકત્રયમ્

ત્રીણિ જ્યોતીંષિ વર્ણાશ્ચ ત્રયો ધર્માગમાસ્તથા ।
ત્રયો ગુણાસ્ત્રયઃ શબ્દસ્ત્રયો વેદાસ્તથાશ્રમાઃ

ત્રયઃ કાલાસ્તથાવસ્થાઃ પિતરો ઽહર્નિશાદયઃ ।
એતન્માત્રાત્રયં દેવિ ! તવ રૂપં સરસ્વતિ

વિભિન્નદર્શિનામાદ્યા બ્રહ્મણો હિ સનાતનાઃ ।
સોમસંસ્થા હવિઃ સંસ્થાઃ પાકસંસ્થાશ્ચ સપ્ત યાઃ

તાસ્ત્વદુચ્ચારણાદ્દેવિ ! ક્રિયન્તે બ્રહ્મવાદિભિઃ ।
અનિર્દેશ્યં તથા ચાન્યદર્ધમાત્રાન્વિતં પરમ્

અવિકાર્યક્ષયં દિવ્યં પરિણામવિવર્જિતમ્ ।
તવૈતત્પરમં રૂપં યન્ન શક્યં મયોદિતુમ્

ન ચાસ્યે ન ચ તજ્જિહ્વા તામ્રોષ્ઠાદિભિરુચ્યતે ।
ઇન્દ્રો ઽપિ વસવો બ્રહ્મા ચન્દ્રાકૌ જ્યોતિરેવ ચ

વિશ્વાવાસં વિશ્વરૂપં વિશ્વેશં પરમેશ્વરમ્ ।
સાંખ્યવેદાન્તવાદોક્તં બહુશાખાસ્થિરીકૃતમ્

અનાદિમધ્યનિધનં સદસન્ન સદેવ યત્ ।
એકન્ત્વનેકં નાપ્યેકં ભવભેદસમાશ્રૈતમ્

અનાખ્યં ષડ્ગુણાખ્યઞ્ચ વર્ગાખ્યં ત્રિગુણાશ્રયમ્ ।
નાનાશક્તિમતામેકં શક્તિવૈભવિકં પરમ્

સુખાસુખં મહાસૌખ્યરૂપં ત્વયિ વિભાવ્યતે ।
એવં દેવિ ! ત્વયા વ્યાપ્તં સકલં નિષ્કલઞ્ચ યત્ ।
અદ્વૈતાવસ્થિતં બ્રહ્મ યચ્ચ દ્વૈતે વ્યવસ્થિતમ્

યેર્ઽથા નિત્યા યે વિનશ્યન્તિ ચાન્યે
યે વા સ્થૂલા યે ચ સૂક્ષ્માતિસૂક્ષ્માઃ ।
યે વા ભૂમૌ યે ઽન્તરીક્ષે ઽન્યતો વા
તેષાં તેષાં ત્વત્ત એવોપલબ્ધિઃ

યચ્ચામૂર્તં યચ્ચ મૂર્તં સમસ્તં
યદ્વા ભૂતેષ્વેકમેકઞ્ચ કિઞ્ચિત્ ।
યદ્દિવ્યસ્તિ ક્ષ્માતલે ખે ઽન્યતો વા
ત્વત્સમ્બદ્ધં ત્વત્સ્વરૈર્વ્યઞ્જનૈશ્ચ

જડ ઉવાચ
એવં સ્તુતા તદા દેવી વિષ્ણોર્જિહ્વા સરસ્વતી ।
પ્રત્યુવાચ મહાત્માનં નાગમશ્વતરં તતઃ

સરસ્વત્યુવાચ
વરં તે કમ્બલભ્રાતઃ પ્રયચ્છામ્યુરગાધિપ ! ।
તદુચ્યતાં પ્રદાસ્યામિ યત્તે મનસિ વર્તતે

અશ્વતર ઉવાચ
સહાયં દેહિ દેવિ ! ત્વં પૂર્વં કમ્બલમેવ મે ।
સમસ્તસ્વરસમ્બન્ધમુભયોઃ સંપ્રયચ્છ ચ

સરસ્વત્યુવાચ
સપ્ત સ્વરા ગ્રામરાગાઃ સપ્ત પન્નગસત્તમ ! ।
કીતકાનિ ચ સપ્તૈવ તાવતીશ્ચાપિ મૂર્ચ્છનાઃ

તાલાશ્ચૈકોનપઞ્ચાશત્તથા ગ્રામત્રયઞ્ચ યત્ ।
એતત્સર્વં ભવાન્ ગાતા કમ્બલશ્ચ તથાનઘ !

જ્ઞાસ્યસે મત્પ્રસાદેન ભુજગેન્દ્રાપરં તથા ।
ચતુર્વિધં પદં તાલં ત્રિઃ પ્રકારં લયત્રયમ્

યદિત્રયં તથાઽતોદ્યં મયા દત્તં ચતુર્વિધમ્ ।
એતદ્ભવાન્ મત્પ્રસાદાત્ પન્નગેન્દ્રાપરઞ્ચ યત્

અસ્યાન્તર્ગતમાયત્તં સ્વરવ્યઞ્જનસંમિતમ્ ।
તદશેષં મયા દત્તં ભવતઃ કમ્બલસ્ય ચ

તથા નાન્યસ્ય ભૂર્લોકે પાતાલે ચાપિ પન્નગ ।
પ્રણેતારૌ ભવન્તૌ ચ સર્વસ્યાસ્ય ભવિષ્યતઃ ।
પાતાલે દેવલોકે ચ ભૂર્લોકે ચૈવ પન્નગૌ

જડ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા સા તદા દેવી સર્વજિહ્વા સરસ્વતી ।
જગામાદર્શનં સદ્યો નાગસ્ય કમલેક્ષણા

તયોશ્ચ તદ્યથાવૃત્તં ભ્રાત્રોઃ સર્વમજાયત ।
વિજ્ઞાનમુભયોરગ્ર્યં પદતાલસ્વરાદિકમ્

તતઃ કૈલાસશૈલેન્દ્ર-શિખરસ્થિતમીશ્વરમ્ ।
ગીતકૈઃ સ્પ્તભિર્નાગૌ તન્ત્રીલયસમન્વિતૌ

આરિરાધયિષૂ દેવમનઙ્ગાઙ્ગહરં હરમ્ ।
પ્રચક્રતુઃ પરં યત્નમુભૌ સંહતવાક્કલૌ

પ્રાતર્નિશાયાં મધ્યાહ્ને સન્ધ્યયોશ્ચાપિ તત્પરૌ ।
તયોઃ કાલેન મહતા સ્તૂયમાનો વૃષધ્વજઃ

તુતોષ ગીતકૈસ્તૌ ચ પ્રાહેશો ગૃહ્યતાં વરઃ ।
તતઃ પ્રણમ્યાશ્વતરઃ કમ્બલેન સમં તદા

વ્યજ્ઞાપયન્મહાદેવં શિતિકણ્ઠમુમાપતિમ્ ।
યદિ નૌ ભગવાન્ પ્રીતો દેવદેવસ્ત્રિલોચનઃ

તતો યથાભિલષિતં વરમેનં પ્રયચ્છ નૌ ।
મૃતા કુવલયાશ્વસ્ય પત્ની દેવ ! મદાલસા

તેનૈવ વયસા સદ્યો દુહિતૃત્વં પ્રયાતુ મે ।
જાતિસ્મરા યથા પૂર્વં તદ્વત્કાન્તિસમન્વિતા ।
યોગિની યોગમાતા ચ મદ્ગેહે જાયતાં ભવ

મહાદેવ ઉવાચ
યથોક્તં પન્નગશ્રેષ્ઠ ! સર્વેમેતદ્ભવિષ્યતિ ।
મત્પ્રસાદાદસન્દિગ્ધં શ્રુણુ ચેદં ભુજઙ્ગમ

શ્રાદ્ધે તુ સમનુપ્રાપ્તે મધ્યમં પિણ્ડમાત્મના ।
ભક્ષયેથાઃ ફણિશ્રેષ્ઠ ! શુચિઃ પ્રયતમાનસઃ

ભક્ષિતે તુ તતસ્તસ્મિન્ ભવતો મધ્યમાત્ ફણાત્ ।
સમુત્પત્સ્યતિ કલ્યાણી તથારૂપા યથામૃતા

કામઞ્ચેમમભિધ્યાય કુરુ ત્વં પિતૃતર્પણમ્ ।
તત્ક્ષણાદેવ સા સુભ્રૂઃ શ્વસતો મધ્યમાત્ ફણાત્

સમુત્પત્સ્યતિ કલ્યાણી તથારૂપા યથામૃતા ।
એતચ્છ્રુત્વા તતસ્તૌ તુ પ્રણિપત્ય મહેશ્વરમ્

રસાતલં પુનઃ પ્રાપ્તૌ પરિતોષસમન્વિતૌ ।
તથા ચ કૃતવાન્ શ્રાદ્ધં સ નાગઃ કમ્બલાનુજઃ

પિણ્ડઞ્ચ મધ્યમં તદ્વદ્યથાવદુપભુક્તવાન્ ।
તઞ્ચાપિ ધ્યાયઃ કામં તતઃ સા તનુમધ્યમા

જજ્ઞે નિશ્વસતઃ સદ્યસ્તદ્રૂપા મધ્યમાત્ ફણાત્ ।
ન ચાપિ કથયામાસ કંસ્યચિત્ સ ભુજઙ્ગમઃ

અન્તર્ગૃહે તાં સુદતીં સ્ત્રીભિર્ગુપ્તામધારયત્ ।
તૌ ચાનુદિનમાગમ્ય પુત્રૌ નાગપતેઃ સુખમ્

ઋતધ્વજેન સહિતૌ ચિક્રીડાતે ઽમરાવિવ ।
એકદા તુ સુતૌ પ્રાહ નાગરાજૌ મુદાન્વિતઃ

યન્મયા પૂર્વમુક્તન્તુ ક્રિયતે કિં ન તત્તથા ।
સ રાજપુત્રો યુવયોરુપકારી મમાન્તિકમ્

કસ્માન્નાનીયતે વત્સાવુપકારાય માનદઃ ।
એવમુક્તૌ તતસ્તેન પિત્રા સ્નેહવતા તુ તૌ

ગત્વા તસ્ય પુરં સખ્યૂ રેમાતે તેન ધીમતા ।
તતઃ કુવલયાશ્વં તૌ કૃત્વા કિઞ્ચિત્કથાન્તરમ્

અબ્રૂતાં પ્રણયોપેતં સ્વગેહગમનં પ્રતિ ।
તાવાહ નૃપપુત્રો ઽસૌ નન્વિદં ભવતોર્ગૃહમ્

ધનવાહનવસ્ત્રાદિ યન્મદીયં તદેવ વામ્ ।
યત્તુ વાં વાઞ્છિતં દાતું ધનં રત્નમથાપિ વા

તદ્દોયતાં દ્વિજસુતૌ યદિ વાં પ્રણયો મયિ ।
એતાવતાહં દૈવેન વઞ્ચિતો ઽસ્મિ દુરાત્મના

યદ્ભવદ્ભ્યાં મમત્વં નો મદીયે ક્રિયતે ગૃહે ।
યદિ વાં મત્પ્રિયં કાર્યમનુગ્રાહ્યો ઽસ્મિ વાં યદિ

તદ્ધને મમ ગેહે ચ મમત્વમનુકલ્પ્યતામ્ ।
યુવયોર્યન્મદીયં તન્મામકં યુવયોઃ સ્વકમ્

એતત્ સત્યં વિજાનીતં યુવાં પ્રાણા બહિશ્ચરાઃ ।
પુનર્નૈવં વિભિન્નાર્થં વક્તવ્યં દ્વિજસત્તમૌ

મત્પ્રસાદપરૌ પ્રીત્યા શાપિતૌ હૃદયેન મે ।
તતઃ સ્નેહાર્દ્રવદનૌ તાવુભૌ નાગનન્દનૌ

ઊચતુર્નૃપતેઃ પુત્રં કિઞ્ચિત્ પ્રણયકોપિતૌ ।
ઋતધ્વજ ! ન સન્દેહો યથૈવાહ ભવાનિદમ્

તથૈવ ચાસ્મન્મનસિ નાત્ર ચિન્ત્યમતો ઽન્યથા ।
કિન્ત્વાવયોઃ સ્વયં પિત્રા પ્રોક્તમેતન્મહાત્મના

દ્રષ્ટું કુવલયાશ્વં તમિચ્છામીતિ પુનઃ પુનઃ ।
તતઃ કુવલયાશ્વો ઽસૌ સમુત્થાય વરાસનાત્ ।
યથાહ તાતેતિ વદન્ પ્રણામમકરોદ્ભુવિ

કુવલયાશ્વ ઉવાચ
ધન્યો ઽહમતિપુણ્યો ઽહં કો ઽન્યો ઽસ્તિ સદૃશો મયા ।
યત્તાતો મામભિદ્રષ્ટું કરોતિ પ્રવણં મનઃ

તદુત્તિષ્ઠત ગચ્છામસ્તાતાજ્ઞાં ક્ષણમપ્યહમ્ ।
નાતિક્રાન્તુમિહેચ્છામિ પદેભ્યાં તસ્ય શપામ્યહમ્

જડ ઉવાચ
એવમુક્ત્વા યયૌ સો ઽથ સહ તાભ્યાં નૃપાત્મજઃ ।
પ્રાપ્તશ્ચ ગોમતીં પુણ્યાં નિર્ગમ્ય નગરાદ્વહિઃ

તન્મધ્યેન યયુસ્તે વે નાગેન્દ્રનૃપનન્દનાઃ ।
મેને ચ રાજપુત્રો ઽસૌ પારે તસ્યાસ્તયોર્ગૃહમ્

તતશ્ચાકૃષ્ય પાતાલં તાભ્યાં નીતો નૃપાત્મજઃ ।
પાતાલે દદૃશે ચોભૌ સ પન્નગકુમારકૌ

ફણામણિકૃતોદ્યોતૌ વ્યક્તસ્વસ્તિકલક્ષણૌ ।
વિલોક્ય તૌ સુરૂપાઙ્ગૌ વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ

વિહસ્ય ચાબ્રવીત્ પ્રેમ્ણા સાધુ ભો દ્વિજસત્તમૌ ।
કથયામાસતુસ્તૌ ચ પિતરં પન્નગેશ્વરમ્

શાન્તમશ્વતરં નામ માનનીયં દિવૌકસામ્ ।
રમણીયં તતો ઽપસ્યત્ પાતાલં સ નૃપાત્મજઃ

કુમારૈસ્તરુણૈર્વૃદ્ધૈરુરગૈરુપશોભિતમ્ ।
તથૈવ નાગકન્યાભિઃ ક્રીડન્તીભિરિતસ્તતઃ

ચારુકુણ્ડલહારાભિસ્તારાભિર્ગગનં યથા ।
ગીતશબ્દૈસ્તથાન્યત્ર વીણાવેણુસ્વનાનુગૈઃ

મૃદઙ્ગપણવાતોદ્યં હારિવેશ્મશતાકુલમ્ ।
વીક્ષમાણઃ સ પાતાલં યયૌ શત્રુજિતઃ સુતઃ

સહ તાભ્યામભીષ્ટાભ્યાં પન્નગાભ્યામરિન્દમઃ ।
તતઃ પ્રવિશ્ય તે સર્વે નાગરાજનિવેશનમ્

દદૃશુસ્તે મહાત્માનમુરગાધિપતિં સ્થિતમ્ ।
દિવ્યમાલ્યામ્બરધરં મણિકુણ્ડલભૂષણમ્

સ્વચ્છમુક્તાફલલતાહારિહારોપશોભિતમ્ ।
કેયૂરિણં મહાભાગમાસને સર્વકાઞ્ચને

મણિવિદ્રુમવૈદૂર્ય-જાલાન્તરિતરૂપકે ।
સ તાભ્યાં દર્શિતસ્તસ્ય તાતો ઽસ્માકમસાવિતિ

વીરઃ કુવલયાશ્વો ઽયં પિત્રે ચાસૌ નિવેદિતઃ ।
તતો નનામ ચરણૌ નાગેન્દ્રસ્ય ઋતધ્વજઃ

તમુત્થાપ્ય બલાદ્ગાઢં નાગેન્દ્રઃ પરીષસ્વજે ।
મૂર્ધ્નિ ચૈનમુપાઘ્રાય ચિરં જીવેત્યુવાચ સઃ

નિહતામિત્રવર્ગશ્ચ પિત્રોઃ સુશ્રૂષણં કુરુ ।
વત્સ ! ધન્યસ્ય કથ્યન્તે પરોક્ષસ્યાપિ તે ગુણાઃ

ભવતો મમ પુત્રાભ્યામસામાન્યા નિવેદિતાઃ ।
ત્વમેવાનેન વર્ધેથા મનોવાક્કાયચેષ્ટિતૈઃ

જીવિતં ગુણિનઃ શ્લાઘ્યં જીવન્નેવ મૃતો ઽગુણઃ ।
ગુણવાન્ નિર્વૃતિં પિત્રોઃ શત્રુણાં હૃદયજ્વરમ્

કરોત્યાત્મહિતં કુર્વન્ વિશ્વાસઞ્ચ મહાજને ।
દેવતાઃ પિતરો વિપ્રા મિત્રાર્થિવિકલાદયઃ

બાન્ધવાશ્ચ તથેચ્છન્તિ જીવિતં ગુણિનશ્ચિરમ્ ।
પરિવાદનિવૃત્તાનાં દુર્ગતેષુ દયાવતામ્ ।
ગુણિનાં સફલં જન્મ સંશ્રિતાનાં વિપદ્ગતૈઃ

જડ ઉવાચ
એવમુક્ત્વા સ તં વીરં પુત્રાવિદમથાબ્રવીત્ ।
પૂજાં કુવલયાશ્વસ્ય કર્તુકામો ભુજઙ્ગમઃ

સ્નાનાદિકક્રમં કૃત્વા સર્વમેવ યથાક્રમમ્ ।
મધુપાનાદિસમ્ભોગમાહારઞ્ચ યથેપ્સિતમ્

તતઃ કુવલયાશ્વેન હૃદયોત્સવભૂતયા ।
કથયા સ્વલ્પકં કાલં સ્થાસ્યામો હૃષ્ટચેતસઃ

અનુમેન ચ તન્મૌનો વચઃ શત્રુજિતઃ સુતઃ ।
તથા ચકાર નૃપતિઃ પન્નગાનામુદારધીઃ

સમેત્ય તૈરાત્મજભૂપનન્દનૈર્
મહોરગાણામધિપઃ સ સત્યવાક્ ।
મુદાન્વિતો ઽન્નાનિ મધૂનિ ચાત્મવાન્
યથોપયોગં બુભુજે સ ભોગભુક્