માર્કંડેય પુરાણ · અધ્યાય 19

ઇતિ શ્રીમાર્કણ્ડેયપુરાણેઠગર્ગવાક્યમ્ઽ નામાષ્ટાદશો ઽધ્યાયઃ
એકોનવિંશો ઽધ્યાયઃ
પુત્ર ઉવાચ
ઇત્યૃષેર્વચનં શ્રુત્વા કાર્તવીર્યો નરેશ્વરઃ ।
દત્તાત્રેયાશ્રમં ગત્ત્વા તં ભક્ત્યા સમપૂજયત્

પાદસંવાહનાદ્યેન મધ્વાદ્યાહરણેન ચ ।
સ્ત્રક્ચન્દનાદિગન્ધામ્બુ-ફલાદ્યનયનેન ચ

તથાન્નસાધનૈસ્તસ્ય ઉચ્છિષ્ટાપોહનેન ચ ।
પરિતુષ્ટો મુનિર્ભૂતં તમુવાચ તથૈવ સઃ

યથૈવોક્તાઃ પુરા દેવા મદ્યભોગાદિકુત્સનમ્ ।
સ્ત્રી ચેયં મમ પાર્શ્વસ્થેત્યેતદ્ભોગાચ્ચ કુત્સિતમ્

સદૈવાહં ન મામેવમુપરોદ્ધું ત્વમર્હસિ ।
અશક્તમુપકારાય શક્તમારાધયસ્વ ભોઃ

જડ ઉવાચ
તેનૈવમુક્તો મુનિના સ્મૃત્વા ગર્ગવચશ્ચ તત્ ।
પ્રત્યુવાચ પ્રણમ્યૈનં સાર્તવીર્યાર્જુનસ્તદા

અર્જુન ઉવાચ
કિં માં મોહયસે દેવ ! સ્વાં માયાં સમુપાશ્રિતઃ ।
અનઘસ્ત્વં તથૈવેયં દેવી સર્વભવારણિઃ

ઇત્યુક્તઃ પ્રીતિમાન્ દેવસ્તતસ્તં પ્રત્યુવાચ હ ।
કાર્તવીર્યં મહાભાગં વશીકૃતમહીતલમ્

વરં વૃણીષ્વ ગુહ્યં મે યત્ ત્વયા સમુદીરિતમ્ ।
તેન તુષ્ટિઃ પરા જાતા ત્વય્યદ્ય મમ પાર્થિવ

યે ચ માં પૂજયિષ્યન્તિ ગન્ધમાલ્યાદિભિર્નરાઃ ।
માંસમદ્યોપહારૈશ્ચ મિષ્ટાન્નૈશ્ચાજ્યસંયુતૈઃ

લક્ષ્મીસમેતં ગીતૈશ્ચ બ્રાહ્મણાનાં તથાર્ચ્ચનૈઃ ।
વાદ્યૈર્મનોરમૈર્વોણા-વેણુ-શઙ્કાદિભિસ્તથા

તેષામહં પરાં તુષ્ટિં પુત્રદારધનાદિકમ્ ।
પ્રદાસ્યામ્યવઘાતઞ્ચ હનિષ્યામ્યવમન્યતામ્

સ ત્વં વરય ભદ્રં તે વરં યન્મસેપ્સિતમ્ ।
પ્રસાદસુમુખસ્તે ઽહં ગુહ્યનામપ્રકીર્તનાત્

કાર્તવીર્ય ઉવાચ
યદિ દેવ પ્રસન્નસ્ત્વં તત્ પ્રયચ્છર્ધિમુત્તમામ્ ।
યયા પ્રજાઃ પાલયે ઽહં ન ચાધર્મમવાપ્નુયામ્

પરાનુસરણે જ્ઞાનમપ્રતિદ્વન્દ્વતાં રણે ।
સહસ્રમાપ્તુમિચ્છામિ બાહૂનાં લઘુતાગુણમ્

અસઙ્ગા ગતયઃ સન્તુ શૈલાકાશામ્બુ-ભૂમિષુ ।
પાતાલેષુ ચ સર્વેષુ વધશ્ચાપ્યધિકાન્નરાત્

તથોન્માર્ગપ્રવૃત્તસ્ય ચાસ્તુ સન્માર્ગદેશકઃ ।
સન્તુ મે ઽતિથયઃ શ્લાઘ્યા વિત્તદાને તથાક્ષયે

અનષ્ટદ્રવ્યતા રાષ્ટ્રે મમાનુસ્મરણેન ચ ।
ત્વયિ ભક્તિર્મમૈવાસ્તુ નિત્યમવ્યભિચારિણી

દત્તાત્રેય ઉવાચ
યત્ર તે કીર્તિતાઃ સર્વે તાન્ વરાન્ સમવાપ્સ્યસિ ।
મત્પ્રસાદાચ્ચ ભવિતા ચક્રવર્તો ત્વમીશ્વરઃ

જડ ઉવાચ
પ્રણિપત્ય તતસ્તસ્મૈ દત્તાત્રેયાય સો ઽર્જુનઃ ।
આનાય્ય પ્રકૃતીઃ સમ્યગભિષેકમગૃહ્ણત

આઘોષયામાસ તદા સ્થિતો રાજ્યે સ હૈહયઃ ।
દત્તાત્રેયાત્ પરામૃદ્ધિમવાપ્યાતિબલાન્વિતઃ

અદ્યપ્રભૃતિ યઃ શસ્ત્રં મામૃતે ઽન્યો ગ્રહીષ્યતિ ।
હન્તવ્યઃ સ મયા દસ્યુઃ પરિહંસારતો ઽપિ વા

ઇત્યાજ્ઞપ્તેન તદ્રાષ્ટ્રે કશ્ચિદાયુધધૃઙ્નરઃ ।
તમૃતે પુરુષવ્યાઘ્રં બભૂવોરુપરાક્રમઃ

સ એવ ગ્રામપાલો ઽભૂત્ પશુપાલઃ સ એવ ચ ।
ક્ષેત્રપાલઃ સ એવાસીદ્ દ્વિજાતીનાઞ્ચ રક્ષિતા

તપસ્વિનાં પાલયિતા સાર્થપાલસ્તુ સો ઽભવત્ ।
દ્સ્યુ-વ્યાલાગ્રિ-શસ્ત્રાદિ-ભયેષ્વબ્ધૌ નિમજ્જતામ્

અન્યાસુ ચૈવ મગ્રાનામાપત્સુ પરવીરહા ।
સ એવ સંસ્મૃતઃ સદ્યઃ સમુદ્ધર્તાભવન્નૃણામ્

અનષ્ટદ્રવ્યતા ચાસીત્ તસ્મિન્ શાસતિ પાર્થિવે ।
તેનેષ્ટં બહુભિર્યજ્ઞૈઃ સમાપ્તવરદક્ષિણૈઃ

તેનૈવ ચ તપસ્તપ્તં સંગ્રામેષ્વભિચેષ્ટિતમ્ ।
તસ્યાર્ધિમતિમાનઞ્ચ દૃષ્ટ્વા પ્રાહાઙ્ગિરા મુનિઃ

ન નૂનં કાર્તવીર્યસ્ય ગતિં યાસ્યન્તિ પાર્થિવાઃ ।
યજ્ઞૈર્દાનૈસ્તપોભિર્વા સંગ્રામે ચાતિચેષ્ચિતૈઃ

દત્તાત્રેયાદ્દિન્ યસ્મિન્ સ પ્રાપર્ધિ નરેશ્વરઃ ।
તસ્મિંસ્તસ્મિન્ દિને યાગં દત્તાત્રેયસ્ય સો ઽકરોત્

તત્રૈવ ચ પ્રજાઃ સર્વાસ્તસ્મિન્નહનિ ભૂપતેઃ ।
તસ્યર્ધિ પરમાં દૃષ્ટ્વા યાગં ચક્રુઃ સમાધિના

ઇત્યેતત્ તસ્ય માહાત્મ્યં દત્તાત્રેયસ્ય ધીમતઃ ।
વિષ્ણોશ્ચરાચરગુરોરનન્તસ્ય મહાત્મનઃ

પ્રાદુર્ભાવાઃ પુરાણેષુ કથ્યન્તે શાર્ડ્ગધન્વિનઃ ।
અનન્તસ્યાપ્રમેયસ્ય શઙ્ખ-ચક્ર-ગદાભૃતઃ

એતસ્ય પરમં રૂપં યશ્ચિન્તયતિ માનવઃ ।
સ સુખી સ ચ સંસારાત્ સમુત્તીર્ણો ઽચિરાદ્ભવેત્

સદૈવ વૈષ્ણવાનાઞ્ચ ભક્ત્યાહં સુલભો ઽસ્મિ ભોઃ ।
ઇત્યેવં યસ્ય વૈ વાચસ્તં કથં નાશ્રયેજ્જનઃ

અધર્મસ્ય વિનાશાય ધર્માચારાર્થમેવ ચ ।
અનાદિનિધનો દેવઃ કરોતિ સ્થિતિ-પાલનમ્

તથૈવ જન્મ ચાખ્યાતમલર્કં કથયામિ તે ।
તથા ચ યોગઃ કથિતો દત્તાત્રેયેણ તસ્ય વૈ ।
પિતૃભક્તસ્ય રાજર્ષેરલર્કસ્ય મહાત્મનઃ