મઞ્જુશ્રીમૂલકલ્પ · અધ્યાય 7

બોધિસત્ત્વપિટકાવતંસકાન્મહાયાનવૈપુલ્યસૂત્રાદ્ મઞ્જુશ્રીમૂલકલ્પાત્ ષષ્ઠઃ પટલવિસરઃ । તૃતીયઃ કન્યસપટવિધાનઃ પરિસમાપ્ત ઇતિ ॥
સપ્તમઃ પટલવિસરઃ ।
અથ ખલુ મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂત ઉત્થાયાસનાદ્ ભગવન્તં શાક્યમુનિં ત્રિઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય, ભગવતશ્ચરણયોર્નિપત્ય, ભગવન્તમેવમાહ - સાધુ સાધુ ભગવતા યસ્તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્ સમ્બુદ્ધેન સુભાષિતો ઽયં ધર્મપર્યાયઃ સર્વવિદ્યાવ્રતચારિણામર્થાય હિતાય સુખાય લોકાનુકમ્પાયૈ બોધિસત્ત્વાનામુપાયકૌશલ્યતા દર્શિતા નિર્વાણોપરિગામિની વર્ત્મોપવિશેષા નિયતં બોધિપરાયણા સન્તતિર્બોધિસત્ત્વાનાં સર્વમન્ત્રાર્થચર્યાસાધનીયમેતન્મન્ત્રરહસ્યસર્વજનવિસ્તારણકરી ભવિષ્યત્યનાગતે ઽધ્વનિ નિર્વૃતે લોકગુરૌ અસ્તમિતે તથાગતાદિત્યં વંશે રિઞ્ચિતે સર્વબુદ્ધક્ષેત્રે સર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વાર્યશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈઃ અન્ધકારીભૂતે લોકભાજને, વિચ્છિન્ને આર્યમાર્ગે, સર્વવિદ્યામન્ત્રોષધિમણિરત્નોપગતે સાધુજનપરિહીણે નિરાલોકે સત્ત્વધાતૌ સત્ત્વા ભવિષ્યન્તિ કુસીદા નષ્ટસ્પૃહતયા અશ્રાદ્ધાઃ ખણ્ડકા અકલ્યાણમિત્રપરિગૃહીતાઃ શઠાઃ માયાવિનો ધૂર્તચરિતાઃ । તે ઇમં ધર્મપર્યાયં શ્રુત્વા ચ સત્રાસમાપત્સ્યન્તે । આલસ્યકૌસીદ્યાભિરતા ન શ્રદ્ધાસ્યન્તિ કામગવેષિણો ન પતીષ્યન્તિ મિથ્યાદૃષ્ટિરતાઃ । તે બહુ અપુણ્યં પ્રસવિષ્યન્તિ સદ્ધર્મપ્રતિપક્ષેપકાઃ અવીચિપરાયણાઃ ઘોરાદ્ ઘોરતરં ગતાઃ । તેષાં દુઃખિતાનામર્થાય અવશાનાં વશમાનેતા વશ્યાનાં ભયપ્રદાય ઉપાયકૌશલ્યસઙ્ગ્રહયા મન્ત્રપટવિધાનં ભાષતુ ભગવાં । યસ્યેદાનીં કાલં મન્યસે ॥
અથ ભગવાન્ શાક્યમુનિઃ મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતં સાધુકારમદાત્ । સાધુ સાધુ મઞ્જુશ્રીઃ યસ્ત્વં તથાગતમર્થં પરિપ્રષ્ટવ્યં મન્યસે । અસ્તિ મઞ્જુશ્રીઃ ત્વદીયં પરમં ગુહ્યતમં વિદ્યાવ્રતસાધનચર્યાપટલપટવિધાનવિસરં પરમહૃદયાનામર્થં પરમં ગુહ્યતમં મહાર્થં નિધાનભૂતં સર્વમન્ત્રાણાં, ષડેતે ષડાક્ષરપરમહૃદયાઃ અવિકલ્પતો તસ્મિં કાલે સિદ્ધિં ગચ્છન્તિ । તેષાં સત્ત્વાનાં દમનાય ઉપાયકૌશલ્યસમ્ભારસમન્ત્રપ્રવેશનતાય નિયતં સમ્બોધિપ્રાપણતાયા ષટ્સપ્તતિબુદ્ધકોટિભિઃ પૂર્વભાષિતમહમપ્યેતર્હિ ઇદાનીં ભાષિષ્યે । અનાગતજનતાપેક્ષાય તં શૃણુ સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુ । ભાષિષ્યે ઽહં તે । કતમં ચ તત્ ॥
અથ ખલુ ભગવાં શાક્યમુનિર્મન્ત્રં ભાષતે સ્મ - ઓમ્ વાક્યાર્થે જય । ઓમ્ વાક્યશેષે સ્વ । ઓમ્ વાક્યેયનયઃ । ઓમ્ વાક્યનિષ્ઠેયઃ । ઓમ્ વાક્યેયનમઃ । ઓમ્ વાક્યેદનમઃ । ઇત્યેતે મઞ્જુશ્રીઃ ત્વદીયષડ્મન્ત્રાઃ ષડક્ષરાઃ મહાપ્રભાવાઃ તુલ્યસમવીર્યાઃ પરમહૃદયાઃ પરમસિદ્ધાઃ બુદ્ધમિવોત્પન્નાઃ સર્વસત્ત્વાનામર્થાય સર્વબુદ્ધૈઃ સમ્પ્રભાષિતાઃ સમયગ્રસ્તાઃ સમ્પ્રચલિતાઃ સર્વકર્મિકાઃ બોધિમાર્ગાનુદેશકાઃ, તથાગતકુલે મન્ત્રપ્રવરાઃ ઉત્તમમધ્યમેતરતૃધાસમ્પ્રયુક્તાઃ સુશોભનં કર્મફલવિપાકપ્રદાઃ શાસનાન્તર્ધાનકાલસમયસિદ્ધિં યાસ્યન્તિ । સમવશરણં સદ્ધર્મનેત્રારક્ષણાર્થં યે સાધયિષ્યન્તિ, તેષાં મૂલ્યપ્રયોગેણૈવ મહારાજ્યમહાભોગૈશ્વર્યાર્થં તે સાધયિષ્યન્તિ । તેષાં ક્ષિપ્રતરં તસ્મિં કાલે તસ્મિં સમયે સિદ્ધિં યાસ્યન્તિ । અન્તતો જિજ્ઞાસનહેતોરપિ સાધનીયા હ્યેતે પરમહૃદયાઃ સંક્ષેપતઃ યથા યથા પ્રયુજ્યન્તે, તથા તથા સિદ્ધિં યાસ્યન્તિ સમાસતઃ । એષાં પટવિધાનં ભવતિ તસ્મિં કાલે તસ્મિં સમયે મહાભૈરવે પઞ્ચકષાયે સત્ત્વા ( વૈદ્ય 52 ) અલ્પપુણ્યા ભવિષ્યન્તિ । અલ્પેશાખ્યાઃ અલ્પજીવિનઃ અલ્પભોગાઃ મન્દવીર્યા ન શક્યન્તે અતિવિસ્તરતરં પટવિધાનાદીનિ કર્માણિ પ્રારભન્તુમ્ । તેષામર્થાય ભાષિષ્યે સંક્ષિપ્તતરમ્ ॥
આદૌ તાવદ્ વિક્રયેણ સૂત્રકં ક્રીત્વા, પલમાત્રમર્ધપલમાત્રં વા, હસ્તમાત્રં દીર્ઘત્વેન અર્ઘહસ્તમાત્રં તિર્યક્કર્પટં સદશં તન્તુવાયેન વાયયિતવ્યમ્ । અપગતકેશમન્યં વા નવં કર્પટખણ્ડં પ્રત્યગ્રમત ઊર્ધ્વં પથેપ્સતઃ દ્વિહસ્તચતુર્હસ્તં વા ષટ્ પઞ્ચ દશ ચાષ્ટં વા સુશુક્લં ગૃહ્ય યથેપ્સતઃ ચિત્રકરેણ ચિત્રાપયિતવ્યમ્ । અશ્લેષકૈરઙ્ગૈઃ ચન્દનકર્પૂરકુઙ્કુમસિતૈઃ પટં ચન્દનકુઙ્કુમકર્પૂરં ચૈકીકૃત્ય, નિષ્પ્રાણકેનોદકે નિઃકલુષેનાલોડ્ય નવે ભાણ્ડે પટં પ્લાવયિત્વા, દિવસત્રયં સુપિધાનં પથિ તં સ્થાપયેત્ । કૃતરક્ષાં શુચૌ દેશે આત્મનઃ શુચિર્ભૂત્વા, શુક્લપક્ષે પૂર્ણમાસ્યાં પટભાણ્ડસ્યાગ્રતઃ પૂર્વાભિમુખઃ કુશવિણ્ડકોપવિષ્ટઃ ઇમે મન્ત્રપદાઃ અષ્ટશતવારમુચ્ચારયિતવ્યાઃ । તદ્યથા - ઓમ્ હે હે ભગવં બહુરૂપધરઃ દિવ્યચક્ષુષે અવલોકય અવલોકય માં સમયમનુસ્મર કુમારરૂપધારિણે મહાબોધિસત્ત્વ કિં ચિરાયસિ । હૂં હૂં ફટ્ ફટ્ સ્વાહા । અનેન મન્ત્રેણ કૃતજાપઃ તત્રૈવ સ્વપેત । સ્વપ્ને કથયતિ સિદ્ધિરસિદ્ધિં વા ॥
તત ઉત્થાય અવિલમ્બિતસિદ્ધિનિમિત્તં સ્વપ્નં દૃષ્ટ્વા તં પટં લિખાપયેત્, ન ચેદસિદ્ધિનિમિત્તાનિ સ્વપ્નાનિ દૃશ્યન્તે । તત્ પટં તસ્માદ્ ભાણ્ડાદુદ્ધૃત્ય આતપે શોષયેત્ । શોષયિત્વા ચ ભૂયઃ અન્યે નવે ભાણ્ડે ન્યસેત્ । સગુપ્તં ચ કૃતરક્ષં ચ સ્થાપયેત્ । તતો ભૂયો તેષાં પરમહૃદયાનાં અન્યતમં મન્ત્રં ગૃહીત્વા, યથેષ્ટતઃ ષડક્ષરાણાં ભૂયો અક્ષરલક્ષં જપેત્ । તતો આશુ તત્પટં સિધ્યતીતિ ॥
આદૌ તાવત્ તં પટં ગૃહ્ય પ્રાતિહારકપક્ષે અન્યે વા શુક્લે ઽહનિ શુભનક્ષત્રસંયુક્તે શુભાયાં તિથૌ શુક્લપક્ષદિવસે વા સુશોભનૈઃ શકુનૈઃ મઙ્ગલસમ્મતાયાં રાત્રૌ અર્ધરાત્રકાલસમયે ઉપોષધિકેન ચિત્રકરેણ તં પટં ચિત્રાપયેત્ શુચૌ પ્રદેશે કર્પૂરધૂપં દહતા ॥
આદૌ તાવદાર્યમઞ્જુશ્રિયં બાલદારકાકારં પઞ્ચચીરકશિરસ્કં બાલાલઙ્કારભૂષિતં કનકવર્ણં નીલપટ્ટચલનિકાનિવસિતં નીલપટ્ટાંશુકોત્તરીયં ધર્મં દેશયમાનં સિંહાસને અર્ધપર્યઙ્કોપવિષ્ટદક્ષિણચરણં રત્નપાદપીઠસ્થં સ્થાપિતસિંહાસનોપવિષ્ટં સર્વાલઙ્કારોપેતં ચારુદર્શનં ઈષસ્મિતમુખં સાધકગતદૃષ્ટિં ચિત્રાપયેત્ ॥
દક્ષિણે પાર્શ્વે આર્યસમન્તભદ્રં સિતચામરોદ્ધૂયમાનં પ્રિયઙ્ગુશ્યામં વામહસ્તચિન્તામણિવિન્યસ્તં સર્વાઙ્ગશોભનં સર્વાલઙ્કારભૂષિતં નીલપટ્ટચલનિકાનિવસ્તં મુક્તાહારયજ્ઞોપવીતં સિકતં શ્વેતપદ્માસનસ્થં ચિઅત્રાપયિતવ્યમ્ ॥
આર્યમઞ્જુશ્રિયસ્ય વામપાર્શ્વે આર્યાવલોકિતેશ્વરઃ નીલપટ્ટવલનિકાનિવસ્તઃ સર્વાઙ્ગશોભનઃ સર્વાલઙ્કારવિભૂષિતઃ મુક્તાહારયજ્ઞોપવીતઃ વામહસ્તે શ્વેતપદ્મવિન્યસ્તઃ દક્ષિણહસ્તે સિતોદ્ધૂયમાનચમરઃ હેમદણ્ડવિન્યસ્તઃ સૌમ્યાકારઃ આર્યમઞ્જુશ્રિયગતદૃષ્ટિઃ તથૈવાર્યસમન્તભદ્રઃ શ્વેતપદ્માસનસ્થૌ ઉભાવપ્યેતૌ અભિલેખ્યૌ એકપદ્મવિટપિત્થિતૌ ॥

ત્રીણિ પદ્માનિ । મધ્યમે મૂલપદ્મકર્ણિકાયામાર્યમઞ્જુશ્રિયસ્ય સિંહાસનં રત્નપીઠં ચ । અપરસ્મિં પદ્મે આર્યસમન્તભદ્રઃ, તૃતીયે પદ્મે આર્યાવલોકિતેશ્વરઃ । શોભનં ચ તત્ પદ્મદણ્ડં મરકતપદ્માકારં અનેકપદ્મપુષ્પમુકુલિતં પત્રોપેતં વિકસિતાર્ધવિકસિતપુષ્પમહાસરાનવતપ્તોઇત્થિતં દ્વૌ નાગરાજાવષ્ટબ્ધનાભં નન્દોપનન્દસન્ધારિતં તત્ પદ્મદણ્ડં સિતવર્ણા ચ તૌ નાગરાજાનૌ સપ્તસ્ફટાવભૂષિતૌ સર્વાલઙ્કારશોભિતશરીરૌ મનુષ્યાર્ધકાયૌ અહિભોગાઙ્કિતમૂર્તયઃ આર્યમઞ્જુશ્રિયં નિરીક્ષમાણૌ જલાન્તાર્ધનિલીનૌ મણિરત્નોપશોભિતચ્છદૌ લિખાપયિતવ્યૌ ॥
સમન્તાચ્ચ મહાસરં અધસ્તાત્ સાધકઃ દક્ષિણપાર્શ્વે પટાન્તકોણે આર્યમઞ્જુશ્રિયસ્ય વત્ક્રમણ્ડલ નિરીક્ષમાણો ધૂપકટચ્છકવ્યગ્રહસ્તઃ અવનતશિરકોર્પરજાનુકાયઃ યથા વેષપર્ણતઃ, તથામભિલેખ્યમ્ ॥
ઉપરિષ્ટાદાર્યમઞ્જુશ્રિયસ્ય ઉભૌ પતાન્તકોણાભ્યાં દ્વૌ દેવપુત્રૌ માલાધારિણૌ પુષ્પમાલાગૃહીતૌ ઉત્પતમાનૌ મેઘાન્તર્નિલીનૌ મહાપુષ્પૌઘમુત્સૃજમાનૌ સુશોભનૌ અભિલેખ્યૌ ॥
સમન્તાચ્ચ તત્પટં નાગકેસરાદિભિઃ પુષ્પૈઃ પ્રકિરિતમભિલિખેત્ । યથેષ્ટશ્ચ ત્રિરૂપકાધિષ્ઠિતં વા અભિલિખેત્ । આર્યમઞ્જુશ્રીઃ ધર્મં દેશયમાનઃ આર્યસમન્તભદ્રઃ આર્યાવલોકિતેશ્વરશ્ચમરવિન્યસ્તપાણયો લિખાપયિતવ્યાઃ । યથાભિરુચિતકં વા સાધકસ્ય ત્રીણિ રૂપકાણિ અવશ્યં લિખાપયિતવ્યાનિ । યથેષ્ટાકારા વા યથાસંસ્થાનસંસ્થિતા વા સાધકસ્ય યથા યથા રોચતે તથા તથા લિખિતવ્યાનિ ॥
મધ્યે વ આર્યમઞ્જુશ્રીઃ, ઉભયાન્તે ચ આર્યાવલોકિતેશ્વરઃ, સમન્તભદ્રશ્ચ યથેપ્સિતઃ અન્ય અવશ્યં લિખાપયિતવ્યાનિ । યથાલબ્ધે વા કર્પટખણ્ડે વિતસ્તિહસ્તમાત્રે વા આત્મના વા પરેણ વા ચિત્રકરેણ પોષધિકેન વા અપોષધિકેન વા શ્રાદ્ધેન વા અશ્રાદ્ધેન વા શુચિના વા અશુચિના વા શીલવતેન વા દુઃશીલેન વા ચિત્રકરેણ લિખાપયિતવ્યઃ ॥
આત્મના સાધકેન અવશ્યં કૃતપુરશ્ચરણેન શ્રાદ્ધેન ઉત્પાદિતબોધિચિત્તેન અવશ્યં ભવિતવ્યમિતિ ॥
એવં સિધ્યન્તિ મન્ત્રા વૈ નાન્યેષાં પાપકારિણામ્ ।
શ્રાદ્ધેન તથા ભૂત્વા સાધનીયા મન્ત્રદેવતાઃ

સિધ્યન્તે મન્ત્રરાટ્ તસ્ય શ્રાદ્ધસ્યૈવેહ નાન્યથા ।
શ્રદ્ધા હિ પરમં યાનં યેન યાન્તિ વિનાયકાઃ

અશ્રાદ્ધસ્ય મનુષ્યસ્ય શુક્લો ધર્મો ન રોહતે ।
બીજાનામગ્નિદગ્ધાનામઙ્કુરો હરિતો યથા

શ્રાદ્ધે સ્થિતસ્ય મર્ત્યસ્ય બોદ્ધારં હિ કર્મણા ।
સિધ્યન્તે દેવતાસ્તસ્ય અશ્રાદ્ધસ્ય ન સિધ્યતિ

+ + + + + + + + + સર્વમન્ત્રા વિશેષતઃ ।
લૌકિકા દેવતા યે ઽપિ યે ઽપિ લોકોત્તરા તથા ।
સર્વે વૈ શ્રદ્દધાનસ્ય સિધ્યતે વિગતકલ્મષઃ

આશુ સિદ્ધિર્ધ્રુવા તેષાં બોધિસ્તદ્ગતમાનસામ્ ।
નાન્યેષાં કથ્યતે સિદ્ધિઃ શાસને ઽસ્મિન્ નિવારિતાઃ

પટઃ સ્વલ્પો વિશેષો વા મધ્યમો પરિકીર્તિતઃ ।
અધુના તુ પ્રવક્ષ્યામિ સર્વકર્મસુ સાધનમિતિ