મઞ્જુશ્રીમૂલકલ્પ · અધ્યાય 31

આર્યમઞ્જુશ્રિયમૂલકલ્પાદ્બોધિસત્ત્વપિટકાવતંસકાન્મહાયાનવૈપુલ્યસૂત્રાદષ્ટાવિંશતિમઃ ક્ષેત્રકાલવિધિનિયમપટલવિસરઃ પરિસમાપ્તમિતિ ॥
અથૈકત્રિંશઃ પટલવિસરઃ ।
અથ ખલુ ભગવાં શાક્યમુનિઃ પુનરપિ શુદ્ધાવાસભવનમવલોક્ય મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતમામન્ત્રયતે સ્મ । શૃણુ મઞ્જુશ્રીઃ કુમારપૂર્વનિર્દિષ્ટં પદં સત્ત્વાવિષ્ટાનાં ચરિતં શુભાશુભં નિમિત્તં ચ વક્ષ્યે ॥
અથ ખલુ મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતઃ ઉત્થાયાસનાદ્ ભગવતશ્ચરણયોર્નિપત્ય મુર્ધ્નિમઞ્જલિં કૃત્વા ભગવન્તમેતદવોચત્ । તત્ સાધુ ભગવાં વદતુ સત્ત્વાનાં પરસત્ત્વદેહસઙ્ક્રાન્તાનામાર્યદિવ્ય એતિસિદ્ધગન્ધર્વયક્ષરાક્ષસપિશાચમહોરગપ્રભૃતીનાં વિચિત્રકર્મકૃતશરીરાણાં વિચિત્રગતિનિશ્રિતાનાં વિવિધાકારાનેકચિહ્નાનાં મનુષ્યામનુષ્યભૂતાનાં ચિત્તચરિતાનિ સમયો ભગવાં સમયઃ સુગતઃ । યસ્યેદાની કાલં મન્યસે । એવમુક્તો મઞ્જુશ્રિયઃ કુમારભૂતો તૂષ્ણીમ્ભાવેન સ્વકે આસને તસ્થુઃ અધ્યેષ્ય જિનવરં લોકનાયકં જિનસત્તમં ગૌતમમિતિ ॥
અથ ભગવાં શાક્યમુનિઃ સત્ત્વાનાં ચિત્તચરિતનિમિત્તજ્ઞાન ચિહ્નં કાલં ચ ભાષતે સ્મ ॥
પરદેહગતઃ સત્ત્વઃ આકૃષ્ટો મન્ત્રયુક્તિભિઃ ।
કેચિદાહારલોભેન ગૃહ્ણન્તે માનુષં ભુવિ

અપરે ક્રુદ્ધચિત્તા વૈ પૂર્વવૈરાત્ર ચાપરે ।
ગૃહ્ણન્તે માનુષાં લોકે ભૂતલેસ્મિં સુદારુણાઃ

વીતરાગા તથા નિત્યં કારુણ્યાત્ સમયા પુનઃ ।
અવતારં મર્ત્યલોકે ઽસ્મિં ગૃહ્ણતે માનુષાં શુભામ્

પ્રશસ્તાં શુભમવ્યઙ્ગાં નરાણાં વર્ણસાધિકામ્ ।
ઉદયન્તં તથા ભાનો તેષામાવેશમુચ્યતે

અવતારાસ્તેષુ કાલે ઽસ્મિં ભાનોરસ્તમને નિશા ।
રાત્ર્યાં ચ પ્રથમે યામે સિતપક્ષેષુ દૃશ્યતે

પ્રશસ્તા શુભકર્માણાં યે નરા ધાર્મિકાઃ સદા ।
શુચિદક્ષસમાયુક્તા અવતારસ્તેષુ દૃશ્યતે

આવિષ્ટાસ્તુ તતો મર્ત્યા વીતરાગૈર્મહર્દ્ધિકૈઃ ।
શુચિદેશે જને ચવૈ શુભે નક્ષત્રતારકે ।
પ્રશસ્તે દિવસે વારે શક્લપક્ષે શુભે ઽહનિ

શુક્લગ્રહસંયુક્તે તિથૌ પૂર્ણસમાયુતે ।
પરિપૂર્ણે તથા ચન્દ્રે અવતારં તેષુ દૃશ્યતે

અવતીર્ણસ્ય ભવે ચિહ્નઃ વીતરાગસ્ય મહર્દ્ધિકે ।
આકાશે તાલમાત્રં તુ પૃથિવ્યામુત્પ્લુત્ય તિષ્ઠતે

પર્યઙ્કોપવિષ્ટો ઽસૌ દૃશ્યતે નિયતાશ્રયે ।
નાનાદિવ્યમતુલ્યાદ્યા બ્રાહ્માર્કર્ણસુખાસ્તથા

વદતે ઽસૌ મહાસત્ત્વો યત્રાસૌ પીડધિયોસ્થિતઃ ।
ઉષ્ણીષમુદ્રૈરાકૃષ્ટઃ પતતે ઽસૌ મહીતલે

મહીમસ્પૃશ્યતસ્તિષ્ઠેદર્ઘં દદ્યાત્તુ તત્ક્ષણાત્ ।
જાતીકુસુમસન્મિશ્રં શ્વેતચન્દનકુઙ્કુમમ્

મિસૃતં ઉદકં દદ્યાદર્ઘં પાદ્યં તુ તત્ક્ષણમ્ ।
પ્રણિપત્ય મહીં મન્ત્રી અધ્યેષ્યે હિતકામ્યયા

અધ્યેષ્ટો હિ સઃ સત્ત્વો વીતમત્સરચેતસઃ ।
વાચં પ્રભાષતે દિવ્યાં અનેલાં કર્ણસુખાંસ્તથા

યથેપ્સં તુ તતઃ પૃચ્છે મન્ત્રજ્ઞે હિ વિશારદઃ ।
ન ભેતવ્યં તત્ર કાલે તુ મઞ્જુઘોષં તુ સંસ્મરેત્

મુદ્રાં પઞ્ચશિખાં બદ્ધ્વા અન્યં વોષ્ણીષસમ્ભવમ્ ।
દિશાબન્ધં તતઃ કૃત્વા દિત્યૂર્ધ્વમધ એવ તુ

તતો ઽસૌ સર્વવૃત્તાન્તમધ્યાન્તં ચ પ્રવક્ષ્યતે ।
આદિમધ્યં તથા કાલં ભૂતં તથ્યમનાગતમ્

વર્તમાનં યથાભૂતં આચષ્ટે ઽસૌ મહાદ્યુતિઃ ।
અનિમિષાક્ષાસ્તથા સ્તબ્ધઃ પ્રેક્ષતે ઽસૌ ભીતવિદ્વિષઃ

યસ્તેનોદિતા વાચા સત્યં તં નાન્યથા ભવેત્ ।
સિદ્ધિસાધ્યં તથા દ્રવ્યં યોનિં સ નિચયં ગતિમ્

પ્રત્યેકબોધિમર્હત્વં મહાબોધિં નિયતં ચ તત્ ।
બુદ્ધત્વગોત્રનિયતં + + + + + + + + + + + + +

અગોત્રં ચૈવ કાલં વૈ ભવ્યસત્ત્વમહર્દ્ધિકમ્ ।
સર્વં સો કથયે સત્યં સમયેનાભિલક્ષિતઃ ।
લક્ષણમાત્રં કથેદ્ યોગી નાન્યકાલમુદીક્ષયેત્

એતત્ક્ષણેન યત્ કિઞ્ચિત્ પ્રાર્થયે સૌમનસાત્મના ।
તત્ સર્વં લભતે ક્ષિપ્રં મન્ત્રસિદ્ધિશ્ચ કેવલા ।
પ્રાપ્નુયાત્ સર્વસમ્પત્તિં યથેષ્ટાં ચાભિકાંક્ષિતમ્

વિસર્જ્ય મન્ત્રી તત્ ક્ષિપ્રમર્ઘં દત્વા તુ સમ્મતામ્ ।
પાત્રસંરક્ષણાં કુર્યાદ્ વિધિદૃષ્ટેન કર્મણાં

પતિતં દેહમત્વા વૈ શયાનં ચૈવ મહીતલે ।
ઉષ્ણીષમુદ્રયા યુક્તં મન્ત્રં ચૈવ જિનોચિતમ્

તેનૈવ રક્ષાં કુર્વીત મુદ્રાપઞ્ચશિખેન વા ।
સ્વસ્થદેહસ્તદા સત્ત્વ ઉચ્છિષ્ટેન મહીતલે

સર્વમાવિષ્ટસત્ત્વાનાં રક્ષા એષા પ્રકલ્પિતા ।
અશક્તા દુષ્ટસત્ત્વા વૈ હિંસિતું પાત્રનિશ્રિતે

રક્ષા ચ મહતી હ્યેષા જન્તૂનાં પાત્રસમ્ભવામ્ ।
વાચા તસ્ય મધ્યસ્થા મધ્યદેશે પ્રકીર્તિતા

દેવયોનિં સમાસૃત્ય અકનિષ્ઠાદ્યાશ્ચ રૂપિણામ્ ।
એતે ઽન્યે તાનિ ચિહ્નાનિ દૃશ્યન્તે રૂપસમ્ભવામ્

કામધાત્વેશ્વરા યે તુ કામિનાંશ્ચૈવ દિવૌકસામ્ ।
તતો હીના ગતિશ્ચિહ્ના વાચા ચૈવ સમાધુરા

તતો ભૂનિષ્પન્ના વિમાનસ્થા સદિવૌકસામ્ ।
વાચા કાશિપુરીં તેષાં યક્ષાણાં ચ સમાગધિમ્

અઙ્ગદેશાં તથા વાચા મહોરગાણાં પ્રકીર્ત્તિતા ।
પૂર્વીં વાચા ભવેત્ તેષાં ગરુડાનાં મહૌજસામ્

તથા વઙ્ગે સમા જાતા યા વાચા તુ પ્રવર્ત્તતે ।
કિન્નરાણાં તથા વાચા સા વાચા પરિકલ્પિતા

યૌદ્ધ્રી વાચા ભવેન્નિત્યં સિદ્ધવિદ્યા સખડ્ગિણામ્ ।
વિદ્યાધરાણાં તુ સા વાચા + + + + + + + + + + + + +

ઋષીણાં તુ કામરૂપી તુ વાચા વિશ્વરૂપિણામ્ ।
પઞ્ચાભિજ્ઞં તુ સા વાચા ઋષીણાં પરિકલ્પિતા

યા તુ સામા તટી વાચા યા ચ વાચા હરિકેલિકા ।
અવ્યક્તાં સ્ફુટાં ચૈવ ડકારપરિનિશ્રિતા

લકારબહુલા યા વાચા પૈશાચીવાચમુચ્યતે ।
કર્મરઙ્ગાખ્યદ્વીપેષુ નાડિકેસરમુદ્ભવે

દ્વીપવારુષકે ચૈવ નગ્નવાલિસમુદ્ભવે ।
યવદ્વીપિવા સત્ત્વેષુ તદન્યદ્વીપસમુદ્ભવા

વાચા રકારબહુલા તુ વાચા અસ્ફુટતાં ગતા ।
અવ્યક્તા નિષ્ઠુરા ચૈવ સક્રોધાં પ્રેતયોનિષુ

દક્ષિણાપથિકા વાચા અન્ધ્રકર્ણાટદ્રાવિડા ।
કોસલાડવિસત્ત્વેષુ સૈહલે દ્વીપમુદ્ભવા

ડકારે રેફસંયુક્તા સા વાચા રાક્ષસી સ્મૃતા ।
તદન્યદ્વીપવાસ્તવ્યૈઃ માનુષ્યૈશ્ચાપિ ભાષિતમ્

સ એષ વચનમિત્યુક્ત્વા માતરાણાં મહૌજસામ્ ।
પાશ્ચમી વાચ નિર્દિષ્ટા વૈદિશીશ્ચાપિ માલવી

વત્સમત્સાર્ણવી વાચા શૂરસેની વિકલ્પિતા ।
દશાર્ણવી ચાપિ પાર્વત્યા શ્રીકણ્ઠી ચાપિ ગૌર્જરી

વાચા નિર્દિષ્ટા આદિત્યાદ્યાં ગ્રહોત્તમામ્ ।
તદન્યાં ગ્રહમુખ્યાં તુ પારિયાત્રી વિકલ્પિતા

અર્બુદે સહ્મદેશે ચ મલયે પર્વતવાસિનામ્ ।
ખષદ્રોણ્યાં તુ સમ્ભૂતે જને વાચા તુ યાદૃશી

તાદૃશી વાચ નિર્દિષ્ટા કૂષ્માણ્ડાધિયોનિજમ્ ।
શરષસ સમ્ભૂતા યરલાવકમુદ્ભવા

ઘકારપ્રથિતા યા વાચા દાનવાનાં વિનિર્દિશેત્ ।
કશ્મીરે દેશસમુદ્ભૂતા કાવિશે ચ જનાલયે

સર્વે કુલોદ્ભૂતા વજ્રપાણિકુલોદ્ભિતા ।
તેષાં મન્ત્રમુખ્યાનાં સર્વેષાં વાચમિષ્યતે

તથાબ્જમધ્યદેશસ્થા કુલયોનિસમાસૃતા ।
વાચા ગતિચિહ્નાશ્ચ દૃશ્યન્તે અબ્જસમ્ભવા

પૂર્વનિર્દિષ્ટમેવં સ્યાત્ જિનમન્ત્રા વિકલ્પિતા ।
વીતરાગાં તુ યે ચિહ્ના તે ચિહ્ના જિનસમ્ભવા

યત્ર દેશે ભવેદ્ વાચા તત્રસ્થા ગતિચેષ્ટિતા ।
તદેવ નિર્દિશેત્ સત્ત્વં તચ્ચિહ્નં તુ સર્વતઃ

હિમાદ્રેઃ કુક્ષિસંવિષ્ટા ગઙ્ગાતીરે તુ ચોત્તરે ।
યક્ષગન્ધર્વઋષયો જને વાચા પ્રદૃશ્યતે

વિન્ધ્યકુક્ષ્યદ્રિસમ્ભૂતા ગઙ્ગાતીરે તુ દક્ષિણે ।
શ્રીપર્વતે તથા શૈલે સમ્ભૂતા યે ચ જન્તવઃ

રાક્ષસોસ્તારકપ્રેતા વિકૃતા માતરાસ્તથા ।
ઘોરરૂપા મહાવિઘ્ના ગ્રહાશ્ચૈવ સુદારુણામ્

પરપ્રાણહરા લુબ્ધા તજ્જનોદ્વાચસમ્ભવા ।
તત્ર દેશે તુ યે ચિહ્ના તદ્દેશે ગતિચેષ્ટિતા

તદ્વાચવાચિનો દુષ્ટા આવિષ્ટાનાં વિચેષ્ઠિતમ્ ।
એતે ચાન્યે ચ બહવો તચ્ચેષ્ટાગતિચેષ્ટિનઃ

વિચિત્રાકારરૂપાશ્ચ વિવિધાકારચિહ્નિતા ।
વિવિધસત્ત્વમુખ્યાનાં વિવિધા યોનિમિષ્યતે

એતદાવિષ્ટચિહ્નં તુ લક્ષણં ગતિચિહ્નિતમ્ ।
સર્વેષાં તુ પ્રકુર્વીત માનુષાણાં સુખાવહમ્

રક્ષાર્થં પ્રયોક્તવ્યા કુમારો વિશ્વસમ્ભવઃ ।
ષડક્ષરેણૈવ કુર્વીત મન્ત્રેણૈવ જાપિનઃ

મહામુદ્રાસમાયુક્તં + + + + + + + + + + + ।
પઞ્ચચીરાસુ વિન્યસ્તઃ મહારક્ષો કૃતા ભવિષ્યતિ