મઞ્જુશ્રીમૂલકલ્પ · અધ્યાય 3

પૂર્વસ્થાપિતકં ચૂર્ણં મણ્ડલાચાર્યેણ સ્વયં ગૃહ્ય, મહામુદ્રાં પઞ્ચશિખાં બધ્વા મૂલમન્ત્રં જપતા તં ચૂર્ણં મુદ્રયેત્ । અપરેણ તુ સાધકાચાર્યેણ મણ્ડલબહિર્દક્ષિણપૂર્વાયાં દિશિ વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા અગ્નિકુણ્ડં કારયેત્ । દ્વિહસ્તપ્રમાણં હસ્તમાત્રનિમ્નં સમન્તાત્ પદ્મપુષ્કરાકારં બહિઃ પદ્મપુષ્કરાકારા પલાશકાષ્ઠસમિદ્ભિઃ અગ્નિં પ્રજ્વાલ્ય શ્રીફલકાષ્ઠસમિધાનાં વિતસ્તિમાત્રપ્રમાણાનાં સાદ્રાં દધિમધુઘૃતાક્તા મૂલમન્ત્રં ષડક્ષરહૃદયેન વા મુદ્રામુષ્ટિં બધ્વા આહ્વયેત્ । આહૂય ચ પૂર્વોક્તૈનૈવ એકાક્ષરમૂલમન્ત્રહૃદયેન ભૂયો અષ્ટશતં જુહુયાત્ ॥
તતો મણ્ડલાચાર્યેણ બદ્ધોષ્ણીષકૃતપરિકરઃ આત્મના ચિત્રકરાંશ્ચ નિપુણતરાનાત્મના કારયેત્ । તતો મણ્ડલાચાર્યેણ બુદ્ધબોધિસત્ત્વાં મનસિ કુર્વતા પૂર્વોક્તેનૈવ ધૂપમન્ત્રેણ ધૂપં દૈતા અઞ્જલિં કૃત્વા સર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વાં પ્રણમ્ય, મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતં નમસ્કૃત્ય ચૂર્ણં ગૃહીત્વા, આકારયેત્ । રૂપં ચિત્રકરૈશ્ચ પૂરયિતવ્યમ્ । એતેન વિધિના પ્રથમત એવ બુદ્ધં ભગવન્તં શાક્યમુનિં સર્વાકારવરોપેતં રત્નસિંહાસનોપવિષ્ટં શુદ્ધાવાસભવનસ્થં ધર્મં દેશયમાનમાલિખેત્ । લિખિતશ્ચ મણ્ડલાચાર્યસ્યાનુસાધકેન આત્મરક્ષાવિધાનં મૂલમન્ત્રેણ કૃત્વા સર્વભૂતિકા બલિર્દેયા ચતુર્દિક્ષુર્ધ્વમધઃ બહિર્મણ્ડલસ્ય ક્ષિપેત્ ॥
તતો સ્નાત્વા અગ્નિકુણ્ડસમીપં ગત્વા શુચિવસ્ત્રપ્રાવૃતેન શુચિના કૃતા રક્ષાવિધાનેન ઘૃતાહુતીનાં કુઙ્કુમમિશ્રાણામષ્ટસહસ્રં જુહુયાન્મૂલમન્ત્રેણ । તતઃ કુશવિણ્ડકોપવિષ્ટેન જપં કુર્વતઃ તત્રૈવ સ્થાતવ્યમ્ । શ્વેતસર્ષપાણામષ્ટાભિમન્ત્રિતં કૃત્વા યમાન્તકક્રોધરાજેનાભિમન્ત્ર્ય શરાવસમ્પુટે સ્થાપયેત્ । અનેકાકારવિકૃતરૂપઘોરસ્વરવાતવર્ષદુર્દિનમન્યતમાન્યતમં વા વિઘ્નમાગતં દૃષ્ટ્વા હુતેન સર્ષપાહુતયઃ સપ્ત હોતવ્યાઃ । તતો વિઘ્નાઃ પ્રણશ્યન્તિ । મનુષ્યવિઘ્નૈર્વા પઞ્ચાહુતયો હોતવ્યા । સ્તમ્ભિતા ભવન્તિ અશક્તિવન્તઃ પુરુષા મૃયન્તિ વા । અમાનુષ્યૈર્વા ગૃહ્ણન્તે તત્ક્ષણાદેવ ન સન્દેહોસ્તિ । કથઞ્ચન શક્રો ઽપિ મ્રિયતે ક્ષિપ્રમ્ । કિં પુનર્દુષ્ટચેતસા મનુષ્યાઃ, ઇતરે વા વિઘ્ના યમાન્તકક્રોધભયા નિર્નષ્ટા વિદ્રવન્તિ ઇતો ઇત ઇતિ ॥
તતો ઽનુસાધકેન તત્રૈવ કુશવિણ્ડકોપવિષ્ટેન યમાન્તકક્રોધરાજાનં જપં કુર્વાણ સ્થાતવ્યમ્ । તતો મણ્ડલાચાર્યેણ ભગવતઃ શાક્યમુનેઃ પ્રતિમાયા દક્ષિણે પાર્શ્વે દ્વૌ પ્રત્યેકબુદ્ધૌ પદ્માસનોપવિષ્ટૌ પર્યઙ્કેનોપવિષ્ટૌ કાર્યૌ, તયોરધસ્તાદ્ દ્વૌ મહાશ્રાવકૌ ધર્મં શૃણ્વન્તઃ ( વૈદ્ય 28 ) કાર્યૌ । તેષામપિ દક્ષિણતઃ ભગવાનાર્યાવલોકિતેશ્વરઃ સર્વાલઙ્કારવિભૂષિતઃ શરત્કાણ્ડગૌરઃ પદ્માસનોપવિષ્ટઃ, વામહસ્તેન પદ્મં ગૃહીત્વા દક્ષિણહસ્તેન વરદઃ । તસ્યાપિ દક્ષિણતઃ ભગવતી પણ્ડરવાસિની પદ્મહસ્તા દક્ષિણેન હસ્તેન ભગવન્તં શાક્યમુનિં વન્દમાના પદ્માસનોપનિષણ્ણા જટામકુટધારિણી શ્વેતપટ્ટવસ્ત્રનિવસ્તા પટ્ટાંશુકોત્તરાસઙ્ગિની કૃષ્ણભસ્મતૃમુણ્ડીકૃતા । એવં તારા, ભ્રુકુટી સ્વકસ્વકાસનેર્યાયથે સુસ્થિતા કાર્યા । ઉપરિષ્ટાચ્ચ ભગવતી તેષાં પ્રજ્ઞાપારમિતા, તથાગતલોચના, ઉષ્ણીષરાજા સ્વકાર્યાઃ । એવં બોધિસત્ત્વાઃ ષોડશ કાર્યાઃ । તદ્યથા - સમન્તભદ્રઃ, ક્ષિતિગર્ભઃ, ગગનગઞ્જઃ સર્વનીવરણવિષ્કમ્ભી, અપાયજહ મૈત્રેયઃ, ચમરવ્યગ્રહસ્તઃ, બુદ્ધં ભગવન્તં નિરીક્ષમાણઃ, વિમલગતિઃ, વિમલકેતુઃ, સુધન, ચન્દ્રપ્રભ, વિમલકીર્તિ, સર્વવ્યાધિચિકિત્સકઃ સર્વધર્મીશ્વરરાજઃ, લોકગતિઃ, મહામતિઃ, પતિધરશ્ચેતિ । એતે ષોડશ મહાબોધિસત્ત્વાઃ પ્રસન્નમૂર્તયઃ સર્વાલઙ્કારભૂષિતા લેખ્યાઃ । પ્રધાનવિદ્યારાજઃ, વિદ્યારાજ્ઞી અબ્જકૂલે રૂપકમુદ્રા । સ ચ યથાસ્મરત્તઃ આગમતશ્ચ યથાસ્થાનેષુ વા શેષા લેખ્યાઃ । અન્તે ચ સ્થાને ચતુરસ્રાકારં સ્થાનં સ્થાપયે પદ્મપુષ્પસંસ્કૃતમ્ । યેન સ્મરિતા વિદ્યા દેવતા તે ઽસ્મિન્ સ્થાને તિષ્ઠન્ત્વિતિ ॥
એવં દક્ષિણે પાર્શ્વે ભગવતઃ શાક્યમુનેઃ દ્વૌ પ્રત્યેકબુદ્ધૌ ગન્ધમાદનઃ, ઉપારિષ્ટશ્ચેતિ । એવં પ્રાઙ્મુખં મણ્ડલં સર્વતઃ પ્રવેશદ્વારં કાર્યમ્ । ભગવતઃ શાક્યમુનેઃ પાર્શ્વે અપરૌ દ્વૌ પ્રત્યેકબુદ્ધૌ ચન્દનસિદ્ધશ્ચેતિ આલેખ્યૌ । તેષામધસ્તાદ્ દ્વૌ મહાશ્રાવકૌ મહાકાશ્યપમહાકાત્યાયનશ્ચાલેખ્યૌ । તેષામપિ વામતઃ આર્યવજ્રપાણિકુવલયશ્યામાભઃ પ્રસન્નમૂર્તિઃ સર્વાલઙ્કારભૂષિતઃ દક્ષિણે ચામરવ્યગ્રહસ્તઃ વામેન ક્રોધમૂર્તિહસ્તઃ વજ્રમુષ્ટિઃ વજ્રાઙ્કુશિ વજ્રશૃઙ્ખલા સુબાહુ વજ્રસેન યથાવેષચિન્હસ્થાનાસનસર્વવિદ્યારાજ્ઞારાજ્ઞીસપરિવારઃ રૂપમુદ્રાદિષુ યથાસ્મરણા લેખ્યાઃ । તેષામપિ વામતઃ ચતુરસ્રાકારમુભયવજ્રમુદ્રાં લિખેત્ । લિખ્ય ચ વક્તવ્યમ્, યે ઽત્ર સ્થાને ન સ્મરિતા વિદ્યાગણાઃ, તે ઽત્ર સ્થાનેન સ્મરિતા વિદ્યાગણાઃ, તે ઽત્ર સ્થાને તિષ્ટન્ત્વિતિ ॥
તેષામુપરિષ્ટાત્ વેદ્યારમિતાઃ ભગવતી મામકી આલેખ્યાઃ સર્વાલઙ્કારવિભૂષિતાશ્ચ તાઃ પ્રસન્નમૂર્તયઃ ॥
તેષામપ્યુપરિષ્ટા અષ્ટૌ ઉષ્ણીષરાજાનઃ સમન્તજ્વાલમાલાકુલાઃ । મુદ્રા ચ સ્વકસ્વકાનિ મહારાજચક્રવર્તીરૂપાણિ આલેખ્યાનિ । કનકવર્ણસુપ્રસન્નેન્દ્રિયાણિ સર્વાલઙ્કારવિભૂષિતાનિ । ઈષત્ તથાગતઃ પ્રતિમદૃષ્ટિજાતાનિ । તદ્યથા - ચક્રવર્તી, ઉષ્ણીષઃ, અભ્યુદ્ગતોષ્ણીષ, સિતાતપત્ર, જયોષ્ણીષ, કમલોષ્ણીષ, તેજોરાશિ, ઉન્નતોષ્ણીષ ઇતિ ॥
એતે અતઃ ઉષ્ણીષરાજાનઃ પ્રત્યેકબુદ્ધાનાં વામતઃ આલેખ્ય, દ્વારે બુદ્ધો બોધિસત્ત્વો કાર્યપ્રવેશતદક્ષિણતો લોકાતિક્રાન્તગામી નામ જટામકુટધારી સૌમ્યમૂર્તિઃ દક્ષિણહસ્તેન અક્ષસૂત્રં ગૃહીત્વા વામહસ્તેન કમણ્ડલું દ્વારાભિમુખઃ ઈષદ્ભ્રુકુટીવદનઃ વામતઃ પ્રવેશે મહાબોધિસત્ત્વ અજિતઞ્જયો નામ આલેખ્યઃ । પ્રસન્નમૂર્તિઃ જટામકુટધારી દણ્ડકમણ્ડલુવામકરાવસક્તઃ ( વૈદ્ય 29 ) દક્ષિણહસ્તેન અક્ષસૂત્રં ગૃહીત્વા વરપ્રદાનકરઃ ઈષદ્ભ્રુકુટિવદનઃ દ્વારાભિમુખ આલેખ્યઃ ॥
સિંહાસનસ્યાધસ્તાદ્ ધર્મચક્રઃ સમન્તજ્વાલમાલાકુલઃ, તસ્યાપ્યધસ્તાત્ રત્નવિમાનઃ, તત્રસ્થો ભગવાં મહાબોધિસત્ત્વઃ મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતઃ કુમારરૂપી કુઙ્કુમગૌરાકારઃ પ્રસન્નમૂર્તિઃ ચારુરૂપી ઈષિત્ પ્રહસિતવદનઃ વામહસ્તે નીલોત્પલાવસક્તઃ દક્ષિણહસ્તેન શ્રીફલાવસક્તવરદઃ સર્વબાલાલઙ્કારભૂષિતપઞ્ચચીરકોપશોભિતઃ મુક્તાવલીયજ્ઞોપવીતઃ પટ્ટાંશુકોત્તરીયઃ પટ્ટવસ્ત્રનિવસ્તઃ સમન્તપ્રભઃ સમન્તજ્વાલમાલાકુલઃ પદ્માસનોપનિષણ્ણઃ યમાન્તકક્રોધરાજતદૃષ્ટિઃ મણ્ડલપ્રવેશદ્વારાભિમુખઃ ચારુદર્શનો સર્વતઃ આલેખ્યઃ ॥

તસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે પદ્મસ્યાધસ્તાદ્ યમાન્તકઃ ક્રોધરાજા આલેખ્યઃ મહાવિકૃતરૂપી સમન્તજ્વાલમાલાકુલઃ આજ્ઞાં પ્રતીચ્છમાનઃ મહાબોધિસત્ત્વગતદૃષ્ટિઃ સર્વત આલેખ્યઃ । વામપાર્શ્વે પદ્મસ્યાધસ્તાચ્છુદ્ધાવાસકાયિકાઃ દેવપુત્રરૂપિણઃ બોધિસત્ત્વાઃ પઞ્ચ આલેખ્યાઃ । તદ્યથા - સુનિર્મલઃ સુદાન્તઃ, સુશાન્તઃ, સંશુદ્ધઃ તમોદ્ઘાતનઃ, સમન્તાવલોકશ્ચેતિ । સર્વે ચ તે શુદ્ધાવાસભવનોપનિષણ્ણઃ અનેકરત્નોજ્વલશિલાતલાકારઃ સમન્તજ્વાલવિચિત્રપુષ્પાવકીર્ણશ્ચારુરૂપી આલેખ્યઃ ॥
બહિઃ સમન્તાચ્ચતુરસ્રાકારં ચતુસ્તોરણાકારં ચતુર્દિશં વિચિત્રપઞ્ચરઙ્ગોજ્જ્વલં સુપ્રગુણરેખાવનદ્ધં અભ્યન્તરમણ્ડલં કાર્યમ્ । પૂર્વાયાં દિશિ ભગવતઃ શાક્યમુનેઃ ઉપરિષ્ટાદ્ રેખાભિઃ મધ્યે સઙ્કુસુમિતરાજેન્દ્રઃ પદ્માસનોપનિષણ્ણઃ તથાગતવિગ્રહઃ સ્વલ્પમાત્રઃ કાર્યસમન્તજ્વાલમાલાકુલઃ વરદપ્રદાનહસ્તઃ પર્યઙ્કોપનિષણ્ણઃ ॥
તસ્ય દક્ષિણતઃ ઉષ્ણીષચક્રવર્ત્તિમુદ્રા લેખ્યા । વામતસ્તેજોરાશિમુદ્રા લેખ્યા । તથાગતલોચનાયા ઉપરિષ્ટાત્ પ્રજ્ઞાપારમિતામુદ્રા લેખ્યા । ભગવતઃ આર્યાવલોકિતેશ્વરસ્યોપરિષ્ટાત્ પ્રજ્ઞાપારમિતામુદ્રાયા દક્ષિણતઃ ભગવાનમિતાભઃ તથાગતવિગ્રહઃ કાર્યઃ વરપ્રદાનહસ્તઃ પદ્માસનોપનિષણ્ણઃ સમન્તજ્વાલમાલાકુલઃ ॥
તસ્યાપિ દક્ષિણતઃ પાત્રચીવરમુદ્રે કાર્યૌ । એવમનુપૂર્વતઃ પ્રવેશસ્થાને પદ્મમુદ્રા કાર્યાઃ । ભગવતા સઙ્કુસુમિતરાજસ્ય તથાગતસ્ય વા મતો ઉષ્ણીષતેજોરાશિમુદ્રા લેખ્યા સમન્તજ્વાલમાલાકુલાઃ ॥
તસ્યાપિ વામતઃ રત્નકેતુસ્તથાગતઃ કાર્યઃ, રત્નપર્વતોપનિષણ્ણઃ ધર્મં દેશયમાનઃ નીલવૈડૂર્યમરકતપદ્મરાગવિચિત્રજ્વાલાર્ચિષિ નિર્ગતસમન્તાત્સમન્તપ્રભ આલેખ્યઃ ॥
તસ્યાપિ વામતઃ જયોષ્ણીષમુદ્રા સમન્તજ્વાલમાલાકુલા આલેખ્યા । તસ્યાપિ વામતઃ ધર્મચક્રમુદ્રા આલેખ્યા સમન્તજ્વાલાવતી । તસ્યાપિ વામતઃ ખખરકકમણ્ડલુમક્ષસૂત્રકમણ્ડલું ભદ્રપીઠમુદ્રા આલેખ્યા । અનુપૂર્વતઃ દ્વારસ્થાને વજ્રસૂચ્યોભયતઃ સમન્તજ્વાલ આલેખ્યઃ । ભગવતો મઞ્જુશ્રિયસ્યાધસ્તાન્મહામુદ્રા પઞ્ચશિખા નામ ઉત્પલમુદ્રા વા લેખ્યા । સમન્તજ્વાલિનૌ એતૌ અન્યો ઽન્યાસક્તં સમન્તમણ્ડલાકારમાલેખ્યમ્ । દ્વારતઃ પશ્ચાન્મુખપ્રવેશતઃ ( વૈદ્ય 30 ) પ્રાઙ્મુખશ્ચ કાર્યઃ । સર્વેષ્વપિ બહિર્મણ્ડલં ભવતિ પઞ્ચવર્ણરઙ્ગોજ્જ્વલં વિચિત્રચારુદર્શનં, ચતુઃકોણવિભક્તં, ચતુસ્તોરણાકારં ચતુર્દિશં દ્વિહસ્તમાત્રાભ્યન્તરમણ્ડલતો બહિરાલેખ્યમ્ । પૂર્વસ્યાં દિશિ મહાબ્રહ્મા ચતુર્મુખઃ શુક્લવસ્ત્રનિવસ્તઃ શ્વેતસ્ત્રોત્તરાસઙ્ગિનઃ શ્વેતયજ્ઞોપવીતઃ કનકવર્ણઃ જટામકુટધારી દણ્ડકમણ્ડલું વામાવસક્તપાણિઃ ॥
તસ્ય દક્ષિણતઃ આભાસ્વરો દેવપુત્રઃ કાર્યઃ કનકવર્ણઃ ધ્યાનાન્તરગતમૂર્ત્તિઃ પટ્ટવસ્ત્રનિવસ્તઃ પટ્ટાંશુકોત્તરીયઃ સુપ્રસન્નવદનઃ જટામકુટધારી શ્વેતયજ્ઞોપવીતઃ પર્યઙ્કોપનિષણ્ણઃ દક્ષિણહસ્તેન વરદઃ ॥
તસ્ય દક્ષિણત અકનિષ્ઠો દેવપુત્રઃ કાર્યઃ સર્વાલઙ્કારભૂષિતઃ પ્રસન્નમૂર્ત્તિઃ ધ્યાનગતચેતસઃ પટ્ટવસ્ત્રનિવસનનિવસ્તઃ પટ્ટાંશુકોત્તરીયઃ ॥
તસ્ય દક્ષિણતઃ પર્યઙ્કોપવિષ્ટઃ દક્ષિણહસ્તેન વરદઃ શ્વેતયજ્ઞોપ વીતઃ ॥
એવમનુપૂર્વતઃ, સન્તુષિતઃ સુનિર્મિતઃ, પરનિર્મિતઃ, સુયામશક્રપ્રભૃતયો દેવપુત્રા આલેખ્યા યથાનુપૂર્વતઃ યથાવેષસંસ્કૃતાઃ ॥
શક્રસ્યાધસ્તાચ્ચતુર્મહારાજકાયિકાઃ સદામત્તાઃ માલાધારિણો કરોટપાણયઃ વીણાદ્વિતીયકા લેખ્યાઃ । ભૌમાશ્ચ દેવપુત્રા યથાનુપૂર્વતઃ યથાવેષેનાલેખ્યાઃ ॥
એવં દક્ષિણાયાં દિશિ અવૃહ અનય સુદૃશ સુદર્શનં પરીત્તાભ પુણ્યપ્રસવપ્રભૃતયો દેવપુત્રા આલેખ્યા યથાવેષસ્થાનાઃ ॥
એવં પશ્ચિમાયાં દિશિ ચોત્તરાયાં દિશિ તેષામધસ્તાદ્ દ્વિપઙ્ક્ત્યાશ્રિતા આલેખ્યાઃ । દ્વિતીયમણ્ડલાદ્ બહિસ્તૃતીયમણ્ડલં ભવતિ । ચતુર્દિશં ચત્વારો મહારાજાનઃ અનુપૂર્વત આલેખ્યાઃ ॥
ઉત્તરાયાં દિશિ પ્રવિશતો દક્ષિણઃ ધનદઃ, નિધિસમીપસ્થઃ સર્વાલઙ્કારભૂષિતઃ ઈષદ્ભગ્નકિરીટ યક્ષરૂપી । તસ્ય દક્ષિણતઃ મણિભદ્રપૂર્ણભદ્રૌ યક્ષસેનાપતી આલેખ્યૌ ॥
એવમનુપૂર્વતઃ હારીતી મહાયક્ષિણી આલેખ્યા । પ્રિયઙ્કરઃ કુમાર ઉત્સઙ્ગોપવિષ્ટો મણ્ડલં નિરીક્ષમાણઃ આલેખ્યાઃ । પઞ્ચિકઃ પિઙ્ગલઃ ભીષણશ્ચ આલેખ્યઃ ॥
તેષાં ચ સમીપે યક્ષાણાં મુદ્રા આલેખ્યાઃ । એવમનુપૂર્વતઃ વરુણો પાશહસ્ત પશ્ચિમાયાં દિશિ આલેખ્યઃ । નાગૌ નન્દોપનન્દૌ તક્ષકવાસુકિપ્રભૃતયો ઽષ્ટૌ મહાનાગરાજાનઃ આલેખ્યાઃ ॥
એવં દ્વિપઙ્ક્ત્યાશ્રિતાઃ અનુપૂર્વતઃ યક્ષરાક્ષસકિન્નરમહોરગઋષયઃ સિદ્ધપ્રેતપિશાચગરુડકિન્નરમનુષ્યા મનુષ્યાદ્યા ઓષધયશ્ચ મણિરત્નવિશેષાઃ પર્વતાઃ સરિતઃ દ્વીપાશ્ચ અનુપૂર્વતઃ સર્વે પ્રધાના લેખ્યાઃ ।
દક્ષિણાયાં દિશિ યમ આલેખ્યઃ સપરિવારઃ । માતરાઃ સપ્ત પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ । અગ્નિઃ સમન્તજ્વાલમાલાકુલઃ દણ્ડકમણ્ડલુઅક્ષસૂત્રવ્યગ્રપાણિઃ જટામકુટધારી શ્વેતવસ્ત્રનિવસ્તઃ પટ્ટાંશુકોત્તરાસઙ્ગિકઃ શ્વેતયજ્ઞોપવીત કનકવર્ણઃ ભસ્મત્રિપુણ્ડરીકૃતઃ ॥

એવં નાનાકરણપ્રહરણવેષસંસ્થાનવર્ણતત્ત્વદ્વિપઙ્ક્તિ આશ્રિતા આલેખ્યાઃ । સર્વતઃ પ્રવિશતો બહિર્મણ્ડલે ઉમાપતિર્વૃષવાહનાસ્ત્રિશૂલપાણિઃ, ઉમા ચ દેવી કનકવર્ણા સર્વાલઙ્કારભૂષિતા, કાર્તિકેયશ્ચ મયૂરાસનઃ શક્ત્યુદ્યતહસ્તઃ કુમારરૂપી ષણ્મુખઃ રક્તાભાસમૂર્તિઃ પીતવસ્ત્રાઅનિવસ્તઃ । પીતવસ્ત્રોત્તરાસઙ્ગઃ વામહસ્તેન ઘણ્ટાં ગૃહીત્વા રક્તપતાકાં ચ અનુપૂર્વતઃ ભૃઙ્ગિરિટિ અત્યન્તકૃશાકારઃ મહાગણપતિનન્દિકેશ્વરમહાકાલૌ માતરાઃ સપ્ત યથાભરણપ્રહરણવેષસંસ્થાનાભિલેખ્યાઃ । અષ્ટૌ વસવઃ, સપ્ત ઋષયઃ, વિષ્ણુશ્ચક્રપાણિશ્ચતુર્ભુજો ગદાશઙ્ખાસિહસ્તો ગરુડાસનઃ સર્વાલઙ્કારભૂષિતશ્ચ । અષ્ટૌ ગ્રહાઃ, સપ્તવિંશતિનક્ષત્રાઃ, યેષુ ચરન્તિ ભુવિ મણ્ડલે ઉપગ્રહાશ્ચાષ્ટા દેવા લેખ્યાઃ અનુપૂર્વશઃ પઞ્ચદશ તિથયઃ સિતકૃષ્ણા, દ્વાદશ રાશયો ષટ્ ઋતવો, દ્વાદશ માસાઃ સંવત્સરશ્ચ । ચતુર્ભગિન્યઃ નાવાભિરૂઢાઃ ભ્રાતૃપઞ્ચમાઃ સલિલવાસિનશ્ચેતિ સંક્ષેપતો મુદ્રાસુ વ્યવસ્થાપ્યા હિ દેવતા અનુપૂર્વતશ્ચ દ્વિપઙ્ક્ત્યા શ્રિતાશ્ચ કાર્યા સંક્ષેપતો મણ્ડલત્રયે પિતૃમણ્ડલાશ્રયઃ । અભિલેખ્યઃ ચતુરસ્રશ્ચ । ત્રિમણ્ડલેષ્વપિ વ્યવસ્થા સૈષા ભવતિ । સંક્ષેપતઃ બુદ્ધો ભગવાન્ સર્વસત્ત્વાનામગ્ર અવશ્યમભિલેખ્યઃ । અબ્જકુલે આર્યાવલોકિતેશ્વરો દક્ષિણતઃ અવશ્યમભિલેખ્યઃ । વામત વજ્રકુલે વજ્રપાણિરવશ્યમભિલેખ્યઃ । બોધિસત્ત્વાનામગ્ર આર્યસમન્તભદ્રો ઽવશ્યમભિલેખ્યઃ । મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતો ઽવશ્યમભિલેખ્યઃ । સૈષા મુદ્રાસુ યથાવ્યવસ્થાયામભિલેખ્યાઃ । એતદભ્યન્તરમણ્ડલં મધ્યમણ્ડલે ઽપિ બ્રહ્મા સહામ્પતિઃ પૂર્વાયાં દિશ્યવશ્યમભિલિખિતવ્યઃ । એવમાભાસ્વરો દક્ષિણાયાં દિશિ, અકનિષ્ઠ અરૂપિનશ્ચ દેવા મણ્ડલાકારા અવ્યક્તાઃ નૈવ સંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતના દેવાઃ, ઉત્તરાયાં દિશિ શક્રો દેવરાજા સયામઃ સન્તુષિતઃ સુનિર્મિતઃ પરનિર્મિતઃ પરીત્તાભપ્રભૃતયો દેવપુત્રા અવશ્યમેકૈકઃ દેવરાજો ઽભિલિખિતવ્યઃ । સૈષા મુદ્રાસુ વ્યવસ્થાપ્યાઃ ॥
એવં તૃતીયમણ્ડલે ઽપિ ઉત્તરાયાં દિશિ ઈશાનો ભૂતાધિપતિઃ સહોમયાવશ્યમભિલિખિતવ્યઃ । દ્વિતીયદ્વારસમીપે કાર્ત્તિકેયમઞ્જુશ્રીઃ મયૂરાસનઃ શક્તિપાણિઃ રક્તાવભાસમૂર્ત્તિઃ પીતવસ્ત્રનિવસ્તોત્તરાસઙ્ગિનઃ દક્ષિણહસ્તે ઘણ્ટાપતાકાવસક્તઃ કુમારરૂપી મણ્ડલં નિરીક્ષમાણઃ । પૂર્વાયાં દિશિ વૈનતેયઃ પક્ષિરૂપી । ઋષિર્માર્કણ્ડઃ અવશ્યમભિલિખિતવ્યઃ । સૈષા મુદ્રાસુ ચ વ્યવસ્થાપ્યાઃ ॥
દક્ષિણપૂર્વતઃ ચતુઃકુમાર્યાઃ કુમારભ્રાતૃઉસહિતા નૌયાનસંસ્થિતા મહોદધેઃ પરિભ્રમન્ત્યઃ । અગ્નિશ્ચ દેવરાટ્ અવશ્યલિખિતવ્યઃ । એવં દક્ષિણસ્યાં દિશિ લઙ્કાપુરી વિભીષણશ્ચ રાક્ષસાધિપતિઃ, તત્રસ્થિતઃ પિચુમન્દવૃક્ષાશ્રિતઃ જમ્ભલજલેન્દ્રનામા યક્ષરૂપી બોધિસત્ત્વો ઽવશ્યમભિલિખિતવ્યઃ ॥
એવમનુપૂર્વતો યમો રાજો પ્રેતમહર્દ્ધિકો ઽવશ્યમભિલિખિતવ્યઃ । એવં પિશાચરાજા વિકરાલો નામાવશ્યમભિલિખિતવ્યઃ । સૈષા મુદ્રાસુ વ્યવસ્થાપ્યા ॥
એવં દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ નન્દોપનન્દૌ નાગમુખ્યૌ અવશ્યમભિલિખિતવ્યૌ । ગ્રહમુખ્યશ્ચાદિત્યઃ પશ્ચિમાયાં દિશિ કપિલમુનિર્નામ ઋષિવરો નિર્ગ્રન્ધતીર્ત્થકરઋષભઃ ( વૈદ્ય 32 ) નિર્ગ્રન્ધરૂપી અનુપૂર્વતઃ । સૈષા મુદ્રાસુ વ્યવસ્થાપ્યાઃ । ઉત્તરપશ્ચિમાસુ ચ દિશાસુ યક્ષરાડ્ ધનદઃ, ગન્ધર્વરાટ્ પશ્ચશિખઃ, કિન્નરરાજા દ્રુમઃ, એતે ઽવશ્યમભિલિખિતવ્યાઃ । સૈષા મુદ્રાસુ ચ અનુપૂર્વતઃ યથાસ્થાનં સંસ્થિતા અભિલિખિતવ્યા ઇતિ ॥
ચતુર્થમણ્ડલં બહિઃ પઞ્ચ રેખાઃ ચિત્તં મુદ્રમાલાભિશ્ચોપશોભિતં ચતુરસ્રં ચતુસ્તોરણાકારં ચતુર્મહારાજવિભૂષિતં યથાનુપૂર્વસ્થિતા । તદ્યથા - મુદ્રા ભવન્તિ પુરઃપ્રદેશે નીલોત્પલમભિલેખ્યમ્ । દક્ષિઅણતો વામતઃ પદ્મં વજ્રં પરશુખડ્ગશૂલત્રિશૂલગદાચક્રસ્વસ્તિકકલશમીનશઙ્ખકુણ્ડલધ્વજપતાકં પાશઘણ્ટાકદ્વારકધનુર્નારાચમુદ્ગર એતૈર્વિવિધાકારપ્રહરણમુદ્રૈઃ સમન્તાચ્ચતુરસ્રમાલાકુલં કુર્યાદિત્યતઃ બહિશ્ચતુર્દિશં ચત્વારો મહાસમુદ્રાઃ સ્થાપનીયાઃ ॥
ઉત્તરાયાં દિશિ ચતુરસ્રાકારં મણ્ડલકં કૃત્વા ઉભયવજ્રં ત્રિસૂચ્યાકારં સમન્તજ્વાલં ત્રિકોણાકારં મણ્ડલકં કૃત્વા સ્થાપયેત્ ॥
દક્ષિણાયાં દિશિ ધન્વાકારં મણ્ડલકં કૃત્વા પાત્રં સમન્તજ્વાલં સ્થાપયેત્ । પશ્ચિમાયાં દિશિ સમન્તપ્રભાકારં મણ્ડલકં કૃત્વા નીલોત્પલં સનાલપત્રોપેતં સમન્તજ્વાલં વિદિક્ષુ ચ ચત્વારો મુદ્રા ભવન્તિ । ઉત્તરપશ્ચિમાયાં દિશિ પાશં વર્ત્તુલાકારં મણ્ડલં કૃત્વા સમન્તજ્વાલં દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ દીર્ઘાકારમણ્ડલકં કૃત્વા દણ્ડં સમન્તજ્વાલં દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ પરશું સમન્તજ્વાલં ત્રિકોણાકારં મણ્ડલકં કૃત્વા પૂર્વોત્તરાયાં દિશિ ખડ્ગં સમન્તજ્વાલં સ્થાપયેત્ ॥
આલિખ્ય સર્વત ઇત્યૂર્ધ્વમધસ્તિર્યક્ ત્રીણિ મુદ્રાદ્વારસમયે બહિર્મણ્ડલસ્યાલેખ્યાઃ ચૂર્ણૈરેવ । તદ્યથા - વજ્રવ્યજનોપાનહૌ ચ સમન્તજ્વાલિનસ્ત્વેતે અભિલેખ્યા ઇતિ ॥
એતન્મણ્ડલવિધાનં કથિતં ત્વિહ સમાસતઃ ।
સત્ત્વાનાં હિતકામ્યાર્થં મઞ્જુઘોષેણ ધીમતા ॥ મ્મ્ક્_2.53(="52") ॥
તતો મણ્ડલાચાર્યેણ શિષ્યાઃ પૂર્વમેવાનુગૃહીતવ્યાઃ અવિકલેન્દ્રિયાઃ સર્વાઙ્ગશોભનાઃ બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવિટ્શૂદ્રાઃ ઉત્પાદિતબોધિચિત્તાઃ મહાયાનયાયિનઃ ઇતરયાનાસ્પૃહણશીલા મહાસત્ત્વાઃ શ્રદ્ધા કલ્યાણધર્મિણઃ મહારાજ્યાભિકાંક્ષિણઃ અલ્પભોગજુગુપ્સનાઃ મહાભોગાભિરુચિતવન્તઃ ભદ્રા વિનીતાઃ શીલવન્તઃ ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકા નિયમસ્થા ઉપોષધોપવાસસંવરસ્થાઃ મહાવોધિસત્ત્વાદ્વેષિણો મહાયક્ષઃકુલીનાઃ પ્રકૃત્યૈવ ધર્મચારિણઃ અહોરાત્રોષિતા શુચિવસ્ત્રપ્રાવૃતાઃ સુગન્ધકેશાઃ ત્રિઃસ્નાયિનઃ મૌનિનશ્ચ । તદહો કર્પૂરકુઙ્કુમલવઙ્ગસુગન્ધમુખગન્ધિનઃ નિત્યં ચોપસ્પૃશિતવન્તઃ કુશપિણ્ડકોપવિષ્ટાઃ કૃતરક્ષાવિધાનાઃ બ્રહ્મચારિણઃ સત્યવન્તઃ + + + + + + ન્મણ્ડલ + + + + + + નાત્યાસન્ને સ્થાપનીયાઃ । શુચિનઃ સુચૌક્ષાઃ અષ્ટાનાં પ્રભૃતિ યાવદેકં નાન્યેષામ્ । તે ચ પરસ્પરાસંસક્તિનઃ ક્ષત્રિયા મૂર્દ્ધાભિષિક્તાશ્ચ મહારાજાનઃ । તેષાં ચ સુતાઃ કુમારકુમારિકાશ્ચ અવિદિતગ્રામ્યધર્માણઃ કારણં ભગવાન્ કુમારરૂપી મહાબોધિસત્ત્વો મઞ્જુશ્રીઃ બાલજનપ્રબોધકઃ કુમારક્રીડનપરશ્ચ । અતઃ પ્રથમતર ( વૈદ્ય 33 ) એવ કુમારઃ પ્રવેશયિતવ્યઃ । મહારાજ્ઞાભિવર્દ્ધન આયુરારોજ્યૈશ્વર્યકામઃ ભોગાભિવર્દ્ધનં ચ વિશેષતઃ બાલાનાં મન્ત્રસિદ્ધિઃ ધ્રુવં સ્થિતા ઇતિ । એતાં પૂર્વસ્થાપિતાં કૃત્વા સુસખાયોપેતા અપ્રમત્તાઃ તતો મણ્ડલાચાર્યેણ કર્પૂરધૂપં દહતા પૃષ્ઠતો બહિર્નિગન્તવ્યમ્ । નિર્ગત્ય ચ યથામુખર્ત્તુકોદકેનાષ્ટશતાભિમન્ત્રિતેન મૂલમન્ત્રેણ મહામુદ્રા પઞ્ચશિખમુદ્રિતેનોદકેન સ્નાત્વા ઉપસ્પૃશ્ય ચ શુચિર્વસ્ત્રપ્રાવૃતેન શુચિના અગ્નિકુણ્ડં ગત્વા કુશવિણ્ડકોપવિષ્ટઃ ઉત્તરપૂર્વાભિમુખઃ આહુતીનાં કર્પૂરકુઙ્કુમચન્દનમિશ્રાણામષ્ટસહસ્રં જુહુયાત્ ॥

પૂર્વોક્તેન વિધિના આહૂય વિસૃજ્ય ચ ભૂયો મણ્ડલં પ્રવેષ્ટવ્યમ્ । પ્રવિશ્ય ચાષ્ટૌ પૂર્ણકલશાઃ શુચિવસ્ત્રોપેતાઃ સહકારપલ્લવવિભૂષિતાઃ સુવર્ણરજતરત્નધાન્યવ્રીહિપ્રક્ષિપ્તગર્ભઃ એકં ભગવતઃ શાક્યમુનેઃ પ્રતિપાદયેત્ । દ્વિતીયઃ સર્વબુદ્ધાનામ્ । તૃતીયઃ સર્વપ્રત્યેકબુદ્ધાર્યશ્રાવકસઙ્ઘસ્ય । ચતુર્થઃ સર્વમહાબોધિસત્ત્વાનામ્ । પઞ્ચમો મહાબોધિસત્ત્વસ્ય આર્યમઞ્જુશ્રિયસ્ય । ષષ્ઠઃ સર્વદેવાનામ્ । સપ્તમાષ્ટમૌ દ્વિતીયમણ્ડલે દ્વારકોષ્ઠકે સ્થાપયિતવ્યૌ । શુચિવસ્ત્રોપેતાઃ । એકઃ સર્વભૂતાનામ્ । દ્વિતીયઃ સર્વસત્ત્વપરિણામિતઃ સાધારણભૂતં સ્થાપયિતવ્યેતિ ॥
તતઃ પૂર્વોક્તેનૈવ વિધિના ધૂપં દહતા મહામુદ્રાપઞ્ચશિખાં બદ્ધ્વા ભૂયશ્ચાવાહનં કુર્યાત્ । સર્વબુદ્ધાનાં, સર્વપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં, આર્યશ્રાવકમહાબોધિસત્ત્વાનાં, સર્વભૂતાનાં, સર્વસત્ત્વાંશ્ચ મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતં ચ પૂર્વોક્તેન વિધિના આહ્વાનયેત્ ॥
એવં પુષ્પધૂપગન્ધપ્રદીપૈઃ નિવેદ્યાંશ્ચ પૂર્વનિર્દિષ્ટેનૈવ કર્મણા નિવેદ્યઃ । સર્વેષાં સર્વતઃ અનુપૂર્વેણૈવ કુર્યાત્ । પ્રદીપગ્રહણેનૈવ ધૃતદીપં દદ્યાત્ । સર્વેભ્યઃ આર્યાનાર્યેભ્યઃ નિવેદ્યગ્રહણેન શાલ્યોદનં દધ્નોપેતં મધુપાયસવિશેષવિશેષ્યોપરચિતઘૃતપક્કાપૂપાન્ અશોકવર્ત્તીખણ્ડખાદ્યકાદ્યાં સર્વં તથાગતેભ્યો નિર્યાતયેત્ । હવિ પૂર્ણ શ્રીવેષ્ટમધુશિરપયોપક્કભક્ષાદ્યાં સર્વપ્રત્યેકબુદ્ધાર્યશ્રાવકમહાબોધિસત્ત્વાનાર્યદેવતાનાં ચ નિર્યાતયેત્ । એવં લડ્ડુકાગર્ભોક્તારકવિશેષાન્ પૂપોપકારણાન્ સર્વદેવભૂતગણાન્ સર્વસત્ત્વાંશ્ચ મન્ત્રોપેતાન્ વિધિના નિર્યાતયેત્ । એવં સુગન્ધપુષ્પાન્ જાતીતગરનાગપુષ્પપુન્નાગપ્રભૃતિં પૂર્વનિર્દિષ્ટાન્ સર્વબુદ્ધપ્રત્યેકબુદ્ધાર્યશ્રાવકમહાબોધિસત્ત્વેભ્ય આર્યાનાર્યેભ્યો નિર્યાતયેત્ । વિશેષતઃ તથાગતકુલે જાતીકુસુમં પદ્મં પદ્મકુલે તથા કુવલયં કુલિશપાણે અન્યમન્ત્રેભ્યો ઇતરમિતિ કર્પૂરધૂપં તથાગતકુલે ચન્દનં પદ્મકુલે તથા ગુગ્ગુલું ગુહ્યકેન્દ્રસ્ય વજ્રિણસ્યૈવ શસ્યતે । અન્યમન્ત્રેભ્યઃ સર્વેભ્યઃ ધૂપં દદ્યાત્ ઇતરઘૃતપ્રદીપાનાર્યેભ્યઃ સર્વેભ્યશ્ચૈવ દાપયેત્ । અનાર્યેભ્ય મન્ત્રેભ્યઃ સુગન્ધતૈલન્તુ દાપયેત્ ।
અનુપૂર્વેણ વિધિના પૂર્વદૃષ્ટેન હેતુના ।
ગન્ધ + + ત્તથૈવોક્તં સર્વમન્ત્રેભ્યો નિત્યશ ॥ મ્મ્ક્_2.54(="53") ॥
અવલોકિતેન યત્ પ્રોક્તં યત્ પ્રોક્તં કુલિશપાણિના ।
સ્વકસ્વકેષુ તન્ત્રેષુ મન્ત્રચર્યાર્થસાધને ।
તેપ્યેહ કલ્પે દ્રષ્ટવ્યાઃ અનુવર્ત્ત્યાશ્ચ સર્વદા ॥ મ્મ્ક્_2.55(="54") ॥
ઇતિ ॥
તતો મણ્ડલાચાર્યેણ પૂર્વદૃષ્ટેન વિધિના આવાહનપૂજનધૂપનાદિનિવેદ્યપ્રદાનાનુવર્તનક્રિયાં કૃત્વા, તતો ઽનુસાધકેન કુશલેન ત્વરમાણેન સાર્વભૌતિકં બલિં નિરામિષાં સર્વતશ્ચ પટહશઙ્ખધ્વનિનન્દીશબ્દઘોષનિનાદિતેન ધૂપપુષ્પદીપમાલભિરચિતઃ ચતુર્દિક્ષુ વિદિક્ષુ ચ ઇત્યૂર્ધ્વમધસ્તિર્યક્ સર્વતો બહિર્મણ્ડલં પ્રદક્ષિણી + + + + + ર્વ ભૌતિકાં ક્ષિ + + + + + + + ર્યો દધિમધુધૃતાક્તાનાં શાલિતન્દુલાહૂતીનામષ્ટસહસ્રં જુહુયાત્ । ષડક્ષરમૂલમન્ત્રહૃદયેન જુહ્વતઃ પૂર્વસ્થાપિતકાં મણ્ડલાનુપ્રવેશમહાસત્ત્વાં કૃતરક્ષાવિધાનાનાં મણ્ડલાચાર્યશિષ્યત્વાભ્યુપગતાનામુત્પાદિતબોધિચિત્તાનામુપોષધિકાનાં સર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વાત્માનિર્યાતિતમૂર્ત્તીનાં સિદ્ધ્યર્થસત્ત્વોપભોગસાધારણભૂતાનામનુત્તરબોધિમણ્ડાક્રમણકુશલાનાં સર્વજ્ઞજ્ઞાનબુદ્ધલિપ્સકામાનાં મણ્ડલદર્શનાદેવ મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષાત્ । આનન્તર્યહારિણો ઽપિ યે મુચ્યન્તે તત્ક્ષણાજ્જનાઃ ઇતિ ॥
તતો મણ્ડલાચાર્યેણ અનાહતેન વસ્ત્રેણ તન્ત્રોદ્ધૃતેનાપગતકેશેન મૂલમન્ત્રસપ્તાભિમન્ત્રિતેન સુગન્ધચન્દનકુઙ્કુમાભ્યક્તેન પટેન મણ્ડલં પ્રવેષ્ટુકાનાં મુખં વેષ્ટયિત્વા પ્રથમતઃ બાલષોડશપ્રભૃતિ યાવત્ત્રીણિ વર્ષજન્મિકં પઞ્ચચીરકોપશોભિતં એકચીરકોપશોભિતં શિખોપશોભિતં અશિરસ્કં વા રાજપુત્રં મૂર્ધાભિષિક્તં ક્ષત્રિયપુત્રં વા, અન્યં વા મહોત્સાહમહારાજ્યકામં વા પ્રવેશયેત્ ॥
દ્વિતીયમણ્ડલસ્થિતં મુખં વેષ્ટયિત્વા, ઉત્પલમુદ્રાં બદ્ધ્વા, મઞ્જુશ્રિયઃ કુમારભૂતસ્ય મૂલમન્ત્રં સકૃજ્જપ્ત્વા, કારાપયિત્વા સુગન્ધપુષ્પં દત્ત્વા, ચન્દનકુઙ્કુમાભ્યાં મિશ્રં સચૌક્ષાભ્યાં હસ્તાભ્યાં પુષ્પાણિ ક્ષિપાપયિતવ્યાઃ । યત્રાસ્ય પુષ્પમધિતિષ્ઠતિ તમસ્ય મન્ત્રં દદ્યાત્ । સ્વમન્ત્રેતિ કીર્ત્યતે । સૈવાસ્યાનુબદ્ધા જન્મપરમ્પરાસુ સૈવાસ્ય કલ્યાણમિત્રો બોધિમણ્ડક્રમણમહાબોધિસત્ત્વજ્ઞજ્ઞાનપરિપૂરણાર્થમભિનિર્હરતિ । સૈવાસ્ય સાધનીયમ્ । મહાભોગમહારાજ્યમહેશાખ્યપુદ્ગલસમવધાનતા ચાસ્યમભિનિર્હરતિ । ઇહૈવ જન્મનિ અવિચારતઃ સાધનીયં સિધ્યતે સર્વકર્મેષુ ચ । એવમનુપૂર્વતઃ એકં પ્રતિ તાવદ્ યાવદષ્ટાનાં નાન્યેષામિતિ સિદ્ધિકામૈઃ । અન્યેષાં યથેપ્સતઃ પાપક્ષપણાર્થં સમયમાત્રં સ્યાદિતિ અભિષેકં દદતા મણ્ડલાચાર્યેણ આદૌ તાવન્મણ્ડલે બહિર્નાતિદૂરે નાત્યાસન્ને પૂર્વોત્તરે દિગ્ભાગે ભૂપ્રદેશે અધિષ્ઠાય મન્ત્રપૂતં કૃત્વા મૂલમન્ત્રેણ તતઃ રાજ્યાભિષેકમિવ મન્યમાનમાત્માનં એકાન્તબુદ્ધધર્મસઙ્ઘાભિપ્રસન્નં શ્રાદ્ધં મહોત્સાહિનં અવિરહિતબોધિચિત્તં મહાયાનયાયિનં રત્નત્રયોપકારિણં અવિકલેન્દ્રિયં અકુત્સિતમિહૈવ જન્મનિ મન્ત્રાં સાધયિતુકામઃ । ભદ્રાશયં મન્ત્રચર્યોદ્યુક્તમાનસં કૌતુકજાતીયં જિજ્ઞાસનહેતોપરિ અવિકલ્પિતમન્ત્રાર્થતદ્ગતમાનસં એકં પ્રભૃતિ યાવત્યથે અભિષેચ્યા સેવ્યાવર્જ્યા ઇતિ । પ્રાજ્ઞા અમૂઢચરિતા ઇતિ । શેષતો અભિષેચ્યાઃ । નાન્યેષામપિ । તતઃ સર્વરાજ્યાભિષેકમિવોપકરણં સમ્ભૃત્ય આચાર્યો વા યેન તુષ્યેત । તતઃ વિતતવિતાનોચ્છ્રિતધ્વજપતાકશ્વેતચ્છત્રમૂર્ઘનિ ધાર્યમાણઃ સિતચામરે નિવીજ્યમાનઃ મહતા સત્કારેણ નન્દીશબ્દનિર્ઘોષશઙ્ખભેરીમૃદઙ્ગજયશબ્દૈઃ મઙ્ગલગાથાભિઃ પ્રશસ્તસ્વસ્તિકગાથાભિશ્ચ જિનભાષિતૈરભિસ્તૂયમાનઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ચ તન્મણ્ડલં સર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વાં પ્રણમ્ય આચાર્યં શિરસા પ્રણમ્ય, ( વૈદ્ય 35 ) એવં ચ વક્તવ્યમ્ ઉ + + ષ્યાચાર્યસર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વમન્ત્રચર્યાનિર્હારં સમનુપ્રવેષ્ટું સર્વલૌકિકાતિક્રાન્તરહસ્યવિમોક્ષમણ્ડલં સમનુપ્રવેષ્ટું સર્વધર્મરાજ્યસમનુપ્રવેશબુદ્ધત્વમધિગન્તું સંક્ષેપતો વક્તવ્યં બુદ્ધો ભૂયામિતિ ॥
તતઃ કુશવિણ્ડકોપવિષ્ટઃ પૂર્વાભિમુખઃ મં + + + + + + + + + + + + + + પઞ્ચશિખાં બદ્ધાપયિતવ્યઃ । તતો સ્વેસ્થિતં મન્ત્રં યો યસ્ય રોચતે ભૂર્જપત્રે ગોરોચનયા લિખિતવ્યમ્ । લિખિત્વા ચન્દનકુઙ્કુમાભ્યાં હસ્તૌ મ્રક્ષયિત્વા શરાવસમ્પુટં ચ તતસ્તં ભૂર્જપત્રં શરાવસમ્પુટાભ્યન્તરસ્થં + + + + + + બોધિસત્ત્વસ્ય પાદમૂલે સ્થાપનીયમ્ ॥

તતસ્તત્રોપવિષ્ટેન વિદ્યામૂલમન્ત્રા અષ્ટશતવારાનુચ્ચારયિતવ્યઃ । પૂર્વમેવ તુ તતઃ તં કુશવિણ્ડકોપવિષ્ટમભિષેચનીયમ્ । બહિર્મણ્ડલે યઃ સર્વસત્ત્વસાધારણભૂતં પૂર્ણકલશં પૂર્વસ્થાપિતકં દ્વારસમીપે તં ગૃહીત્વા આચાર્યેણ મૂલમન્ત્રં પઠતા મૂર્ધનિ અભિષેક્તવ્યઃ । શેષા યથેષ્ટમુદ કેનેતિ ॥
તતસ્તં શરાવસમ્પુટં તસ્યૈવ દાતવ્યમ્ । પ્રદીપેન ચ પાથયિતવ્યઃ । યદિ સા એવ ભવતિ મન્ત્રા ક્રમાત્ સિધ્યતિ યત્નતઃ । અથ અન્યો મન્ત્રપઠનાદેવ સિદ્ધ્યતિ । અથ મન્ત્રાક્ષરહીનાતિરિક્તા વા દત્તા ભવતિ, પ્રથમસાધન એવ સિધ્યતીત્યવિકલ્પતઃ । સા એષ પૂર્વલિખિતા આચાર્યેણ ત્રિભિઃ સાધનૈઃ કુર્વં સિદ્ધ્યતીત્યયત્નતઃ ॥
એવં પ્રથમતઃ વિદ્યાભિષેકં દદ્યાત્ । દ્વિતીયમણ્ડલાભિષેક દ્વિતીયમણ્ડલે સર્વદેવાનાં યત્ પ્રતિપાદિતકં પૂર્ણકલશં, તેનાભ્યષિઞ્ચેત્ । મૂર્ધનિ યથૈવ વા પૂર્વકં તેનૈવ વિધિના મુચ્યતે સર્વકિલ્વિષાત્ । અનુજ્ઞાતશ્ચ ભવતિ સર્વબુદ્ધૈઃ સર્વલૌકિકલોકોત્તરસમયમણ્ડલં સર્વમન્ત્રમુદ્રાસાધનેષુ ચ અવ્યષ્ટો ભવતિ । સર્વબોધિસત્ત્વૈરિતિ આચાર્યાભિષેકં દદ્યાત્ ॥
તૃતીયમણ્ડલે સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધેભ્યઃ પૂર્ણકલશં નિર્યાતિતકં તેનૈવ વિધિના મૂર્ધન્યભિપેચયેત્ । વક્તવ્યં અનુજ્ઞાતસ્ત્વં સર્વબુદ્ધૈઃ બોધિસત્ત્વૈશ્ચ મહર્દ્ધિકૈઃ સર્વલૌકિકલોકોત્તરાણાં મન્ત્રાણાં લિખનપઠનમણ્ડલોપદેશમન્ત્રતન્ત્રમુદ્રાચર્યાનિર્દેશ સ્વયં ચરિતું નિર્દેષ્ટું વા । ઇહૈવ જન્મનિ પરમ્પરાસુ ચ યાવત્પશ્ચિમકં નિયતં બુદ્ધત્વં પ્રાપ્તવ્યમિતિ ॥
એવં જયવિજયાભિષેકે ઽપિ પૂર્વનિર્દિષ્ટેન વિધિના ભગવતો બુદ્ધનિર્યાતિતકપૂર્ણકલશેન બોધિસત્ત્વનિર્યાતિ । તેન ચ પૂર્ણકલશેન તથૈવાભ્યષિચ્યત્ । એવં ચ વક્તવ્યમનુજ્ઞાતસ્ત્વં સર્વબુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિર્મહાબોધિસત્ત્વૈશ્ચ શ્રાવકૈઃ,
અધૃષ્યઃ સર્વભૂતાનામજિતઃ સર્વદેહિનામ્ ।
વિજયત્વં સર્વમન્ત્રાણાં સાધયસ્ત્વં યથેપ્સતઃ ॥ મ્મ્ક્_2.56(="55") ॥
તતો મણ્ડલાચાર્યેણ એકૈકસ્ય યથેપ્સતઃ ।
પઞ્ચાભિષેકા દાતવ્યા સર્વેભ્યો પઞ્ચ એવ તુ ॥ મ્મ્ક્_2.57(="56") ॥
તતસ્તામનુપૂર્વેણ મણ્ડલં પ્રવેશ્ય સર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વાનાં નિર્યાતયિત્વા મણ્ડલં ત્રિઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય વિસર્જયિતવ્યઃ । તદહો પરેણ અનુપૂર્વેણ શિક્ષયિતવ્યાઃ મન્ત્રચર્યાસુ નિયોક્તવ્યા । તત્ક્ષણાદેવ ભગવતો મઞ્જુશ્રિયસ્ય મહાબોધિસત્ત્વસ્ય યઃ પૂર્વનિર્યાતિતકં પૂર્ણકલશં ગૃહીત્વા તેષાં મણ્ડલપ્રવિષ્ટાનામુદકચુલુકત્રયં પૂર્વાભિમુખં કૃત્વા પાયયેત્ । વક્તવ્યાશ્ચ - ઇયં ભો મહાબોધિસત્ત્વસ્ય મઞ્જુશ્રિયઃ કુમારભૂતસ્ય સમયરહસ્યં માતિક્રમિષ્યતેતિ । મા બહુ અપુણ્યં પ્રસવિષ્યથે ઽ; તિ । સર્વ મન્ત્રાશ્ચ ન પ્રતિક્ષેપ્તવ્યાઃ । સર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વાશ્ચ ન વિસંવાદનીયાઃ । ગુરુરારાધનીયશ્ચેતિ । અન્યથા સમયાતિક્રમઃ સ્યાત્ । મન્ત્રાશ્ચ સિદ્ધિં ન ગચ્છેયુઃ । બહુપુણ્યં સ્યાદિતિ । એવં વિસર્જયિતવ્યાઃ ॥
તતો મણ્ડલાચાર્યેણ ભૂયો દધિમધુધૃતાભ્યક્તાઃ શાલિતણ્ડુલાહુતયો ઽષ્ટાક્ષરહૃદયેન હોતવ્યાઃ । તતોત્થાય મણ્ડલમધ્યં પ્રવિશ્ય પૂર્વનિર્દિષ્ટૈ પુષ્પૈઃ પૂર્વોક્તેન વિધિના અર્ધ્યં દેયઃ સર્વેભ્યઃ મનસા ચિન્તયેત્ । પૂર્વોક્તેનૈવ ધૂપેન સર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વાં પ્રત્યેકબુદ્ધાર્યશ્રાવકાં સર્વદેવનાગયક્ષગન્ધર્વકિન્નરમહોરગયક્ષરાક્ષસપિશાચભૂતયોગિનસિદ્ધઋષયઃ સર્વસત્ત્વાં સન્ધૂપ્ય પુષ્પૈરવકીર્ય ચન્દનકુઙ્કુમોદકેનાભ્યષિઞ્ચેત્ । પૂર્વોક્તેનૈવ વિધિના વિસર્જયેત્ । મનસા મોક્ષઃ સર્વેભ્ય ઇતિ ॥
તતો મણ્ડલાચાર્યેણ નિવેદ્યં બલિં ચૂર્ણં સર્વે નદ્યાં પ્લાવયિતવ્યાઃ । દુઃખિતેભ્યો વા પ્રાણિભ્યો દાતવ્યમ્ । સુપરામૃષ્ટં સુકેલાયિતં સુશોભિતં પૃથિવીપ્રદેશં કૃત્વા ગોમયેન લેપ્તવ્યઃ । ઉદકેન વા પ્લાવયિતવ્યમ્ । સુચૌક્ષમૃત્તિકયા વાભ્યલિમ્પ્ય સિકતાયા વા અસ્યૈવ કાર્યં યથેષ્ટતો ગન્તવ્યમ્ । તૈર્મણ્ડલપ્રવિષ્ટૈરાત્મનઃ ક્ષીરોદનાહારેણ હવિષ્યાહારેણ વા ભવિતવ્યમિતિ ॥
બોધિસત્ત્વપિટકાવતંસકાન્મહાકલ્પરાજેન્દ્રાન્મઞ્જુશ્રીકુમારભૂતવિકુર્વણાત્ બોધિસત્ત્વપટલવિસરાદ્ દ્વિતીયઃ મણ્ડલવિધિનિર્દેશપરિવર્તઃ સમાપ્ત ઇતિ ॥
અથ તૃતીયઃ પરિવર્તઃ । (મણ્ડલવિધાનપરિવર્ત)
અથ ખલુ મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતઃ પુનરપિ તં શુદ્ધાવાસભવનમવલોક્ય તાં મહાપર્ષન્મણ્ડલસન્નિપતિતાં સર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વાં પ્રણમ્ય, એકાક્ષરં પરમગુહ્યં સર્વવિષઘાતસર્વકર્મિકં ચ મન્ત્રં સ્વમણ્ડલસાધનૌપયિકં સર્વક્ષુદ્રકર્મેષુ ચોપયોજ્યં ભાષતે સ્મ । કતમં ચ તત્ । નમઃ સમન્તબુદ્ધાનામ્ । તદ્યથા - જઃ । એષ સમાર્ષા સાર્વભૂતગણાશ્ચ અસ્યૈવ મન્ત્રમેકાક્ષરસ્ય દ્વિતીયં મણ્ડલવિધાનં સંક્ષેપતો યોજ્યમ્ । અષ્ટહસ્તં ચતુર્હસ્તં વા ભૂપ્રદેશં સંશોધ્ય પઞ્ચરઙ્ગિકૈરેવ ચૂર્ણૈઃ સ્વયં લિખિતવ્યમ્ । ન પરૈઃ । યત્ર વા તત્ર વા ન ચાત્ર દોષઃ । સમં ચતુરસ્રં ત્રિમણ્ડલોપશોભિતં પઞ્ચશિખાં મહામુદ્રાં પ્રથમં ચ તાવલ્લિખેત્ । ભગવતો મઞ્જુશ્રિયઃ ઉત્પલમુદ્રાં દંષ્ટ્રામુદ્રાં વત્ક્રમુદ્રાં યષ્ટિમુદ્રાં ચ । એતે મુદ્રા અભ્યન્તરમણ્ડલપૂર્વદિગ્ભાગે આલિખિતવ્યાઃ । તતઃ પદ્મવજ્ર ઉત્પલધ્વજપતાકચ્છત્રતોરણરથકુઞ્જર અશ્વબલીવર્દમહિષસ્વસ્તિકમયૂર અજમેષપુરુષકુમારરૂપી બહિર્દ્વારમૂલે આલિખિતવ્યઃ । યથાનુપૂર્વતઃ પઙ્ક્તિ આશ્રિતા આલેખ્યાઃ ત્રિમણ્ડલાશ્રિતા એવં કાર્યાઃ સ્યુરિતિ ॥
તતો એકાક્ષરેણૈવ મન્ત્રેણ પૂર્વદક્ષિણે દિગ્ભાગે અગ્નિકાર્યં કાએયમ્ । અપામાર્ગસમિધાનાં દધિમધુઘૃતાક્તાનાં અષ્ટશતં હોતવ્યમ્ । તતઃ પુષ્પૈરર્ઘ્યો દેયઃ । એકાક્ષરેણૈવ મન્ત્રેણ બલિનિવેદ્યપ્રદીપ યથેપ્સિતં દાતવ્યમ્ । ધૂપં વા, આહ્વાનનવિસર્જનં કુર્યાદિતિ ॥
તતઃ પ્રવેશયેદ્ રાજ્યકામં નગરમધ્યે આલિખેત્ । ભેગકામં વટવૃક્ષસમીપે, પુત્રકામં પુત્રઞ્જીવકવૃક્ષસમીપે, અનપત્નીકં હસ્ત્યશ્વકામં કુઞ્જરશાલાયાં વાજિશાલાયાં વા, દષ્ટકં મહાહ્રદે નાગાયતને વા, ચાતુર્થકનિત્યજ્વરસર્વજ્વરેષુ ચ એકલિઙ્ગે ગ્રામદક્ષિણદિશે વા, રાક્ષસગૃહીતં શ્મશાને શૂન્યગ્રહે વા, પિશાચગૃહીતં વિભીતકવૃક્ષસમીપે એરણ્ડવૃક્ષસમીપે વા, માતરસર્વગૃહીતેષુ ચતુઃપથેષુ મૃતકસૂતકગૃહસમીપે વા, બ્રહ્મરાક્ષસગૃહીતં તાલવૃક્ષે શ્લેષ્માતકવૃક્ષે વા, ગરદત્તકં એકાક્ષરેણૈવ મન્ત્રેણૈવ ઉદકં સપ્તાભિમન્ત્રિતં કૃત્વા તત્રૈવ મણ્ડલમધ્યે પાતયિતવ્યઃ મુચ્યતે ॥

એવં સ્ત્રિયાયા પુરુષસ્ય વા યશોર્થિનં ચ ચત્વરે બ્રહ્મસ્થલે વા આલિખિતવ્યમ્ । મૃતવત્સાયાઃ સફલે વૃક્ષે ક્ષીરવૃક્ષે વા, શાલિધાન્યપકકેદારમધ્યે અનપત્યાયા લિખિતવ્યમ્ । વિવિધત્રોગસ્ત્રીકૃતાન્યદુષ્ટતઃ પ્રતરાદિષુ મહારોગસ્પૃષ્ટાસુ, રક્ષોઘ્નં નદીપુલિને કૂલે વા પર્વતાગ્રે ચાભિલેખ્યમ્ । સર્વરોગેષુ સર્વતઃ । ડાકિનીકૃતાન્યપિ બ્રહ્મપાલિકાયાં શૂન્યવેશ્મ એકાન્તસ્થાન નિમ્નપ્રદેશે વા । એવં સર્વકર્મેષુ અર્ધરાત્રે મધ્યાહ્ને વા સર્વકાલમભિલિખિતવ્યમ્ । તેનૈવૈકાક્ષરમન્ત્રેણ પુષ્પૈરર્ઘ્યં દત્ત્વા વિસર્જ્ય ચ મણ્ડલં ઉદકેન પ્લાવયિતવ્યમ્ । સર્વગ્લાનાનાં મહતી રક્ષા કૃતા ભવતિ ॥
મુચ્યતે સર્વરોગેભ્યો ઈપ્સિતમર્થં ચ સમ્પદ્યન્તે ।
અપુત્રો લભતે પુત્રં દુર્ભગઃ સુભગો ભવેત્

દરિદ્રો લભતે અર્થાં દર્શનાદેવ મણ્ડલમ્ ।
સ્ત્રિયસ્ય પુરુષસ્યાપિ શ્રાદ્ધસ્યાપિ કલ્પતઃ ।
યથેષ્ટવિવિધાકારાં પ્રાપ્નુયાત્ સમ્પદાં સદા