મઞ્જુશ્રીમૂલકલ્પ · અધ્યાય 18

આર્યમઞ્જુશ્રિયમૂલકલ્પાદ્ બોધિસત્ત્વપિટકાવતંસકાત્ મહાયાનવૈપુલ્યસૂત્રાત્ પઞ્ચદશમઃ કર્મસ્વકપ્રત્યયપટલવિસરઃ પરિસમાપ્ત ઇતિ ।
અથાષ્ટાદશઃ પટલવિસરઃ ।
અથ ભગવાન્ શાક્યમુનિઃ પુનરપિ શુદ્ધાવાસભવનમવલોક્ય તં ચ પર્ષન્મણ્ડલં મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતમામન્ત્રયતે સ્મ । અસ્તિ મઞ્જુશ્રીઃ ત્વદીયમન્ત્રચર્યાભિયુક્તસ્ય બોધિસત્ત્વચર્યાપરિપૂરણાર્થાભિપ્રાયસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય ક્રિયાકાલક્રમણયોગાનુકૂલયોગચર્યાનુકૂલનક્ષત્રવ્યવહારામુવર્તનક્રમં સર્વમન્ત્રચર્યાર્થસાધનોપયિકપટલવિસરમ્ । ભાષિષ્યે, તં શૃણુ, સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુ ॥
એવમુક્તે ભગવતા મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતો ભગવન્તમેતદવોચત્ । આશ્ચર્યં ભગવન્ યાવદ્ ભાષિતં પરમેણાનુગ્રહેણાનુગૃહીતા બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા સર્વબોધિસત્ત્વચર્યાનુવર્તિનાં સર્વમન્ત્રચર્યાર્થપરિપૂરકાણાં સત્ત્વાનામ્ । તદ્વદતુ ભગવાનસ્માકમનુકમ્પાર્થમ્ । એવમુક્તો મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતઃ કૃતાઞ્જલિપુટો ભગવન્તમવલોકયમાનઃ તાઃ તૂષ્ણીમેવમવસ્થિતો ઽભૂત્ ॥
અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિર્લોકાનુગ્રહકામ્યયા ।
વજ્રેન્દ્રવચનં શ્રેષ્ઠં હિતાર્થં સર્વદેહિનામ્

ઇદં ભોઃ ભદ્રમુખાઃ શ્રેષ્ઠં નક્ષત્રં હિતાહિતં ।
સર્વમન્ત્રાર્થચર્યાયાં યુક્તાયુક્તાઃ સમાહિતાઃ

સિદ્ધમર્થં તથાપૂર્ણમનુકૂલં ચાપિ કથ્યતે ।
સિદ્ધિહેતોસ્તથા મન્ત્રી મન્ત્રં તન્ત્રોપલક્ષયેત્

શુચે ઽહનિ શુચૌ દેશે શુચાચારરતે સદા ।
પ્રશસ્તે તિથિનક્ષત્રે શુક્લપક્ષે સદા શુચિઃ

સ્નાતો ધ્યાયી વ્રતી મન્ત્રી મન્ત્રતન્ત્રાર્થકોવિદઃ ।
હોમ જાપ તથા સિદ્ધિં કુર્યાત્ કર્મ સવિસ્તરમ્

રેવતી ફલ્ગુની ચિત્રા મઘા પુષ્યાર્થસાધિકા ।
અનૂરાધા તથા જ્યેષ્ઠા મૂલા ચાપિ વર્ણિતા

આષાઢાવુભૌ ભાદ્રપદૌ સદા સિદ્ધ્યર્થ શ્રવણા ।
સિદ્ધ્યર્થં શ્રવણા શ્રેષ્ઠા ધનિષ્ઠા ચાપિ વર્ણિતા

સિદ્ધિહેતોસ્તથા મન્ત્રૈ રોહિણ્યા મૃગશિરાસ્તથા ।
અશ્વિન્યૌ પુનર્વસૂયુક્તે નક્ષત્રૌ સ્વાતિરેવતૌ

પ્રશસ્તા ગણિતા હ્યતે વિદ્યાસાધનતત્પરાઃ ।
એતેષામિન્દુવારં તુ વિધિરેવમુદાહૃતમ્

શૈત્યૈઃ શાન્તિકં શેષકાલે તતો વિદ્યાપુષ્ટ્યર્થં ચાપિ તત્પરમ્ ।
મધ્યાહ્ને દિનકરે કર્મ ચન્દ્રે ચાપિ ગર્હિતમ્

અર્ધરાત્રે સ્થિતે ચન્દ્રે કુર્યાત્ કર્માભિચારુકમ્ ।
તૃતીયે યામમનુપ્રાપ્તે પુષ્ટિહેતોઃ સમારભેત્

પુષ્ટ્યર્થં સાધયેન્મન્ત્રં ભોગહેતોસ્તદા નૃષુ ।
ઉદયન્તં ભાસ્કરં વિદ્યાત્ સર્વકર્મેષુ યુક્તિતઃ

રક્તાભાવે તથા ભાનોઃ કુર્યાત્ કર્માભિચારુકમ્ ।
શેષકાલે તતો વિદ્યાત્ પૂર્વાહ્ને રવિમણ્ડલે

યુગમાત્રોત્થિતે તથા નિત્યં કુર્યાચ્છાન્તિકકર્મણિ ।
તતો દ્વિહસ્તિતો જ્ઞેયં પ્રમાણે ચૈવ ગભસ્તિને

કુર્યાચ્છાન્તિકકર્માણિ શાન્તિકેષ્વપિ યોજિતે ।
મન્ત્રમુદ્રૈસ્તથાશ્રેષ્ઠૈર્જિનાગ્રકુલસમ્ભવૈઃ

મધ્યાહ્ને સવિતરિ પ્રાપ્તે કુર્યાદાભિચારુકમ્ ।
અતઃપરેણ આકૃષ્યેદ્ વશ્યાર્થં ચ યોજિતમ્

યુગમાત્રાવનતે ભાનૌ અપરાહોપગતે તથા ।
કુર્યાત્ સર્વકર્માણિ ક્ષુદ્રાર્થે ચ યોજિતાઃ

તતઃ પરેણ કાલે તે સૂર્યં ધાનમતે તદા ।
વશ્યાકર્ષણસર્વાણિ કુર્યાત્ કર્માણિ ધીમતઃ

અસ્તં યાતે તદા ભાનૌ રક્તાકારસમપ્રભે ।
કુર્યાત્ તાનિ કર્માણિ રક્તાભાસસમોદિતામ્

કાન્તકામાઃ સદા કુર્યાત્ કર્મૈશ્ચાપિ રાગિભિઃ ।
કુલત્રયે ઽપિ શાન્યં કથિતં કર્મ નિન્દિતમ્

કન્યાર્થી કારયેત્ ક્ષિપ્રં કર્મકાલસમોદિતમ્ ।
પ્રથમે યામે તદા કર્મ સાધયેત્ સત્ત્વયોજિતઃ

અતઃ પરેણ સર્વત્ર સર્વકર્માણિ કારયેત્ ।
અર્ધરાત્રે તદા ચન્દ્રા ગ્રહઃ પશ્યેદ્ વસુન્ધરામ્

પ્રવિશેત્ પશ્ચિમાં દેશાં તસ્મિન્ કાલે સમોદિતામ્ ।
તતઃ પરેણ ગ્રહઃ પશ્યે સૂર્યો સનરાધિપામ્

પ્રસવે દક્ષિણાં દેશાં સિદ્ધ્યર્થી મન્ત્રયોજિતઃ ।
મર્ત્યે ઽપિ લભતે ક્ષિપ્રં કાર્યસિદ્ધિં તુ પુષ્કલામ્

અજાપી જાપિનશ્ચાપિ + + + લભતે ફલમ્ ।
યથેષ્ટાં કુરુતે સિદ્ધિં જાપિનસ્યાપિ ધીમતે

તૃતીયે યામે સદા ગચ્છેદ્ દિશં ચાપિ યત્નતઃ ।
દક્ષિણપશ્ચિમાન્મધ્યે વ્રજેત્ તત્ર ફલોદ્ભવી

ઉદયન્તે તથા ભાનૌ પ્રભવોદુત્તરાં દિશમ્ ।
તતઃ પરેણ કાલાન્તે યુગમાત્રોત્થિતે રવૌ

ગચ્છદ્ વિદિશં તન્ત્રજ્ઞઃ સિદ્ધિકામફલોદ્ભવામ્ ।
પશ્ચિમોત્તરયોર્મધ્યં સ દેશઃ પરિકીર્તિતઃ

અજાપી જાપિનસ્યાપિ યુક્તિરુક્તા તથાગતૈઃ ।
નિર્દિષ્ટાં કાર્યનિષ્પત્તૌ સિદ્ધમન્ત્રસ્ય વા તદા

મધ્યાહ્ને પૂર્વતો ગચ્છેદ્ દિશાંશ્ચૈવ સર્વતઃ ।
તતઃ પરેણ કર્માણિ + + + + + કારયેત્

અર્ધરાત્રે તદા ચન્દ્રો ગ્રહઃ પશ્યેદ્ વસુન્ધરામ્ ।
કાલાન્તે વિદિશાન્તે મુનિ + + + + બોધિના

પૂર્વમુત્તરયોર્મધ્યે સદૃશઃ સિદ્ધિ લિપ્સતામ્ ।
તતઃ પરેણ દિશઃ પ્રોક્તાઃ પૂર્વદક્ષિણયોઃ સદા

કથિતઃ કાલભેદશ્ચ દિશશ્ચૈવ વિદિક્ષુ વા ।
અપરાહ્ને તથા ભાનોઃ પ્રવિશે દૈત્યમાલયમ્

સુરઙ્ગેષુ ચ સર્વેષુ સત્ત્વેષુ કૂપવાસિષુ ।
સર્વથા શ્રીમુખેષ્વેવ સર્વત્ર પાતાલોદ્ભવવાસિનામ્

તતઃ પરેણ યામાન્તે રક્તાઙ્ગે ગ્રહમણ્ડલે ।
પ્રવિશેદ્ યક્ષયોનીનાં નિલયાંશ્ચૈવ સુકશ્મલામ્

વ્રજેત્ પરિગૃહાં ક્ષિપ્રકાલેષ્વેવ નિયોજિતમ્ ।
ઉત્તિષ્ઠન્તં સાધયેન્મન્ત્રં પ્રસાદાશ્રયસમ્ભવામ્

આરુરુક્ષ પુરાગ્રં વૈ અસિદ્ધિઃ સિદ્ધિરેવ વા ।
આરુરોહ સ્વકાવાસં પ્રાસાદાગ્રં તુ માનવી

સિદ્ધન્તે ચિન્તિતા તસ્ય કાલેષ્વેવ સુયોજિતાઃ ।
મન્ત્રસિદ્ધિઃ સદા તસ્ય મન્ત્રતન્ત્રવિશારદૈઃ

દિશે ગમનેનૈવ સિદ્ધિમાત્રાં સમુચ્યતે ।
અમન્ત્રી માનવઃ ક્ષિપ્રં લભતે ફલસમ્ભવામ્

ઈપ્સિતાં સાધયેદર્થાં ગ્રામ્યાંશ્ચૈવ ચ માનુષામ્ ।
કાલા નિગમતઃ પ્રોક્તં દિશાંશ્ચૈવ સમન્તતઃ

પ્રસવેત્ સર્વતો મન્ત્રી કાલેષ્વેહ દેશેષુ ચ ।
અશ્વિની ભરણિસંયુક્તા કૃત્તિકા મૃગશિરાસ્તથા

એતેષ્વેવ હિ સર્વત્ર નક્ષત્રેષ્વેવ યોજિતા ।
શાન્તિકં કર્મ નિર્દિષ્ટં ફલહેતુસમોદયમ્

રોહિણ્યાં સાધયેદર્થાં પુષ્ટિકામઃ સદા જાપી ।
આર્દ્રાયાં કારયેત્ કર્મ વશ્યાકર્ષણહેતુભિઃ

પુનર્વસ્વો તથા પુષ્યે સાધયેદ્ધનસમ્પદામ્ ।
વિચિત્રાભરણવસ્ત્રાંશ્ચ અઞ્જનં સમનઃશિલામ્

રોચનાં ગૈરિકાંશ્ચૈવ આજ્યં ચૈવ સુપૂજિતમ્ ।
વશ્યાકર્ષણમેધાં ચ પુષ્યેષુ ચ નિયોજયેત્

આશ્લેષાયાં તથા કર્મા આકૃષ્ટાપ્રહરણાદયમ્ ।
મઘાસુ કુર્યાત્ તથા કર્મ રાજ્યમર્થાભિવાર્ધનમ્

ફલ્ગુન્યાવુભૌ શ્રેષ્ઠૌ આરુરોહ સ્વવાહનમ્ ।
વિચિત્રાણિ કર્માણિ હસ્તેનૈવ વિધીયતે

સ્વાત્યાં વિશાખયોઃ કુર્યાદ્ દ્રવ્યકર્મસમુદ્ભવમ્ ।
અનુરાધા તથા જ્યેષ્ઠા ઉભૌ નક્ષત્રયોજિતૌ

સિદ્ધિકામઃ સદા કુર્યાદ્ રાજ્યકામસ્તથા સદા ।
ભૌમ્યાર્થસમ્પદાંશ્ચાપિ વિવિધાં યોનિજાં પરામ્

સાધયેદ્ ધનનિષ્પત્તિં નક્ષત્રેષ્વેવ યોજિતાઃ ।
ઉભૌ હ્યષાઢૌ તથા પ્રોક્તૌ જન્તુકર્મસુ યોજયેત્ ।
ધાતુજેષ્વપિ સર્વત્ર દૃશ્યતે સિદ્ધિમાનવે

મૂલે મૂલકર્માણિ ઓષધ્યાં વિવિધોદ્ભવામ્ ।
સાધયેન્મન્ત્રતન્ત્રજ્ઞો મૂલનક્ષત્રયોજિતામ્

શ્રવણેષ્વેવ સર્વત્ર કુર્યાચ્છ્રાવણ્યવર્ણિતામ્ ।
નિર્વાણપ્રાપકં ધર્મં પ્રવ્રજ્યાં ચાપિ યોજયેત્

ધનિષ્ઠેષુ સદા કુર્યાદ્ ધૂપપુષ્કરિસાધનામ્ ।
વૃક્ષાં વાહનાં ચૈવ વસ્ત્રાંશ્ચૈવ વિધાનવિત્

કુર્યાત્ શતભિષક્ કર્મ હિંસાપ્રાણિષુ નિર્દયામ્ ।
પ્રાણાપરોધસત્ત્વેષુ કુત્સિતાં તાં વિવર્જયેત્

ઉભૌ ભદ્રપદૌ શ્રેષ્ઠૌ ભૂમ્યામર્થનિવારકૌ ।
સમ્પદા કુરુતે ક્ષિપ્રં કર્મેષ્વેવ હિ યોજિતૌ

સેનાપત્યાર્થસાધને + + + + + + + + + + + ।
રાજ્યે ધનનિષ્પત્તિભૂષણાભરણાદિષુ

નાનાધાતુગણાંશ્ચૈવ + + + + યથેપ્સિતામ્ ।
સાધયેન્મન્ત્રતન્ત્રજ્ઞ ઉભૌ નક્ષત્રયોજિતૌ

રેવત્યાં સાધયેદ્ દ્રવ્યં નાનાધાતુસમુદ્ભવામ્ ।
સાધયેન્મન્ત્રકર્માણિ નાનારત્નસમુદ્ભવમ્ ।
સર્વોદકાનિ સર્વાણિ સાધયેન્મન્ત્રવિતં સદા

અશ્વિન્યશ્ચ ભરણ્યશ્ચ કૃત્તિકાનાં તથાંશકમ્ ।
એતદઙ્ગારકે પ્રોક્તં ક્ષેત્રં ચૈવ નભસ્તલે

તસ્યા વાર તથા કીર્ત્તિં સૌમ્યાં સાધયે ચ તદા મહીમ્ ।
કૃત્તિકં ત્ર્યંશકં વિદ્યાત્ રોહિણીમૃગશિરો પરૌ

એતદ્ ભાર્ગવે વિદ્યાત્ ક્ષેત્રં ચૈવં નભસ્તલે ।
મૃગશિરાંશં તથા ચૈવં આદ્રાયાં ચ સુયોજિતાઃ

પુનર્વસુશ્ચ તદા વિદ્યાચ્છાન્ત્યર્થં ક્ષેત્રમુદ્ભવમ્ ।
પુષ્યાઙ્ગં તથાશ્લેષં મઘં ચૈવ નિબોધિતમ્

એતદ્ ભાનોઃ સદા ક્ષેત્રં કુર્યાદાભિચારુકમ્ ।
ફલ્ગુન્યા તુ ઉભૌ સાઙ્ગૌ ગ્રહચિહ્નિતચિહ્નિતૌ

ઇન્દુવારં તથા વિદ્યાત્ ક્ષેત્રં તસ્ય નિશાકરે ।
હસ્તચિત્રૌ તથા સાંશૌ કુર્યાત્ કર્માતિમાનિતમ્

બુધસ્થાને તુ ઉદ્દિષ્ટઃ સર્વકર્મપ્રસાધકઃ ।
સ્વાત્યા વિશાખસંયુક્તા સાંશા વાપિ કીર્તિતા

દ્વિતીયં ક્ષેત્રનિર્દિષ્ટં દિવાકરસ્ય ન સંશયઃ ।
અનુરાધાજ્યેષ્ઠસાંશૌ તૌ નિર્દિષ્ટૌ પૃથિવીસુતૌ

દ્વિતીયમઙ્ગારકક્ષેત્રં વૃશ્ચિકાતસમુદ્ભવઃ ।
સર્વધર્માર્થસંયુક્તં કર્મયુક્તાર્થસાધયેત્

વર્જયેદ્ ધીમતો હિંસાં પ્રાણહિંસાભિચારુકામ્ ।
સાધયેદ્ વિવિધાનર્થાં કર્માંશ્ચૈવ સુપુષ્કલામ્

મૂલાષાઢૌ તથા પ્રોક્તૌ ઉભૌ સાંશત્રિકોદ્ભવૌ ।
એતદ્ બૃહસ્પતેઃ ક્ષેત્રં નભઃસ્થં દૃશ્યતે ભુવિ

સાધયેત્ કર્મ યુક્તાત્મા વિધાનાચ્ચ નિવારકામ્ ।
મહાભોગાર્થસમ્પત્તી સફલાંશ્ચૈવ ફલોદ્ભવામ્

ધન્વિનિ રાશિનિર્દિષ્ટો કુર્યાત્ સર્વસમ્પદામ્ ।
શ્રવણા ધનિષ્ઠનિર્દિષ્ટા શતભિષાં સમમોદિતા

એતત્ શનિશ્ચરક્ષેત્રં દ્વિતીયં કથિતં પુરા ।
રાશ્યમકરનિર્દિષ્ટા સર્વાનર્થનિવારકઃ

તત્રસ્થો યદિ કર્માણિ આરભેત વિચક્ષણ ।
સિધ્યત્યયત્નાન્મન્ત્રજ્ઞસ્તસ્મિં કાલે પ્રયોજિતા

રાશ્યઃ કુમ્ભનિર્દિષ્ટા પ્રોક્તા મુનિભિઃ પુરા ।
ઉભૌ ભદ્રપદૌ પ્રખ્યૌ રેવતી ચ યશસ્વિની

અઙ્ગહીના તથા પૂર્વા શુભેન્દ્રગ્રહચિહ્નિતાઃ ।
પ્રશસ્તાઃ શોભનાઃ સર્વે તત્ ક્ષેત્રં ગુરવે + દા

મીનરાશિસમાસેન કથિતં લોકચિહ્નિતૈઃ ।
ગ્રહઃ પ્રધાન સર્વત્ર તિર્યઙ્મુક્તા સર્વકર્મસુ

સપ્તૈતે કથિતા હ્યગ્રમાનુષાણાં ગણાગમે ।
અનન્તા ગ્રહમુખ્યાસ્તુ અનન્તા ગ્રહકુત્સિતાઃ ।
મધ્યસ્થા કથિતા હ્યેતે માનુષાણાં હિતાહિતા

ઇતિ ।
તેષાં સત્ત્વપ્રયોગેષુ નિર્દિષ્ટા મન્ત્રજાપિનામ્ ।
સત્ત્વાસત્ત્વં તથા કાલં નિયમં ચૈવ કીર્તિતમ્

નાગ્રહો ધર્મસંયુક્તં ન કર્મો ગ્રહચિહ્નિતમ્ ।
સંયોગગ્રહનક્ષત્રો મન્ત્રસિદ્ધિમુદાહૃતા

ન સિદ્ધિઃ કાલમિતિ જ્ઞેયા નાસિદ્ધિઃ કાલમુચ્યતે ।
સિદ્ધ્યસિદ્ધાવુભાવેતૌ સઙ્ગાકાલતઃ ક્રમા ।
વિપરીતરતા ધર્મા ન ધર્મા ધર્મચારિણઃ

ધર્મકર્મસમાયોગા સંયુક્તઃ સાધયિષ્યતિ ।
ન દૈવાત્ કર્મમુક્તસ્તુ સિદ્ધિર્ન સિદ્ધિર્દેવમુદ્ભવા

તત્કર્મશ્ચ સિદ્ધિશ્ચ દૈવમેવ નિયોજયેત્ ।
ન દૈવાત્ કર્મમુક્તસ્તુ દૈવં કર્મમિતઃપરમ્

કર્મકં તુ મતઃ પ્રોક્તં વિધિનિર્દિષ્ટહેતુના ।
ગ્રહા કર્મમુક્તાસ્તુ નક્ષત્રાશ્ચ સુપૂજિતાઃ

તસ્માત્ કર્મ સમં તેષાં કર્માર્થં સિદ્ધિરિષ્યતે ।
કથિતા ગણના હ્યેતે કર્મ એવ સદૈવતમ્

ન ગ્રહા રાશયો યોનિરક્ષતાશ્ચ સુપૂજિતાઃ ।
કર્મ એષ સદા વિદ્યાત્ વિધિમુક્તા સમોદિતા

ફલોદ્ભવં ચ સદા કર્મ યુક્તિર્મન્ત્રેષુ ભાષિતા ।
તસ્માદ્ યુક્તિતઃ કર્મ ન ગ્રહો નાપિ રાશ્યજા

નક્ષત્રાણાં તિથીનાં ચ ગતિયોનિ સમાસતઃ ।
કાલપ્રમાણનિયમશ્ચ ન પરં કર્મયોઃ સદા

તસ્માત્ તન્ત્રવિત્ સેવ ધર્મ એવ નિયોજયેત્ ।
અનન્તગ્રહાણાં લોકે રાશયો વિવિધા પરે

તિથયો ગણિતા સઙ્ખ્યે ક્ષેત્રશ્ચૈવ નિયોક્તૃભિઃ ।
તસ્માત્ સંક્ષેપતો વક્ષ્યે કથ્યમાનં નિબોધતામ્

મેષો વૃષો મિથુનશ્ચ કર્કટશ્ચ સુયોજિતઃ ।
સિંહકન્યતુલં ચૈવ વૃશ્ચિકધન્વિનૌ પરૌ

મકરઃ કુમ્ભ ઇતિ જ્ઞેયૌ મીનવાનરયો ઽપરે ।
માનુષો દેવરાશિશ્ચ અપરો ગરુડાપરૌ

યક્ષરાક્ષસારાશ્યો તિર્યક્પ્રેતશુભૌ પરે ।
નરકા રાશિનિર્દિષ્ટા અનન્તા ગતિયોનિજા

નિર્દિષ્ટા રાશયઃ સર્વે નાનાધાતુસમુદ્ભવાઃ ।
અસઙ્ખ્યેયા મુનિભિઃ પ્રોક્તા રાશયો બહુધા પરે

તેષાં ગતિચિહ્નાનિ સત્ત્વયોનિસમાશ્રયમ્ ।
કથિતં કથયિષ્યે ઽહ અનન્તાં નક્ષત્રા ગ્રહામ્ ।
ક્ષેત્રા ચ બહુધા પ્રોક્તા નાનાગ્રહનિષેવિતા