માનવગૃહ્યસૂત્ર · અધ્યાય 1.22

અદિતિઃ શ્મશ્રુઃ વપત્વિત્યૂદેન શ્મશ્રુપ્રવપતિ શુન્ધિ મુખમિતિ ચ ॥
ઇત્યેકવિંશઃ ખણ્ડઃ ॥21॥
દ્વાવિંશઃ ખણ્ડઃ
સપ્તમે નવમે વોપાયનમ્

આગન્ત્રા સમગન્મહિ પ્રથમમર્તિં યુયોતુ નઃ ।
અરિષ્ટાઃ સંચરેમહિ સ્વસ્તિ ચરતા દિશઃ ।
સ્વસ્ત્યાગૃહેભ્યઃ ॥
ઇત્યુપ્તકેશેન સ્નાતેનાક્તેનાભ્યક્તેનાલંકૃતેન યજ્ઞોપવીતિના સમેત્ય જપતિ

અથાસ્મૈ વાસઃ પ્રયચ્છતિ--
યા અકૃન્તન્યા અતન્વન્યા આવન્યા અવાહરન્
યાશ્ચાગ્ન્યા દેવ્યો ઽન્તાનભિતો ઽભિતો ઽતતનન્ત
તાસ્ત્વા દેવ્યો જરસે સંવ્યયન્ત્વાયુષ્મન્નિદં પરિધત્સ્વ વાસઃ ॥
ઇત્યહતં વાસઃપરિધાપ્યાન્વારભ્યાધારાવાજ્યભાગૌ હુત્વા-યશેષે દધ્યાનીય દધિક્રાવ્ણો અકારિષમિતિ દધિ ત્રિઃ પ્રાશ્નાતિ

કો નામાસીત્યાહ

નામધેયે પ્રોક્તે ઽઽદેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે ઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં હસ્તં ગૃહ્ણામ્યસાવિતિ હસ્તં ગૃહ્ણન્નામ ગૃહ્ણાતિ પ્રાઙ્મુખસ્ય પ્રત્યઙ્મુખ ઊર્ધ્વસ્તિષ્ઠન્નાસીનસ્ય દક્ષિણમુત્તાનં દક્ષિણેન નીચારીક્તમરિક્તેન સવિતા તે હસ્તમગ્રહીદાસાવગ્નિરાચાર્યસ્તવ દેવસવિતરેષતે બ્રહ્મચારી ત્વં ગોપાય સમાવૃતત્ ।
કસ્ય બ્રહ્મચાર્યસિ ।
પ્રાણસ્ય બ્રહ્મચાર્યસિ ।
કસ્ત્વા કમુપનયતે ।
કાય ત્વા પરિદદામિ ।
કસ્મૈ ત્વા પરિદદામિ ।
તસ્મૈ ત્વા પરિદદામિ ।
ભગાય ત્વા પરિદદામ્યર્યમ્ણે ત્વા પરિદદામિ સવિત્રે ત્વા પરિદદામિ સરસ્વત્યૈ ત્વા પરિદદામીન્દ્રાગ્નિભ્યાં ત્વા પરિદદામિ વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ પરિદદામિસર્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ પરિદદામીતિ પરિદદાતિ

બ્રહ્મણોગ્રન્થિરસિ સ તે મા વિસ્રસદિતિ હૃદયદેશમારભ્ય જપતિ ।
પ્રાણાનાંગ્રન્થિરસીતિ પ્રાણદેશમ્

ઋતસ્ય ગોપ્ત્રી તપસસ્તરુત્રી ઘ્નતી રક્ષઃ સહમાના અરાતીઃ
સાનઃસમગન્તમભિપર્ય્યેહિ ભદ્રે ધર્ત્તારસ્તે સુભગે મેખલે મારિષામ ॥
ઇતિ મૌઞ્જીં પૃથિવીં ત્રિગુણાં મેખલામાદત્તે

યુવાસુવાસા ઇતિ મેખલાં પ્રદક્ષિણં ત્રિઃ પરિવ્યયતિ

પુંસ સ્ત્રીન્ગ્રન્થીન્બધ્નાતિ

ઇયં દુરુક્તાત્પરિબાધમાના વર્ણં પુરાણં પુનતીમ આગાત્
પ્રાણાપાનાભ્યાં બલમાભજન્તી શિવાદેવી સુભગે મેખલે મારિષામ ।
ઇતિ તસ્યાં પરિવીતાયાં જપતિ--
મમ વ્રતે તે હૃદયં દધાતુ મમ ચિત્તમનુચિત્તં તે અસ્તુ
મમ વાચમેકવ્રતો જુષસ્વ બૃહસ્પતિષ્ટ્વા નિયુનક્તુ મહ્યમ્ ॥
ઇતિ

યજ્ઞિયસ્ય વૃક્ષસ્ય દણ્ડં પ્રદાય કૃષ્ણાજિનં ચાદિત્યમુપસ્થાપયતિ-
અધ્વનામધ્વપતે શ્રૈષ્ઠ્યસ્ય સ્વસ્ત્યસ્યાધ્વનઃ પારમશીય ।
તચ્ચક્ષુર્દેવહિતં પુરસ્તાચ્છુક્રમુચ્ચરત્ ॥
પશ્યેમ શરદઃ શતં જીવેમ શરદઃ શતમ્ ।
શૃણુયામ શરદઃ શતં પ્રબ્રવામ શરદઃ શતમ્ ।
અદીનાઃ સ્યામ શરદઃ શતં ભૂયશ્ચ શરદઃ શતાત્ ॥
યા મેધાપ્સરઃસુ ગન્ધર્વેષુ ચ યન્મનઃ ।
દૈવી યા માનુષી મેધા સા મામાવિશતામિહૈવ ॥
ઇતિ

અભિદક્ષિણમાનીયાગ્નેઃ પશ્ચાત્--
એહ્યશ્માનમાતિષ્ઠાશ્મેવ ત્વં સ્થિરો ભવ ।
કૃણ્વન્તુ વિશ્વે દેવા આયુષ્ટે શરદઃ શતમ્ ॥
ઇતિ દક્ષિણેન પાદેનાશ્માનમાસ્થાપયતિ

પશ્ચાદગ્નેર્મહદુપસ્તીર્ય સૂપસ્થલં કૃત્વા પ્રાઙાસીનઃ પ્રત્યઙ્ઙાસીનાયાનુવાચયતિ ગાયત્રીં સાવિત્રિમપિ હ્યેકે ત્રિષ્ટુભમપિ હ્યેકે જગતીમોમિત્યપત્કા વ્યાહૃતિભિશ્ચ

તાં ત્રિરવગૃહ્ણીયાત્તાં દ્વિરવકૃત્ય તાં-સકૃત્સમસ્યેત્ પાદશોર્ઽધર્ચશઃ સર્વામન્તેન

યત્તિસૃણાં પ્રાતરન્વાહ યદ્ દ્વયોર્યદેકસ્યાઃ સં વત્સરે દ્વાદશાહે ષડહે ત્ર્યહે વા તસ્માત્સદ્યો ઽનૂચ્યેતિ શ્રુતિઃ

વરં કર્ત્રે દદાતિ કાંસ્યં વસનં ચ

યસ્ય તુ મેધાકામઃ સ્યાત્પલાશં નવનીતેનાભ્યાજ્ય તસ્ય ચ્છાયાયાં વાચયેત્-સુશ્રવઃ સુશ્રવા અસિ ।
યથા ત્વં સુશ્રવઃસુશ્રવા અસિ એવં માં સુશ્રવઃ સૌશ્રવં કુરુ ॥
યથા ત્વં દેવાનાં નિધિપો અસિ
એવમહં મનુષ્યાણાં વેદાનાં નિધિપો ભૂયાસમ્ ॥
ઇતિ

અ-તેહ વા અયમેષાં વેદાનામેકં દ્વૌ ત્રીન્ સર્વાન્વેતિ યમેવંવિદ્વાંસમુપનયતીતિ શ્રુતિઃ

વ્યાખ્યાતં બ્રહ્મચર્યમ્

અથ ભૈક્ષં ચરતે માતરમેવાગ્રે યાશ્ચાન્યાઃ સુહૃદો યાવત્યો વા સન્નિહિતાઃ સ્યુઃ

આચાર્યાય ભૈક્ષમુપકલ્પયતે તેનાનુજ્ઞાતે ભુઞ્જીતેતિ શ્રુતિઃ