માલિનીવિજયોત્તરતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 16

અથ ગર્વમયીં દિવ્યાં ધારણાં ધારણોત્તમામ્
મહાગર્વકરીં વક્ષ્યે યોગિનાં યોગવન્દિતે

ષોડશારં સ્મરેચ્ચક્રમાત્મદેહમનન્યધીઃ
એષોઽહમિતિ સંચિન્ત્ય સ્વકાર્યપરિવારિતમ્

અપ્રધૃષ્યો ભવેદ્યોગી વત્સરત્રિતયેન તુ
મમત્વમચ્યુતં તસ્ય ભવેત્સર્વત્ર કુત્ર ચિત્

તાદૃગ્રૂપસ્ય ચક્રસ્ય નાભિં મૂર્તિં સ્વકાં સ્મરન્
ચિન્તયેત્સર્વમેવાહં મયિ સર્વમવસ્થિતમ્

તતોઽહઙ્કારવિજ્ઞાનં પ્રાપ્નોતીતિ કિમદ્ભુતમ્
હૃચ્ચક્રે સમનુધ્યાયન્મત્સ્વરૂપમતન્દ્રિતઃ

અવિલમ્બમવાપ્નોતિ ગર્વાવરણજં ફલમ્
બિમ્બાદિકં ક્રમાત્સર્વં ચિન્તયન્નીલલોહિતમ્

તદ્ભવં સર્વમાપ્નોતિ દશાવસ્થાપ્રચોદિતમ્
ઇતિ ગર્વમયી પ્રોક્તા પ્રજાપતિગુણપ્રદા

ઉદ્યદાદિત્યબિમ્બાભં હૃદિ પદ્મમનુસ્મરન્
ધર્માદિભાવસંયુક્તમષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્

માસેન સ્થિરબુદ્ધિઃ સ્યાત્ષડ્ભિઃ શ્રુતિધરો ભવેત્
ત્રિભિરબ્દૈઃ સ્વયં કર્તા શાસ્ત્રાણાં સંપ્રજાયતે

સ્વાં તત્ર ચિન્તયેન્મૂર્તિં બુદ્ધિતત્ત્વં પ્રપશ્યતિ
તદીશજ્ઞાનમાપ્નોતિ બ્રહ્માણમનુચિન્તયન્

વેદાનુદ્ગિરતે સુપ્તઃ સમાધિસ્થોઽથવા મુનિઃ
સુસ્થિરાસ્તે સદાભ્યાસાદનધીતા અપિ સ્ફુટમ્

બિમ્બાદિકં ક્રમાત્સર્વં પૂર્વોક્તમનુચિન્તયન્
પ્રાપ્નોતિ બ્રાહ્મમૈશ્વર્યં બુદ્ધ્યાવરણમાશ્રિતમ્

હૃદિ બિમ્બં રવેર્ધ્યાયેત્તદન્તઃ સોમમણ્ડલમ્
એવમભ્યસતસ્તસ્ય ષણ્માસાદુપજાયતે

દિવ્યચક્ષુરનાયાસાત્સિદ્ધિઃ સ્યાદ્વત્સરત્રયાત્
સ્વદેહં ચિન્તયંસ્તત્ર ગુણજ્ઞાનમવાપ્સ્યતિ

લિઙ્ગાકારં સ્મરન્ દીપ્તં તદીશત્વમવાપ્નુયાત્
બિમ્બાદિ પૂર્વવદ્ધ્યાયન્ દશકં દશકાત્મકમ્

ફલમાપ્નોત્યસંદેહાદ્ગુણાવરણસંસ્થિતમ્
ચતુર્વિંશત્યમી પ્રોક્તાઃ પ્રત્યેકં દશપઞ્ચધા

ધારણાઃ ક્ષ્માદિતત્ત્વાનાં સમાસાદ્યોગિનાં હિતાઃ
ત્રયોદશાત્મકે ભેદે ષડન્યાઃ સંસ્થિતા યથા

યોગિનામનુવર્ણ્યન્તે તથા યોગપ્રસિદ્ધયે
દેહં મુક્ત્વા સ્વરૂપેણ નાન્યત્કિં ચિદિતિ સ્મરેત્

સિતપદ્માસનાસીનં મણ્ડલત્રિતયોપરિ
એવમત્ર સ્થિરીભૂતે માસમાત્રેણ યોગવિત્

સર્વવ્યાધિવિનિર્મુક્તો ભવતીતિ કિમદ્ભુતમ્
ષણ્માસાદસ્ય વિજ્ઞાનં જાયતે પૃથિવીતલે

અબ્દાજ્જરાદિનિર્મુક્તસ્ત્રિભિઃ પુંસ્તત્ત્વદૃગ્ભવેત્
હૃદધઃ પઙ્કજેઽત્રૈવ દ્વાદશાર્ધાઙ્ગુલાં તનુમ્

હૃદન્તાં ભાવયેત્સ્વાક્યાં ષણ્માસાન્મૃત્યુજિદ્ભવેત્
ત્રિભિરબ્દૈઃ સમાપ્નોતિ પુંસ્તત્ત્વેશ્વરતુલ્યતામ્

બિમ્બાદૌ પૂર્વવત્સર્વં તત્ર સંચિન્તિતે સતિ
ફલમાપ્નોત્યસંદેહાત્પુરુષાવરણસ્થિતમ્

એતદ્વેદાન્તવિજ્ઞાનં સમાસાદુપવર્ણિતમ્
કપિલસ્ય પુરા પ્રોક્તમેતદ્વિસ્તરશો મયા

શરત્સંધ્યાભ્રસંઘાભં સ્વદેહમનુચિન્તયન્
વીતરાગત્વમભ્યેતિ ષડ્ભિર્માસૈર્ન સંશયઃ

જરામરણનિર્મુક્તો વર્ષેણૈવોપજાયતે
ત્ર્યબ્દાજ્જ્ઞાનમવાપ્નોતિ રાગાવરણજં મહત્

રક્તં સંચિન્તયેદ્દેહં સંપૂર્ણાભ્રોપરિસ્થિતમ્
માસષટ્કમનુદ્વિગ્નો વીતરાગત્વસિદ્ધયે

સ્મરન્ સંવત્સરે સમ્યઙ્મૃત્યુના ન પ્રપીડ્યતે
ત્રિભિરબ્દૈર્જિતદ્વન્દ્વો રાગે ચ સમતાં વ્રજેત્

રક્તપદ્મસ્થિતં રક્તં પઞ્ચપર્વં હૃદાવધિ
ધ્યાયન્ ફલમવાપ્નોતિ પૂર્વોક્તમખિલં ક્રમાત્

બિમ્બાદિ ચાત્ર પૂર્વોક્તમનુચિન્તયતો મુહુઃ
ફલં ભવતિ નિઃશેષં રઞ્જકાવૃતિસંભવમ્

હૃદિ પદ્મં સિતં ધ્યાયેદ્દ્વ્યષ્ટપત્રં સકેસરમ્
સર્વામૃતમયં દિવ્યં ચન્દ્રકલ્પિતકર્ણિકમ્

નિશ્ચલં તત્ર સંયમ્ય ચેતો નિદ્રાન્તમાત્મનઃ
તતો યત્પશ્યતે સ્વપ્ને તથ્યં તત્તસ્ય જાયતે

એવમભ્યસતસ્તસ્ય બુદ્ધિપદ્મોદિતં ફલમ્
સર્વં પ્રજાયતે તસ્ય તત્કાલક્રમયોગતઃ

ચતુરઙ્ગુલદેહાદિ સર્વં તત્ર વિચિન્તયન્
પૂર્વવત્સર્વમાપ્નોતિ વિદ્યાતત્ત્વસમુદ્ભવમ્

હૃદયાદેકમેકં તુ વ્યતિક્રમ્યાર્ધમઙ્ગુલમ્
પૃથક્ચક્રત્રયં ધ્યાયેદ્રક્તનીલાસિતં ક્રમાત્

તત્રત્યદ્વ્યેકપર્વં તુ પુરુષં તત્સમદ્યુતિમ્
બિમ્બાદિકં ચ યત્પ્રોક્તં તત્ત્વત્રયમિદં મહત્

ત્રયોદશાત્મકં ભેદમેતદન્તં વિદુર્બુધાઃ
એકાદશપ્રભેદેન તત્ત્વદ્વયમથોચ્યતે

કણ્ઠકૂપાવધૌ ચક્રે પઞ્ચારે નાભિસંસ્થિતમ્
ધ્યાયેત્સ્વરૂપમાત્મીયં દીપ્તનેત્રોપલબ્ધવત્

ક્ષિત્યાદિકાલતત્ત્વાન્તે યદ્વસ્તુ સ્થિતમધ્વનિ
સર્વં પ્રસાધ્ય યોગીન્દ્રો ન કાલેનાભિભૂયતે

બિમ્બાદિકેઽપિ તત્રસ્થે યોગિનામનુચિન્તિતે
ભવતીતિ કિલાશ્ચર્યમનાયાસેન તત્ફલમ્

કણ્ઠાકાશે સ્થિરં ચેતઃ કુર્વન્ યોગી દિને દિને
માયોત્થં ફલમાપ્નોતિ બિમ્બાદાવપિ તત્રગે

કણ્ઠકૂપવિધાનાભં રાહુગ્રસ્તેન્દુબિમ્બવત્
ચિન્તયન્ન પુનર્યાતિ માયાદેર્વશવર્તિતામ્

તદેવ તત્ર સ્વર્ભાનુમુક્તવત્પરિચિન્તયન્
તેજોદેહાદિકં ચાપિ પ્રાપ્નોતિ પરમેશતામ્

મધ્યન્દિનકરાકારં લમ્બકસ્થં વિચિન્તયેત્
સમસ્તમન્ત્રચક્રસ્ય રૂપં યત્સામુદાયિકમ્

તતઃ કાલક્રમાદ્યોગી મન્ત્રત્વમધિગચ્છતિ
અનુષઙ્ગફલં ચાત્ર પૂર્વોક્તં સર્વમિષ્યતે

મૂર્તિં તત્રૈવ સંચિન્ત્ય મન્ત્રેશત્વમવાપ્નુયાત્
તદધોદીપકં તેજો ધ્યાત્વા તત્પતિતાં વ્રજેત્

સબાહ્યાભ્યન્તરં તસ્માદધોર્ધ્વં વ્યાપિ ચ સ્મરન્
તેજો મન્ત્રેશ્વરેશાનપદાન્ન ચ્યવતે નરઃ

બદ્ધ્વા પદ્માસનં યોગી પરાબીજમનુસ્મરન્
ભ્રુવોર્મધ્યે ન્યસેચ્ચિત્તં તદ્બહિઃ કિં ચિદગ્રતઃ

નિમીલિતાક્ષો હૃષ્ટાત્મા શબ્દાલોકવિવર્જિતે
પશ્યતે પુરુષં તત્ર દ્વાદશાઙ્ગુલમાયતમ્

તત્ર ચેતઃ સ્થિરં કુર્યાત્તતો માસત્રયોપરિ
સર્વાવયવસંપૂર્ણં તેજોરૂપમચઞ્ચલમ્

પ્રસન્નમિન્દુસંકાશં પશ્યતિ દિવ્યચક્ષુષા
તં દૃષ્ટ્વા પુરુષં દિવ્યં કાલજ્ઞાનં પ્રવર્તતે

અશિરસ્કે ભવેન્મૃત્યુઃ ષણ્માસાભ્યન્તરેણ તુ
વઞ્ચનં તત્ર કુર્વીત યત્નાત્કાલસ્ય યોગવિત્

બ્રહ્મરન્ધ્રોપરિ ધ્યાયેચ્ચન્દ્રબિમ્બમકલ્મષમ્
સ્રવન્તમમૃતં દિવ્યં સ્વદેહાપૂરકં બહુ

તેનાપૂરિતમાત્માનં ચેતોનાલાનુસર્પિણા
સબાહ્યાભ્યન્તરં ધ્યાયન્ દશાહાન્મૃત્યુજિદ્ભવેત્

મહાવ્યાધિવિનાશેઽપિ યોગમેનં સમભ્યસેત્
પ્રત્યઙ્ગવ્યાધિનાશાય પ્રત્યઙ્ગગમનુસ્મરન્

ધૂમ્રવર્ણં યદા પશ્યેન્મહાવ્યાધિસ્તદા ભવેત્
કૃષ્ણે કુષ્ઠમવાપ્નોતિ નીલે શીતલિકાભયમ્

હીનચક્ષુષિ તદ્રોગં નાસાહીને તદાત્મકમ્
યદ્યદઙ્ગં ન પશ્યેત તત્ર તદ્વ્યાધિમાદિશેત્

આત્મનો વા પરેષાં વા યોગી યોગપથે સ્થિતઃ
વર્ષૈસ્તુ પઞ્ચભિઃ સર્વં વિદ્યાતત્ત્વાન્તમીશ્વરિ

વેત્તિ ભુઙ્ક્તે ચ સતતં ન ચ તસ્માત્પ્રહીયતે
તત્રસ્થે તેજસિ ધ્યાતે સર્વદેહવિસર્પિણિ

પૂર્વોક્તં સર્વમાપ્નોતિ તત્કાલક્રમયોગતઃ
અથોર્ધ્વવ્યાપિનિ ધ્યાને તત્ર તસ્માદખણ્ડિતઃ

સર્વમન્ત્રેશ્વરેશત્વાન્ન ભૂયોઽપિ નિવર્તતે
એવં લલાટદેશેઽપિ મહાદીપ્તમનુસ્મરન્

પ્રપશ્યત્યચિરાદેવ વર્ણાષ્ટકયુતં ક્રમાત્
ઇન્દ્રનીલપ્રતીકાશં શિખિકણ્ઠસમદ્યુતિ

રાજાવર્તનિભં ચાન્યત્તથા વૈડૂર્યસંનિભમ્
પુષ્પરાગનિભં ચાન્યત્પ્રવાલકસમદ્યુતિ

પદ્મરાગપ્રતીકાશમન્યચ્ચન્દ્રસમદ્યુતિ
તાં દૃષ્ટ્વા પરમાં જ્યોત્સ્નાં દિવ્યજ્ઞાનં પ્રવર્તતે

વિહારપાદચારાદિ તતઃ સર્વં પ્રવર્તતે
અધોર્ધ્વં વ્યાપિનિ ધ્યાતે ન તસ્માચ્ચ્યવતે પદાત્

ઇત્યેતત્સર્વમાખ્યાતં લક્ષ્યભેદવ્યવસ્થિતમ્
અધુના ચિત્તભેદોઽપિ સમાસાદુપદિશ્યતે

પિશાચાનન્તપર્યન્તગુણાષ્ટકસમીહયા
તત્તદ્રૂપગુણં કુર્યાત્સમ્યગીશે સ્થિરં મનઃ

ઇતીશ્વરપદાન્તસ્ય માર્ગસ્યાસ્ય પૃથક્પૃથક્
યથોપાસા તથાખ્યાતા યોગિનાં યોગસિદ્ધયે