મૈત્રેયવ્યાકરણ · શ્લોક 45-64

બ્રહ્મસ્વરો મહાવેગો હેમવર્ણો મહાદ્યુતિઃ
વિશાલચક્ષુઃ પીનાઙ્ગઃ પદ્મપત્ત્રનિભેદેક્ષણઃ ॥

ઉચ્છ્રયેણ હસ્તાશીતિઃ કાયસ્ તસ્ય ભવિષ્યતિ
વિસ્તારં વિંશતિર્ હસ્તા તતો ઽર્ધમ્ મુખમણ્ડલમ્ ॥

અશીતિભિશ્ ચતુર્ભિશ્ ચ સહસ્રૈઃ સ પુરસ્કૃતઃ
માણવાનાં સ મૈત્રેયો મન્ત્રાન્ અધ્યાપયિષ્યતિ ॥

તતઃ શઙ્ખો મહારાજો યૂપમ્ ઉચ્છ્રાપયિષ્યતિ
ષોડશવ્યામવિસ્તારમ્ ઊર્ધ્વવ્યામસહસ્રકમ્ ॥

સ તં યૂપં નરપતિર્ નાનારત્નવિભૂષિતમ્
સપ્તરત્નસમાકીર્ણં બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રદાસ્યતિ ॥

તચ્ ચ રત્નમયં યૂપં દત્તમાત્રં મનોરમમ્
બ્રાહ્મણાનાં સહસ્રાણિ વિકરિષ્યન્તિ તત્ક્ષણાત્ ॥

તસ્ય યૂપસ્ય મૈત્રેયો દૃષ્ટ્વા ચૈનામ્ અનિત્યતામ્
કૃત્સ્નં વિચિન્ત્ય સંસારં પ્રવ્રજ્યાં રોચયિષ્યતિ ॥

યત્વ્ અહં પ્રવ્રજિત્વેહ સ્પૃશેયમ્ અમૃતં પદમ્
વિમોચયેયં જનતાં વ્યાધિમૃત્યુજરાભયાત્ ॥

અશીતિભિશ્ ચતુર્ભિશ્ ચ સહસ્રૈઃ સંપુરસ્કૃતઃ
નિઃક્રમિષ્યતિ મૈત્રેયઃ પ્રવ્રજ્યાર્થમ્ અગ્રપુદ્ગલઃ ॥

નાગવૃક્ષસ્ તદા તસ્ય બોધિવૃક્ષો ભવિષ્યતિ
પઞ્ચાશદ્યોજનાસ્ તસ્ય ઊર્ધ્વં શાખાઃ ભવિષ્યન્તિ
ષટ્ક્રોશવિટપાદ્યાનિ વિધૂતાનિ સમન્તતઃ ॥

તસ્ય મૂલે નિષણ્ણો ઽસૌ મૈત્રેયો દ્વિપદોત્તમઃ
અનુત્તરાં ચ સંબોધિં પ્રાપ્સ્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥

અષ્ટાઙ્ગોપેતયા વાચા તતઃ સ પુરુષોત્તમઃ
દેશયિષ્યતિ સદ્ધર્મં સર્વદુઃખાપહં શિવમ્ ॥

દુઃખં દુઃખસમુત્પાદં દુઃખસ્ય સમતિક્રમમ્
આર્યાષ્ટાઙ્ગિકં માર્ગં ક્ષેમં નિર્વાણગામિનમ્ ॥

પ્રસન્નાં જનતાં દૃષ્ટ્વા સત્યાનિ કથયિષ્યતિ
તથાસ્ય ધર્મં સંશ્રુત્વા પ્રતિપદ્યન્તિ શાસને ॥

સુપુષ્પિતે ચ ઉદ્યાને સન્નિપાતો ભવિષ્યતિ
સંપૂર્ણં યોજનશતં પર્ષત્ તસ્ય ભવિષ્યતિ ॥

તતઃ શ્રુત્વા નરપતિઃ શંખો નામ મહાયશાઃ
દત્ત્વા દાનમ્ અસંખ્યેયં પ્રવ્રજ્યાં રોચયિષ્યતિ ॥

અશીતિભિશ્ ચતુર્ભિશ્ ચ સહસ્રૈઃ સ પુરસ્કૃતઃ
નરાધિપો ઽપિ નિષ્ક્રમ્ય પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપયાસ્યતિ ॥

તેનૈવ ચ પ્રમાણેન માનવાનાં પુરસ્કૃતઃ
મૈત્રેયસ્ય પિતા ચૈવ પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપયાસ્યતિ ॥

તતો ગૃહપતિસ્ તત્ર સુધનો નામ વિશ્રુતઃ
પ્રવ્રજિષ્યતિ ધર્માત્મા સહસ્રૈઃ પરિવારિતઃ ॥

સ્ત્રીરત્નમ્ અથ શંખસ્ય વિશાખા નામ વિશ્રુતા
અશીતિભિશ્ ચતુર્ભિશ્ ચ સહસ્રૈઃ સા પુરસ્કૃતા
નારીણાં સહ નિષ્ક્રમ્ય પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપયાસ્યતિ ॥