કૃષ્ણયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 4.7

અધ્વરાદીનાં ત્રયાણાં વિધિઃ
4.7.1 અનુવાકઃ

ગાયત્રો વૈ દેવાનાં સવિતા, ગાયત્ર્યા એષ લોકે સોમો ગૃહ્યતે, યદાગ્રયણ, સ્તસ્માદાગ્રાયણાત્ સાવિત્રો નિર્ગૃહ્યતે, સોઽદ આ તૃતીયાત્સવનાત્ પરિશયેત્ ક્રિયમાણસ્ય ક્રિયમાણસ્ય પ્રસવાય , અન્તરિક્ષં વા અન્તર્યામો , અન્તરિક્ષમ્ ઇમાઃ પ્રજા , યદન્તર્યામપાત્રેણ સાવિત્રં ગૃહ્ણાતિ, સવિતા વા એતત્ પ્રજાઃ પ્રસુવતિ પ્રજનનાય , અસન્નો હૂયતે , અસન્ના હીમાઃ પ્રજા નેલયન્તિ, નાનુયજતિ, યદનુયજેત્ સૃષ્ટિં પ્રજાનાં વિછિન્દ્યાત્ , અથો સમાનપાત્રૌ હ્યેતૌ સોમૌ ગૃહ્યેતે તસ્માન્ નાનુયજતિ, દેવા વૈ તૃતીયસવનં ઉદ્યમં નાશક્નુવન્ , પ્રાતઃસવને તર્હિ સવિતાસીત્ , તં દેવાસ્તૃતીયસવનં અભિપર્યૌહન્ , તેન તૃતીયસવનં ઉદયચ્છન્ત, યત્ સાવિત્રસ્તૃતીયસવને ગૃહ્યતે સવિતૄપ્રસૂતા વા એતત્ તૃતીયં સવનં ઉદ્યચ્છન્તે, સાવિત્રસ્ય સંસ્રવે વૈશ્વદેવમભિગૃહ્ણાતિ, વૈશ્વદેવીરિમાઃ પ્રજાઃ, સવિતૄપ્રસૂતાઃ ખલુ વૈ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે, મનો વૈ સવિતા, વૈશ્વદેવીરિમાઃ પ્રજાઃ, સર્વાસુ વા એતત્ પ્રજાસુ મનો દધાતિ , આશીર્મતઃ સવનસ્ય ગૃહ્ણાતિ, વૈશ્વદેવત્વાય, સુશર્માસિ સુપ્રતિષ્ઠાન ઇતિ, યત્ સ્વિત્ સોમઃ સોમે પ્રતિતિષ્ઠતિ, બૃહદુક્ષે નમા ઇતિ, યદ્ બૃહદિતિ તેન દેવેભ્યો , યન્ નમા ઇતિ તેન પિતૃભ્યો , ઉક્થભાજો વૈ પિતરોઽસ્તોમભાજ , ઉક્થાયૈષ ગૃહ્યતે ન સ્તોત્રાય, યત્ર ગૃહ્યતે તચ્ શસ્યતે સ્વ આયતને ॥
4.7.2 અનુવાકઃ

ઘૃતસ્ય યજતિ , એષ વૈ પ્રથમો ધિષ્યા નાં યદાહવનીય, સ્તં વા એતદગ્રે વ્યાઘારયતિ , આગ્નાવૈષ્ણવ્યા વ્યાઘારયતિ, પરાઙ્ વા એતર્હિ યજ્ઞો , અગ્નિઃ સર્વા દેવતા , વિષ્ણુર્યજ્ઞો , દેવતાશ્ચૈવ યજ્ઞં ચાલબ્ધ, ઘ્નન્તિ વા એતત્ સોમં યદભિષુણ્વન્તિ, યત્સૌમ્યઃ, સોમં વા એતત્ સંભાવયન્તિ, સોમમાપ્યાયયન્તિ , અવધિષુર્વા એતત્ સોમં યદભ્યસુષુવુ , રનુસ્તરણી વા એષા સોમસ્ય, યત્સૌમ્યઃ પિતૄણામનુસ્તરણી, તસ્માત્ પિતૃમત્યા યજતિ, દક્ષિણા તિષ્ઠન્ જુહોતિ, દક્ષિણા હિ પિતૄણાં, ઉપસદાં વા એતેઽનુયાજા, આગ્નાવૈષ્ણવ્યા ઘૃતસ્ય યજતિ, સૌમ્યા સોમસ્ય, યા એવાદ ઉપસત્સુ દેવતા અયાક્ષીત્તા એતત્ , અમુત્ર વા એષ ભૂતાય ક્રિયતે, યદ્વા એતસ્ય વ્યાર્ધિ યત્ પ્રામાયિ તદસ્યામું લોકં ગચ્છતિ , અથ પૂત એવોચ્શિષ્યતે, પવિત્રં વૈ સૌમ્યો, યજમાનં એવૈતેન પુનાતિ, સામદેવત્યો વૈ સોમઃ, સોમસ્ય ખલુ વૈ સૌમ્યઃ, સામ્ને વા એતદ્ ધ્રિયતે ॥ સત્રા ત એતદ્યદુ ત ઇહ ॥ ઇતિ પરિપશ્યતિ, યોઽગતાસુઃ સ પરિપશ્યતિ, યો ગતાસુર્ન સ પરિપશ્યતિ, યદિ ન પરિપશ્યેદથ વદેત્ ॥
યન્મે મનો યમં ગતં યદ્વા મે અપરાગતં ।
રાજ્ઞા સોમેન તદ્વયમ્ અસ્માસુ ધારયામસિ ॥
હૃદિસ્પૃક્ ક્રતુસ્પૃગ્ વર્ચોધા અસિ, વર્ચો મે ધેહિ ॥
ઇતિ આશિષં એવાશાસ્તે ॥
4.7.3 અનુવાકઃ

અથૈતેઽતિગ્રાહ્યા , દેવા વૈ સોમં અગૃહ્ણત , અથ વા એતાનિન્દ્રોઽગૃહ્ણીત, સોઽવેત્ , ન વા અહં ઇમાન્ ઋતે બ્રહ્મણઃ સવિષ્યામીતિ, સ બ્રહ્મોપાધાવત્ તાન્ બ્રહ્મણાસઘ્નોત્ , બ્રહ્મ વૈ ગાયત્રી, તસ્માદ્ ગાયત્રીભિર્ગૃહ્યન્તે, યદેવાદઃ પરં અન્નાદ્યમનવરુદ્ધં તસ્યૈતેઽવરુદ્યૈ ત ગૃહ્યન્તે, યે વા અમી વૈરાજસ્ય સ્તોભા અતિરિક્તાસ્તૈરેતે સામન્વન્તઃ, સર્વે વા એત ઐન્દ્રા, ય ઐન્દ્ર ઐન્દ્રઃ સો , અસા આદિત્ય ઇન્દ્રઃ, સમાનં અગ્નિશ્ચાસૌ ચાદિત્યો , વિરાજો વૈ તેજ આગ્નેયઃ, શક્વરીણામૈન્દ્રો , રેવતીનાં સૌર્યો , યત્ર પૃષ્ઠાનિ યુજ્યેરંસ્તદેતાન્ જુહુયાત્ , સામ્નાં સતેજસ્ત્વાય, સં વા એતદ્યજ્ઞઃ પશ્ચાત્ સ્તોત્રેણ ચ શસ્ત્રેણ ચાધીયતે, યદતિગ્રાહ્યાઃ, પ્રત્યુત્તબ્ધ્યૈ, ચક્રિયૌ વા એતે યજ્ઞસ્ય યત્પૃષ્ઠાનિ , ઉપસ્તંભનં અતિગ્રાહ્યા, સ્તસ્માત્ પ્રાતઃસવને ગૃહ્યાઃ, પ્રત્યુત્તબ્ધ્યૈ, યદાગ્નેયસ્તેજસ્તેનાવરુન્ધે, યદૈન્દ્ર ઇન્દ્રિયં તેન, યત્સૌર્યો રુચં તેન, ત્રિવૃદ્વાવાસ્મા એતત્ સમૃદ્ધં બ્રહ્મવર્ચસં દધાતિ, તેજો વા અગ્નિ, રિન્દ્રિયમિન્દ્રો, બ્રહ્મવર્ચસમસા આદિત્ય, સ્તેજસા ચ વાવાસ્મા એતદ્ બ્રહ્મવર્ચસેન ચોભયત ઇન્દ્રિયં પરિગૃહ્ણાતિ ॥ અગ્નેશ્ચ ત્વા બ્રહ્મણશ્ચ તેજસા જુહોમિ તેજોદામ્ , તેજો મા મા હાસીત્ , માહં તેજો હાસિષં , સ્વાહા , ઇન્દ્રસ્ય ચ ત્વા ક્ષત્રસ્ય ચૌજસા જુહોમ્યોજોદામ્ , ઓજો મા મા હાસીત્ , માહં ઓજો હાસિષં , સ્વાહા, સૂર્યસ્ય ચ ત્વૌષધીનાં ચ વર્ચસા જુહોમિ વર્ચોદામ્ , વર્ચો મા મા હાસીત્ , માહં વર્ચો હાસિષં , સ્વાહા , અગ્ન આયુઃકારાયુષ્માઁસ્ત્વં તેજસ્વાન્ દેવેષ્વેધિ , આયુષ્મન્તં માં તેજસ્વન્તં મનુષ્યેષુ કુરુ , ઇન્દ્રૌજસ્કારૌજસ્વાંસ્ત્વં સહસ્વાન્ દેવેષ્વેધિ , ઓજસ્વન્તં માં સહસ્વન્તં મનુષ્યેષુ કુરુ, સૂર્ય ભ્રાજસ્કાર ભ્રાજસ્વાંસ્ત્વં વર્ચસ્વાન્ દેવેષ્વેધિ, ભ્રાજસ્વન્તં માં વર્ચસ્વન્તં મનુષ્યેષુ કુરુ ॥ એતે હોમા ભક્ષંકારશ્ચ ભવન્તિ , એતેષાં વૈ વીર્યેણ બમ્બવિશ્વવયસા ઇમાંલ્લોકાનર્વાચશ્ચ પરાચશ્ચ પ્રાજાનીતામ્ , સં હ વા અસ્મા ઇમે લોકા અર્વાઞ્ચશ્ચ પરાઞ્ચશ્ચ ભાન્તિ ય એવં વેદ, સુપ્રજ્ઞાના વા ઇત ઇત્થં લોકા , અમુતસ્ત્વા અર્વાઞ્ચો દુઃપ્રજ્ઞાના , એષ હ ત્વેવામુતોઽર્વાચ ઇમાંલ્લોકાન્ પ્રજાનાન્તિ યસ્યૈતે હૂયન્તે ॥
4.7.4 અનુવાકઃ

ઉપાંશુપાત્રેણ પાત્નીવતં ગૃહ્ણાતિ, પ્રાણો વા ઉપાંશુઃ, પ્રાણેન વા એતત્ પ્રયન્તિ પ્રાણેનોદ્યન્તિ , અથો પ્રાણાનાં પ્રતિપ્રજ્ઞાત્યૈ , અથો યત્ પ્રથમં પાત્રં યુજ્યતે તદુત્તમં વિમુચ્યતે, પ્રાણાનાં ગોપીથાય, હોતા વા અદ્ય પ્રાતરુપાંશુમયજત્ , યદેતં હોતા વષટ્કુર્યાદ્યત્ પુરોઽકસ્તત્ પશ્ચાત્ પરિહરેત્ , પ્રમાયુકઃ સ્યાત્ , તસ્માદેતમગ્નીદ્વષટ્કરોતિ, પુરો હ્યગ્નીત્ , પ્રાણો વા ઉપાંશુઃ, પ્રાણાદધિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે, યદુપાંશુપાત્રેણ પાત્નીવતં ગૃહ્ણાતિ, પ્રજનનાય , અસન્નો હૂયતે, અસન્ના હિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે, નાનુયજતિ, યદનુયજેત્ પ્રજનનં અપિહન્યાત્ , અથો સમાનપાત્રૌ હ્યેતૌ સોમૌ ગૃહ્યેતે, તસ્માન્ નાનુયજતિ, મિથુનં વૈ ઘૃતં ચ સોમશ્ચ, યત્પાત્નીવતં ઘૃતેન શ્રીણાતિ, મિથુનત્વાય, બૃહસ્પતિસુતસ્ય તા ઇતિ, બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિ , ર્બ્રહ્મણો વૈ યોનેઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત, બ્રહ્મણો વા એતદ્ યોનેર્યજમાનઃ પ્રજાયતે , ઇન્દ ઇન્દ્રિયાવતા ઇતિ , ઇન્દ્રિયં હિ ગર્ભો , અગ્ના૩ઇ પત્નીવા૩ન્ ઇતિ, મિથુનં વા અગ્નીચ્ચ પત્નીશ્ચ, સજૂસ્ત્વષ્ટ્રા સોમં પિબેતિ, ત્વષ્ટા હિ રૂપાણિ વિકરોતિ, ઘૃતં વૈ દેવા વજ્રં કૃત્વા સોમં અઘ્નન્ , અભિ ખલુ વા એતં ઘારયન્તિ, યત્પાત્નીવતં ઘૃતેન શ્રીણાતિ , ઇન્દ્રિયેણ વા એતત્ પત્ની વ્યર્ધયતિ, તસ્માન્ નિરિન્દ્રિયા સ્ત્રી, પુમાનિન્દ્રિયવાન્ , તસ્માત્ પુમાંસઃ સભાઁ યન્તિ ન સ્ત્રિયો , યદિતરાન્ત્ સોમાચ્ શ્રીણીયુર્ન પાત્નીવતં , સ્ત્રિયઃ સભામ્ ઈયુર્ન પુમાંસા , ઇન્દ્રો વૈ વૃત્રમહન્ , તસ્ય યન્ મૂર્ધાનં ઉદરુજત્સ દ્રોણકલશોઽભવત્ , તતો યઃ સોમઃ સમસ્રવત્સ હારિયોજન, સ્તસ્માદેતં દ્રોણકલશેન જુહોતિ, યોનિર્ હ્યસ્યૈષ , ઇન્દ્રો વૃત્રં હત્વા તસ્ય યત્ ક્લોમ્નો હૃદયાત્ સોમં સમસિઞ્ચત્સ હારિયોજનોઽભવત્ , સ ઇન્દ્રોઽમન્યત, યદિમં અસુર્યં સોમં હોષ્યામિ તદન્વ્ અસુરા આભવિષ્યન્તિ, યન્ ન હોષ્યામિ તદન્વ્ આભવિષ્યન્તીતિ, તં સંસ્થિતે પ્રહૃતેષુ પરિધિષ્વજુહોત્ , યત્ સંસ્થિતે પ્રહૃતેષુ પરિધિષુ જુહોતિ તત્ સ્વિદુભયમકર્ , જુહોત્યહ, સંસ્થિતે જુહોતિ , અતિરિક્તો વા એષ ઋત્વિજાં ય ઉન્નેતા, તસ્માદેતં ન વૃણતે ન વષટ્કરોતિ , અત્યેષ સોમોઽરેચિ, સ વા ઉન્નેતારં એવાભ્યતિરિચ્યન્તે , અધ્વર્યુર્વૈ પૂર્વાન્સો ઉમાન્ જુહોતિ, યદેતમધ્વર્યુર્જુહુયાદાહુતીઃ સંસૃજેત્ , સમદં કુર્યાત્ , તસ્માદેતં ઉન્નેતા જુહોતિ, પ્રજાપતિર્વા એતમમન્યત સોમં હોષ્યન્ , તમગ્નિરબ્રવીત્ , ન મયિ ત્વં એતમસુર્યં સોમં હોષ્યસ્યશૃતમદ્વતીયમ્ , દ્વિતીયમસ્ત્વિતિ, યદ્ ધાનાભિઃ શ્રીણાતિ, શૃતત્વાય , અથો દ્વિતીયત્વાય , અથૈતા ધાના , યત્ર વા અદો દેવેભ્યઃ કામદુઘાઃ કામં અદુહ્ર તદેતા અપિ દુદુહ્રે, તત્ પુષ્ટિમેવૈતાભિરવરુન્ધેભ્ , પ્રજાપતિર્વા આગ્રાયણઃ , યદેષોઽતિરિચ્યતે તસ્માદયમ્ અતિરિક્તોઽપરિમિત ઇમાઃ પ્રજા અભિપવતે , ઋક્સામે વા ઇન્દ્રસ્ય હરી, તયોઃ પરિધય આધાનં , નિરાધાનાય ખલુ વા અશ્વાય ઘાસં અપિદધાતિ, યત્ સંસ્થિતે પ્રહૃતેષુ પરિધિષ્વજુહોત્ , યત્ સંસ્થિતે પ્રહૃતેષુ પરિધિષુ જુહોતિ નિરાધાનાભ્યાં એવાભ્યાં ઘાસં અપિદધાતિ, પશવો વૈ ધાના , યત્ સંખાદેત્ પશૂન્ હિંસ્યાત્ , યન્ ન સંખાદેદયતાઃ સ્યુઃ, સંદૃશ્ય, રય્યૈ ત્વા પોષાય ત્વેત્ય્ ઉપવપતિ, તત્ સ્વિદુભયમકઃ, પશૂનાં યત્યૈ, ભુઞ્જન્ત એનં પશવા ઉપતિષ્ઠન્તે ॥
4.7.5 અનુવાકઃ

યજ્ઞેન વૈ દેવાઃ સ્વર્ગં લોકમાયન્ , તેઽમન્યન્ત , અનેન વૈ નોઽન્યે લોકમન્વારોક્ષ્યન્તીતિ, તે છન્દાંસ્યપશ્યન્ , તાનિ વ્યત્યષજન્ , સ્વર્ગસ્ય લોકસ્યાનનુક્શાત્યૈ, યચ્ છન્દાંસિ વ્યતિષજતિ, લોકં વા એતચ્ છન્દાંસિ યજમાનો ભ્રાતૃવ્યસ્ય મોહયતિ સ્વર્ગસ્ય લોકસ્યાનનુક્શાત્યૈ, દેવેષુ વા અન્યાનિ છન્દાંસ્યાસન્નસુરેષ્વન્યાનિ, કનીયાંસિ દેવેષ્વાસન્ જ્યાયાંસ્યસુરેષુ, તે દેવાઃ કનીયોભિશ્છન્દોભિર્ જ્યાયાંસિ છન્દાંસ્યસુરાણામવૃઞ્જત, યત્ કનીયોભિશ્છન્દોભિર્ જ્યાયાંસિ છન્દાંસિ વિશંસતિ લોકં વા એતચ્ છન્દાંસિ યજમાનો ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે, લોકં એનં અછન્દસ્કમકર્ અનુષ્ટુભં સર્વાણિ છન્દાંસ્યભિસંશઁસતિ, વાગ્ વા અનુષ્ટુબ્ , આનુષ્ટુભઃ પુરુષ, તસ્માત્ પુરુષઃ સર્વા વાચો વદતિ, પશવો વૈ છન્દાંસિ, વાગ્ અનુષ્ટુબ્ આનુષ્ટુભઃ પુરુષો , યત્સર્વાણિ છન્દાંસિ સંશસ્યાનુષ્ટુભમુત્તમાં શંસતિ તસ્માત્ પુરુષ ઉપરિષ્ટાદવાચઃ પશૂનત્તિ, સર્વાણિ છન્દાંસિ સંશંસતિ, પજાપતિર્વૈ છન્દાંસિ, પ્રજાપતિમેવાપ્નોતિ, ષડક્ષરાણિ સ્તોત્રાદતિરિચ્યન્તે, ષડ્ વા ઋતવ , ઋતુષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ, તતશ્ચત્વારિ શસ્ત્રં પુનરુપાવર્તન્તે, ચતુષ્પદસ્તેન પશૂનવરુન્ધેયો ,
અથ દ્વે એવાતિરિચ્યેતે, દ્વે વિરાજમતિ સત્યં ચાનૃતં ચ, વિરાજં એવાપ્નોતિ ॥
4.7.6 અનુવાકઃ

પ્રજાપતિર્વૈ દેવેભ્યો યજ્ઞાન્ વ્યકલ્પયત્ , સોઽમન્યત , આત્માનં અન્તરગાં ઇતિ, તેષાં વા ઇન્દ્રિયાણિ વીર્યાણિ પુનઃ સમબૃહત્ , સ ષોડશ્યભવત્ , અથ વૈ તર્હીન્દ્રો દેવાનામાસીદવમતમઃ શિથિરતમ, સ્તસ્મૈ વા એતં ષોડશિનં પ્રાયચ્છત્ , તેનેન્દ્રોઽભવત્ , તતો દેવા અભવન્ , પરાસુરા, સ્તદ્ય એવં વિદ્વાન્ એતં ષોડશિનં ગૃહ્ણીતે ભવત્યાત્મના, પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ, પ્રજાપતિર્વૈ દેવેભ્યસ્તનૂર્ વ્યકલ્પયત્ , તાસાં યા હરિવત્યાસીત્તામાત્મન્નશિઁષત્ પ્રેણા, યદ્ધરિવતી પુરોરુગ્ ગ્રહસ્ય ભવતિ, યૈવાસ્ય હરિવતી પ્રિયા તનૂસ્તામેવાપ્નોતિ, ન ષોડશી નામ યજ્ઞોઽસ્તીત્યા, હુ , અથ કસ્માત્ ષોડશીતિ, યત્ સ્તોત્રેણ ચ શસ્ત્રેણ ચ સંપદ્યતે તસ્માત્ ષોડશી, યજ્ઞેન વૈ દેવાઃ સ્વર્ગં લોકમાયન્ , સ એષાં ન પ્રાભવત્ , તસ્મિન્ વા એતં ષોડશિનં પ્રત્યગ્રથ્નન્ , તેનામું લોકં વ્યાપ્નુવન્ , તદમુષ્ય વાવ લોકસ્ય વ્યાપ્ત્યૈ ષોડશી ગૃહ્યતે, ઽમુષ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ , અગ્નિષ્ટોમે રાજન્યસ્ય ગૃહ્ણીયાત્ , અશાન્ત એનં વજ્રો ભૂત્યા ઇન્ધેમુ , અતિરાત્રે બ્રાહ્મણસ્ય, વજ્રો વૈ ષોડશીશ્વરોઽશાન્તો યજમાનં હિંસિતો , રાત્રિરેવ વજ્રં શમયતિ, પ્રાતઃસવને ગૃહ્ય, સ્તેજો વૈ પ્રાતઃસવનં , તેજસ એવ વજ્રં નિર્મિમીતે, માધ્યંદિને સવને ગૃહ્યા , ઓજો વૈ માધ્યંદિનં સવનં, ઓજસ એવ વજ્રં નિર્મિમીતે, તૃતીયસવને ગૃહ્યઃ, પશવો વૈ તૃતીયસવનં , પશુભ્ય એવ વજ્રં નિર્મિમીતે, યત્ પ્રાતઃસવને ગૃહ્ણીયાદ્વજ્રા ઉત્તરે સવને અભ્યતિરિચ્યેત(અભ્યતિરિચ્યતે), યન્માધ્યંદિને સવને મધ્યતો વજ્રો નિહન્યાત્ , તૃતીયસવને ગૃહ્ય, સ્તત્ સર્વેષુ સવનેષુ ગૃહ્ણાતિ, ન પૂર્વે સવને આર્તિં નીતઃ, પઞ્ચદશઃ કાર્યો , વજ્રો વૈ પઞ્ચદશો , વજ્રં એવાસ્મા આધાત્ , તેન વિજિતિં ભૂતિં ગચ્છતિ, ષોડશી કાર્યો , યજમાનો વૈ પઞ્ચદશો, વજ્રઃ ષોડશી, વજ્રં એવાસ્મા આધાત્ , સ એનં ભૂત્યૈ શ્રેમ્ણ ઇન્ધેજૈ, સપ્તદશઃ કાર્યઃ, પ્રજાપતિર્વૈ સપ્તદશઃ, પ્રાજાપત્યઃ ષોડશી, સ્વ એવૈનં યોનૌ દધાતિ , એકવિંશઃ કાર્યા , એકવિંશતિધામ્ની વા અનુષ્ટુબ્ , આનુષ્ટુભઃ ષોડશી , એતદ્વા અસ્યાયતનતમં , તસ્માદેકવિંશઃ કાર્યો , મધ્યમેઽહંસ્ત્રિરાત્રસ્ય ગૃહ્યો , મધ્યમં વા અહસ્ત્રિરાત્રસ્ય શિથિરમ્ , અહ્નો દ્રઢિમ્નેઽશિથિરત્વાય, ચતુર્થેઽહંશ્ચતૂરાત્રસ્ય ગૃહ્ય ,
શ્ચતુર્થં વા અહશ્ચતૂરાત્રસ્ય શિથિરમ્ , અહ્નો દ્રઢિમ્નેઽશિથિરત્વાય, ચતુર્થે ચતુર્થેઽહન્નહીનસ્ય ગૃહ્ય , શ્ચતુર્થંચતુર્થં વા અહરહીનસ્ય શિથિરમ્ , અહ્નો દ્રઢિમ્નેઽશિથિરત્વાય, ન દ્વિરાત્રેઽવકલ્પતે, દ્વે વા એતે છન્દસી ગાયત્રં ચ ત્રૈષ્ટુભં ચ , ઽઽછન્દસ્કમનાયતનં ગૃહ્ણીતે,ઽનાયતનો યજમાનો ભવતિ , ઉત્તરેઽહન્ દ્વિરાત્રસ્ય ગૃહ્યો , રાત્રિમેવાયતનં અભ્યતિરિચ્યતે ॥
4.7.7 અનુવાકઃ

અથૈષોઽદાભ્યો , દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચાસ્પર્ધન્ત, તે દેવા એતમપશ્યન્ , તમગૃહ્ણત, તાનસુરા નાદભ્નુવન્ , તદદાભ્યસ્યાદાભ્યત્વં , નૈનં ભ્રાતૃવ્યો દભ્નોતિ ય એતં ગૃહ્ણીતે, ઘ્નન્તિ વા એતત્ સોમં યદભિષુણ્વન્તિ , એષા વૈ સોમસ્યાતિમોક્ષિણી તનૂર્ યાન્ એતાન્ અંશૂન્ પ્રવૃહન્તિ , એવં વા એતં લોકં યજમાનોઽન્વતિમુચ્યતે, વિ વા એતદ્યજ્ઞશ્છિદ્યતે યત્સવનાનિ સંતિષ્ઠન્તે, યદેતાન્ અંશૂન્ પુનરપ્યસ્યતિ, યજ્ઞસ્ય સંતત્યા અવિછેદાય, વૃષ્ટ્યૈ વા એષ ગૃહ્યતે, મરુન્નામાનિ હિ, વર્ષતિ પર્જન્યો યત્રૈષ ગૃહ્યતે, અગ્નિઃ પ્રાતઃસવનાત્પાત્વસ્માન્ ઇતિ, સવનાનિ વા એતેન દેવા અસુરાણામવૃઞ્જત, સવનાનિ એવૈતેન યજમાનો ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે , અગ્નયે ત્વા પ્રવૃહામિ ગાયત્રેણ છન્દસેતિ, છન્દાંસિ ચ વા એતેન દેવતાશ્ચ દેવા અસુરાણામવૃઞ્જત, છન્દાંસિ ચૈવૈતેન દેવતાશ્ચ યજમાનો ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે, ચતુર્ આધૂનોતિ, દિશો વા એતેન દેવા અસુરાણામવૃઞ્જત, દિશ એવૈતેન યજમાનો ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે, જીવગ્રહો વા એષ સોમસ્ય , અહુતસ્ય હ્યનભિષુતસ્ય ગૃહ્યતે, યજુષા ચ વા આહુત્યા ચ યજ્ઞઃ સંતતો , યદ્યજુર્વદન્નાહુતિં જુહોતિ યજુષા ચૈવાહુત્યા ચ યજ્ઞં સંતનોતિ, દેવા વૈ સોમં અગૃહ્ણત, સ પ્રજાપતિરવેત્ , યો વા ઇહ પ્રથમઃ સોમં ગ્રહીષ્યતે સ ઇદં ભવિષ્યતીતિ, સ એતમગૃહ્ણીત સોઽભવત્ , યો ભૂતિકામઃ સ્યાત્સ એતં ગૃહ્ણીતે, ભવતિ, યદિ શક્નોતિ ગ્રહીતુમુભૌ ભવતો , યદિ ન શક્નોતિ ગ્રહીતુમુભૌ ન ભવતઃ, પરાચીનેન પ્રાણતા ગ્રહીતવ્યઃ, પરાઙ્ હિ સ પ્રાણૈઃ શ્રિયોઽન્તમગચ્છત્ , અપાનતા ગ્રહીતવ્યો , અપાનં હિ સ તમગૃહ્ણીત, પ્રાણ્યાપાન્યાવ્યવાનતા ગ્રહીતવ્યો , અવ્યવાનં હિ સ તમગૃહ્ણીત, યદ્વ્યવાનેત્ પ્રાણાન્ વિછિન્દ્યાત્ , યદિ વ્યવાનેદ્ધિરણ્યેનાપિદધ્યાત્ , અમૃતં વૈ હિરણ્યમ્ , અમૃતેનૈવ પ્રાણાન્ત્સંદધાતિ, સકૃદભિષુણોતિ સકૃદ્ ગૃહ્ણાતિ , એકો વૈ પ્રજાપતિઃ, પ્રજાપતિમેવાપ્નોતિ, ચતુઃસ્રક્તિના ગ્રહીતવ્ય , શ્ચતુઃસ્રક્તિના વા એતં પ્રજાપતિરગૃહ્ણીત, સ સર્વાસુ દિક્વાષુર્નોતાત્ , સ સર્વાસુ દિક્વેઉ ઋધ્નોતિ ય એવં વિદ્વાન્ એતં ચતુઃસ્રક્તિના ગૃહ્ણીતે , અપો વૈ સોમસ્ય રસઃ પ્રવિષ્ટઃ, સોમમપાં રસો , યથા વા ઇદં ગાવૌ સંજગ્માને અન્યાન્યાં હત એવં વા એતૌ સંજગ્માના અન્યોઽન્યસ્યેન્દ્રિયં વીર્યં વિનિર્હત, સ્તયોર્વા એષ રસો યદ્ દધિ, યદ્ દધ્ના જુહોતિ સ્વેનૈવૈનૌ રસેન શમયતિ ॥
4.7.8 અનુવાકઃ

કૃષ્ણશીર્ષાગ્નેયો , મેષી સારસ્વતી, બભ્રુઃ સૌમ્યઃ, શ્યામઃ પૌષ્ણઃ, શિતિપૃષ્ઠો બાર્હસ્પત્યઃ, પિશઙ્ગો વૈશ્વદેવો , વૃષ્ણિરૈન્દ્રઃ, કલ્માષો મારુતઃ, સંહિત ઐન્દ્રાગ્નો, અધોરામઃ સાવિત્રઃ, પેત્વો વારુણઃ, પ્રજાપતિઃ પ્રજાઃ સૃષ્ટ્વા રિરિચાનોઽમન્યત, સ એતામેકાદશિનીમપશ્યત્ , તયાત્માનં આપ્રીણીત, યજ્ઞો વૈ પ્રજાપતિ, સ્તદ્ય એવં વિદ્વાન્ એતામેકાદશિનીં વિબધ્નીતે યદેવાસ્યાત્મન ઊનં તદાપ્રીણીતે, પ્રજાપતિઃ પ્રજાઃ સૃષ્ટ્વા રિરિચાનોઽમન્યત, સ એતાનીન્દ્રિયાણિ વીર્યાણ્યપશ્યત્ , તાનિ દ્વન્દ્વમાત્માનં અભિસમબધ્નીત , આત્માગ્નેયો , વાક્ સરસ્વતી , ઇન્દ્રિયં સોમો વાચં ચૈવેન્દ્રિયં ચાત્માનં અભિસમબધ્નીત, પુષ્ટિઃ પૌષ્ણો , બ્રહ્મ બૃહસ્પતિઃ, પુષ્ટિં ચૈવ બ્રહ્મ ચાત્માનં અભિસમબધ્નીત, બલં વિશ્વે દેવા , વીર્યમિન્દ્રો , બલં ચૈવ વીર્યં ચાત્માનં અભિસમબધ્નીત , ઓજો મરુતઃ, સહ ઇન્દ્રાગ્ની, ઓજશ્ચૈવ સહસશ્ચાત્માનં અભિસમબધ્નીત, પ્રસવાય સાવિત્રો , નિર્વરુણત્વાય વારુણ , આગ્નેયાય સર્વા ઉપબધ્યન્તે , અગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતાઃ, સર્વાભ્ય એવ દેવતાભ્ય ઉપબધ્યન્તે, મિથુનત્વાયૈવ સારસ્વતી , અથ યત્સૌમ્યઃ, સોમો વૈ રેતોધા રેતોઽસ્મિન્ દધાતિ , અથ યત્ પૌષ્ણઃ, પ્રજનનં વૈ પૂષા, પ્રજનનાય, બ્રહ્મ બૃહસ્પતિ , ર્વૈશ્વદેવીરિમાઃ પ્રજા , બ્રહ્મ વા એતત્ પુરસ્તાદાસાં પ્રજાનામત્યૌહીત્ , અથો બ્રહ્મણ એવેમાઃ પ્રજા અનુકાઃ કરોતિ, વિણ્ મરુતો , વિશઁ વા એતત્ ક્ષત્રાય નિયુનક્તિ , અથો વિશમેવ ક્ષત્રાયાનુકાં કરોતિ , ઓજ ઇન્દ્રાગ્ની, ઓજસા વા એતદ્વિશં ક્ષત્રાય પરિગૃહ્ણાતિ , આલબ્ધ આગ્નેય , આલબ્ધ ઐન્દ્રો , અથૈષ ઐન્દ્રાગ્ન આલભ્યતે, બ્રહ્મ ચૈવ ક્ષત્રં ચ સયુજા અકર્ , યદગ્નિશ્ચેન્દ્રશ્ચ ભૂયિષ્ઠભાજૌ દેવતાનાં , તસ્માદ્ બ્રાહ્મણશ્ચ રાજા ચ ભૂયિષ્ઠભાજૌ મનુષ્યાણાં , પ્રસવાય સાવિત્રો , નિર્વરુણત્વાય વારુણઃ, સમુદ્રો વૈ વરુણો , દક્ષિણા સમુદ્રો , યદ્વારુણો દક્ષિણાર્ધ આલભ્યતે, યજમાનસ્ય નિર્વરુણત્વાય , એતદ્વા એષાભ્યનૂક્તા ॥
સુદેવો અસિ વરુણ યસ્ય તે સપ્ત સિન્ધવઃ ।
અનુક્ષરન્તિ કાકુદં સૂર્મ્યં સુષિરામિવ ॥ ઇતિ ॥
4.7.9 અનુવાકઃ

યે દેવાનાં બલપતયસ્તેભ્યો દક્ષિણાર્ધ આલભ્યન્તે, તસ્માત્ પ્રજા દક્ષિણાભિજયન્તીર્યન્તિ, યદાગ્નેયઃ સૌમ્યો બાર્હસ્પત્યસ્તે સાર્ધમાલભ્યન્તે , ઓજ એવૈતત્ સંધીયતે, યદાગ્નેયશ્ચ બાર્હસ્પત્યશ્ચ સૌમ્યમભિતસ્તેજસા ચ વાવાસ્મા એતદ્ બ્રહ્મવર્ચસેન ચોભયત ઇન્દ્રિયં પરિગૃહ્ણાતિ , એકાદશ વા એતેષાં પશૂનાં દેવતા , મેષી સારસ્વતી દેવતાનાં દ્વાદશી, યદેષાતિરિચ્યતે તસ્માત્ સ્ત્રિયઃ પુંસોઽતિરિચ્યન્તે , અથ દ્વે એકસ્ય રશને, દ્વે એકસ્ય, તસ્માત્ સ્ત્રિયં જાતાં પરાસ્યન્તિ, ન પુમાંસં, અથ સ્ત્રિય એવાતિરિચ્યન્તે, યં વા અમુમિન્દ્રો વૃત્રાય વજ્રં પ્રાહરત્સ ત્રેધાભવત્ , યદગ્રં તેજા આસીત્સ સ્ફ્યોઽભવત્ , યન્મધ્યં સ રથો , યજ્જઘનં સ યૂપઃ, સ્ફ્યેન પરિલિખતિ, રથાક્ષેણ વિમિમીતે, યૂપો ભવતિ, વજ્ર એવૈષ સંભ્રિયતે , એતાવતી વા ઇયં પૃથિવી યાવતી વેદિ , ર્વજ્ર એકાદશિની, તિરશ્ચીં મિનોતિ, વજ્રેણ વા એતદિમાં જયતિ, દક્ષિણત ઉન્નતા મેતવ્યા, દેવયજનસ્ય રૂપં, અથો વજ્રં વા એતદ્યજમાનો ભ્રાતૃવ્યાયોચ્શ્રયતિ, ત્રયો મધ્યતઃ સમા મેતવ્યાઃ, સમત્વાય, સમં હિ પશવોઽનૂપતિષ્ઠન્તે, પશુભિરેવૈનં સમ્યઞ્ચં દધાતિ, યં કામયેત, પિતૃલોક ઋધ્નુયાદિતિ, તસ્યોપરસંમિતાં મિનુયાત્ , પિતૃલોક એવ ઋધ્નોતિ , અથ યં કામયેત, મનુષ્યલોક ઋધ્નુયાદિતિ તસ્ય મધ્યસંમિતાં મિનુયાત્ , મનુષ્યલોક એવ ઋધ્નોતિ , અથ યં કામયેત, દેવલોક ઋધ્નુયાદિતિ , તસ્ય ચષાલસંમિતાં મિનુયાત્ , દેવલોક એવ ઋધ્નોતિ, તાસાં વા એષા સમૃદ્ધતમા યા ચષાલસંમિતા, તસ્માચ્ચષાલસંમિતા મેતવ્યા, સમૃદ્ધત્વાય, યસ્ય પશ્ચાદુપસ્થઃ પુરસ્તાન્ નિર્ણતં તં મિનુયાદ્ , યં કામયેત, ભ્રાતૃવ્યાય લોકં કુર્યાદ્યજમાનં નિર્બાધેતેતિ, ભ્રાતૃવ્યાયૈવ લોકં કરોતિ, યજમાનં નિર્બાધતે , અથ યસ્ય પુરસ્તાદુપસ્થઃ પશ્ચાન્ નિર્ણતં તં મિનુયાદ્ , યં કામયેત , યજમાનાય લોકં કુર્યાદ્ ભ્રાતૃવ્યં નિર્બાધેતેતિ, યજમાનાયૈવ લોકં કરોતિ, ભ્રાતૃવ્યં નિર્બાધતે, સર્વેઽગ્નિષ્ઠાઃ કાર્યા , યા અગ્નિષ્ઠા અશ્રયસ્તા અગ્નિષ્ઠાઃ કાર્યા, સ્તેન સર્વેઽગ્નિષ્ઠા , અથ યદગ્નિષ્ઠાદધિ રશના વિહ્રિયન્તે તેન સર્વેઽગ્નિષ્ઠા , નાના વા એતેષાં પશવો , નાના દેવતા , અથ ય એષ દ્વાદશો યજમાન એવૈતસ્ય પશુ , ર્યદસ્મૈ પશું ન નિર્દિશેત્તત્ પ્રમાયુકો યજમાનઃ સ્યાત્ , યં દ્વિષ્યાત્ તં બ્રૂયાત્ ॥ અસૌ તે પશુઃ ॥ ઇતિ, તં એવાસ્મૈ પશું નિર્દિશતિ, પ્રમાયુકો ભવતિ, યદ્યભિચરેત્ ॥ ઇદમહમમુમામુષ્યાયણં અમુષ્યાઃ પુત્રમિન્દ્રવજ્રેણાભિનિદધામિ ॥ ઇત્યભિનિદધ્યાત્ , ઇન્દ્રવજ્રેણૈવૈનં અભિનિદધાતિ, પ્રમાયુકો ભવતિ , અથો દ્વાદશસ્યૈવૈષ માસોઽવરુદ્યૈત્ ॥