કૃષ્ણયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 3.9

અધ્વરાદીનાં ત્રયાણાં વિધિઃ (સંક્રાન્તાઃ)
3.9.1 અનુવાકઃ

યજ્ઞો વા એષ સંક્રામન્ન્ એતિ પ્રાયણીયાદધ્યાતિથ્યમ્, આતિથ્યાદધ્ય્ ઉપસદઃ, સ ઉપસદ્ભ્યોઽધિ પ્રાઙ્ પ્રણીયતે, યદગૃહીત્વાજ્યાનિ પ્રણયેયુરપઘ્નીત યજમાનં, અથ યદ્ ગૃહીત્વાજ્યાનિ પ્રણયન્તિ યજ્ઞં વા એતદ્યજમાનોઽન્વારભતે, પ્રાઞ્ચઃ સોમેન પ્રયન્તિ, પ્રાચી પત્ની પૂર્વમગ્નિમભ્યુદૈતિ, સોમેન વા એતદ્ રાજ્ઞાભિજયન્તો યન્તિ, યસ્ય વૈ મનુષ્યરાજો ગૃહમાગચ્છતિ તસ્ય વૈ તર્હિ તદૈશ્વર્યે, યદા વૈ સ તતઃ પ્લાયતેઽથ તેષાં તત્ પુનર્ભવતિ, તસ્માદાહુરપિવ્રતા ઇતિ , અપિ હ્યેષાં તસ્મિન્ વ્રતં , સોમો વા એતદ્ રાજા ગૃહં પ્રાપ, તસ્ય વૈ તર્હિ તદૈશ્વર્યે, યદા વૈ સ તતઃ પ્રચ્યવતેઽથ સ તત્તેભ્યો વિસૃજતે, તદ્ વૈસર્જનાનાં વૈસર્જનત્વં , ત્વં સોમ તનુકૃદ્ભ્યા ઇતિ, યદેવ તનુકૃતં ચાન્યકૃતં ચૈનસ્તદેતેનાવયજતિ, દ્વાભ્યાં ગાર્હપત્યે જુહોતિ, દ્વિપાદ્યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ , આગ્નેય્યાગ્નીધ્રે , અન્તરિક્ષમેવ પ્રાપ્યાન્યદેવ રૂપમકર્, વૈષ્ણવ્યા હવિર્ધાને , અદ એવ પ્રાપ્ય, વિષ્ણુર્વૈ યજ્ઞો , વિષ્ણુમેવ યજ્ઞમકર્, અસુરા વા એતં દેવાનામાદિત્સન્ત, તં દેવા અપ્તું કૃત્વામું લોકમહરન્ , યદપ્તુમત્યા જુહોતિ , અપ્તુમેવૈનં કૃત્વામું લોકં હરન્તિ, સર્વેભ્યો વા એષ ભૂતેભ્યા આહ્રિયતે, યત્સૌમ્યા જુહોતિ મનુષ્યેભ્યસ્તેનાહ્રિયતે, યદપ્તુમત્યા પિતૄભ્યસ્તેન, યદાગ્નેય્યા દેવેભ્યસ્તેન, યદ્ વૈષ્ણવ્યા યજ્ઞાય તેન, સર્વા વા એતત્ પ્રજા વરુણો ગૃહ્ણાતિ, યત્સૌમ્યા જુહોતિ મનુષ્યાંસ્તેન વરુણાન્ મુઞ્ચતિ , યદપ્તુમત્યા પિતૄંસ્તેન, યદાગ્નેય્યા દેવાંસ્તેન, યદ્ વૈષ્ણવ્યા યજ્ઞં તેન, સર્વા વા એતત્ પ્રજા વરુણાન્ મુઞ્ચતિ અગ્નિના વૈ મુખેન દેવા ઇમાંલ્લોકાનભ્યજનયન્ , ગાર્હપત્યેનામું લોકં આગ્નીધ્રેણાન્તરિક્ષમ્ , આહવનીયેનામું લોકં , તસ્માત્ ત્રેધા અગ્નયા આધીયન્તે , એષાં લોકાનામભિજિત્યૈ , ઇન્દ્રાગ્ની વા અપરા અગ્ની, અગ્નિરપરા , ઇન્દ્રઃ પૂર્વઃ, પ્રજાપતિરાહવનીય, સ્તસ્માદેષ ઉપોપ્તે સાદ્યતા , ઉત્તરો હિ પિતા પુત્રાત્ , ઉત્તરો ભ્રાતૃવ્યાદ્ ભવતિ ય એવં વેદ , અગ્રેણ પ્રણયેદ્ ગતશ્રીઃ શ્રિય એવ પરિગૃહીત્યૈ, સૌમ્યો વૈ બ્રાહ્મણો દેવતયા, સ્વયૈવ દેવતયા, પ્રજા વૈ પશવોઁશવો , રુદ્ર આહવનીયો , યદગ્રેણ પ્રણયેદ્ રુદ્રાયાસ્ય પશૂનપિદધ્યાત્ , પશ્ચાદેવ પ્રાઙ્ પ્રણીયઃ પશૂનાં ગોપીથાય , ઉર્વન્તરિક્ષં વીહીતિ , અન્તરિક્ષદેવત્યો વા એષ એતર્હિ, પ્રચ્યુત ઇતોઽપ્રાપ્તોઽમુત્ર , આદિત્યાઃ સદા આસીદેતિ , આદિત્યો વૈ યજ્ઞો , અદિતિઃ સોમસ્ય યોનિઃ, સ્વ એવૈનં યોનૌ દધાતિ, દેવ સવિતરેષ તે સોમા ઇતિ, મનુષ્યેષુ વા એષ પુરાભૂત્ , દેવેભ્ય એવૈનં સંપ્રાદાત્ , એતત્ ત્વં દેવ સોમ દેવાન્ ઉપાવૃતા ઇતિ, દેવો હ્યેષ દેવાન્ ઉપાવર્તતે , ઇદમહં મનુષ્યાન્ત્સહ રાયસ્પોષેણ પ્રજયા ચોપાવર્તતા ઇતિ , આશિષં એવાશાસ્તે, નમો દેવેભ્યઃ, સ્વધા પિતૄભ્યા ઇતિ, નમસ્કારો દેવાનાં , સ્વધાકારઃ પિતૃણાં , નિર્વરુણસ્ય પાશાદમુક્ષીતિ, વરુણપાશાદેવ નિર્મુચ્યતે આત્મનોઽહિંસાયૈ સ્વરભિર્વ્યક્શમિતિ, યજ્ઞો વૈ સ્વર્ , યજ્ઞમેવાભિવિપશ્યતિ, જ્યોતિર્વૈશ્વાનરમિતિ , અસૌ વા આદિત્યો જ્યોતિર્વૈશ્વાનરમ્, અગ્નિના વા એષ તન્વં વિપરિધત્તે યો દીક્ષતે , અગ્ની રુદ્રો , યદગ્નિના પુનર્યથાયથં તન્વં ન વિપરિદધીત રુદ્ર એનં અભિમાનુકઃ સ્યાત્ , યદાહ , અગ્ને વ્રતપતે યા તવ તનૂર્મય્યભૂદેષા સા ત્વયિ , અગ્ને વ્રતપતે યા મમ તનૂસ્ત્વય્યભૂદિયં સા મયીતિ , અગ્નિના વા એતત્ પુનર્યથાયથં તન્વં વિપરિધત્તે આત્મનોઽહિંસાયૈ ॥
3.9.2 અનુવાકઃ

ન યૂપમચ્છૈષ્યતા હોતવ્યં , ન હિ દીક્ષિતસ્યાગ્નૌ જુહ્વતિ, વૈષ્ણવીમનૂચ્યાચ્છેત્યો, વૈષ્ણવો હિ યૂપ, સ્તદાહુ , ર્હોતવ્યં એવ, પરુષ્યેવ જુહોત્યાયતના ઇતિ, તન્ ન સૂર્ક્ષ્યં , યૂપસ્યૈવાન્તેઽગ્નિં મથિત્વાથ હોતવ્યં , તત્ સ્વિદુભયમકર્ , જુહોત્યાહ, ન દીક્ષિતસ્યાગ્નૌ જુહોતિ , અત્યન્યાનગાં , નાન્યાનુપાગાં ઇતિ , અતી હ્યન્યાન્ એતિ નાન્યાનુપૈતિ , અર્વાક્ ત્વા પરેભ્યઃ પરોઽવરેભ્યોઽવિદમિતિ , અર્વાગ્ઘ્યેનં પરેભ્યઃ પરોઽવરેભ્યો વિન્દતિ, તં ત્વા જુષામહે દેવયજ્યાયા ઇતિ , એતં હ્યેષ જુષતે, જુષ્ટઁ વિષ્ણવા ઇતિ, યજ્ઞાયૈવૈનં જુષ્ટઁ વિષ્ણવેઽકર્ , વિષ્ણવે ત્વે, તિ પર્યનક્તિ, હવિર્ભૂતં એવૈનં વૃશ્ચતિ , અથો અભિઘૃતં એવ, ય ઇત્થં વેત્થંવાહુ, ર્ણો મેધાત્ સોઽપાવૃત્તો, ય ઋજુરૂર્ધ્વશલ્કઃ સ વાવ મેધમુપસ્થિતો , ય ઋજુરુપરિષ્ટાદુપાવનતો , યોઽધિશાખ્યો યોનિઃ સ, યો વા અસ્યા અધિજાયતે સ યોનિ, માન્ ઇયં હિ વનસ્પતીનાં યોનિઃ, પરુષિ વ્રશ્યો , યદપરુષિ વૃશ્ચેદ્યથા પરુષ્યવકૃત્તં એવં સ્યાત્ , અનક્ષસઙ્ગં સ્થાણુરુચ્શિષ્યો , યદક્ષસઙ્ગં સ્થાણુમુચ્શિંષેદ્વજ્રો ભૂત્વા યજમાનસ્ય પશૂન્ પ્રતિહન્યાત્, પઞ્ચારત્નિઃ કાર્યઃ, પઙ્ક્ત્યા સંમિતઃ, ષડરત્નિઃ કાર્યા, ઋતુભિઃ સંમિતઃ, સપ્તારત્નિઃ કાર્યઃ, સપ્તપદયા શક્વર્યા સંમિતો , અષ્ટારત્નિઃ કાર્યો , ગાયત્ર્યા સંમિતો , નવારત્નિઃ કાર્ય, સ્તેજસા ત્રિવૃતા સંમિતો , દશારત્નિઃ કાર્યો , વિરાજા સંમિતો , એકાદશારત્નિઃ કાર્યઃ, ત્રિષ્ટુભા સંમિતો , દ્વાદશારત્નિઃ કાર્યો , જગત્યા સંમિત, સ્ત્રયોદશારત્નિઃ કાર્ય, સ્ત્રયોદશેન પ્રજાપતિના સંમિતઃ, પઞ્ચદશારત્નિઃ કાર્યઃ, પઞ્ચદશેન વજ્રેણ સંમિતઃ, સપ્તદશારત્નિઃ કાર્યઃ, સપ્તદશેન પ્રજાપતિના સંમિતા , એકવિંશત્યરત્નિઃ કાર્ય , એકવિંશેન સંમિત, સ્ત્રયોવિંશત્યરત્નિઃ કાર્ય, સ્ત્રયોવિંશેન સંમિતઃ, પઞ્ચવિંશત્યરત્નિઃ કાર્યઃ, પઞ્ચવિંશેન સંમિતઃ, સપ્તવિંશત્યરત્નિઃ કાર્ય, સ્ત્રિણવેન સંમિતા , એકત્રિંશદરત્નિઃ કાર્ય , એકત્રિંશેન સંમિત, સ્ત્રયસ્ત્રિંશદરત્નિઃ કાર્ય, સ્ત્રયસ્ત્રિંશેન સંમિતો , યાવાન્ પુરુષ ઊર્ધ્વબાહુસ્તાવાન્ કાર્યો યદિ વા યાવાન્ રથે તિષ્ઠન્ , યાવાન્ વૈ પુરુષ ઊર્ધ્વબાહુઃ સૈતસ્યાવમા માત્રા , અથ તતો વર્ષીયાન્વર્ષીયાન્ એવ કાર્યો , યો બહુશાખો બહુપર્ણઃ સુ કાર્યો , ભૂમ્ન એવ, ભૂમાનં હ્યેષ એતસ્ય જગ્રાહ, ભૂમાનં અસ્ય ગૃહ્ણાતિ, ભૂમાનં અસ્ય પશવોઽનૂપતિષ્ઠન્તે ॥
3.9.3 અનુવાકઃ

ઓષધે ત્રાયસ્વૈનમિત્યા, હ ત્રાત્યા એવ, સ્વધિતે મૈનં હિંસીરિતિ, વજ્રો વૈ સ્વધિતિ , ર્વજ્રાદ્વાવાસ્મા એતદન્તર્દધાતિ અહિંસાયૈ, યો વા એતસ્યાભિહતસ્યાગ્રે શકલઃ પરાપતતિ તમસ્ય તેજોઽન્વપક્રામતિ, યત્ તં પુનરાહરતિ સતેજસ્ત્વાય, પ્રાઞ્ચં પ્રહાપયતિ, મેધમેવૈનં અનુપર્યાવર્તયતિ, વજ્રો વૈ યૂપ, સ્તસ્માદ્વા ઇમે લોકા નીર્યમાણાદ્ બિભ્યતિ , ઈશ્વરો હ્યેષોઽશાન્તો નીર્યમાણ ઇમાંલ્લોકાન્ હિંસિતો , ર્યદાહ, દિવમગ્રેણ મા હિંસીરન્તરિક્ષં મધ્યેન પૃથિવ્યાઃ સંભવ ભ્રાજં ગચ્છેતિ, શમયત્યેવ, શાન્ત એવ નીર્યતે , એષાં લોકાનામહિંસાયૈ, સર્વસ્ય વા એષ મિત્રં યો દીક્ષિતઃ, સ એતમહિંસીત્ , ઈશ્વરા વનસ્પતયોઽપિધિષ્ણ્યં ભવિતા, યદાવ્રશ્ચને જુહોતિ પુનરેવૈનં પ્રજનયતિ, તસ્માદાવ્રશ્ચનાદ્ ભૂયાંસઃ પ્રજાયન્તે, પશુના સંમિતઃ કાર્યો , દશ વૈ પશોઃ પ્રાણા , આત્મૈકાદશો , અષ્ટાશ્રયો બ્રહ્મણી દશમે, આત્મૈકાદશ, સ્તથા પશુના સંમિતો , અષ્ટાશ્રિઃ કાર્યો , ગાયત્ર્યા રૂપં , ગાયત્રો હિ યૂપો, ગાયત્ર્યા વૈ પતન્ત્યા યત્ર પર્ણં પરાપતત્તતઃ પર્ણોઽજાયત, તસ્માત્ પર્ણમય , એતત્ ખલુ વૈ પર્ણસ્ય સારં યત્ ખદિર, સ્તસ્માદ્ ખાદિર , ઇહ વા અસા આદિત્ય આસીત્ , તં ઇતોઽધ્યમું લોકમહરન્ , તદ્યતોઽધ્યમું લોકમહરંસ્તસ્માજ્જ્યોતિષો બિલ્વોઽજાયત, તસ્માદ્ બૈલ્વો , બ્રહ્મવર્ચસકામેન કાર્યો બ્રહ્મવર્ચસસ્ય સમષ્ટ્યા , અથો જ્યોતિષૈવ તમસ્તરતિ , ઇન્દ્રો વૈ યતીન્ત્ સાલાવૃકેયેભ્યઃ પ્રાયચ્છત્ , તેષાં વા એષ બ્રહ્મચારી ચમસાધ્વર્યુરાસીત્ , યોઽયં હરિણસ્તસ્ય યઃ સોમપીથ આસીત્સ સ્વજોઽભવત્ , તસ્માદ્ધરિણઃ સ્વજં ખાદતિ, સોમપીથો હ્યસ્યૈષ સ, યત્ર ચમસં ન્યૌબ્જત્તતો રોહિતકોઽજાયત, તસ્માદ્રૌહીતક, સ્તસ્માદ્ રોહીતકે રોહિતકે સ્વજઃ, પૃથિવ્યૈ ત્વાન્તરિક્ષાય ત્વા દિવે ત્વે, તિ પ્રોક્ષતિ , એષાં હ્યેષ લોકાનાં વિધૃત્યૈ મીયતે, ત્રિઃ પ્રોક્ષતિ, ત્રિષત્યા હિ દેવા , અથો ત્રિપદયૈવૈનં ગાયત્ર્યા પ્રૌક્ષીત્ , વજ્રો વૈ યૂપો , અન્નં યવો , યદ્યવમતીભિઃ પ્રોક્ષતિ વજ્રેણ વા એતદન્નં જયતિ, તેજો વૈ યૂપ , એષ ખલુ વા ઓષધીનાં તેજો યદ્યવ, સ્તસ્માદેતં શિશિરા ઓષધયોઽનુપ્રાણન્તિ, યદ્યવમવાસ્યતિ તેજસિ વા એતત્તેજો દધાતૃ , ક્ષં વા અમેધ્યમ્ , આપો હવિ , ર્યદવસિઞ્ચતિ મેધ્યમેવૈનત્ કરોતિ , ઋક્ષં વા અમેધ્યમ્ , યદવસ્તૃણાતિ મેધ્યમેવૈનત્ કરોતિ, તક્ષિતો વા એષ નગ્નો યચ્શકમવાસ્યતિ , અનગ્નમેવૈનં અકઃ, સ્વ એવૈનં સ્થાને દધાતિ , અવૃક્ણ એવાભૂત્ , ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી આપૃણેતિ, તેનૈવ દ્યાવાપૃથિવી આપૂરયતિ, યજમાનો વા અગ્નિષ્ઠાસ્તેજો ઘૃતં, આન્તમવિછિન્નમનક્તિ, યજમાનં એવ તેજસાનક્તિ, દેવસ્ત્વા સવિતા મધ્વાનક્ત્વ્ ઇતિ , એતદ્વૈ દેવાનાં મધુ યદ્ ઘૃતં , સવિતૄપ્રસૂત એવૈનં મધ્વાનક્તિ , ઇન્દ્રસ્ય ચષાલં અસીતિ , ઐન્દ્રં હિ ચષાલં સુપિપ્પલા ઓષધીસ્કૃધીતિ , ઓષધીરેવ ફલં ગ્રાહયતિ, તસ્માદોષધયઃ શીર્ષન્ ફલં ગૃહ્ણન્તિ, દિવમગ્રેણોત્તભાના , અન્તરિક્ષં મધ્યેનાપૃણ, પૃથિવીં ઉપરેણ દૃંહેતિ , એષાં હ્યેષ લોકાનાં વિધૃત્યૈ મીયતે, તા તે ધામાનિ ઉષ્મસિ ગમધ્યા, ઇત્યવદધાતિ વૈષ્ણવ્યા, વૈષ્ણવો હિ યૂપઃ, સ્વયૈવ દેવતયા, વિષ્ણોઃ કર્માણિ પશ્યતે, તિ સંકલ્પયતિ સંમિતત્વાય, બ્રહ્મવનિં ત્વા ક્ષત્રવનિં પર્યૂહામી, ત્યાશીરેવૈષા, બ્રહ્મ દૃંહ ક્ષત્રં દૃંહેતિ , આશિષ એવૈષ પરિગ્રહો , અપોઽનુપરિષિઞ્ચતિ ધૃત્યૈ ॥
3.9.4 અનુવાકઃ

વજ્રો વૈ યૂપો , યદન્તર્વેદિ મિનુયાન્ નિર્દહેત્ , યદ્ બહિર્વેદ્યનવરુદ્ધઃ સ્યાત્ , અર્ધમન્તર્વેદિ મિનોત્યર્ધં બહિર્વેદિ , અવરુદ્ધો હ ભવતિ, ન નિર્દહતિ, નોપરસ્યાવિઃ કર્તવૈ, યદુપરસ્યાવિઃ કુર્યાદ્ રથેષ્ઠાઃ સ્યાત્, પ્રમાયુકો યજમાનો , નાતિસ્થૂલઃ કાર્યઃ, ક્ષુધં પ્રજા નીયુર્, નો અત્યણુર્ , ઉભયમેવાન્તરા, યજ્ઞેન વૈ દેવાઃ સ્વર્ગં લોકમાયન્ , તેઽમન્યન્તાનેન વૈ નોઽન્યે લોકમન્વારોક્ષ્યન્તીતિ, તં યૂપેનાયોપયન્ , તદ્ યૂપસ્ય યૂપત્વં , યદ્ યૂપઃ પુરસ્તાન્ મીયેત સ્વર્ગસ્ય લોકસ્યાનુક્ષાત્યૈ, તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદ, મિતિ સમુન્માર્ષ્ટિ સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ, નાભિદઘ્ને પરિવ્યયતિ , ઊર્ગ્ વા ઓષધયા , ઊર્જં વા એતન્મધ્યત આત્મનો ધત્તે પ્રજાનાં ચ, યદિ કામયેત, ક્ષુધં પ્રજા નીયુરિતિ , અરશનાન્ યૂપાન્ મિનુયાત્ , ક્ષુધં પ્રજા નિયન્તિ, યદિ કામયેત વર્ષેત્ પર્જન્ય, ઊર્જા યજમાનં સમર્ધયેયમિતિ પરિવીયોર્ધ્વાં ઉદૂહેત્ , વૃષ્ટ્યા એવેમાં ન્યૂહત્યૂ , ર્જા યજમાનં સમર્ધયતિ, યદિ કામયેત, ન વર્ષેત્ પર્જન્ય, ઊર્જા યજમાનં વ્યર્ધયેયમિતિ, પરિવીયાવાચીમવોહેત્ , વૃષ્ટ્યૈવેમાં ન્યૂહત્યૂ, ર્જા યજમાનં વ્યર્ધયતિ, સર્વદેવત્યો વૈ યૂપો, યન્ નિખાતં તત્ પિતૃણાં , યદ્ ઊર્ધ્વં તન્મનુષ્યાણાં , યત્ર રશના તદોષધીનાં , યદ્ ઊર્ધ્વં રશનાયાસ્તદ્વિશ્વેષાં દેવાનાં, ઇન્દ્રસ્ય ચષાલં , યે વૈ દેવાઃ સાધ્યા યજ્ઞમત્યમન્યન્ત તેષાં વા એતદ્યદુપરિષ્ટાચ્ચષાલસ્ય અઙ્ગુલિમાત્રં કાર્યમ્ , અઙ્ગુલિમાત્રં હિ તદગ્રા આસીત્ , યત્તતો વર્ષીયઃ કુર્યાદ્વજ્રો ભૂત્વા યજમાનસ્ય પશૂનવતિષ્ઠેત્ , ઇન્દ્રો વૈ વૃત્રાય વજ્રં ઉદયચ્છત્ , સોઽવ્લીયત, તસ્ય વા એતદનુનદ્ધ્યૈ યચ્ચષાલં પૃથુમાત્રં કાર્યમ્ , પૃથુમાત્રં હિ તદગ્રા આસીત્ , યદણિમતોઽગૃહ્ણાત્તસ્માદણિમતો , યદિન્દ્ર ઉદયચ્છત્તસ્માદૈન્દ્રમ્ , યદિ કામયેત , અન્યેઽસ્ય લોકમન્વારોહયેયુરિત્ય, ન્યસ્ય વૃક્ષસ્ય સ્વરું કુર્યાત્ , અન્યેઽસ્ય લોકમન્વારોહન્તિ, યદિ કામયેત, પ્રજામનુસંતનુયા, દિતિ યૂપસ્ય સ્વરું કુર્યાત્ , પ્રજાં એવાનુસંતનોતિ, યજમાનો વા અગ્નિષ્ઠા, સ્તેજોઽગ્નિ , ર્યદિત્થં વેત્થં વા મિનુયાદ્યજમાનં તેજસા વ્યર્ધયેત્ , અગ્નિના સદૃશં મેતવ્યા યજમાનસ્ય સતેજસ્ત્વાય , આવૃહ્ય હ સ્મ વૈ પુરા સંસ્થિતે યજ્ઞેઽગ્નૌ યૂપં પ્રાસ્યતિ, સંભજ્ય સ્રુચસ્તે દેવા અમન્યન્ત, યજ્ઞવેશસમિદં કુર્યા ઇતિ, તેઽબ્રુવન્ , પરિધિભિરેવ નઃ સ્રુચઃ સ્વગાકૃતાઃ સન્તુ, સ્વરુણા યૂપઃ, પ્રસ્તરેણ સદા ઇતિ, તેષાં વા એષ સ્વગાકારો , ન હ સ્મ વૈ પુરા પુરુષં મહાદેવો હન્તિ, તત ઇદં રુદ્રોઽન્વવાતિષ્ઠત્ , તે દેવા એતાં રુદ્રસ્યાવેષ્ટિમપશ્યન્ , ત્રિઃ પરસ્તાદનક્તિ ત્રિરવસ્તાત્ , તત્ ષટ્, ષડ્ વા ઋતવ , ઋતુભ્યો વા એતદ્ રુદ્રમવયજતિ , આહુતિભાજો વા ઋતવોઽસ્તોમભાજ, સ્ત એવાસ્યૈતેનાભીષ્ટાઃ પ્રીતા ભવન્તિ, યદ્ યૂપાજ્જુહોતિ વનસ્પતિભ્યસ્તેનાવયજતિ, યદ્રશનાયા ઓષધીભ્યસ્તેન, યદાત્મનો મનુષ્યેભ્યસ્તેન, યદાહ, દિવં તે ધૂમો ગચ્છત્વ્ ઇતિ, હવિર્ધાનાત્તેન , અન્તરિક્ષં જ્યોતિરિતિ , આગ્નીધ્રાત્ તેન, પૃથિવીં ભસ્મ સ્વાહેતિ, સદસસ્તેન, સર્વતો વા એતદ્ રુદ્રમવયજતિ , આહુત્યા વા એતં વનસ્પતિભ્યઃ પ્રચ્યાવયન્ત્ય્ ઉપયજ્ય મનુષ્યાઃ પ્રયન્તિ, તત્ સ્વાયા દેવતાયા અન્તર્ધીયતે, યૂપો વૈ યજ્ઞસ્ય દુરિષ્ટં આમુઞ્ચતે, યદ્ યૂપમુપસ્પૃશેદ્યજ્ઞસ્ય દુરિષ્ટં આમુઞ્ચેત, તસ્માદ્ યૂપો નોપસ્પૃશ્યઃ, શુગ્ વા એષ મીયતે, સ ઈશ્વરોઽશાન્ત ઇમાંલ્લોકાઞ્ શુચાર્પયિતો, ર્યદ્યેકઃ સ્યાત્ ॥ એષ તે વાયો ॥ ઇતિ બ્રૂયાત્ , યદિ બહવઃ ॥ એતે તે વાયો ॥ ઇતિ બ્રૂયાત્ , વાયૂગોપા વૈ વનસ્પતયઃ, સ્વામેવૈભ્યો દેવતામ્ અપિસૃજતિ , એષાં લોકાનામહિંસાયૈ, યથા વૈ પ્રૌગં રજ્જુભિર્ વ્યુતં એવં ઇમે લોકા યૂપૈર્ વ્યુત્તા, સ્ત એનં આર્તિં નિનયન્તિ, યદાહ ॥ નમઃ સ્વરુભ્યઃ ॥ ઇતિ, તેભ્ય એવ નમોઽક, સ્તેઽસ્મૈ વિજિહતે, તેઽસ્મૈ લોકં વિન્દન્તિ , એતે વૈ દેવાનામૃડયાતા અસ્મિંલ્લોકે સન્નાઃ સ્વરવોઽભિરોદ્ધારો, યાન્ ન પશ્યતિ તે સન્ના , અથ યાન્ પશ્યતિ તે બૃહન્ત ઊર્જા, યદાહ ॥ નમઃ સ્વરુભ્યો બૃહદ્ભ્યો મારુતેભ્યઃ, સન્નાન્ માવગાં ॥ ઇતિ તાન્ એવ પરિવૃણક્તિ , એતે વા અમુષ્મિંલ્લોકેઽન્નસ્ય પ્રદાતાર, સ્તેઽસ્મા અન્નં પ્રયચ્છન્તિ ॥ અપશ્ચાદ્દઘ્વાન્નં ભૂયાસં ॥ ઇતિ અપશ્ચાદ્દઘ્વાન્નં ભવતિ ॥
3.9.5 અનુવાકઃ

સાધ્યા વૈ દેવા આસન્ , અથ વૈ તર્હિ નાન્યાહુતિરાસીત્ , તે દેવા અગ્નિં મથિત્વાગ્ના અજુહવુ, સ્તે વૈ તયૈવાહુત્યા પશૂન્ત્સૃષ્ટ્વાથ પશુમાલભન્ત, યદગ્નિં મથિત્વાગ્નૌ જુહોતિ તયા વા એતદાહુત્યા પશૂન્ત્સૃષ્ટ્વાથ પશુમાલભન્તે , અથો પશવો વા એતદાલબ્ધા યદ્દેવતાં જનયન્તિ , અથો તેજ એવાસ્મૈ જનયન્તિ , અગ્નેર્જનિત્રં અસીતિ , આયતનમિવ વા એતત્ ક્રિયતે, વૃષણૌ સ્થા ઇતિ, રેત એવૈતદ્ દધાતિ, ન હિ તસ્ય રેતો ધીયતે યસ્યૈતૌ ન ભવત, ઉર્વશ્યસીતિ, વાગ્ વા ઉર્વશી, પુરૂરવા અસીતિ, પ્રાણ એવ તન્ મિથુનં, આયુરસીતિ સમનક્તિ, તસ્મિન્ન્ એવ મિથુને રેતો દધાતિ, ગાયત્રમસિ, ત્રિષ્ટુબસિ, જગદસીતિ, છન્દોભિરેવૈનં પ્રજનયતિ, સાવિત્રીં પ્રથમામન્વાહ પ્રસૂત્યૈ, સવિતૃપ્રસૂતા હિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે , અથ દ્યાવાપૃથિવીયાં, અપિ હિ દ્યાવાપૃથિવ્યોઃ પશુષુ, દ્યાવાપૃથિવી હિ પશવોઽનુપ્રજાયન્તે, ગાયત્રીરન્વાહ, ગાયત્રો હ્યગ્નિર્ , ગાયત્રં છન્દા , અપરિમિતા અન્વાહ , અપરિમિતા હ્યગ્નેસ્તન્વો , અગ્નિના વા અનીકેનેન્દ્રો વૃત્રમહન્ , તસ્ય સમાસૃપ્તસ્ય ભીતસ્ય યત્ર વ્યાર્ધ્યત તતો ભૂમ્નો(ધૂમ્નો) ઽસૃજ્યત, તસ્માદ્ ધર્મવતી (ધૂમવતી) નાનૂચ્યા, વ્યૃદ્ધા હિ સા, રક્ષસામનન્વવજયાય, પરિધયઃ પરિધીયન્તે, યત્સમર્યા પરિધીન્ પ્રહરેત્તદનુ રક્ષાંસિ યજ્ઞં અવજયેયુ , રગ્રેણ પરિધયઃ પ્રહૃત્યા રક્ષસામનન્વવજયાય, ક્રૂરમિવ વા એતદ્યજ્ઞે ક્રિયતે યદગ્ના અગ્નિં જુહ્વતિ, યદાહ, ભવતં નઃ સમનસૌ સમોકસૌ સચેતસા અરેપસા ઇતિ, શમયત્યેવ, શાન્ત એવ પ્રહ્રિયતે યજમાનસ્યાહિંસાયૈ, સ્રુવેણાભિજુહોતિ , સંજગ્માનાભ્યામેવાભ્યાં ભાગધેયમપિદધાતિ, યઃ કૂટો વાકર્ણો વા કાણો વા શુષ્કો વાવર્તત તસ્ય યાતયામા, સ યોઽપન્નદન્મલં તત્ પશૂનાં, આગ્નેયઃ પશુ, રગ્નિષ્ટોમ આલભ્ય , આગ્નેયો હ્યગ્નિષ્ટોમ , ઐન્દ્રાગ્નઃ પશુરુક્થ્ય આલભ્ય , ઐન્દ્રાગ્નાનિ હ્યુક્થ્યાનિ , ઐન્દ્રો વૃષ્ણિઃ ષોડશિનિ આલભ્ય ઐન્દ્રો વૈ વૃષ્ણિ , રૈન્દ્રઃ ષોડશી, સારસ્વતી મેષ્ય, તિરાત્ર આલભ્યા, વાગ્ વૈ સરસ્વતી, વાગ્ અનુષ્ટુબ્, આનુષ્ટુભી રાત્રિ , ર્યજ્ઞક્રતૂનાં એવૈષા વ્યાવૃત્તિ , ર્યથા વૈ મત્સ્યોઽવિચિતો જનં અવધૂનુત એવં વા એતે પ્રજાયમાના જનં અવધૂન્વતે, યસ્ત્વા એતાન્ એવં વેદ તં એતેનાવધૂન્વતે, કથં સવનાનિ પશુમન્તિ વેચ્છે, તિ પૃછેત્ , યદ્વપયા પ્રાતઃસવને ચરન્તિ તેન પ્રાતઃસવનં પશુમત્ , યત્ પુરોડાશૈર્માધ્યંદિને સવને તેન માધ્યંદિનં સવનં પશુમત્ , યદઙ્ગૈસ્તૃતીયસવને તેન તૃતીયસવનં પશુમત્ , કિયતા તત્ પશોશ્ચરન્તિ યદ્વપયા ચરન્તિ, કિયતા તદ્યત્ પુરોડાશૈઃ, કિયતા તદ્યદવદાનૈ , રૂપેણ તત્ પશોશ્ચરન્તિ યદ્વપયા ચરન્તિ , આત્મના તદ્યત્ પુરોડાશૈઃ, શરીરેણ તદ્યદવદાનૈઃ, કસ્મૈ પશુઃ પ્રત્યઙ્ નિયુજ્યતે , ઉદઙ્ પ્રણીયતે, દક્ષિણત ઉપસાદ્યતે, પ્રાઙ્ હૂયતે , ઇતિ પૃછેત્ , યત્ પ્રત્યઙ્ નિયુજ્યતે , ઇમાં તેન દિશમભિજયતિ, યદ્ દક્ષિણત ઉપસાદ્યત ઇમાં તેન, યત્ પ્રાઙ્ હૂયતે , ઇમાં તેન, યદુદઙ્ પ્રણીયતે, મનુષ્યલોકં તેનાભિજયતિ, યદ્ દક્ષિણત ઉપસાદ્યતે પિતૃલોકં તેન, યત્ પ્રાઙ્ હૂયતે દેવલોકં તેન, યદાહુત્યા ઊર્ધ્વો ધૂમ ઉદયતે સ્વર્ગં તેન લોકં , યદિડોપહૂતં પ્રત્યઙ્ હરન્તિ , ઇમં તેન લોકં , સર્વા વા ઇમા દિશઃ પશુયાજ્યભિજયતિ સર્વાંલ્લોકાન્ , સર્વા એવાસ્યેમા દિશોઽભિજિતા ભવન્તિ સર્વે લોકાઃ ॥
3.9.6 અનુવાકઃ

અથૈતા આપ્રિયઃ, પ્રજાપતિઃ પ્રજાઃ સૃષ્ટ્વા રિરિચાનોઽમન્યત, સ એતા આપ્રીરપશ્યત્ , તાભિરાત્માનં આપ્રીણીત, યજ્ઞો વૈ પ્રજાપતિ , ર્યદેતા આપ્રિયો ભવન્તિ યજ્ઞમેવૈતાભિર્યજમાના આપ્રીણીતે, વપયા વૈ પશોર્દેવાઃ પ્રાતઃસવને સ્વર્ગં લોકમાયન્ , યદ્વપયા પ્રાતઃસવને ચરન્તિ વપયા વા એતત્ પશોર્યજમાનઃ પ્રાતઃસવને સ્વર્ગં લોકં એતિ, તે વૈ સ્વર્યન્તોઽસ્થાનિ શરીરાણ્યધૂન્વત, યદઙ્ગૈસ્તૃતીયસવને ચરન્તિ , અસ્નાં શીરીણાં નિષ્ક્રીત્યૈ, પશું સ્નપયન્તિ, યદેવાસ્યાભિન્નિષણ્ણં શમલં અમેધ્યં તચ્ શુન્ધન્તિ, પશુમપાકૃત્યાગ્નિં મન્થન્તિ પશૂનામવરુદ્ધ્યૈ, દ્વૌ વૈ વજ્રો, ઘોરોઽન્યઃ, શિવોઽન્યો , યઃ શુષ્કઃ સ ઘોરો , ય આર્દ્રઃ સ શિવો , વજ્રેણ ખલુ વૈ વીર્યં ક્રિયતે, વજ્રં વા એતદાદત્તે વીર્યાય , ઇષે ત્વેતિ , ઇષ એવૈનં ઉપાવિરસીતિ , ઉપ હ્યેષોઽવતિ , ઉપો દેવાન્ દૈવીર્વિશઃ પ્રાગુરિતિ , એતા વૈ દૈવીર્વિશો યત્ પશવો , વહ્નય ઉશિજા ઇતિ , એતે વૈ વહ્નય ઉશિજો યદ્ ઋત્વિજશ્ચ ધિષ્ણ્યાશ્ચ, બૃહસ્પતે ધારયા વસૂનીતિ, બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિ , ર્બ્રહ્મણૈવૈનાં યચ્છતિ, હવ્યા તે સ્વદન્ન્ ઇતિ, સ્વદિતં એવૈનં આલભતે, દેવ ત્વષ્ટર્વસુ રણા ઇતિ, ત્વષ્ટા હિ રૂપાણિ વિકરોતિ, રેવતીરમેધ્યમિતિ, પશવો વૈ રેવતી , ર્યચ્છત્ય્ એવૈનાં , દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ, સવિતૃપ્રસૂત એવૈનાં આદત્તે , અશ્વિનોર્બાહુભ્યાં ઇતિ , અશ્વિનૌ વૈ દેવાનામધ્વર્યુઃ, પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં, ઇતિ દેવતાભિરેવ, દ્વૌ વૈ પાશૌ, ઘોરોઽન્યઃ, શિવોઽન્યો , યો યજ્ઞિયઃ સ ઘોરો , યોઽયજ્ઞિયઃ સ શિવ , ઋતસ્ય ત્વા દેવહવિઃ પાશેનેતિ, ય એવ યજ્ઞિયઃ પાશસ્તેનૈનં આલભતે, પ્રતિમુઞ્ચામીતિ , અભિ હિ મનુષ્યા દધતિ , અમુષ્મૈ ત્વા જુષ્ટં ઇતિ, યસ્યા એવ દેવતાયૈ પશુરાલભ્યતે તસ્યા એનં જુષ્ટમકર્ , ધર્ષા માનુષા ઇતિ, મનુષ્યા હિ ધારયન્તિ, શુષ્કો વા એષોઽમેધ્યો , યત્ પશું નિયુનક્તિ ઉભા એવૈનૌ મેધ્યૌ કરોતિ, પ્રત્યઞ્ચં નિયુનક્તિ, પ્રત્યઞ્ચો હિ પશવો મેધમુપતિષ્ઠન્તે, પ્રાણેષુ વા એતસ્ય દેવતા ઉપસ્થિતા યત્ પશું નિયુનક્તિ, પ્રતીચીરેવાસ્મૈ દેવતા નિયુનક્તિ , અદ્ભ્યસ્ત્વૌષધીભ્યા ઇતિ , અદ્ભ્યો હ્યેષ ઓષધીભ્યો જુષ્ટં પ્રોક્ષામીતિ યસ્યા એવ દેવતાયૈ પશુરાલભ્યતે તસ્યા એનં જુષ્ટમકર્ , અનુ ત્વા માતા મન્યતામ્ અનુ પિતેતિ , અનુમત એવૈનં માત્રા પિત્રા ભ્રાત્રા સખ્યાલભતે , અનુમાનાવહ દેવાન્ દેવાયતે યજમાનાયેતિ, દેવતાભ્ય એવૈનં નિર્દિશતિ , અપાં પેરુરસીતિ , અપાં હ્યેષ પેરુઃ, સ્વાત્તં સદ્ધવિરાપો દેવીઃ સ્વદન્ત્વ્ ઇતિ, સ્વદિતં એવૈનં આલભતે , અથ યદુપ ગૃહ્ણાત્ય્ ઉપ ચ સિઞ્ચતિ સર્વત એવૈનં મેધેન સમર્ધયતિ, સં તે વાયુર્વાતેન ગચ્છતામિતિ, વાતં એવાસ્ય પ્રાણમન્વવાર્ચ્છતિ, સં યજત્રૈરઙ્ગાનીતિ, યજ્ઞિયમેવૈનં અકઃ, સં યજ્ઞપતિરાશિષેતિ, યજમાનં એવ યજ્ઞસ્યાશિષા સમર્ધયતિ, શિરો વા આઘાર , આત્મા હવિ , ર્યદાઘારમ્ આઘાર્યં પશુના સમનક્તિ આત્મન્ વા એતચ્ શિરો યજ્ઞસ્ય પ્રતિદધાતિ, વજ્રો વૈ સ્વરુ , ર્વજ્રઃ સ્વધિતિ , ર્યત્ સ્વધિતિનાનક્તિ વજ્રેણૈવૈનં સ્તૃણુતે, યાક્તા તયા શૃતસ્યાવદ્યતિ, હવિર્ભૂતા વા એષા, હવિષૈવ હવિષોઽવદ્યતિ ॥
3.9.7 અનુવાકઃ

અગ્નિના વૈ મુખેન દેવા ઇમાંલ્લોકાનભ્યજયન્ , યત્ પર્યગ્નિં કરોતિ અગ્નિના વા એતન્ મુખેન યજમાન ઇમાંલ્લોકાનભિજયતિ, રક્ષાંસિ વા એતં જિઘાંસન્તિ, યત્ પર્યગ્નિં કરોતિ રક્ષસામપહત્યૈ, ત્રિઃ પર્યગ્નિં કરોતિ, ત્રયો વા ઇમે લોકા , એભ્યો વા એતલ્લોકેભ્યો યજ્ઞાદ્રક્ષાંસ્યપહન્તિ, ચાત્વાલં અપિ પર્યેતિ , એષા વા અગ્નીનાં યોનિઃ, સ્કન્દતિ વા એતદ્ધવિર્યદ્વિશ્ચોતતિ યદ્વિલિપ્યતે , અગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતા , અત્ર વૈ સાપિ દેવતા યસ્યા આલભ્યતે, યત્ પર્યગ્નિં કરોતિ તામેવૈનદ્ ગમયતિ, કિયદ્વાહૈતત્ પશોઃ, કિયદ્વા યત્ પ્રયાજા , એતર્હિ ખલુ વૈ સર્વો યર્હ્યાપ્રીત, સ્તસ્માદાશ્રાવ્યોપપ્રેષ્યતિ, દેવતાભ્યો વૈ પૂર્વમાશુશ્રવત્ , અથ વા અત્ર પશોરાશ્રાવયતિ, તસ્માદાશ્રાવ્યોપપ્રેષ્યતિ , ઉભયે વા એતં બધ્યમાનં અનુબધ્યન્તે યે ગ્રામ્યાઃ પશવો યે ચારણ્યા , યે બધ્યમાનં અનુ બધ્યમાના અન્વૈક્ષન્ત મનસે, તિ યજ્જુહોતિ તેષાં વા એષોન્મોક્ષા, યન્ ન જુહુયાદનુન્મુક્તાઃ સ્યુરુર્વન્તરિક્ષં વીહીતિ , અન્તરિક્ષદેવત્યો વા એષ એતર્હિ, રક્ષાંસિ વા એતં જિઘાંસન્તિ, પ્રચ્યુતં ઇતોઽપ્રાપ્તં અમુત્રાઽગ્નિં પુરસ્તાદ્ધરન્તિ રક્ષસાં પરાણુત્ત્યૈ રક્ષસામપહત્યૈ , અથો હવ્યાય વા એતત્ પ્રણીયમાનાય દેવતાઃ પુરસ્તાદ્ધરન્તિ , અગ્નિં પુરસ્તાન્ નિદધાતિ અસ્કન્નત્વાય, પશોર્વૈ મારણાયાનીયમાનસ્યાહવનીયં મેધ્યોઽભ્યુપક્રામતિ, યો વૈ તર્હિ પશુમન્વારભતે તં યજ્ઞસ્યાશીર્ગચ્છતિ, યદાહ રેવતિ પ્રેધા યજ્ઞપતિમાવિશેતિ, યત્ર વા એતત્ ક્વચ યજમાનં સન્તં યજ્ઞસ્યાશીર્ગચ્છતિ, વપાશ્રપણીભ્યાં અન્વારભતે, તત્ સ્વિદુભયમકર્ ,
ઉરો અન્તરિક્ષ સજૂર્દેવેન વાતેનેતિ , અન્તરિક્ષં વૈ પશવો , વાતઃ પ્રાણઃ, પ્રાણાનસ્મિન્ દધાતિ, ત્મનાસ્ય હવિષો યજેતિ, દેવતા એવ પ્રીણાતિ, સમસ્ય તન્વા ભવેતિ, પુનરેવૈનં સંભાવયતિ, વર્ષીયો વર્ષીયસા ઇતિ, તેન યજમાનો વસીયાન્ ભવતિ, યદ્યજ્ઞં પશુમાહુર્યત્તમભિમન્યન્તે ક્વ તર્હિ યજ્ઞો ભવતીતિ, યદાહ, યજ્ઞં યજ્ઞપતૌ ધા ઇતિ, યજ્ઞપતૌ વા એતદ્યજ્ઞં પ્રતિષ્ઠાપ્યાથ પશુમાલભન્તે, સ્કન્દતિ વા એતદ્ધવિર્યદ્વિશ્ચોતતિ યદ્વિલિપ્યતે યત્ તૃણં ઉપાસ્યતિ , અસ્કન્નત્વાય, પ્રત્યઞ્ચં સંજ્ઞપયન્તિ, પ્રત્યઞ્ચો હિ પશવો મેધમુપતિષ્ઠન્તે ઉદીચીનપાદં વ્યાવૃત્ત્યૈ ॥
3.9.8 અનુવાકઃ

ઋત્વિજો વૃણીતે, છન્દાંસિ વા ઋત્વિજ , શ્છન્દાંસિ વા એતદ્ વૃણીતે, યદ્ધોતારં વૃણીતે જગતીં તદ્ વૃણીતે, યદધ્વર્યું પઙ્ક્તિં તત્ , યદગ્નીધમતિછન્દસં તત્ , યન્ મૈત્રાવરુણં ગાયત્રીં તત્ , યદ્ બ્રાહ્મણાઞ્શઁસિનં ત્રિષ્ટુભં તત્ , યત્ પોતારં ઉષ્ણિહં તત્ , યન્ નેષ્ટારં કકુભં તત્ , યદાહ ॥ અગ્નિર્દૈવીનાં વિશાં પુરએતા ॥ ઇતિ, યજમાનં વા એતદ્ વૃણીતે, સ વૃતો વષટ્કરોતિ, નાછાવાકં વૃણીતે, પશ્ચાજેવ વા એષા, હોત્રાઃ સ્વર્ગ્યા , યદછાવાક્યા દ્વિદેવત્યાઃ શઁસતિ, દ્વિપાદ્યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ , અથ યદગ્નીધં મધ્યતો વૃણીતે તસ્માદયમગ્નિર્મધ્યત ઓષધીનાં , યદુત્તમઃ સંયજતાં સંયજતિ તસ્માદુપરિષ્ટાન્મથ્યમાનઃ પ્રજાયતે , એતદ્વા અસ્ય છન્દાંસિ વૃતાનિ યુક્તાનિ અભૂવન્ , યદવૃતા વષટ્કુર્યુર્ ભ્રાતૃવ્યં યજ્ઞસ્યાશીર્ગછેત્ , અથ યદ્ વૃતા વષટ્કુર્વન્તિ , એકધા વા એતદ્યજમાને યજ્ઞસ્યાશીઃ પ્રતિતિષ્ઠતિ, તસ્માદેકઃ પશોર્વષટ્કરોતિ , એકં હિ વૃણુતે, દશ વૈ પશોર્દેવતા , દશાસ્મિન્ પ્રાણા , યદ્ દશ પ્રયાજા , યા એવાસ્મિન્ દેવતાસ્તા એતદ્યજતિ , અથ ય એષ એકાદશો, યસ્યા એવ દેવતાયૈ પશુરાલભ્યતે તામેવૈતદ્યજતિ , અથ યદેકાદશાનુયાજા , યા એવૈતદ્દેવતા અયાક્ષીત્તા એતૈરનુપ્રીણાતિ, હતો વા એષ મૃતોઽમુત્ર ભૂતો , દશ વૈ પશોર્દેવતા , દશાસ્મિન્ પ્રાણાઃ, પ્રાણાઃ ખલુ વૈ પશોર્દેવતા , યદ્ દશ પ્રયાજાઃ પ્રાણાન્ એવાસ્ય પ્રયજતિ , આત્મા વૈ પ્રાણાનાં એકાદશ , આત્મા વપા પશો , ર્યદેષ એકાદશઃ પરિશય , આત્મા વા એતદાત્માનં પરિશયે , અથ યદેકાદશાનુયાજાઃ પ્રાણાનસ્મિન્ દધાતિ ॥
ઇતિ તૃતીયકાણ્ડે સંક્રાન્તા નામ નવમઃ પ્રપાઠકઃ ॥