કૃષ્ણયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 3.6

અધ્વરાદીનાં ત્રયાણાં વિધિઃ (આગ્નાવૈષ્ણવમ્)
3.6.1 અનુવાકઃ

આગ્નાવૈષ્ણવં એકાદશકપાલં નિર્વપેત્ , અગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતા , વિષ્ણુર્યજ્ઞો , દેવતાશ્ચૈવ યજ્ઞં ચાલબ્ધા , અગ્નિર્વૈ યજ્ઞસ્યાન્તોઽવસ્તાત્ , વિષ્ણુઃ પુરસ્તાત્ , ઉભયત એવ યજ્ઞસ્યાન્તા આલબ્ધ, તદાહુ , ર્ન ઋત ઇન્દ્રાદ્યજ્ઞોઽસ્ત્વિતિ, યદષ્ટાકપાલસ્તેનાગ્નેયો , યત્ ત્રિકપાલસ્તેન વૈષ્ણવો , યદેકાદશકપાલઃ સંપદ્યતે તેનૈન્દ્રો , અગ્નિર્વૈ યજ્ઞસ્ય પવિત્રં , વિષ્ણુર્યજ્ઞઃ, પવિત્રપૂતં એવ યજ્ઞં આલબ્ધ, મેધસ્ય વા એતદ્યજ્ઞસ્ય રૂપં યત્ પુરોડાશ, સ્તસ્માત્ પુરોડાશ એવ કાર્ય , શ્ચરૂ કુર્વન્તિ, ધેન્વા વૈ ઘૃતં પયો , અનડુહસ્તણ્ડુલા, સ્તન્ મિથુનં , મિથુનં એવાસ્ય યજ્ઞમુખે દધાતિ, તેજો વૈ ઘૃતં , તેજસ એવ પ્રજાયતે, પુરુષો વા એષ મેધાયાલભ્યતે, પુરુષસ્યેવ હ્યેષા પ્રતિમા, યત ઇવ હિ રૂપં તસ્માચ્ચરુરેવ કાર્યો , વેદિમતિ દીક્ષતે, વિન્દા, ઇતિ વૈ વેદિમતિ દીક્ષતે, વિન્દતે હ વૈ યો વેદિમતિ દીક્ષતે , અથો યજ્ઞપથ એવાદીક્ષિષ્ટ, વેદ્યા વૈ દેવા ઇમં અસુરાણામવિન્દતે , ઇમાં એવ વિન્દતે યો વેદિમતિ દીક્ષતે , અથો યજ્ઞપથં એવાલબ્ધ, પ્રાચીનવંશં કુર્વન્તિ દિશો, યદિમાં વ્યકલ્પયન્ન્ ઇમાં એવ દેવેભ્યોઽકલ્પય, ન્નિમાં પિતૄભ્ય ઇમામસુરેભ્ય, ઇમાં મનુષ્યેભ્યો , દેવતામેષ ઉપૈતિ યો દીક્ષતે, દેવાનાં એવ દિશમ્ ઉપાવર્તતે, પ્રાચીનાં એવ દિશમ્ ઉપાવર્તતે , અથો દેવક્ષેત્રમેવ પ્રાવસ્યતિ પરિશ્રયન્તિ , અન્તર્હિતો વૈ દૈવાત્ ક્ષયાન્માનુષઃ ક્ષયો , માનુષાદેવૈનં ક્ષયાદન્તર્દધતિ , અથો રક્ષસામનન્વવાયાય , એતિ વા એષોઽસ્માલ્લોકાદ્ યો દીક્ષતે, જનં હ્યેતિ, દેવલોકમભ્યારોહતિ, પરિશ્રયન્તોઽતિરોકાન્ કુર્વન્તિ, તેનાસ્માલ્લોકાન્ નૈતિ, તેનાસ્મિંલ્લોકે ધૃતઃ પુરસ્તાત્ પ્રાયણં કુર્યાત્ સ્વર્ગકામસ્ય , અસૌ વા આદિત્યઃ સ્વર્ગો લોકો , અમુષ્યૈનં આદિત્યસ્ય સામક્ષં ગમયતિ, દક્ષિણતઃ પ્રાયણં કુર્યાદ્ યં કામયેત, પિતૃલોક ઋધ્નુયાદિતિ , એષા વૈ પિતૄણાં દિક્, પિતૃલોક એવ ઋધ્નોતિ, પશ્ચાત્ પ્રાયણં કુર્યાત્ પ્રજાકામસ્ય, પશ્ચાદ્વૈ રેતો ધીયતે, રેતો દીક્ષિતો , રેતોઽસ્મિન્ દધાતિ , ઉત્તરતઃ પ્રાયણં કુર્યાદ્ યં કામયેત, મનુષ્યલોક ઋધ્નુયાદિતિ , એષા વૈ મનુષ્યાણાં દિક્ , મનુષ્યલોક એવ ઋધ્નોતિ , ઉત્તરતઃ પુરસ્તાત્ પ્રાયણં કુર્યાદ્ યં કામયેતોભયોર્ લોકયોર્ ઋધ્નુયાદિતિ , ઉભયોર્વા એતલ્લોકયો , રુભયોરેવ લોકયોર્ ઋધ્નોતિ સર્વતઃ પ્રાયણં કુર્યાદ્ યં કામયેત , સર્વાસુ દિક્ષ્વિત્ય્ ઋધ્નુયાદિતિ, સર્વાસુ દિક્ષુ ઇત્ય્ ઋધ્નોતિ ॥
3.6.2 અનુવાકઃ

કેશશ્મશ્રુ વપતે, દતો ધાવતે, નખાન્ નિકૃન્તતે, સ્નાતિ, મૃતા વા એષા ત્વગ્ અમેધ્યં વા અસ્યૈતદાત્મનિ શમલં તદેવાપહતે, મેધ્ય એવ મેધમુપૈતિ , અપ્સુ દીક્ષાં પ્રવેશયિત્વા દેવાઃ સ્વર્ગં લોકમાયન્, યદપ્સુ સ્નાતિ તામેવ દીક્ષામાલભતે , અથ યદપોઽવભૃથમભ્યવૈતિ તાં વા એતદ્ દીક્ષાં પુનરપ્સુ પ્રવેશયતિ , ઓષધે ત્રાયસ્વૈનમિત્યાહ ત્રાત્યા એવ, સ્વધિતે મૈનં હિંસીરિતિ, વજ્રો વૈ સ્વધિતિઃ, સ ઈશ્વરોઽશાન્તો યજમાનં હિંસિતો , ર્યત્ તૄણમન્તર્દધાતિ યજમાનસ્યાહિંસાયૈ, દેવશ્રુદિમાન્ પ્રવપા ઇતિ, દેવશ્રુદ્ હ્યેતાન્ પ્રવપતે, સ્વસ્ત્યુત્તરં અશીયેતિ, સ્વસ્ત્યસ્ય યજ્ઞસ્યોદૃચં અશીયેતિ વા એતદાહ , આપો મા માતરઃ સૂદયન્ત્વિતિ , આપો હિ યજ્ઞો , ઘૃતેન મા ઘૃતપ્વઃ પુનન્ત્વિતિ, દેવતાભિરેવાત્માનં પાવયતે, વિશ્વં હિ રિપ્રં પ્રવહન્તુ દેવીરિતિ, યદેવાસ્ય રિપ્રમમેધ્યમાત્મનિ શમલં તદસ્માદધિ પ્રવહન્તિ , ઉદિદાભ્યઃ શુચિરા પૂત એમીતિ, શુચિરેવાભ્યો યજ્ઞિયો મેધ્યઃ પૂત ઉદેતિ, હવિર્વૈ દીક્ષિતો , યદા વૈ હવિર્યજુષા પ્રોક્ષત્યથ હવિર્ભવતિ, યદ્યજુષા સ્નપયતિ હવિરેવૈનં અકર્, અશ્નાતિ, પ્રાણા વા અશનં , પ્રાણાન્ એવાત્મન્ ધિત્વા દીક્ષતે, સુષિરો વૈ પુરુષઃ, સ વૈ તર્હ્યેવ સર્વો યર્હ્યાશિતો , યદાશિતો ભવતિ મેધ્ય એવ મેધમુપૈતિ, યથા વા ઇહ દીક્ષિત એવં વા એષોઽમુષ્મિંલ્લોક એવ વા અત્યાશિતસ્ય તિષ્ઠતિ, તસ્માન્ નાત્યાશિતેન ભવિતવ્યં , તન્ ન સૂર્ક્ષ્યં, આશિતેનૈવ ભવિતવ્યં , યથૈવ કનીયઃ કનીયોઽશ્નીયાદેવમશ્નીયાત્ , યદ્ધિ દીક્ષિતઃ સન્ કનીયોઽશ્નાતિ તેન દીક્ષિત આઙ્ક્તે , અભ્યઙ્ક્તે, વાસઃ પરિધત્તે , એતા વૈ પુરુષસ્ય તન્વઃ, સતનૂરેવ મેધ્યમ્ ઉપૈતિ, નવનીતેનાભ્યઙ્ક્તે, ઘૃતં દેવાનાં, આયુતં મનુષ્યાણાં , નિષ્પક્વં ગન્ધર્વાણાં , સ્વયંવિલીનં પિતૄણાં , સર્વદેવત્યં વા એતત્, તસ્માન્ નવનીતેનાભ્યઙ્ક્તે, દર્ભપિઞ્જૂલાભ્યાં સમાયૌતિ, તત્ સ્વિદ્ અભ્યઞ્જનં અકર્ અથો અભ્યેવૈતદ્ ઘારયતિ મેધત્વાય, મહીનાં પયોઽસીત્યા, હ, મહીનાં હ્યેતત્ પયો , અપામોષધીનાં રસા ઇતિ , અપાં હ્યેષ ઓષધીનાં રસો , વર્ચોધા અસિ, વર્ચો મે ધેહીતિ આશિષં એવાશાસ્તે ॥
3.6.3 અનુવાકઃ

પ્રસ્વાઙ્ક્તે પ્રજાત્યૈ , ઈષીકયાઙ્ક્તે, શલસ્યા હિ મનુષ્યા આઞ્જતે, સતૂલયાઙ્ક્તે , અપતૂલયા હિ મનુષ્યા આઞ્જતે, દક્ષિણં પૂર્વમાઙ્ક્તે, સવ્યં હિ પૂર્વં મનુષ્યા આઞ્જતે, ત્રિરન્યત્ ત્રિરન્યદાઙ્ક્તે , અપરિમિતં હિ મનુષ્યા આઞ્જતે, ન પુનર્ નિષેવયતિ, પુનરાવર્તં હિ મનુષ્યા આઞ્જતે , ઇન્દ્રો વૈ વૃત્રમહન્ , તસ્ય કનીનિકા પરાપતત્, સા ત્રિકકુભમગચ્છત્, તદાઞ્જનં ત્રૈકકુભમાઙ્ક્તે, સત્યં વૈ ચક્ષુ , ર્નેવ વાચે શ્રદ્ દધાતિ, સત્યં એવાલભ્ય દીક્ષામુપૈતિ , અન્તરહં ત્વયા દ્વેષો અન્તરારાતીર્દધે મહતા પર્વતેનેતિ, પર્વતેન વા એતદ્દ્વેષોઽરાતીરન્તર્ ધત્તે, ચક્ષુઃપા અસિ, ચક્ષુર્મે પાહીતિ , આશિષં એવાશાસ્તે , ઊર્ધ્વં ચાવાઞ્ચં ચ પાવયતિ , ઊર્ધ્વશ્ચ હ્યયમવાઙ્ ચ પ્રાણઃ , યં દ્વિષ્યાત્તમક્ષ્ણયા પાવયેત્ , પ્રાણાનસ્ય મોહયતિ, પ્રમાયુકો ભવતિ, ચિત્પતિસ્ત્વા પુનાત્વ્ ઇતિ, યજ્ઞો વૈ ચિત્પતિ, ર્વાચસ્પતિસ્ત્વા પુનાત્વ્ ઇતિ, વાચસ્પતિરેવૈનં યજ્ઞાય પાવયતિ, દેવસ્ત્વા સવિતા પુનાત્વ્ ઇતિ, સવિતૃપ્રસૂત એવૈતાભિર્દેવતાભિર્મેધાયાત્માનં પાવયતે , અછિદ્રેણ પવિત્રેણેતિ , એતદ્વા અછિદ્રં પવિત્રં યત્ સૂર્યસ્ય રશ્મયો , અછિદ્રેણૈવૈનં પવિત્રેણ પુનાતિ, તસ્ય તે પવિત્રપતે પવિત્રેણેતિ, યજ્ઞો વૈ પવિત્રપતિ, ર્યજ્ઞાય ખલુ વા એષ કમાત્માનં પાવયતે ॥ યજ્ઞં શકેયમ્ ॥ ઇતિ ઇન્દ્રો વૈ વૃત્રમપ્સ્વ્ અધ્યહન્ , તાસાં યદ્યજ્ઞિયં મેધ્યમાસીત્તદુદક્રામત્, તા ઇમા ઓષધયોઽભવન્ , તાસાં વા એતત્તેજો યદ્ દર્ભા, એતા વૈ શુષ્કા આપો , યદેવાસાંસ્તેજસ્તદવરુન્ધે , ત્રયીર્વા આપો, દિવ્યાઃ પાર્થિવાઃ સમુદ્રિયા, સ્તાઃ સર્વા દર્ભો વિવસ્થૈત્, તસ્માદ્ દર્ભઃ પવિત્રં , દ્વાભ્યાં પાવયતિ, દ્વે પવિત્રે, દ્વિપાદ્યજામાનો, યાવાન્ એવાસ્યાત્મા તં પાવયતિ, ત્રિઃ પાવયતિ, ત્રિષત્યા હિ દેવા , અથો ત્રયો વા ઇમે પ્રાણાઃ, પ્રાણોઽપાનો વ્યાનો , યાવાન્ એવાસ્યાત્મા તં પાવયતિ, સપ્તભિઃ પાવયતિ, સપ્ત વૈ છન્દાંસિ, છન્દોભિરેવૈનં પાવયતિ , અથો બ્રહ્મ વૈ છન્દાંસિ, બ્રહ્મણૈવૈનં પાવયતિ , એકવિંશત્યા પાવયતિ, દશ હસ્ત્યા અઙ્ગુલયો દશ પાદ્યા, આત્મૈકવિંશો , યાવાન્ એવાસ્યાત્મા તં પાવયતિ, ત્રયા વૈ નૈરૃતા, અક્ષાઃ સ્ત્રિયઃ સ્વપ્નો , યદ્ દીક્ષતે તેનાક્ષૈશ્ચ સ્ત્રીભિશ્ચ વ્યાવર્તતે, યાં પ્રથમાં દીક્ષિતો રાત્રીં જાગર્તિ તયા સ્વપ્નેન વ્યાવર્તતે, યાં પ્રથમાં દીક્ષિતો વસતિ યજ્ઞં તયાવરુન્ધેક્, યાં સોમે ક્રીતે પ્રજાં તયા, યાં શ્વઃસુત્યયા પશૂંસ્તયા ॥
3.6.4 અનુવાકઃ

આકૂત્યૈ પ્રયુજે અગ્નયે સ્વાહેતિ , આકૂત્યા વા આકૂતિર્ યક્ષ્યતે સ્ય ઇતિ, પ્રયુજઃ ખલુ વા એનં યજ્ઞાય પ્રયુઞ્જતે, મેધાયૈ મનસે અગ્નયે સ્વાહેતિ, મેધયા હિ મનસા યજ્ઞમશ્નુતે, દીક્ષાયૈ તપસે અગ્નયે સ્વાહેતિ, દીક્ષયા હિ તપસા યજ્ઞમશ્નુતે, સરસ્વત્યૈ પૂષ્ણે અગ્નયે સ્વાહેતિ, વાગ્ વૈ સરસ્વતી, વાચા વ્યાહરતિ યક્ષ્યતે સ્ય ઇતિ, પૂષા ખલુ વા એનં યજ્ઞં પ્રાપિબદ્ ય એનં અપૂપુષત્ , આપો દેવીર્બૃહતીર્વિશ્વશંભુવા ઇતિ , આપો હિ યજ્ઞો , દ્યાવાપૃથિવી ઉરો અન્તરિક્ષેતિ, દ્યાવાપૃથિવી વા અન્વ્ અન્તરિક્ષં યજ્ઞ ઉપશ્રિત, સ્તત એવ યજ્ઞમાલબ્ધ, બૃહસ્પતિર્નો હવિષા વૃધાતુ સ્વાહેતિ, બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિ , ર્બ્રહ્મણા વા એતત્ પુરસ્તાત્ સર્વાન્ કામાનાપ્ત્વા દીક્ષામાલભતે, યત્ર વા અસ્ય યજ્ઞઃ શ્રિતો યત્રયત્રોપશ્રિતસ્તતસ્તતો વા એતત્સર્વં બ્રહ્મણા યજ્ઞં સંભૃત્યાલબ્ધ, ન વા એકાહુતિર્ દીક્ષિતં કરોતિ, યદેતાનિ જુહોતિ દ્વિતીયત્વાય, પ્રજાપતિર્વૈ યત્ કિંચ મનસાદીધેત્તદાધીતયજુર્ભિરેવાપ્નોત્ , તદાધીતયજુષામાધીતયજુષ્ટ્વં , તદ્ય એવં વિદ્વાનાધીતયજૂંષિ જુહોતિ યદેવ કિંચ મનસા દીધ્યજ્જુહોતિ તદાપ્નોતિ , એતે વૈ યજ્ઞસ્ય સંભારા , એષ હ ત્વેવ સંભૃતસંભારેણ યજ્ઞેન યજતે યસ્યૈતાનિ હૂયન્તે , એતદ્ધ સ્મ વા આહારુણ ઔપવેશિઃ, કિમુ સ યજ્ઞેન યજેત યો યજ્ઞસ્ય સંભારાન્ ન વિદ્યાદિતિ, પઞ્ચભિર્જુહોતિ, પાઙ્ક્તો યજ્ઞો , યાવાનેવ યજ્ઞસ્તમાલબ્ધ, ષડ્ભિર્જુહોતિ, ષડ્ વા ઋતવ , ઋતુષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ, યજ્ઞો વૈ સૃષ્ટઃ, પ્ર સામાવ્લિનાત્ , પ્ર યજુ, સ્તં વા ઋગેવાયચ્છત્ , એકા વા એનં ઋગ્ અયચ્છત્ , દ્વાદશ યજૂંષિ, નવ સામાનિ, તસ્માન્ નવભિર્ બહિષ્પવમાને સ્તુવતે, નવ હ્યેનં સામાનિ અયચ્છન્ , તસ્માદ્વાત્સંબન્ધવિદો દ્વાદશભિરૌદ્ગ્રભણં જુહ્વતિ, દ્વાદશ હ્યેનં યજૂંષ્યાયચ્છન્ , એતર્હિ ખલુ વા એષ સૃજ્યતે યર્હિ દીક્ષતે, યદ્ ઋચૌદ્ગ્રભણં જુહોતિ યજ્ઞં વા એતત્ સૃષ્ટમૃચાયચ્છતિ, તસ્માદારુણિવિદ ઋચૌદ્ગ્રભણં જુહ્વતિ , એકા હ્યેનં ઋગ્ અયચ્છત્ ॥
3.6.5 અનુવાકઃ

યજ્ઞો વૈ પ્રજાપતિઃ, પ્રાજાપત્યં એતચ્ છન્દો યદનુષ્ટુબ્ , યદનુષ્ટુભા જુહોતિ સ્વેનૈવૈનં છન્દસાવરુન્ધેપ્ , એકયા જુહોતિ , એકો હિ પ્રજાપતિ , રનિરુક્તયા જુહોતિ , અનિરુક્તો હિ પ્રજાપતિઃ, પૂર્ણયા જુહોતિ, પૂર્ણો હિ પ્રજાપતિ, ર્યદ્ ઊનયા જુહુયાદ્ ભ્રાતૃવ્યાય લોકં ઉચ્ શિંષેત્ , અથ યત્ પૂર્ણયા જુહોતિ ન ભ્રાતૃવ્યાય લોકં ઉચ્ શિંષતિ , ઊર્જો વા એતદ્ રૂપં યત્ પૂર્ણમ્ , યત્ પૂર્ણયા જુહોતિ યજ્ઞે વા એતદ્ ઊર્જં દધાતિ, વિશ્વો દેવસ્ય નેતુરિતિ સાવિત્રમ્ , મર્તો વુરીત સખ્ય, મિતિ પિતૃદેવત્યમ્ , વિશ્વો રાય ઇષુધ્યતી, તિ વૈશ્વદેવં , દ્યુમ્નં વૃણીતે, તિ બાર્હસ્પત્યં , પુષ્યસા, ઇતિ પૌષ્ણં , સારસ્વતઃ સ્વાહાકારઃ, સર્વદેવત્યા વા એષા ઋક્, તસ્માદેષૈકા સત્યૌદ્ગ્રભણં પરિબભૂવ, સર્વાભ્યો દેવતાભ્યો યજ્ઞ આલભ્યા, ઇત્યાહુઃ, સર્વદેવત્યા વા એષા ઋક્ , યદેતયા ઋચૌદ્ગ્રભણં જુહોતિ સર્વાભ્યો વા એતદ્દેવતાભ્યો યજ્ઞં આલભતે , અનુષ્ટુભો વા એતસ્યાઃ સત્યાસ્ત્રીણ્યષ્ટાક્ષરાણિ પદાનિ એકં સપ્તાક્ષરં , યત્સપ્તાક્ષરં તસ્ય ચત્વાર્યક્ષરાણ્યેકસ્મિન્ પદ ઉપયન્તિ, ત્રીણ્યેકસ્મિન્ , યત્ર ચત્વાર્ય્ ઉપયન્તિ સા જગતી, યત્ર ત્રીણિ સા ત્રિષ્ટુબ્, યદષ્ટાક્ષરં તેન ગાયત્રી, યદનુષ્ટુપ્ તેનાનુષ્ટુપ્, સર્વૈરેવાસ્ય છન્દોભિર્ હુતં ભવતિ, છન્દઃપ્રતિષ્ઠાનો વૈ યજ્ઞ , શ્છન્દઃસુ વાવાસ્યૈતદ્યજ્ઞં પ્રતિષ્ઠાપયામકઃ, સ્વાહાકારેણ ખલુ વા એષા પઙ્ક્તિઃ, પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ પઙ્ક્તિપ્રાયણઃ પઙ્ક્યુવાદયનઃ, પઙ્ક્તિપ્રાયણમેવાસ્ય યજ્ઞં પઙ્ક્યુઉઇદયનં અકર્, અથો વાગ્ વૈ છન્દાંસિ, વાચં વા એતન્મધ્યત આપ્ત્વાવરુન્ધેવૈ, તસ્માદિયં વાઙ્ મધ્યતો વદતિ, મધ્યતો હીયં વાક્, પ્રજાપતિર્વૈ સ્વાં દુહિતરં અધ્યૈદુષસં , તસ્ય રેતઃ પરાપતત્, તે દેવા અભિસમગચ્છન્ત, તસ્માદ્ દીક્ષિતો ન દદાતિ ન પચતિ , અથૈનં અભિસંગચ્છન્તે, તદુદગૃભ્ણન્ , તદૌદ્ગ્રભણસ્યૌદ્ગ્રભણત્વં , તેન યજ્ઞમતન્વન્ત, યજ્ઞો યદગ્રે વ્યભવત્સ ત્રેધા વ્યભવત્, સ વા ઋક્વેઉઃવ તૄતીયેનાશ્રયત, સામસુ તૄતીયેન, યજુઃષુ તૄતીયેન, યા વા અસ્ય પ્રિયા તનૂરાસીત્તયા યજુરશ્રયત , ઉચ્ચૈર્ ઋચા ક્રિયત, ઉચ્ચૈઃ સામ્નોપાંશુ યજુષા, યજ્ઞસ્ય હ્યત્ર પ્રિયા તનૂ , ર્યદ્યજુષોચ્ચૈઃ કુર્યાદ્યજ્ઞસ્ય પ્રિયાં તન્વમુદ્ધૃતાં કુર્યાત્ , અબ્રહ્મવર્ચસી સ્યાન્ નગ્નંભાવુકઃ ॥
3.6.6 અનુવાકઃ

આહિતાગ્નિર્વા એષ સન્નાગ્નિહોત્રં જુહોતિ , ન દર્શપૂર્ણમાસૌ યજતે, તદ્યા આહુતિભાજો દેવતાસ્તા અનુધ્યાયિનીઃ કરોતિ, કર્શયત આત્માનં , તેનૈવાસ્ય તદ્ ધુતં ભવતિ, દેવા અસુરાન્ હત્વૈભ્યો લોકેભ્યઃ પ્રાણુદન્ત, તેષામસવો મનુષ્યાન્ પ્રાવિશન્ , તદિદં રિપ્રં પુરુષેઽન્તર્, અથો કૃષ્ણમિવ ચક્ષુષ્યન્તર્ , તન્નાશ્નીયાત્ , અસુર્યમેવાપહતે, યદા વૈ પુરુષે ન કિંચનાન્તર્ભવતિ, યદાસ્ય કૃષ્ણઁ ચક્ષુષોર્નશ્યત્ય, થ મેધ્યો, યદિ કુર્યાન્ નક્તં કુર્યા, દસુર્યો વૈ રાત્રિ , રસૂર્યમેવાસૂર્યં ક્રિયતે, વાચં વા એતદ્ દીક્ષયન્તી, તિ હ સ્માહારુણ ઔપવેશિ, ર્ય ઉતાઞ્જાનોઽભ્યઞ્જાનોઽથ દીક્ષિતવાદં વદતિ સ વાવ દીક્ષિત ઇતિ, સાયં પ્રાતર્ વૈ મનુષ્યાણાં દેવહિતમશનં અતિનીય સાયમશનં અતિનીય પ્રાતરશનં વ્રતં વ્રતયતિ, માનુષસ્ય વ્યાવૃત્ત્યૈ , અદન્તી, તિ વૈ ગા આહુ , રશ્નન્તી, તિ મનુષ્યાન્, જુહુધીતિ દેવેભ્યો , અથવા એતમાહુઃ ॥ વ્રતં ઉપેહિ વ્રત્ય ॥ ઇતિ, વ્રતં હ્યેતસ્ય, વ્રતેન યજ્ઞઃ સંતતો , વ્રતેનૈવ યજ્ઞં સંતનોતિ , અભ્યર્ધો વા ઋક્સામે યજ્ઞાદાસ્તાં, તયોર્યૌ મહિમાના આસ્તાં તા અપનિધાય યજ્ઞં ઉપાવર્તેતામ્ , તૌ મહિમાના અહોરાત્રે અભવતામ્ , તયોર્વા એતદ્ રૂપં યત્ કૃષ્ણાજિનસ્ય, યચ્ શુક્લં તદહ્નો રૂપં , યત્ કૃષ્ણઁ તદ્ રાત્રે, સ્તૌ વા એતન્મહિમાના અન્વારભતે સંપારણાય, સં મા પારયતા ઇતિ , અહોરાત્રે મિથુનં સમભવતામ્ , તયોસ્તેજોઽપાક્રામત્, તત્ કૃષ્ણં પ્રાવિશત્, તદ્વા એતદન્વારભતે, દ્યાવાપૃથિવી મિથુનં સમભવતામ્ , તયોર્ વીર્યમપાક્રામત્, તત્ કૃષ્ણં પ્રાવિશત્, તદ્વા એતદન્વારભતે, યથા વા ઇદં નાવં પારં તરિષ્યન્ન્ આરોહત્યેવં વા એતદ્ ઋક્સામે આરુક્ષત્, તે એનં આ યજ્ઞસ્યોદૃચઃ સંપારયતો , યતો વૈ લોમાનિ કૃષ્ણાજિનસ્ય તતો યજ્ઞો , યતો યજ્ઞસ્તતો દેવતા , યદ્ બહિર્લોમં પર્યૂર્ણુવીતાન્તર્હિતો દીક્ષિતો યજ્ઞાત્ સ્યાત્ , યદન્તર્લોમં અન્તર્હિતો યજ્ઞો દેવતાભ્યો , દ્વે વિષૂચી પ્રતિમુચ્યે, અનન્તર્હિતો દીક્ષિતો યજ્ઞાદ્ ભવતિ , અનન્તર્હિતો યજ્ઞો દેવતાભ્યો , યદ્યેકં સ્યાદન્તં પ્રતિભુજેત્, તેનૈવ તદુભયમાપ્નોતિ, હવિર્વૈ દીક્ષિતો , યદન્યત્ર કૃષ્ણાજિનાદાસીત યથા હવિઃ સ્કન્નં એવં સ્યાદ્, યથા હવિષે સ્કન્નાય પ્રાયશ્ચિત્તિમિછત્યેવમસ્મૈ પ્રાયશ્ચિત્તિમિછેયુ , શ્છન્દાંસિ ચ વા એષ દેવતાશ્ચાભ્યારોહતિ, તાનિ એનં ઈશ્વરાણિ પ્રતિનુદો , યદાહ, નમસ્તે અસ્તુ, મા મા હિંસીરિતિ, નમસ્કારો વા એષો અપ્રતિનોદાય, દેવતા વૈ યજ્ઞસ્ય શર્મ, યજ્ઞો યજમાનસ્ય, યદાહ, વિષ્ણોઃ શર્માસિ, શર્મ મે યચ્છેતિ, દેવતા વા એતદ્યજ્ઞસ્ય શર્માક, ર્યજ્ઞં યજમાનસ્ય, પ્રોર્ણુતે, પ્રાવૃત ઇવ હિ દીક્ષિતો , અથો એતદિવ હિ દીક્ષિતસ્ય રૂપં યત્ પ્રાવૃતં , તસ્માત્ પ્રોર્ણુતે, વાસઃ પરિધત્તે, સર્વદેવત્યં વૈ વાસઃ, સર્વાભિર્વા એતદ્દેવતાભિરાત્માનં પરિશ્રયન્તિ ॥
3.6.7 અનુવાકઃ

યજ્ઞસ્ય વૈ સૃષ્ટસ્યોલ્બમન્વલંબત તદ્વાસઃ ક્ષૌમં અભવત્, તસ્માત્ ક્ષૌમેણ દીક્ષયન્તિ યજ્ઞસ્ય સયોનિત્વાય, પ્રાચીનમાત્રા પત્ની દીક્ષયન્તિ , ઇન્દ્રસ્ય વૈ પ્રાચીનમાત્રા , ઇન્દ્રિયં સ્ત્રિયાઃ પ્રજા, યત્ પ્રાચીનમાત્રા પત્ની દીક્ષયન્તિ , ઇન્દ્રિયમસ્યાં દધાતિ, યોનિર્વૈ દીક્ષિતસ્ય દીક્ષિતવિમિતં , જરાયુ કૃષ્ણાજિનં, ઉલ્બં દીક્ષિતવાસો, નાભિર્મેખલા, ગર્ભો દીક્ષિતઃ, સ્વં વા એતદ્ યોનિં દીક્ષિત આશયેત્, તસ્માદ્ દીક્ષિતેન દીક્ષિતવિમિતાન્નાનૃતુભિઃ ક્રમ્યમ્, એષ હ્યેતસ્ય યોનિઃ , અતો હ્યેષોઽધિ પ્રજાયતે ગર્ભો દીક્ષિતો , યદ્ ઋત આવિઃકુર્વીત દત્વન્તો ગર્ભા જાયેરન્, યદનૃતુ સ્મયેત તેજોઽસ્ય પરાપાતુકં સ્યાત્, તસ્માન્ નાનૃતુ સ્મેતવ્યં , તેજસોઽપરાપાતાય , અજાતો વૈ પુરુષઃ, સ વૈ યજ્ઞેનૈવ જાયતે, સ વૈ તર્યે વ જાયતે યર્ય્જદઃ સોમે ક્રીતે પ્રોર્ણુતા, ઇતો ઽગ્રે પ્રોર્ણુતે , અથો હ્યગ્રે પુરુષો જાયતે, સ વૈ તર્યેજૃવ સર્વો જાયતે યર્ય્રદોઽપોઽવભૃથમભ્યવૈતિ, તર્હિ સ તસ્માત્સર્વો નિર્મુચ્યતે, ત્રિવૃતા વૈ સ્તોમેન પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત, યત્ ત્રિવૃન્મેખલા ભવતિ પ્રજનનાય, ત્રિવૃદ્વૈ વજ્ર ઉદરં વૃત્રઃ પાપ્મા ક્ષુદ્ ભ્રાતૃવ્યઃ પુરુષસ્ય, યન્મેખલાં પર્યસ્યતે, વજ્રં એવ સપત્નાય ભ્રાતૃવ્યાય પ્રહરતિ, યં દ્વિષ્યાત્ તં તર્હિ મનસા ધ્યાયેત્ , વજ્રં એવાસ્મૈ પ્રહરતિ, સ્તૃણુત એવ , અઙ્ગિરસો વૈ સ્વર્યન્તો યત્ર મેખલાઃ સંન્યાસ્યંસ્તતઃ શરોઽજાયત, તસ્માચ્ શરમયી , ઊર્ગ્ વા ઓષધયા , ઊર્જં વા એતન્મધ્યત આત્મનો ધત્તે પ્રજાનાં ચ, યોક્ત્રેણ પત્ની સંનહ્યતે, મેખલયા દીક્ષિતો , અથો મિથુનત્વાય , ઊર્ધ્વં વૈ પુરુષસ્ય નાભેર્મેધ્યમ્, અવાચીનં અમેધ્યમ્ , યન્મેખલાં પર્યસ્યતે મેધ્યસ્ય ચામેધ્યસ્ય ચ વિધૃત્યૈ, દેવતાભ્યો વા એષ મેધાયાત્માનં આલભતે યો દીક્ષતે, બધ્નીત ઇવ વા એતદાત્માનં યન્મેખલાં પર્યસ્યતે, તસ્માદ્વા એતસ્યાન્નમન્નાદ્યં, આર્ત ઇવ હ્યેષ બદ્ધ, સ્તસ્માદુ બદ્ધસ્યાન્નમન્નાદ્યં , યથા વા ઇહ ગરગીર્ એવં વા એષોઽમુષ્મિંલ્લોકે યો દીક્ષિતસ્યાન્નમત્તિ, યજ્ઞેન ત્વેવાસ્ય તતા ઉન્મુક્તિ , ર્હવિર્વૈ દીક્ષિતો , યદસ્ય જુહુયાત્ તં એવ જુહુયાત્, પ્રમાયુકઃ સ્યાત્, સર્વાભ્યો વા એષ દેવતાભ્યા આપ્યાયતે યો દીક્ષતે, યદસ્ય જુહુયાદ્યજ્ઞમસ્ય વિદુહ્યાત્ , ઉપધીતોઽસ્ય યજ્ઞઃ સ્યાત્, તં વા એતદાગતે કાલે સર્વં સંસ્ફીતં યજ્ઞં દેવતાભ્યો દુહેત્, ત્રેધા વા એતસ્ય પાપ્માનં વિભજન્તે યો દીક્ષતે, યોઽસ્યાન્નમત્તિ સ તૄતીયમ્ , યોઽસ્યાશ્લીલં કીર્તયતિ સ તૃતીયમ્ , યા એનં પિપીલિકા દશન્તિ તાસ્તૃતીયમ્ , તસ્માદ્વા એતસ્યાન્નમન્નાદ્યં , તસ્માદસ્યાશ્લીલં ન કીર્તયિતવ્યં , તસ્માદ્ દીક્ષિતવાસોઽભર્તવ્યં, અત્ર હિ તાઃ પિપીલિકા યા એનં દશન્તિ ॥
3.6.8 અનુવાકઃ

દક્ષિણા વૈ દેવેષ્વાસીત્ , યજ્ઞોઽસુરેષુ, તાં દક્ષિણાં યજ્ઞોઽભ્યકામયત, તામભિપર્યાવર્તત, તાં સમભવત્, સ ઇન્દ્રોઽવેત્ , યો વા અસ્માદ્ યોનેઃ સંભવિષ્યતિ સ ઇદં ભવિષ્યતીતિ તામ્ ઇન્દ્રઃ પ્રાવિશત્, તતા ઇન્દ્રઃ સમભવત્, તતા ઇન્દ્રોઽજાયત, સ જાયમાનોઽવેત્ , યો વા અસ્માદ્ યોનેરન્યો મત્ સંભવિષ્યતિ માદૃક્ સંભવિષ્યતીતિ, તયા સહોપવેષ્ટયન્નજાયત, યન્ ન્યવેષ્ટયત્તસ્માન્ નિવેષ્ટિતા, યન્ નિવેષ્ટ્યમાના શ્યાવાભવત્ તસ્માત્ કૃષ્ણા , ઇન્દ્રં ચ વા એષ પ્રેપ્સતિ દક્ષિણાં ચ ઇન્દ્રસ્ય ચ ખલુ વા એતદ્ યોનિમાલબ્ધ દક્ષિણાયાશ્ચાત્માનં, અથો સયોનિમેવ યજ્ઞં આલભતે, કૃષિં સુસસ્યામુત્કૃષા ઇતિ, વિષાણયા ભૂમ્યામુપહન્તિ, કૃષિમેવાસ્ય સસ્યેન સમર્ધયતિ, યજુષા કણ્ડૂયતે, યજુષા હિ મનુષ્યાઃ કણ્ડૂયન્તે વ્યાવૃત્ત્યૈ, યજુષા કણ્ડૂયતે, તસ્માદ્ પ્રજા અપામંભવિષ્ણવઃ, પામંભવિષ્ણવઃ પ્રજાઃ સ્યુર્યદયજુષા કણ્ડૂયેત, સુપિપ્પલા ઓષધીસ્કૃધી, તિ શિરઃ કણ્ડૂયતે , ઓષધીરેવ ફલં ગ્રાહયતિ, તસ્માદોષધયઃ શીર્ષન્ ફલં ગૃહ્ણન્તિ, વાગ્ વૈ સૃષ્ટા ચતુર્ધા વ્યભવત્, તતો યા અત્યરિચ્યત સા વનસ્પતીન્ પ્રાવિશત્, સૈષા યાક્ષે યા દુન્દુભૌ યા તૂણવે યા વીણાયાં દણ્ડં પ્રયચ્છતિ તામેવાસ્મૈ વાચં પ્રયચ્છતિ , અથો વજ્રં એવાસ્મૈ પ્રયચ્છતિ ગોપીથાય , આસ્યદઘ્નં પ્રયચ્છતિ , એતાવતી હીયં વાગ્ વદતિ , અથો એતાવતી હિ વાચા વીર્યં ક્રિયતે, યદ્વર્ષીયાંસં પ્રયછેત્ સ્વાં વાચં મૈત્રાવરુણો વિભજેત્, તં શ્વઃસુત્યાયાં મૈત્રાવરુણાય પ્રયચ્છતિ, તાં શ્વો ભૂતે મૈત્રાવરુણ ઋત્વિગ્ભ્યો વિભજતિ ॥ હોતર્યજ પોતર્યજ નેષ્ટર્યજ ॥ ઇતિ સા સહ વષટ્કારેણાહવનીયં ગચ્છતિ, તાં પુરોઽધ્વર્યુર્વિભજતિ ॥ હોતર્યજ પોતર્યજ નેષ્ટર્યજ ॥ ઇતિ અધ્વર્યુઃ પુરો વાચં વિભજતિ, મૈત્રાવરુણઃ પશ્ચાત્ ॥ સ્વાહા યજ્ઞં મનસા ॥ ઇતિ મનસા યજ્ઞમભિગચ્છન્તિ, તત એવ યજ્ઞં આલબ્ધ, સ્વાહા દિવઃ સ્વાહા પૃથિવ્યાઃ ઇતિ, દ્યાવાપૃથિવી વા અન્વ્ અન્તરિક્ષં યજ્ઞ ઉપશ્રિત, સ્તત એવ યજ્ઞં આલબ્ધ, સ્વાહોરોરન્તરિક્ષાદિતિ , અન્તરિક્ષં વૈ યજ્ઞો , યદિ વાતો યદિ વા પશવસ્તત એવ યજ્ઞં આલબ્ધ, સ્વાહા વાતાત્ પરિગૃહ્ણામિ સ્વાહેતિ , અયં વાવ યઃ પવત એષ યજ્ઞસ્તમેવાલબ્ધ, વાચં યચ્છતિ, યજ્ઞં વા એતદ્યચ્છતિ, યદ્વાચં વિસૃજેદ્યજ્ઞં વિસૃજેત્, તદાહુઃ, પુનર્ દીક્ષયિત્વા વાગ્ યન્તવ્યેતિ, યત્ પુનર્ દીક્ષયેદાહુતીરતિરેચયેત્ , વૈષ્ણવીમનૂચ્ય વાગ્ યન્તવ્યા, વિષ્ણુર્વૈ યજ્ઞો , યજ્ઞમેવાલબ્ધા , આગ્નાવૈષ્ણવીમનૂચ્ય વાગ્ યન્તવ્યા , અગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતા , વિષ્ણુર્યજ્ઞો , દેવતાશ્ચૈવ યજ્ઞં ચાલબ્ધ, સારસ્વતીમનૂચ્ય વાગ્ યન્તવ્યા, વાગ્ વૈ સરસ્વતી, વાચા યજ્ઞઃ સંતતો , વાચૈવ યજ્ઞં સંતનોતિ, બાર્હસ્પત્યામનૂચ્ય વાગ્ યન્તવ્યા, બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિ , ર્બ્રહ્મણા યજ્ઞઃ સંહિતો , બ્રહ્મણૈવ યજ્ઞં સંદધાતિ ॥
3.6.9 અનુવાકઃ

દીક્ષિતોઽયમસા આમુષ્યાયણઃ ॥ ઇતિ ઉદ્વદતિ વા આહ, પ્રિયો વૈ દેવાનાં દીક્ષિતો , દેવેભ્ય એવૈનં પ્રાહ, ત્રિરાહ, ત્રિષત્યા હિ દેવા , અથો ત્રયો વા ઇમે લોકા , એભ્ય એવૈનં લોકેભ્યા આવેદયતિ, તસ્માદ્ દીક્ષિતં દૂરાચ્ શૃણ્વન્તિ , એભ્યો હ્યેનં લોકેભ્યા આવેદયતિ, નક્ષત્રં દૃષ્ટ્વા વાચં વિસૃજતે, દ્વૌ વા ઋતૂ, અહશ્ચ રાત્રિશ્ચ , અન્યમેવ ઋતું સંપ્રાપ્ય વાચં વિસૃજતે, વ્રતં ચરતેતિ વાચં વિસૃજતે, વ્રતં હ્યેતસ્ય, વ્રતેન યજ્ઞઃ સંતતો , વ્રતેનૈવ યજ્ઞં સંતનોતિ, દૈવીં ધિયં મનામહા, ઇતિ યજુષા હસ્તા અવનેનિક્તે, યજુષા હિ મનુષ્યા અવનેનિજતે વ્યાવૃત્ત્યૈ બ્રહ્મણઃ સદેવત્વાય , અથો આપો મે દીક્ષાં નેત્ પ્રમુષ્ણાન્ ઇતિ , અન્નં વૈ મનુષ્યેભ્યા ઉદબીભત્સત, તદ્દેવા મનુષ્યેષ્વદિધીર્ષન્ , તદાપોઽબ્રુવન્, વયં વ એતાં શુન્ધામ , અથોપાવર્તસ્વેતિ, તતોઽન્નં મનુષ્યાનુપાવર્તન્ત, ત ઇદમન્નં મનુષ્યેષુ ધૃતં , તસ્માદ્ બ્રાહ્મણ આહાર્યા, આહૃતે હસ્તા અવનેનિજીત , અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્યૈ ન , અથો અન્નાય વા એતદાત્માનં પાવયતે, યે દેવા મનુજાતા મનોયુજા ઇતિ વ્રતં વ્રતયતિ , એતે વૈ દેવા મનુજાતા મનોયુજો યદિમે પ્રાણા, એષા વા અસ્મિન્ન્ એતર્હિ દેવતા, તાં પ્રીણાતિ, તસ્યાં હુતં વ્રતયતિ, યદેતોઽન્યથા વ્રતયેત્ પ્રાણૈર્ એનં વ્યર્ધયેત્ , પ્રમાયુકઃ સ્યાત્ , ત્વમગ્ને વ્રતપા અસી, તિ વદેત્ સ્વપ્સ્યન્ત્ સુપ્ત્વા વા પ્રબુધ્ય, યદિ વા દીક્ષિતવાદં વદેત્ , અગ્નિર્વૈ દેવાનાં વ્રતપતિ, સ્તસ્માદેવાધિ વ્રતમાલભતે, નોત્તાનઃ શયીત, યદુત્તાનઃ શયીતેમે લોકા યયેયુ, ર્નાગ્નેરધિ પરાઙ્ પર્યાવર્તેત, યત્ પર્યાવર્તેત યજ્ઞાત્ પર્યાવર્તેત, નાન્યત્રદીક્ષિતં દીક્ષિતવિમિતાન્સૂઉઓર્યોઽભિનિમ્રોચેન્નાભ્યુદિયાત્ , દીક્ષિતવ્રતં એવ તત્ , યજ્ઞો વૈ દેવાનાં ન સમભવત્ , તં ભૃત્યા સમભાવયન્, યદ્ ભૃતિં વનુતે યજ્ઞસ્ય સંભૂત્યૈ, રાસ્વેયત્ સોમે, તિ યદ્ બ્રૂયાદેતાવદસ્ય સ્યાન્ ન ભૂયો , યદાહ , આ ભૂયો ભરેતિ , અપરિમિતસ્યાવરુદ્યૈમ્, દેવઃ સવિતા વસોર્વસુદાવે, તિ સવિતૄપ્રસૂત એવૈ, તાભિર્દેવતાભિરુપ પ્રતિગૃહ્ણાતિ આત્મનોઽહિંસાયૈ, વાયુર્ગોપાસ્ત્વષ્ટાધિપતિઃ, પૂષા પ્રતિગ્રહીતે, તિ વાયુમેવાસાં ગોપ્તારમક, સ્ત્વષ્ટારં અધિપતિં, પૂષણં પ્રતિગ્રહીતારં, આપો વૈ યજ્ઞો , યદપો દીક્ષિતોઽવગાહેત યજ્ઞં અવકૃશ્નીયાત્ , યદાહ, દેવીરાપો અપાં નપા, દિતિ યદેવાસાં યજ્ઞિયં મેધ્યં તન્નાક્રામતિ, યદપો દીક્ષિતોઽવગાહેત વિહ્રદિનીઃ સ્યુ, સ્તસ્માન્ નાવગાહેત, યદ્યવગાહેત લોષ્ટં વિમૃણંસ્તરેત્, તં એવ સેતુમનુસંતરતિ, ન વૈ દીક્ષિતં તરન્તં દેવતા અનુતરન્તિ , અરણિભ્યાં સહ તરતિ, સહૈવ દેવતાભિસ્તરતિ, ન વૈ દીક્ષિતં તરન્તં યજ્ઞોઽનુતરતિ, રથાઙ્ગેન સહ તરતિ, સહૈવ યજ્ઞેન તરતિ ॥
3.6.10 અનુવાકઃ

અમું વા આદિત્યં સર્વા વાચો ગચ્છન્તિ, તા ઉદ્યતિ સર્વાઃ સૃજ્યન્તે, યદાહ, યાઃ પશૂનાં ઋષભે વાચા ઇતિ, સૃજ્યમાનાં વા એતદ્વાચં પુનરાલભતે, વાયવે ત્વે, તિ નષ્ટામનુદિશતિ, વરુણાય ત્વેત્યપ્સુ મગ્નામ્ , રુદ્રાય ત્વેતિ મહાદેવાહતામ્ , નિરૃત્યૈ ત્વે, ત્યવસન્નાં, ઇન્દ્રાય ત્વે, તિ વ્લેષ્કહતાં યા વા સંશીર્યેત , મરુદ્ભ્યો ત્વેતિ હ્રાદુનિહતા, મેતે વૈ દેવા ભૃત્યા સ્કન્નભાગા, સ્તાન્ એવ પ્રીણાતિ, દેવેભ્યો વા અન્યા દક્ષિણા દીયન્તે, મનુષ્યેભ્યોઽન્યા , એતા વૈ દેવેભ્યઃ પ્રત્યક્ષં દક્ષિણા દીયન્ત, એતાભિર્વૈ ભૂયોઽવરુન્ધેજ્, યદુ ચેતરાભિ, ર્દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચાસ્પર્ધન્ત , એતાવાન્ વૈ તર્હિ યજ્ઞ આસી, દગ્નિહોત્રં દર્શપૌર્ણમાસૌ ચાતુર્માસ્યાનિ, તે દેવા યજ્ઞમપશ્યન્ , તેનાદીક્ષન્ત, તેષાં યદગ્નિહોત્રમાસીત્તદ્ વ્રતં ઉપાયન્ , તસ્માદ્વિવ્રતેન ભવિતવ્યં , દ્વિર્ હ્યગ્નિહોત્રં હૂયતે, યદગ્નીષોમીયં પૂર્ણમાસે હવિરાસીત્તમગ્નીષોમીયં પૂર્વેદ્યુઃ પશુમાલભન્ત, યદૈન્દ્રાગ્નમમાવાસ્યાયાં તમાગ્નેયં શ્વો ભૂતે પશુમાલભન્ત, વૈશ્વદેવં પ્રાતઃસવનં અકુર્વત, વરુણપ્રઘાસાન્માધ્યંદિનં સવનં , સાકમેધાન્ પિતૃયજ્ઞં , ત્ર્યમ્બકાસ્તત્ તૃતીયસવનં , તસ્માત્ તૃતીયસવને વિશ્વં રૂપં શસ્યતે, વિશ્વં હ્યેતદ્ રૂપં , તં એષાં યજ્ઞમસુરા ણાન્વવાયન્ , તેન વા એનાનપાનુદન્ત, તતો દેવા અભવન્, પરાસુરા, સ્તદ્ય એવં વેદ ભવત્યાત્મના, પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ, તેઽધ્વૃતોઽયમભૂદિત્યપાક્રામન્ , તદધ્વરસ્યાધ્વરત્વં , તસ્માદેકવ્રતેન ભવિતવ્યં , સકૃદ્ધ્યગ્નિહોત્રં હૂયતે ॥
અધ્વરશબ્દસ્ય વિવેચનમ્
ચાતુર્માસોપરિ ટિપ્પણી
ઇતિ ઉપરિકાણ્ડે આગ્નાવૈષ્ણવં નામ ષષ્ઠઃ પ્રપાઠકઃ ॥