કૃષ્ણયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 2.9

અગ્નિચિતિઃ
2.9.1 અનુવાકઃ

આ ત્વા વહન્તુ હરયઃ સુચેતસઃ શ્વેતૈરશ્વૈરિહ કેતુમદ્ભિઃ ।
વાતજવૈર્ બલવદ્ભિર્મનોજવૈરસ્મિન્ યજ્ઞે મમ હવ્યાય શર્વ ॥
દેવાનાં ચ ઋષીણાં ચાસુરાણાં ચ પૂર્વજં ।
મહાદેવં સહસ્રાક્ષં શિવમાવાહયામ્યહં ॥
તત્ પુરુષાય વિદ્મહે મહાદેવાય ધીમહિ ।
તન્ નો રુદ્રઃ પ્રચોદયાત્ ॥
તદ્ ગાઙ્ગૌચ્યાય વિદ્મહે ગિરિસુતાય ધીમહિ ।
તન્ નો ગૌરી પ્રચોદયાત્ ॥
તત્ કુમારાય વિદ્મહે કાર્ત્તિકેયાય ધીમહિ ।
તન્ નઃ સ્કન્દઃ પ્રચોદયાત્ ॥
તત્ કરાટાય વિદ્મહે હસ્તિમુખાય ધીમહિ ।
તન્ નો દન્તી પ્રચોદયાત્ ॥
તચ્ચતુર્મુખાય વિદ્મહે પદ્માસનાય ધીમહિ ।
તન્ નો બ્રહ્મા પ્રચોદયાત્ ॥
તત્ કેશવાય વિદ્મહે નારાયણાય ધીમહિ ।
તન્ નો વિષ્ણુઃ પ્રચોદયત્ ॥
તદ્ ભાસ્કરાય વિદ્મહે પ્રભાકરાય ધીમહિ ।
તન્ નો ભાનુઃ પ્રચોદયાત્ ॥
તત્ સોમરાજાય વિદ્મહે મહારાજાય ધીમહિ ।
તન્ નશ્ચન્દ્રઃ પ્રચોદયાત્ ॥
તજ્ જ્વલનાય વિદ્મહે વૈશ્વાનરાય ધીમહિ ।
તન્ નો વહ્નિઃ પ્રચોદયાત્ ॥
તત્ત્યજપાય વિદ્મહે મહાજપાય ધીમહિ ।
તન્ નો ધ્યાનઃ પ્રચોદયાત્ ॥
તત્ પરમાત્માય વિદ્મહે વૈનતેયાય ધીમહિ ।
તન્ નઃ સૃષ્ટિઃ પ્રચોદયાત્ ॥
2.9.2 અનુવાકઃ

નમસ્તે રુદ્ર મન્યવ ઉતો તા ઇષવે નમઃ ।
નમસ્તે અસ્તુ ધન્વને બાહુભ્યાં ઉત તે નમઃ ॥
યા તે રુદ્ર શિવા તનૂરઘોરાપાપકાશિની ।
તયા નસ્તન્વા શંતમયા ગિરિશન્તાભિચાકશીહિ ॥
યાં ઇષું ગિરિશન્ત હસ્તે બિભર્ય્શસ્તવે ।
શિવાં ગિરિશ તાં કુરુ મા હિંસીઃ પુરુષં જગત્ ॥
શિવેન વચસા ત્વા ગિરિશાછા વદામસિ ।
યથા નઃ સર્વા ઇજ્જનઃ સંગમે સુમના અસત્ ॥
અધ્યવોચદધિવક્તા પ્રથમો દૈવ્યો ભિષક્ ।
અહીંશ્ચ સર્વાન્ જમ્ભયન્ત્સર્વાશ્ચ યાતુધાન્યોઽધરાચીઃ પરાસુવ ॥
અસૌ યસ્તામ્રો અરુણ ઉત બભ્રુઃ સુમઙ્ગલઃ ।
યે ચેમે અભિતો રુદ્રા દિક્ષુ શ્રિતાઃ સહસ્રશોઽવૈષાં હેડ ઈમહે ॥
અસૌ યોઽવસર્પતિ નીલગ્રીવો વિલોહિતઃ ।
ઉતૈનં ગોપા અદૃશ્રન્નુતૈનં ઉદહાર્યઃ ।
ઉતૈનં વિશ્વા ભૂતાનિ સ દૃષ્ટો મૃડયાતુ નઃ ॥
નમો નીલકપર્દાય સહસ્રાક્ષાય મીઢુષે ।
અથો યે અસ્ય સત્વાન ઇદં તેભ્યોઽકરં નમઃ ॥
નમસ્તા આયુધાયાનાતતાય ધૃષ્ણવે ।
ઉભાભ્યાં ઉત તે નમો બાહુભ્યાં તવ ધન્વને ॥
પ્રમુઞ્ચ ધન્વનસ્ત્વમુભયોરાર્ત્ન્યોર્ જ્યામ્ ।
યાશ્ચ તે હસ્તા ઇષવઃ પરા તા ભગવો વપ ॥
અવતત્ય ધનુષ્ટ્વં સહસ્રાક્ષ શતેષુધે ।
પ્રશીર્ય શલ્યાનાં મુખં શિવો નઃ સુમના ભવ ॥
વિજ્યં ધનુઃ કપર્દિનો વિશલ્યો બાણવં ઉત ।
અનેશન્નસ્ય યા ઇષવ આભૂરસ્ય નિષઙ્ગથિઃ ॥
પરિ તે ધન્વનો હેતિર્ અસ્માન્ વૃણક્તુ વિશ્વતઃ ।
અથો ય ઇષુધિસ્તવારે અસ્મિન્ નિધેહિ તં ॥
યા તે હેતિર્ મીઢુષ્ટમ શિવં બભૂવ તે ધનુઃ ।
તયાસ્માન્ વિશ્વતો ત્વમયક્ષ્મયા પરિભુજ ॥
2.9.3 અનુવાકઃ

નમો હિરણ્યબાહવે સેનાન્યે દિશાં ચ પતયે નમો , નમો વૃક્ષેભ્યો હરિકેશેભ્યઃ પશૂનાં પતયે નમો , નમો હરિકેશાયોપવીતિને પુષ્ટાનાં પતયે નમો , નમઃ શષ્પિઞ્જરાય ત્વિષીમતે પથીનાં પતયે નમો , નમો બભ્લુશાય વ્યાધિને અન્નસ્ય પતયે નમો , નમો રુદ્રાયાતતાયિને ક્ષેત્રસ્ય પતયે નમો , નમો ભવસ્ય હેત્યૈ જગતસ્પતયે નમો , નમઃ સૂતાયાહન્ત્વાય વનાનાં પતયે નમો , નમો રોહિતાય સ્થપતયે વૃક્ષાણાં પતયે નમો , નમો મન્ત્રિણે વાણિજાય, કક્ષાણાં પતયે નમો , નમો ભુવન્તયે વારિવસ્કૃતાય , ઓષધીનાં પતયે નમો , નમઃ સહમાનાય નિવ્યાધિને , આવ્યાધિનીનાં પતયે નમો , નમ આક્રન્દયત ઉચ્ચૈર્ઘોષાય સત્વાનાં પતયે નમો , નમઃ કૃત્ન્પવીતાય ધાવતે પત્તીનાં પતયે નમો , નમો નિષઙ્ગિણે કકુભાય સ્તેનાનાં પતયે નમો , નમો વઞ્ચતે પરિવઞ્ચતે સ્તાયૂનાં પતયે નમો , નમો નિચેરવે પરિચરાય , અરણ્યાનાં પતયે નમો , નમો નિષઙ્ગિણ ઇષુધિમતે તસ્કરાણાં પતયે નમો , નમઃ સૃગાયિભ્યો જિઘાંસદ્ભ્યો મુષ્ણતાં પતયે નમો , નમોઽસિમદ્ભ્યો નક્તં ચરદ્ભ્યઃ પ્રકૃન્તાનાં પતયે નમો, નમ ઉષ્ણીષિણે ગિરિચરાય કુલુઞ્ચાનાં પતયે નમો નમઃ ॥
2.9.4 અનુવાકઃ

નમ ઇષુકૃદ્ભ્યો ધનુષ્કૃદ્ભ્યશ્ચ વો નમો , નમા ઇષુમદ્ભ્યો ધન્વાયિભ્યશ્ચ વો નમો , નમ આતન્વાનેભ્યઃ પ્રતિદધાનેભ્યશ્ચ વો નમો , નમ આયચ્છદ્ભ્યો વિસૃજદ્ભ્યશ્ચ વો નમો , નમોઽસ્યદ્ભ્યો વિધ્યદ્ભ્યશ્ચ વો નમો, નમઃ સ્વપદ્ભ્યો જાગ્રદ્ભ્યશ્ચ વો નમો , નમઃ શયાનેભ્યા આસીનેભ્યશ્ચ વો નમો , નમસ્તિષ્ઠદ્ભ્યો ધાવદ્ભ્યશ્ચ વો નમો , નમઃ સભાભ્યઃ સભાપતિભ્યશ્ચ વો નમો , નમોઽશ્વેભ્યોઽશ્વપતિભ્યશ્ચ વો નમો , નમ આવ્યાધિનીભ્યો વિવિધ્યન્તીભ્યશ્ચ વો નમો , નમા ઉગણાભ્યસ્તૃંહતીભ્યશ્ચ વો નમો , નમો ગણેભ્યો ગણપતિભ્યશ્ચ વો નમો , નમો વ્રાતેભ્યો વ્રાતપતિભ્યશ્ચ વો નમો , નમઃ કૃછ્રેભ્યઃ કૃછ્રપતિભ્યશ્ચ વો નમો , નમો વિરૂપેભ્યો વિશ્વરૂપેભ્યશ્ચ વો નમો , નમઃ સેનાભ્યઃ સેનાનીભ્યશ્ચ વો નમો , નમો રથિભ્યો વરૂથિભ્યશ્ચ વો નમો , નમઃ ક્ષત્તૄભ્યઃ સંગ્રહીતૃભ્યશ્ચ વો નમો , નમો બૃહદ્ભ્યોઽર્ભકેભ્યશ્ચ વો નમો , નમો યુવભ્ય આશીનેભ્યશ્ચ વો નમો નમઃ ॥
2.9.5 અનુવાકઃ

નમો બ્રાહ્મણેભ્યો રાજન્યેભ્યશ્ચ વો નમો , નમઃ સૂતેભ્યો વિશ્યેભ્યશ્ચ વો નમો , નમસ્તક્ષભ્યો રથકારેભ્યશ્ચ વો નમો , નમઃ કુલાલેભ્યઃ કર્મારેભ્યશ્ચ વોનમો, , નમો નિષાદેભ્યઃ પુઞ્જિષ્ટેભ્યશ્ચ વો નમો , નમઃ શ્વનીભ્યો મૃગયુભ્યશ્ચ વો નમો , નમઃ શ્વભ્યઃ શ્વપતિભ્યશ્ચ વો નમો , નમો ભવાય ચ શર્વાય ચ, નમો રુદ્રાય ચ પશુપતયે ચ, નમો વ્યુપ્તકેશાય ચ કપર્દિને ચ, નમો નીલગ્રીવાય ચ શિતિકણ્ઠાય ચ, નમઃ સહસ્રાક્ષાય ચ શતધન્વને ચ, નમો ગિરિશાય ચ શિપિવિષ્ટાય ચ, નમો મીઢુષ્ટરાય ચેષુમતે ચ, નમો હ્રસ્વાય ચ વામનાય ચ, નમો બૃહતે ચ વર્ષીયસે ચ, નમો વૃદ્ધાય ચ સુવૃધ્વને ચ, નમોઽગ્રીયાય ચ પ્રથમાય ચ, નમ આશવે ચાજિરાય ચ, નમઃ શીભાય ચ શીઘ્રાય ચ, નમા ઊર્મ્યાય ચાવસ્વન્યાય ચ, નમો દ્વીપ્યાય ચ સ્રોતસ્યાય ચ ॥
2.9.6 અનુવાકઃ

નમ આશુષેણાય ચાશુરથાય ચ, નમો બિલ્મિને ચ કવચિને ચ, નમો વર્મિણે ચ વરૂથિને ચ, નમઃ શૂરાય ચાવભિન્દતે ચ, નમઃ શ્રુતાય ચ શ્રુતસેનાય ચ, નમો જ્યાયસે ચ કનીયસે ચ, નમઃ પૂર્વજાય ચાપરજાય ચ, નમો મધ્યમાય ચાપગલ્ભાય ચ, નમો જઘન્યાય ચ બુધ્ન્યાય ચ, નમઃ સોભ્યાય ચ પ્રતિસરાય ચ, નમો યામ્યાય ચ ક્ષેમ્યાય ચ, નમોઽવસાન્યાય ચ શ્લોક્યાય ચ, નમ ઉર્વર્યાય ચ ખલ્યાય ચ, નમો વન્યાય ચ કક્ષ્યાય ચ, નમઃ શ્રવાય ચ પ્રતિશ્રવાય ચ, નમઃ પથ્યાય ચ સ્રુત્યાય ચ, નમો નાદ્યાય ચ વૈશન્તાય ચ, નમો નીપ્યાય ચ ભિદ્યાય ચ, નમોઽવટ્યાય ચ કૂપ્યાય ચ, નમઃ સૂદ્યાય ચ સરસ્યાય ચ ॥
2.9.7 અનુવાકઃ

નમો દુન્દુભયે ચાહનનીયાય ચ, નમો ધૃષ્ણવે ચ પ્રમૃશાય ચ, નમો નિષઙ્ગિણે ચેષુધિમતે ચ, નમસ્તિગ્મેષવે ચાયુધિને ચ, નમઃ સ્વાયુધાય ચ સુધન્વને ચ, નમો મેઘ્યાય ચ વિદ્યુત્યાય ચ, નમો વર્ષ્યાય ચાવર્ષ્યાય ચ, નમો વીધ્રિયાય ચાતપ્યાય ચ, નમો વાત્યાય ચ રેષ્મણ્યાય ચ, નમો વાસ્તવ્યાય ચ વાસ્તુપાય ચ, નમઃ સોમાય ચ રુદ્રાય ચ, નમસ્તામ્રાય ચારુણાય ચ, નમઃ શંગવે ચ પશુપતયે ચ, નમ ઉગ્રાય ચ ભીમાય ચ, નમો ઽગ્રેવધાય ચ દૂરેવધાય ચ, નમો હન્ત્રે ચ હનીયસે ચ, નમો વૃક્ષેભ્યો હરિકેશેભ્યો , નમસ્તારાય, નમઃ શંભવે ચ મયોભવે ચ, નમઃ શંકરાય ચ મયસ્કરાય ચ, નમઃ શિવાય ચ શિવતરાય ચ ॥
2.9.8 અનુવાકઃ

નમઃ શિખણ્ડિને ચ પુલસ્તિને ચ, નમઃ કિંશિલાય ચ ક્ષેણાય ચ, નમ ઇરિણ્યાય ચ પ્રપથ્યાય ચ, નમો ગૃહ્યાય ચ ગોષ્ઠ્યાય ચ, નમો ગેહ્યાય ચ તલ્પ્યાય ચ, નમઃ કૂલ્યાય ચ તીર્થ્યાય ચ, નમઃ પાર્યાય ચાવાર્યાય ચ, નમઃ પ્રતરણાય ચોત્તરણાય ચ, નમઃ પ્રવાહ્યાય ચ સિકત્યાય ચ, નમઃ ફેન્યાય ચ શષ્પ્યાય ચ, નમો નીવેષ્યાય ચ હૃદ્યાય ચ, નમઃ કાટ્યાય ચ ગહ્વરેષ્યાચાય ચ, નમઃ શુષ્યાય ચ હરિત્યાય ચ, નમઃ પાંસવ્યાય ચ રજસ્યાય ચ, નમો લોપ્યાય ચોલપાય ચ, નમા ઊર્મ્યાય ચ સૂર્મ્યાય ચ, નમઃ પર્ણાય ચ પર્ણશાદાય ચ, નમોઽપગુરમાણાય ચાભિઘ્નતે ચ, નમ આખિદતે ચ પ્રખિદતે ચ, નમ આખિદાય ચ પ્રખિદાય ચ ॥
2.9.9 અનુવાકઃ

નમો ગિરિકેભ્યો દેવાનાં હૃદયેભ્યો , નમો વિચિન્વત્કેભ્યો , નમ આક્ષિણકેભ્યો , નમ આનૃહતેભ્યઃ ॥
દ્રાપે અન્ધસસ્પતે દરિદ્ર નીલલોહિત ।
એષાં પશૂનામાસાં પ્રજાનાં મા ભૈર્મા રુઙ્ મો ચ નઃ કિં ચનામમત્ ॥
ઇમા રુદ્રાય તવસે કપર્દિને ક્ષયદ્વીરાય પ્રભરામહે મતીઃ ।
યથા નઃ શમસદ્ દ્વિપદે ચતુષ્પદે વિશ્વં પુષ્ટં ગ્રામે અસ્મિન્નનાતુરમ્ ॥
યા તે રુદ્ર શિવા તનૂઃ શિવા વિશ્વાહ ભેષજા ।
શિવા રુતસ્ય ભેષજા તયા નો મૃડ જીવસે ॥
પરિ નો રુદ્રસ્ય હેતિર્ વૃણક્તુ પરિ ત્વેષસ્ય દુર્મતિરઘાયોઃ ।
અવ સ્થિરા મઘવદ્ભ્યસ્તનુષ્વ મીઢ્વસ્તોકાય તનયાય મૃડ ॥
મીઢુષ્ટમ શિવતમ શિવો ન એધિ સુમના ભવ ।
અવતત્ય ધનુષ્ ટ્વમક્રુદ્ધઃ સુમના ભવ ।
પિનાકં બિભ્રદાગહિ કૃત્તિં વસાના ઉચ્ચર ॥
વ્યકૃડ વિલોહિત નમસ્તે અસ્તુ ભગવઃ ।
યાસ્તે સહસ્રં હેતયોઽન્યાંસ્તે અસ્મન્ નિવપન્તુ તાઃ ॥
સહસ્રાણિ સહસ્રશો હેતયસ્તવ બાહ્વોઃ ।
તાસાં ઈશાનો મઘવન્ પરાચીના મુખા કૃધિ ॥
અસંખ્યાતા સહસ્રાણિ યે રુદ્રા અધિ ભૂમ્યામ્ ।
તેષાં સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
યે અસ્મિન્મહત્યર્ણવે અન્તરિક્ષે ભવા અધિ ।
તેષાં સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
યે નીલગ્રીવાઃ શિતિકણ્ઠા દિવં રુદ્રા ઉપશ્રિતાઃ ।
તેષાં સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
યે નીલગ્રીવાઃ શિતિકણ્ઠાઃ શર્વા અધઃ ક્ષમાચરાઃ ।
તેષાં સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
યે વૃક્ષેષુ શષ્પિઞ્જરા નીલગ્રીવા વિલોહિતાઃ ।
તેષાં સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
યે ભૂતાનામધિપતયો વિશિખાસઃ કપર્દિનઃ ।
તેષાં સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
યે પથાં પથિરક્ષય ઐલમૃડા વો યુધઃ ।
તેષાં સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
યે તીર્થાનિ પ્રચરન્તિ સૃગવન્તો નિષઙ્ગિણઃ ॥
તેષાં સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
યે અન્નેષુ વિવિધ્યન્તિ પાત્રેષુ પિબતો જનાન્ ।
તેષાં સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
ય એતાવન્તો વા ભૂયાંસો વા દિશો રુદ્રા વિતસ્થિરે ।
તેષાં સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
નમો અસ્તુ રુદ્રેભ્યો યે દિવિ યેષાં વર્ષમિષવ, સ્તેભ્યો દશ પ્રાચીર્દશ દક્ષિણા દશ પ્રતીચીર્દશોદીચીર્દશોર્ધ્વા, સ્તેભ્યો નમો અસ્તુ તે નો મૃડન્તુ, તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં એષાં જંભે દધ્મો, નમો અસ્તુ રુદ્રેભ્યો યે અન્તરિક્ષે યેષાં વાતા ઇષવ, સ્તેભ્યો દશ પ્રાચીર્દશ દક્ષિણા દશ પ્રતીચીર્દશોદીચીર્દશોર્ધ્વા, સ્તેભ્યો નમો અસ્તુ, તે નો મૃડન્તુ, તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં એષાં જંભે દધ્મો , નમો અસ્તુ રુદ્રેભ્યો યે પૃથિવ્યાં યેષામન્નમિષવ, સ્તેભ્યો દશ પ્રાચીર્દશ દક્ષિણા દશ પ્રતીચીર્દશોદીચીર્દશોર્ધ્વા, સ્તેભ્યો નમો અસ્તુ, તે નો મૃડન્તુ, તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં એષાં જંભે દધ્મઃ ॥
2.9.10 અનુવાકઃ

અઘોરેભ્યો અથ ઘોરેભ્યો અઘોરઘોરતરેભ્યશ્ચ ।
સર્વતઃ શર્વશર્વેભ્યો નમસ્તે રુદ્ર રૂપેભ્યો નમઃ ॥
યઃ પથઃ સમનુયાતિ સ્વર્ગં લોકં ગાં ઇવ સુપ્રણીતૌ ।
તેન ત્વં ભગવાન્ યાહિ પથા ॥
ઇમે હિરણ્યવર્ણાઃ સ્વં યોનિમાવિશન્તૌ ॥
ગચ્છ ત્વં ભગવાન્ પુનરાગમનાય પુનર્દર્શનાય સહદેવ્યાય સહવૃષાય સહગણાય સહપાર્ષદાય યથાહુતાય નમોનમાય નમઃશિવાય નમસ્તે અસ્તુ, મા મા હિંસીઃ ॥
આવાહિતમાવાહિત, નમસ્કૃતં નમસ્કૃત, વિસર્જિતં વિસર્જિત, પથં ગચ્છ પથં ગચ્છ, દિવં ગચ્છ દિવં ગચ્છ, સ્વર્ગચ્છ સ્વર્ગચ્છ, જ્યોતિર્ગચ્છ જ્યોતિર્ગચ્છ નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિંસીઃ ॥