કૃષ્ણયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 2.8

અગ્નિચિતિઃ
2.8.1 અનુવાકઃ

લોકં પૃણ છિદ્રં પૃણાથા સીદ ધ્રુવા ત્વં ।
ઇન્દ્રાગ્ની ત્વા બૃહસ્પતિર્ અસ્મિન્યોના અસીષદન્ ॥
તા અસ્ય સૂદદોહસઃ સોમં શ્રીણન્તિ પૃશ્નયઃ ।
જન્મન્ દેવાનાં વિશસ્ત્રિષ્વા રોચને દિવઃ ॥
ધ્રુવક્ષિતિર્ ધ્રુવયોનિર્ધ્રુવાસિ ધ્રુવં યોનિમાસીદ સાધ્યા ।
ઉખ્યસ્ય કેતું પ્રથમં જુષાણા અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥
કુલાયિની ઘૃતવતી પુરંધિઃ સ્યોને સીદ સદને પૃથિવ્યાઃ ।
અભિ ત્વા રુદ્રા વસવો ગૃણન્ત્વિદં બ્રહ્મ પિપૃહિ સૌભગાય ।
અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥
સ્વૈર્દક્ષૈર્દક્ષપિતેહ સીદ દેવાનાં સુમ્ને બૃહતે રણાય ।
પિતેવૈધિ સૂનવે યઃ સુશેવઃ સ્વાવેશયા તન્વા સંવિશસ્વ ।
અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥
પૃથિવ્યાઃ પુરીષમસ્યપ્સો નામ તાં ત્વા વિશ્વે અભિગૃણન્તુ દેવાઃ ।
સ્તોમપૃષ્ઠા ઘૃતવતીહ સીદ પ્રજાવદસ્મે દ્રવિણાયજસ્વ ।
અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥
અદિત્યાસ્ત્વા પૃષ્ઠે સાદયામિ અન્તરિક્ષસ્ય ધર્ત્રીં વિષ્ટમ્ભનીં દિશામ્ ।
ભુવનસ્યાધિપત્નીમ્ ઊર્મિર્દ્રપ્સો અપામસિ ।
અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥
સજૂર્ ઋતુભિઃ, સજૂર્વિધાભિઃ, સજૂર્દેવૈઃ, સજૂર્દેવૈર્વયુનાધૈ, રગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાય , અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા, સજૂર્ ઋતુભિઃ, સજૂર્વિધાભિઃ, સજૂર્વસુભિઃ, સજૂર્ ઋતુભિઃ, સજૂર્વિધાભિઃ, સજૂ રુદ્રૈઃ, સજૂર્ ઋતુભિઃ, સજૂર્વિધાભિઃ, સજૂરાદિત્યૈઃ, સજૂર્ ઋતુભિઃ, સજૂર્વિધાભિઃ, સજૂર્વિશ્વૈર્દેવૈર્વૈશ્વાનરૈઃ, સજૂર્દેવૈર્વયુનાધૈ, અગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાય , અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥
2.8.2 અનુવાકઃ

પ્રાણં મે પાહિ , અપાનં મે પાહિ, વ્યાનં મે પાહિ, ચક્ષુર્મ ઉરુયા વિભાહિ, શ્રોત્રં મે શ્લોકયા , અપઃ પિન્વૌ , ષધીર્ જિન્વ, દ્વિપાદવ, ચતુષ્પાત્પાહિ, દિવો વા વૃષ્ટિમેરય, ક્ષત્રં વયો , મયન્તં છન્દો, વિષ્ટમ્ભો વયો , અધિપતિશ્છન્દો , મૂર્ધા વયઃ, પ્રજાપતિશ્છન્દો , વિશ્વકર્મા વયઃ, પરમેષ્ઠી છન્દ, ત્ર્યવિર્વય, સ્ત્રિષ્ટુપ્ છન્દો, દિત્યવાડ્ વયો , વિરાટ્ છન્દઃ, પઞ્ચાવિર્વયો , ગાયત્રી છન્દ, સ્ત્રિવત્સો વય, ઉષ્ણિહા છન્દ, સ્તુર્યવાડ્ વયો , અનુષ્ટુપ્ છન્દઃ, પષ્ઠવાડ્ વયો , બૃહતી છન્દ, ઉક્ષા વયઃ, કકુપ્ છન્દ , ઋષભો વયઃ, સતોબૃહતી છન્દો , અનડ્વાન્ વયઃ, પઙ્ક્તિશ્છન્દો , ધેનુર્વયો , જગતી છન્દો , બસ્તો વયો , યુવલં છન્દો , વૃષ્ણિર્વયો , વિશાલં છન્દઃ, પુરુષો વયસ્તન્દ્રં છન્દઃ, સિંહો વય , શ્છદિશ્છન્દો, વ્યાઘ્રો વય, અનાધૃષ્યં છન્દઃ ॥
2.8.3 અનુવાકઃ

ઇન્દ્રાગ્ની અવ્યથમાનાં ઇષ્ટકાં દૃંહતં યુવં ।
પૃષ્ઠેન દ્યાવાપૃથિવી આપૃણાન્તરિક્ષં ચ વિબાધસ્વ ॥
રાજ્ય્ સિ પ્રાચી દિક્ , વિરાડસિ દક્ષિણા દિક્, સમ્રાડ્ અસિ પ્રતીચી દિક્, સ્વરાડસ્ય્ ઉદીચી દિક્ , અધિપત્નિ અસ્ય્ ઊર્ધ્વા દિક્ , આયુર્મે પાહિ, પ્રાણં મે પાહિ , અપાનં મે પાહિ, વ્યાનં મે પાહિ, ચક્ષુર્મે પાહિ, શ્રોત્રં મે પાહિ, મનો મે પિન્વ, વાચં મે જિન્વ , આત્માનં મે પાહિ, જ્યોતિર્ મે યચ્છ, મા છન્દઃ, પ્રમા છન્દઃ, પ્રતિમા છન્દો , અસ્રીવીશ્છન્દઃ, પઙ્ક્તિશ્છન્દ, ઉષ્ણિહા છન્દો , ગાયત્રી છન્દ, સ્ત્રિષ્ટુપ્ છન્દો , જગતી છન્દો , અનુષ્ટુપ્ છન્દો , વિરાટ્ છન્દો , બૃહતી છન્દઃ , પૃથિવી છન્દો , અન્તરિક્ષં છન્દો , દ્યૌશ્છન્દો , નક્ષત્રાણિ છન્દઃ, સમા છન્દઃ, કૃષિશ્છન્દો , વાક્ છન્દો , મનશ્છન્દો , ગૌશ્છન્દો , અશ્વશ્છન્દો , અજા છન્દો , હિરણ્યં છન્દો , અગ્નિર્દેવતા, વાતો દેવતા, સૂર્યો દેવતા, ચન્દ્રમા દેવતા, વસવો દેવતા, રુદ્રા દેવતા, આદિત્યા દેવતા, મરુતો દેવતા , ઇન્દ્રો દેવતા, વરુણો દેવતા, બૃહસ્પતિર્ દેવતા, વિશ્વે દેવા દેવતા, મૂર્ધાસિ રાટ્ , ધ્રુવાસિ ધરુણા, ધર્ય્વિલસિ ધરણી , આયુષે ત્વા, વર્ચસે ત્વા, કૃષ્યૈ ત્વા, ક્ષેમાય ત્વા, યન્રી ન રાટ્ , યન્ય્રુદસિ યમની, ધર્ય્તાટસિ ધરિત્રી , ઇષે ત્વા , ઊર્જે ત્વા, રય્યૈ ત્વા, પોષાય ત્વા ॥
2.8.4 અનુવાકઃ

આશુસ્ત્રિવૃત્ , ભાન્તઃ પઞ્ચદશો , વ્યોમા સપ્તદશઃ, પ્રતૂર્તિરષ્ટાદશ, સ્તપો નવદશો , અભીવર્તઃ સવિંશો , ધરુણ એકવિંશો, વર્ચો દ્વાવિંશઃ, સંભરણઃ ત્રયોવિંશો , યોનિશ્ચતુર્વિંશો , ગર્ભાઃ પઞ્ચવિંશ , ઓજસ્ત્રિણવો , વિરાટ્ ત્રિંશઃ, ક્રતુરેકત્રિંશો , વિધૃતિર્ દ્વાત્રિંશઃ, પ્રતિષ્ઠા ત્રયસ્ત્રિંશો , બ્રધ્નસ્ય વિષ્ટપં ચતુસ્ત્રિંશો , નાકઃ ષટ્ત્રિંશો , વીવર્તોઽષ્ટાચત્વારિંશો , ધર્ત્રં ચતુષ્ટોમઃ ॥
2.8.5 અનુવાકઃ

અગ્નેર્ભાગોઽસિ, દીક્ષાયા આધિપત્યં , બ્રહ્મ સ્પૃતં , ત્રિવૃત્ સ્તોમા , ઇન્દ્રસ્ય ભાગોઽસિ, વિષ્ણોરાધિપત્યં , ક્ષત્રં સ્પૃતં , પઞ્ચદશઃ સ્તોમો , નૃચક્ષસાં ભાગોઽસિ, ધાતુર્ આધિપત્યં , જનિત્રં સ્પૃતં , સપ્તદશઃ સ્તોમો , મિત્રસ્ય ભાગોઽસિ, વરુણસ્યાધિપત્યં , દિવો વૃષ્ટિર્ વાતઃ સ્પૃત , એકવિંશઃ સ્તોમો , અદિત્યા ભાગોઽસિ, પૂષ્ણ આધિપત્યં, ઓજઃ સ્પૃતં , ત્રિણવઃ સ્તોમો , વસૂનાં ભાગોઽસિ, રુદ્રાણામાધિપત્યં , ચતુષ્પાત્ સ્પૃતં , ચતુર્વિંશઃ સ્તોમ , આદિત્યાનાં ભાગોઽસિ, મરુતામ્ આધિપત્યં , ગર્ભાઃ સ્પૃતાઃ, પઞ્ચવિંશઃ સ્તોમઃ, સવિતુર્ ભાગોઽસિ, બૃહસ્પતેરાધિપત્યં , સમીચીર્ દિશઃ સ્પૃતા , શ્ચતુષ્ટોમઃ સ્તોમો , યવાનાં ભાગોઽસિ , અયવાનામાધિપત્યં , પ્રજાઃ સ્પૃતા , શ્ચતુશ્ચત્વારિંશઃ સ્તોમ , ઋભૂણાં ભાગોઽસિ, વિશ્વેષાં દેવાનામાધિપત્યં , ભૂતં નિશાન્તં સ્પૃતં , ત્રયસ્ત્રિંશઃ સ્તોમઃ ॥
2.8.6 અનુવાકઃ

એકયાસ્તુવત, પ્રજા અધીયન્ત, પ્રજાનાં પતિર્ અધિપતિરાસીત્, તિસૃભિરસ્તુવત, બ્રહ્માસૃજ્યત, બ્રહ્મણસ્પતિર્ અધિપતિરાસીત્ , પઞ્ચભિરસ્તુવત, ભૂતાનિ અસૃજ્યન્ત, ભૂતાનાં પતિર્ અધિપતિરાસીત્ , સપ્તભિરસ્તુવત, સપ્તઋષયોઽસૃજ્યન્ત, ધાતાધિપતિરાસીત્ , નવભિરસ્તુવત, પિતરોઽસૃજ્યન્ત , અદિતિર્ અધિપતિરાસીત્ , એકાદશભિરસ્તુવત , આર્તવા અસૃજ્યન્ત, ઋતવોઽધિપતય આસન્ , ત્રયોદશભિરસ્તુવત, માસા અસૃજ્યન્ત, સંવત્સરોઽધિપતિરાસીત્ , પઞ્ચદશભિરસ્તુવત, ક્ષત્રમસૃજ્યત , ઇન્દ્રોઽધિપતિરાસીત્ , સપ્તદશભિરસ્તુવત, ગ્રામ્યાઃ પશવોઽસૃજ્યન્ત, બૃહસ્પતિર્ અધિપતિરાસીત્ , નવદશભિરસ્તુવત, શૂદ્રાર્યા અસૃજ્યેતામ્, અહોરાત્રે અધિપત્ની આસ્તામ્, એકવિંશત્યાસ્તુવત , એકશફમસૃજ્યત, વરુણોઽધિપતિરાસીત્, ત્રયોવિંશત્યાસ્તુવત, ક્ષુદ્રાઃ પશવોઽસૃજ્યન્ત, પૂષાધિપતિરાસીત્, પઞ્ચવિંશત્યાસ્તુવત , આરણ્યાઃ પશવોઽસૃજ્યન્ત, વાયુરધિપતિરાસીત્, સપ્તવિંશત્યાસ્તુવત, વનસ્પતયોઽસૃજ્યન્ત, સોમોઽધિપતિરાસીત્ , નવવિંશત્યાસ્તુવત, દ્યાવાપૃથિવી વ્યૈતામ્ , વસવો રુદ્રા અનુવ્યાયન્ , ત ઉ એવાધિપતય આસન્ , એકત્રિંશતાસ્તુવત. પ્રજા અસૃજ્યન્ત, યવાશ્ચાયવાશ્ચાધિપતય આસન્ , ત્રયસ્ત્રિંશતાસ્તુવત, ભૂતાનિ અશામ્યન્, પ્રજાપતિઃ પરમેષ્ઠ્યધિપતિરાસીત્ ॥
2.8.7 અનુવાકઃ

અગ્ને જાતાન્ પ્રણુદા નઃ સપત્નાન્ પ્રત્યજાતાન્ જાતવેદો નુદસ્વ ।
અધિ નો બ્રૂહિ સુમના અહેડઞ્ શર્મંસ્તે સ્યામ ત્રિવરૂથા ઉદ્ભૌ ॥
સહસા જાતાન્ પ્રણુદા નઃ સપત્નાન્ પ્રત્યજાતાન્ જાતવેદો નુદસ્વ ।
અધિ નો બ્રૂહિ સુમનસ્યમાનો વયં સ્યામ પ્રણુદા નઃ સપત્નાન્ ॥
ચતુશ્ચત્વારિંશી સ્તોમો , વર્ચો દ્રવિણં , ષોડશી સ્તોમા , ઓજો દ્રવિણં ॥
અગ્નેઃ પુરીષમસ્યપ્સો નામ તાં ત્વા વિશ્વે અભિગૃણન્તુ દેવાઃ ।
સ્તોમપૃષ્ઠા ઘૃતવતીહ સીદ પ્રજાવદસ્મે દ્રવિણાયજસ્વ ॥
તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ , એવશ્છન્દો , વરિવશ્છન્દ , આછચ્છન્દો , મનશ્છન્દઃ, શંભૂશ્છન્દઃ, પરિભૂશ્છન્દઃ, સિન્ધુશ્છન્દો , વ્યચશ્છન્દઃ, સમુદ્રં છન્દઃ, સલિલં છન્દઃ, કકુપ્ છન્દ, સ્ત્રિકકુપ્ છન્દઃ, કાવ્યં છન્દો , અઙ્કુપં છન્દો , અક્ષરપઙ્ક્તિશ્છન્દઃ, પદપઙ્ક્તિશ્છન્દો , વિષ્ટારપઙ્ક્તિશ્છન્દઃ, ક્ષુરો ભૃજશ્છન્દઃ, પક્ષશ્છન્દઃ, પ્રછચ્ છન્દઃ, સંયચ્ છન્દો , વિયચ્ છન્દો , બૃહચ્ છન્દો , રથન્તરં છન્દો , નિકાયં છન્દો , વીવધં છન્દો , ગિરશ્છન્દો , ભૃજશ્છન્દઃ, સંસ્તુપ્ છન્દો , અનુષ્ટુપ્ છન્દા , એવશ્છન્દો , વરિવશ્છન્દો , વયશ્છન્દો , વયસ્કૃચ્ છન્દો , વિશાલં છન્દો , વિષ્પર્ધાશ્છન્દ , શ્છદિશ્છન્દો , દૂરોહણં છન્દ, સ્તન્દ્રં છન્દો , અઙ્કાવઙ્કં છન્દઃ ॥
2.8.8 અનુવાકઃ

રશ્મિના ક્ષયાય ક્ષયં જિન્વ, પ્રેત્યા ધર્મણે ધર્મં જિન્વ , અન્વિત્યા દિવે દિવં જિન્વ, સંધિનાન્તરિક્ષાયાન્તરિક્ષં જિન્વ, પ્રતિધિના પૃથિવ્યૈ પૃથિવીં જિન્વ, વિષ્ટમ્ભેન વૃષ્ટ્યૈ વૃષ્ટિં જિન્વ, પ્રવાયાહ્નેઽહર્ જિન્વ , અનુવાય રાત્ર્યૈ રાત્રીં જિન્વ , ઉશિજા વસુભ્યો વસૂન્ જિન્વ, પ્રકેતેન રુદ્રેભ્યો રુદ્રાન્ જિન્વ, સુદિતિનાદિત્યેભ્ય આદિત્યાન્ જિન્વ, તન્તુના પ્રજાભ્યઃ પ્રજા જિન્વ , ઓજસા પિતૃભ્યઃ પિતૄન્ જિન્વ, પૃતનાષાહા પશુભ્યઃ પશૂન્ જિન્વ, રેવતૌષધીભ્યા ઓષધીર્ જિન્વ , અભિજિતા યુક્તગ્રાવ્ણેન્દ્રાયેન્દ્રં જિન્વ , અધિપતિના પ્રાણાય પ્રાણં જિન્વ, ધરુણેનાપાનાયાપાનં જિન્વ, સંસર્પેણ ચક્ષુષે ચક્ષુર્ જિન્વ, વયોધસાધીતાયાધીતં જિન્વ, ત્રિવૃતા ત્રિવૃતે ત્રિવૃજ્ જિન્વ, પ્રવૃતા પ્રવૃતે પ્રવૃજ્ જિન્વ, સવૃતા સવૃતે સવૃજ્ જિન્વ , અનૂવૃતાનુવૃતેઽનૂવૃજ્ જિન્વ, વિરોહેણ વિરોહાય વિરોહં જિન્વ, પ્રરોહેણ પ્રરોહાય પ્રરોહં જિન્વ, સંરોહેણ સંરોહાય સંરોહં જિન્વ , અનૂરોહેણાનૂરોહાયાનૂરોહં જિન્વ, વસુકેન વસુકાય વસુકં જિન્વ, વેષશ્રિયા વેષશ્રિયૈ વેષશ્રીં જિન્વ, વસ્યષ્ટ્યા વસ્યષ્ટ્યૈ વસ્યષ્ટિં જિન્વ , આક્રાન્ત્યાક્રાન્ત્યા ઉત્ક્રાન્તિં જિન્વ , ઉત્ક્રાન્યોન્ત્ક્રાન્ત્યા આક્રાન્તિં જિન્વ ॥
2.8.9 અનુવાકઃ

રાજ્ય્.સિ, પ્રાચી દિક્ , વસવસ્તે દેવા અધિપતયો, અગ્નિર્ હેતીનાં પ્રતિધર્તા, ત્રિવૃત્ ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાં શ્રયતુ , આજ્યમુક્થમવ્યથાયૈ સ્તભ્નોતુ, રથન્તરં સામ પ્રતિષ્ઠિત્યા અન્તરિક્ષા , ઋષયસ્ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિણા પ્રથન્તુ, વિધર્તા ચાયમધિપતિશ્ચ, તે ત્વા સર્વે સંવિદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનં ચા સાદયન્તુ, વિરાડસિ, દક્ષિણા દિક્ , રુદ્રાસ્તે દેવા અધિપતયા , ઇન્દ્રો હેતીનાં પ્રતિધર્તા, પઞ્ચદશસ્ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાં શ્રયતુ, પ્રૌગમુક્થમવ્યથાયૈ સ્તભ્નોતુ, બૃહત્ સામ પ્રતિષ્ઠિત્યા અન્તરિક્ષા, ઋષયસ્ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિણા પ્રથન્તુ, વિધર્તા ચાયમ્ અધિપતિશ્ચ, તે ત્વા સર્વે સંવિદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનં ચ સાદયન્તુ, સમ્રાડ્ અસિ પ્રતીચી દિક્ , આદિત્યાસ્તે દેવા અધિપતયઃ, સોમો હેતીનાં પ્રતિધર્તા, સપ્તદશસ્ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાં શ્રયતુ, મરુત્વતીયમ્ ઉક્થમવ્યથાયૈ સ્તભ્નોતુ, વૈરૂપં સામ પ્રતિષ્ઠિત્યા અન્તરિક્ષા , ઋષયસ્ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિણા પ્રથન્તુ, વિધર્તા ચાયમ્ અધિપતિશ્ચ, તે ત્વા સર્વે સંવિદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનં ચ સાદયન્તુ, સ્વરાડસિ ઉદીચી દિઙ્ , મરુતસ્તે દેવા અધિપતયો , વરુણો હેતીનાં પ્રતિધર્તા , એકવિંશસ્ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાં શ્રયતુ, નિષ્કેવલ્યમ્ ઉક્થમવ્યથાયૈ સ્તભ્નોતુ, વૈરાજં સામ પ્રતિષ્ઠિત્યા અન્તરિક્ષા , ઋષયસ્ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિણા પ્રથન્તુ, વિધર્તા ચાયમ્ અધિપતિશ્ચ, તે ત્વા સર્વે સંવિદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનં ચ સાદયન્તુ , અધિપત્નિ અસિ , ઊર્ધ્વા દિક્ , વિશ્વે તે દેવા અધિપતયો , બૃહસ્પતિર્ હેતીનાં પ્રતિધર્તા, ત્રિણવત્રયસ્ત્રિંશૌ ત્વા સ્તોમૌ પૃથિવ્યાં શ્રયતામ્ , વૈશ્વદેવાગ્નિમારુતે ઉક્થે અવ્યથાયૈ સ્તભ્નુતામ્ , શાક્વરરૈવતે સામની પ્રતિષ્ઠિત્યા અન્તરિક્ષા , ઋષયસ્ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિણા પ્રથન્તુ, વિધર્તા ચાયમ્ અધિપતિશ્ચ, તે ત્વા સર્વે સંવિદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનં ચ સાદયન્તુ ॥
2.8.10 અનુવાકઃ

અયં પુરો હરિકેશઃ સૂર્યરશ્મિ, સ્તસ્ય રથકૃત્સ્નશ્ચ રથૌજાશ્ચ સેનાનીગ્રામણ્યૌ, પુઞ્જિકસ્થલા ચ કૃતસ્થલા ચાપ્સરસૌ, યાતુધાના હેતી, રક્ષાંસિ પ્રહેતિ, સ્તેભ્યો નમો અસ્તુ, તે નો મૃડન્તુ, તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં એષાં જંભે દધ્મો , અયં દક્ષિણા વિશ્વકર્મા, તસ્ય રથસ્વનશ્ચ રથેચિત્રશ્ચ સેનાનીગ્રામણ્યૌ, મેનકા ચ સહજન્યા ચાપ્સરસૌ, દઙ્ક્ષ્ણવઃ પશવો હેતિઃ, પૌરુષેયો વધઃ પ્રહેતિ, સ્તેભ્યો નમો અસ્તુ, તે નો મૃડન્તુ, તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં એષાં જંભે દધ્મો , અયં પશ્ચા વિદદ્વસુ, સ્તસ્ય રથપ્રોતશ્ચાસમરથશ્ચ સેનાનીગ્રામણ્યા , આમ્લોચન્તી ચ પ્રમ્લોચન્તી ચાપ્સરસૌ, વ્યાઘ્રા હેતિઃ, સર્પાઃ પ્રહેતિ, સ્તેભ્યો નમો અસ્તુ, તે નો મૃડન્તુ, તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં એષાં જંભે દધ્મો , અયમ્ ઉત્તરાત્ સંયદ્વસુ, સ્તસ્ય સેનજિચ્ચ સુષેણશ્ચ સેનાનીગ્રામણ્યૌ, વિશ્વાચી ચ ઘૃતાચી ચાપ્સરસૌ , આપો હેતિ , ર્વાતઃ પ્રહેતિ, સ્તેભ્યો નમો અસ્તુ, તે નો મૃડન્તુ, તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં એષાં જંભે દધ્મો , અયમ્ ઉપર્યર્વાગ્વસુ, સ્તસ્ય તાર્ષ્યૌવશ્ચારિષ્ટનેમિશ્ચ સેનાનીગ્રામણ્યા , ઉર્વશી ચ પૂર્વચિત્તિશ્ચાપ્સરસા , અવોફૂર્જદ્ધેતિ, ર્વિદ્યુત્ પ્રહેતિ, સ્તેભ્યો નમો અસ્તુ, તે નો મૃડન્તુ, તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં એષાં જંભે દધ્મઃ ॥
2.8.11 અનુવાકઃ

પ્રાચ્યા ત્વા દિશા સાદયામિ , અગ્નિના દેવેન દેવતયા ગાયત્રેણ છન્દસાગ્નેઃ શિરા ઉપદધામિ, ગાયત્રસ્ય છન્દસોઽગ્નેઃ શીર્ણાદેગ્નેઃ શિરા ઉપદધામિ, દક્ષિણયા ત્વા દિશા સાદયામિ , ઇન્દ્રેણ દેવેન દેવતયા ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસાગ્નેઃ પક્ષમુપદધામિ, ત્રૈષ્ટુભસ્ય છન્દસોઽગ્નેઃ પક્ષેણાગ્નેઃ પક્ષમુપદધામિ, પ્રતીચ્યા ત્વા દિશા સાદયામિ, વિશ્વેભિર્દેવેભિર્દેવતયા જાગતેન છન્દસાગ્નેઃ પુચ્છમુપદધામિ, જાગતસ્ય છન્દસોઽગ્નેઃ પુછેનાગ્નેઃ પુચ્છમુપદધામિ , ઉદીચ્યા ત્વા દિશા સાદયામિ, મિત્રાવરુણાભ્યાં દેવાભ્યાં દેવતયાનુષ્ટુભેન છન્દસાગ્નેઃ પક્ષમુપદધામિ , આનુષ્ટુભસ્ય છન્દસોઽગ્નેઃ પક્ષેણાગ્નેઃ પક્ષમુપદધામિ , ઊર્ધ્વયા ત્વા દિશા સાદયામિ, બૃહસ્પતિના દેવેન દેવતયા પાઙ્ક્તેન છન્દસાગ્નેઃ પૃષ્ઠમ્ ઉપદધામિ, પાઙ્ક્તસ્ય છન્દસોઽગ્નેઃ પૃષ્ઠેનાગ્નેઃ પૃષ્ઠમ્ ઉપદધામિ ॥
2.8.12 અનુવાકઃ

મધુશ્ચ માધવશ્ચ વાસન્તિકા ઋતૂ, અગ્નેરન્તઃશ્લેષોઽસિ ॥
કલ્પેતાં દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામાપા ઓષધયઃ ।
કલ્પન્તામ્ અગ્નયઃ પૃથઙ્ મમ જ્યૈષ્ઠ્યાય સવ્રતાઃ ॥
યે અગ્નયઃ સમનસોઽન્તરા દ્યાવાપૃથિવી ।
વાસન્તિકા ઋતૂ અભિકલ્પમાના ઇન્દ્રમિવ દેવા અભિસંવિશન્તુ ॥
શુક્રશ્ચ શુચિશ્ચ ગ્રૈષ્મા ઋતૂ, નભશ્ચ નભસ્યશ્ચ વાર્ષિકા ઋતૂ, ઇષશ્ચોર્જશ્ચ શારદા ઋતૂ, સહશ્ચ સહસ્યશ્ચ હૈમન્તિકા ઋતૂ, તપશ્ચ તપસ્યશ્ચ શૈશિરા ઋતૂ, અગ્નેરન્તઃશ્લેષોઽસિ ॥
કલ્પેતાં દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામાપા ઓષધયઃ ।
કલ્પન્તામ્ અગ્નયઃ પૃથઙ્ મમ જ્યૈષ્ઠ્યાય સવ્રતાઃ ॥
યે અગ્નયઃ સમનસોઽન્તરા દ્યાવાપૃથિવી ।
શૈશિરા ઋતૂ અભિકલ્પમાના ઇન્દ્રમિવ દેવા અભિસંવિશન્તુ ॥
2.8.13 અનુવાકઃ

પુરોવાતસનિરસિ , અભ્રસનિરસિ, , વિદ્યુત્સનિરસિ, સ્તનયિત્નુસનિરસિ, વૃષ્ટિસનિરસિ , અગ્નેર્ યાનિ અસિ , અગ્નેરગ્નેયાનિ અસિ, વાયોર્ યાનિ અસિ, વાયોર્વાયોયાનિ અસિ, દેવાનાં યાનિ અસિ, દેવાનાં દેવયાનિ અસિ, વિશ્વેષાં દેવાનાં યાનિ અસિ, વિશ્વેષાં દેવાનાં દેવયાનિ અસિ, સંયાનિ અસિ , અન્તરિક્ષસદસિ અન્તરિક્ષે સીદ , અમ્બા ચ બુલા ચ નિતત્ની ચ સ્તનયન્તી ચાભ્રયન્તી ચ મેઘયન્તી ચ ચુપુણીકા, સલિલાય ત્વા, મૃદીકાય ત્વા, સતીકાય ત્વા, કેતાય ત્વા, સુકેતાય ત્વા, સકેતાય ત્વા, વિવસ્વતે ત્વા, દિવે ત્વા જ્યોતિષે , આદિત્યેભ્યસ્ત્વા ॥
2.8.14 અનુવાકઃ

ઉદપુરા નામાસ્યન્નેન વિષ્ટા, તાં ત્વા પ્રૈમ્યાત્મના પુરુષૈર્ગોભિરશ્વૈરાયુષા વર્ચસા પ્રજયા ધનેન સન્યા મેધયા રય્યા પોષેણ, મનુષ્યાસ્તે ગોપ્તારો , અગ્નિરધિપતિ, સ્તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ , અપરાજિતા નામાસિ, બ્રહ્મણા વિષ્ટા, તાં ત્વા પ્રૈમ્યાત્મના પુરુષૈર્ગોભિરશ્વૈરાયુષા વર્ચસા પ્રજયા ધનેન સન્યા મેધયા રય્યા પોષેણ, મરુતસ્તે ગોપ્તારો , વાયુરધિપતિ, સ્તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ , અધિદ્યૌર્નામાસ્યમૃતેન વિષ્ટા, તાં ત્વા પ્રૈમ્યાત્મના પુરુષૈર્ગોભિરશ્વૈરાયુષા વર્ચસા પ્રજયા ધનેન સન્યા મેધયા રય્યા પોષેણ, વિશ્વે તે દેવા ગોપ્તારઃ, સૂર્યોઽધિપતિ, સ્તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ, પ્રજાપતિષ્ટ્વા સાદયતુ પૃથિવ્યાઃ પૃષ્ઠે, ભૂરસિ, ભૂમિરસિ, પ્રથોઽસિ, પૃથિવ્યસિ , અદિતિરસિ વિશ્વધાયા વિશ્વસ્ય ભુવનસ્ય ધર્રી, , પૃથિવીં યચ્છ, પૃથિવીં દૃંહ, પૃથિવીં મા હિંસીઃ, પૃથિવ્યા મા પાહિ વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાયોદાનાય પ્રતિષ્ઠાયૈ ચરિત્રાય , અગ્નિષ્ટ્વાભિપાતુ મહ્યા સ્વસ્ત્યા છર્દિષા શંતમેન, વિશ્વકર્મા સાદયત્વ્ અન્તરિક્ષસ્ય પૃષ્ઠે , અન્તરિક્ષં યછ , અન્તરિક્ષં દૃંહ , અન્તરિક્ષં મા હિંસીઃ , અન્તરિક્ષાન્મા પાહિ વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાયોદાનાય પ્રતિષ્ઠાયૈ ચરિત્રાય, વાયુષ્ટ્વાભિપાતુ મહ્યા સ્વસ્ત્યા છર્દિષા શંતમેન, પરમેષ્ઠી ત્વા સાદયતુ દિવઃ પૃષ્ઠે વ્યચસ્વતીં પ્રથસ્વતીં ભાસ્વતીં રશ્મીવતીમ્, આ યા દિવં ભાસ્યા પૃથિવીમોર્વન્તરિક્ષં , દિવં યચ્છ, દિવં દૃંહ, દિવં મા હિંસીઃ , દિવો મા પાહિ વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાયોદાનાય પ્રતિષ્ઠાયૈ ચરિત્રાય, સૂર્યસ્ત્વાભિપાતુ મહ્યા સ્વસ્ત્યા છર્દિષા શંતમેન ॥
પ્રોથદશ્વો ન યવસેઽવિષ્યન્ યદા મહઃ સંવરણાદ્વ્યસ્થાત્ ।
આદસ્ય વાતો અનુવાતિ શોચિરધ સ્મા તે વ્રજનં કૃષ્ણમસ્તુ ॥
આયોષ્ટ્વા સદને સાદયામિ સમુદ્રસ્યોદ્મન્નવતશ્છાયાયાં , નમઃ સમુદ્રાય, નમઃ સમુદ્રસ્ય ચક્ષસે, સહસ્રસ્ય માસિ, સહસ્રસ્ય પ્રમાસિ, સહસ્રસ્ય પ્રતિમાસિ, સહસ્રસ્ય સંમાસિ, સહસ્રસ્યોન્માસિ, સાહસ્રોઽસિ, સહસ્રાય ત્વા , ઇમા મે અગ્ના ઇષ્ટકા ધેનવઃ સન્તુ , એકા ચ શતં ચ, શતં ચ સહસ્રં ચ, સહસ્રં ચાયુતં ચ , અયુતં ચ પ્રયુતં ચ, પ્રયુતં ચાયુતં ચ, અર્બુદં ચ ન્યર્બુદં ચ, સમુદ્રશ્ચ મધ્યં ચ , અન્તશ્ચ પરાર્ધશ્ચ , ઇમા મે અગ્ના ઇષ્ટકા ધેનવઃ સન્તુ ષષ્ટિઃ સહસ્રમયુતમક્ષીયમાણા , ઋતુષ્ઠાઃ સ્થ ઋતાવૃધો ઘૃતશ્ચુતો મધુશ્ચુતા ઊર્જસ્વતીઃ પયસ્વતીઃ સ્વધાયિનીઃ કુલાયિની, સ્તા મે અગ્ના ઇષ્ટકા ધેનવઃ સન્તુ વિરાજો નામ કામદુઘા અમુત્રામુષ્મિંલ્લોકે ॥
ઇતિ મધ્યમકાણ્ડેષ્ટમઃ પ્રપાઠકઃ॥