કૃષ્ણયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 2.7

અગ્નિચિતિઃ
2.7.1 અનુવાકઃ

યુઞ્જાનઃ પ્રથમં મનસ્તત્વાય સવિતા ધિયઃ ।
અગ્નિં જ્યોતિર્નિચાય્ય પૃથિવ્યા અધ્યાભરત્ ॥
યુક્તેન મનસા વયં દેવસ્ય સવિતુઃ સવે ।
સ્વર્ગ્યાય શક્તયે ॥
યુક્ત્વાય સવિતા દેવાન્સ્વઃ ર્યતો ધિયા દિવં ।
બૃહજ્જ્યોતિઃ કરિષ્યતઃ સવિતા પ્રસુવાતિ તાન્ ॥
યુઞ્જતે મનઃ ॥
યુજે વાં બ્રહ્મ પૂર્વ્યં નમોભિર્વિ શ્લોક એતુ પથ્યેવ સૂરિઃ ।
શૃણ્વન્તુ વિશ્વે અમૃતસ્ય પુત્રા આ યે ધામાનિ દિવ્યાનિ તસ્થુઃ ॥
યસ્ય પ્રયાણમન્વન્ય ઇદ્યયુર્દેવા દેવસ્ય મહિમાનં અર્ચતઃ ।
યઃ પાર્થિવાનિ વિમમે સ એતશો રજાંસિ દેવઃ સવિતા મહિત્વના ॥
દેવ સવિતઃ ॥
ઇમં મે દેવ સવિતર્યજ્ઞં પ્રણય દેવાયુવં ।
વસુવિદં સત્રાજિતં ધનજિતં સ્વર્વિદં ।
ઋચા સ્તોમં સમર્ધય ગાયત્રેણ રથન્તરમ્ ।
બૃહદ્ ગાયત્રવર્તનિ ॥
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં આદદે, નારિરસિ, ગાયત્રેણ છન્દસા પૃથિવ્યાઃ સધસ્થાદગ્નિં પુરીષ્યમઙ્ગિરસ્વદાભરા, ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસા, અભ્રિરસિ, નારિરસિ, ત્વયા વયમગ્નિં શકેમ ખનિતું સધસ્થા આ જાગતેન છન્દસા ॥
હસ્ત આધાય સવિતા બિભ્રદભ્રિં હિરણ્યયીમ્ ।
અગ્નિં જ્યોતિર્ નિચાય્ય પૃથિવ્યા અધ્યાભરત્ ॥
આનુષ્ટુભેન છન્દસા ॥
2.7.2 અનુવાકઃ

પ્રતૂર્તં વાજિન્નાદ્રવ વરિષ્ઠામનુ સંવતં ।
દિવિ તે જન્મ પરમમન્તરિક્ષે તવ નાભિઃ પૃથિવ્યામધિ યોનિરિત્ ॥
યુઞ્જાથાં રાસભં યુવમસ્મિન્ યામે વૃષણ્વસૂ ।
અગ્નિં ભરન્તા અસ્મયુમ્ ॥
યોગેયોગે તવસ્તરં વાજેવાજે હવામહે ।
સખાયા ઇન્દ્રમ્ ઊતયે ॥
પ્રતૂર્વન્ન્ એહ્યવક્રામન્નશસ્તી રુદ્રસ્ય ગાણપત્યાન્મયોભૂરેહિ ॥ ઉર્વન્તરિક્ષં વીહિ ॥ સ્વસ્તિગવ્યૂતિરભયાનિ કૃણ્વન્ પૂષ્ણા સયુજા સહ ॥ અગ્નિં પુરીષ્યમઙ્ગિરસ્વદાભર , અગ્નિં પુરીષ્યમઙ્ગિરસ્વદચ્છેમો , અગ્નિં પુરીષ્યમઙ્ગિરસ્વદ્ ભરિષ્યામઃ ॥ અન્વગ્નિઃ ॥
આગત્ય વાજ્યધ્વાનં સર્વા મૃધો વિધૂનુતે ।
અગ્નિં સધસ્થે મહતિ ચક્ષુષા નિચિકીષતિ ॥
આક્રમ્ય વાજિન્ પૃથિવીમગ્નિમિચ્છ રુચા ત્વં ।
ભૂમ્યા વૃત્વાય નો બ્રૂહિ યતઃ ખનેમ તં વયમ્ ॥
દ્યૌસ્તે પૃષ્ઠં પૃથિવી સધસ્થમાત્માનતરિક્ષં સમુદ્રો યોનિઃ ।
વિક્શાય ચક્ષુષા ત્વમભિતિષ્ઠ પૃતન્યતઃ ॥
ઉત્ક્રામ મહતે સૌભગાયાસ્માદાસ્થાનાદ્ દ્રવિણોદા વાજિન્ ।
વયં સ્યામ સુમતૌ પૃથિવ્યા અગ્નિં ખનન્ત ઉપસ્થે અસ્યાઃ ॥
ઉદક્રમીદ્ દ્રવિણોદા વાજ્યર્વાકઃ સુ લોકં સુકૃતં પૃથિવ્યાઃ ।
તતઃ ખનેમ સુપ્રતીકમગ્નિં સ્વો રુહાણા અધિ નાક ઉત્તમે ॥
આ ત્વા જિઘર્મિ મનસા ઘૃતેન પ્રતિક્ષિયન્તં ભુવનાનિ વિશ્વા ।
પૃથું તિરશ્ચા વયસા બૃહન્તં વ્યચિષ્ઠમન્નં રભસં દૃશાનં ॥
આ વિશ્વતઃ પ્રત્યઞ્ચં જિઘર્મ્યરક્ષસા મનસા તજ્જુષસ્વ ।
મર્યશ્રીઃ સ્પૃહયદ્વર્ણો અગ્નિર્નાભિધૃષે તન્વા જર્હૃષાણઃ ॥
પરિ વાજપતિઃ ॥
પરિ ત્વાગ્ને પુરં વયં વિપ્રં સહસ્ય ધીમહિ ।
ધૃષદ્વર્ણં દિવેદિવે હન્તારં ભઙ્ગુરાવતામ્ ॥
ત્વમગ્ને દ્યુભિસ્ત્વમાશુશુક્ષણિસ્ત્વમદ્ભ્યો ત્વમશ્મનસ્પરિ ।
ત્વં વનેભ્યો ત્વમોષધીભ્યો ત્વં નૃણાં નૃપતે જાયસે શુચિઃ ॥
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં પૃથિવ્યાઃ સધસ્થે અગ્નિં પુરીષ્યમઙ્ગિરસ્વત્ ખનામિ, જ્યોતિષ્મન્તં ત્વાગ્ને સુપ્રતીકમજસ્રેણ ભાનુના દીદ્યતં શિવં પ્રજાભ્યોઽહિંસન્તં પૃથિવ્યાઃ સધસ્થે અગ્નિં પુરીષ્યમઙ્ગિરસ્વત્ ખનામઃ ॥
2.7.3 અનુવાકઃ

અપાં પૃષ્ઠમસિ યોનિરગ્નેઃ સમુદ્રમભિતઃ પિન્વમાનં ।
વર્ધમાનો મહ આ ચ પુષ્કરે દિવો માત્રયા વરિણા પ્રથસ્વ ॥
શર્મ ચ સ્થો વર્મ ચ સ્થો અછિદ્રે બહુલે ઉભે ।
વ્યચસ્વતી સંવસેથાં ભર્તમગ્નિં પુરીષ્યમ્ ॥
સંવસેથાં સ્વર્વિદા સમીચી ઉરસા ત્મના ।
અગ્નિં ભરિષ્યન્તી અન્તા રોચમાનં અજસ્રમિત્ ॥
પુરીષ્યોઽસિ વિશ્વભરા , અથર્વા ત્વા પ્રથમો નિરમન્થદગ્ને ॥
ત્વામગ્ને પુષ્કરાદધ્યથર્વા નિરમન્થત ।
મૂર્નોગ્ વિશ્વસ્ય વાઘતઃ ॥
તમુ ત્વા દધ્યઙ્ઙ્ ઋષિઃ પુત્ર ઈધે અથર્વણઃ ।
વૃત્રહણં પુરંદરમ્ ॥
તમુ ત્વા પાથ્યો વૃષા સમીધે દસ્યુહન્તમં ।
ધનંજયં રણેરણે ।
સીદ હોતઃ સ્વ ઉ લોકે ચિકિત્વાન્સાઈંદયા યજ્ઞં સુકૃતસ્ય યોનૌ ।
દેવાવીર્દેવાન્ હવિષા યજાસ્યગ્ને બૃહદ્યજમાને વયો ધાઃ ॥
નિ હોતા હોતૃષદને વિદાનસ્ત્વેષો દીદિવં અસદત્ સુદક્ષઃ ।
અદબ્ધવ્રતપ્રમતિર્વસિષ્ઠઃ સહસ્રંભરઃ શુચિજિહ્વો અગ્નિઃ ॥
સંસીદસ્વ મહં અસિ શોચસ્વ દેવવીતમઃ ।
વિ ધૂમમગ્ને અરુષં મેધ્ય સૃજ પ્રશસ્ત દર્શતં ॥
જનિષ્વ હિ જેન્યો અગ્રે અહ્નાં હિતો હિતેષ્વરુષો વનેષુ ।
દમે દમે સપ્ત રત્ના દધાનોઽગ્નિર્ હોતા નિષસાદ યજીયાન્ ॥
અયમિહ ॥
ઇમં સ્તોમં અર્હતે જાતવેદસે રથમિવ સંમહેમા મનીષયા ।
ભદ્રા હિ નઃ પ્રમતિરસ્ય સંસદ્યગ્ને સખ્યે મા રિષામા વયં તવ ॥
અયં તે ॥
2.7.4 અનુવાકઃ

અપો દેવીરુપસૃજા મધુમતીરયક્ષ્માય પ્રજાભ્યઃ ।
તાસામાસ્થાનાદુજ્જિહતામ્ ઓષધયઃ સુપિપ્પલાઃ ॥
સં તે વાયુર્માતરિશ્વા દધાતૂત્તાનાયા હૃદયં યદ્વિકસ્તં ।
યો દેવાનાં ચરસિ પ્રાણથેન કસ્મૈ દેવ વષડસ્તુ તુભ્યમ્ ॥
સુજાતો જ્યોતિષા સહ શર્મ વરૂથમાસદત્સ્વઃ ।
વાસો અગ્ને વિશ્વરૂપં સંવ્યયસ્વ વિભાવસો ॥
ઉદુ તિષ્ઠ સ્વધ્વર સ્તવાનો દેવ્યા કૃપા ।
દૃશા ચ ભાસા બૃહતા સુશિક્મનાગ્ને યાહિ સુશસ્તિભિઃ ॥
ઊર્ધ્વ ઊ ષુ ણ ઊતયે તિષ્ઠા દેવો ન સવિતા ।
ઊર્ધ્વો વાજસ્ય સનિતા યદઞ્જિભિર્વાઘાદ્ભિર્વિહ્વયામહે ॥
સજાતો ગર્ભો અસિ રોદસ્યોરગ્ને ચારુર્વિભૃતા ઓષધીષુ ।
ચિત્રઃ શિશુષ્પરિ તમાંસ્યક્તઃ પ્ર માતૄભ્યો અધિ કનિક્રદદ્ ગાઃ ॥
સ્થિરો ભવ વીડ્વઙ્ગ આશુર્ભવ વાજ્યર્વન્ ।
પૃથુર્ભવ સુષદસ્ત્વમગ્નેઃ પુરીષ્યવાહનઃ ॥
શિવો ભવ પ્રજાભ્યો માનુષીભ્યસ્ત્વમઙ્ગિરઃ ।
મા દ્યાવાપૃથિવીં હિંસીર્માન્તરિક્ષં મા વનસ્પતીન્ ॥
પ્રૈતુ વાજી કનિક્રદન્નાનદદ્ રાસભઃ પત્વા ।
ભરન્નગ્નિં પુરીષ્યં મા પાદ્યાયુષઃ પુરા ॥
વૃષાગ્નિં વૃષણં ભરન્નપાં ગર્ભં સમુદ્રિયમ્ ।
અગ્ના આયાહિ વીતયે ॥
ઋતં સત્યં ઋતં સત્યં, અગ્નિં પુરીષ્યમઙ્ગિરસ્વદ્ ભરામઃ ॥
2.7.5 અનુવાકઃ

ઓષધયઃ પ્રતિગૃભ્ણીતાગ્નિમેતં શિવમાયન્તમભ્યત્ર યુષ્માન્ ।
વ્યસ્યન્ વિશ્વા અનિરા અમીવા નિષીદન્ નો અપ દુર્મતિં જહિ ॥
ઓષધયઃ પ્રતિમોદધ્વં એનં પુષ્પવતીઃ સુપિપ્પલાઃ ।
અયં વો ગર્ભ ઋત્વિયઃ પ્રત્નં સધસ્થમાસદત્ ॥
વિ પાજસા પૃથુના શોશુચાનો બાધસ્વ રિપૂન્ રક્ષસો અમીવાઃ ।
સુશર્મણો બૃહતઃ શર્મણિ સ્યામગ્નેરહં સુહવસ્ય પ્રણીતૌ ॥
આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવસ્તા ન ઊર્જે દધાતન ।
મહે રણાય ચક્ષસે ॥
યો વઃ શિવતમો રસસ્તસ્ય ભાજયતેહ નઃ ।
ઉશતીરિવ માતરઃ ॥
તસ્મા અરં ગમામ વો યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથ ।
આપો જનયથા ચ નઃ ॥
મિત્રઃ સંસૃજ્યા પૃથિવીં ભૂમિં ચ જ્યોતિષા સ્વઃ ।
સુજાતં જાતવેદસમયક્ષ્માય ત્વા સંસૃજામિ પ્રજાભ્યઃ ॥
રુદ્રાઃ સંસૃજ્યા પૃથિવીં બૃહજ્જ્યોતિઃ સમીધિરે ।
તેષાં ભાનુરજસ્રા ઇચ્ શુક્રો દેવેષુ રોચતે ॥
સંસૃષ્ટાઁ વસુભી રુદ્રૈર્ ધીરૈઃ કર્મણ્યાં મૃદં ।
હસ્તાભ્યાં મૃદ્વીં કૃત્વા સિનીવાલી કૃણોતુ તામ્ ॥
સિનીવાલી સુકપર્દા સુકરીરા સ્વોપશા ।
સા તુભ્યમદિતે મહ્યોખાં દદાતુ હસ્તયોઃ ॥
ઉખાં કૃણોતુ શક્ત્યા બાહુભ્યાં અદિતિર્ ધિયા ।
માતા પુત્રં યથોપસ્થે સાગ્નિં બિભર્તુ ગર્ભા આ ॥
2.7.6 અનુવાકઃ

મખસ્ય શિરોઽસિ, વસવસ્ત્વા કૃણ્વન્તુ ગાયત્રેણ્ છન્દસાઙ્ગિરસ્વદુખે, ધ્રુવાસિ, પૃથિવ્યસિ, ધારયા મયિ પ્રજાં રાયશ્પોષં ગૌપત્યં સુવીર્યં સજાતાનસ્મૈ યજમાનાય,
રુદ્રાસ્ત્વા કૃણ્વન્તુ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસાઙ્ગિરસ્વદુખે, ધ્રુવાસિ , અન્તરિક્ષમસિ, ધારયા મયિ પ્રજાં રાયસ્પોષં ગૌપત્યં સુવીર્યં સજાતાનસ્મૈ યજમાનાય , આદિત્યાસ્ત્વા કૃણ્વન્તુ જાગતેન છન્દસાઙ્ગિરસ્વદુખે, ધ્રુવાસિ, દ્યૌરસિ, ધારયા મયિ પ્રજાં રાયસ્પોષં ગૌપત્યં સુવીર્યં સજાતાનસ્મૈ યજમાનાય, વિશ્વે ત્વા દેવા વૈશ્વાનરાઃ કૃણ્વન્વો આનુષ્ટુભેન છન્દસાઙ્ગિરસ્વદુખે, ધ્રુવાસિ, દિશોઽસિ, ધારયા મયિ પ્રજાં રાયસ્પોષં ગૌપત્યં સુવીર્યં સજાતાનસ્મૈ યજમાનાય , અદિત્યા રાસ્નાસિ , અદિતિસ્તે બિલં ગૃભ્ણાતુ ॥
કૃત્વાય સા મહીમુભખાં મૃન્મયીં યોનિમગ્નયે । તાં પુત્રેભ્યઃ પ્રાયચ્છદદિતિઃ શ્રપયાન્ ઇતિ ॥
વસવસ્ત્વા ધૂપયન્ત્વઙ્ગિરસ્વત્ , રુદ્રાસ્ત્વા ધૂપયન્ત્વઙ્ગિરસ્વત્ , આદિત્યાસ્ત્વા ધૂપયન્ત્વઙ્ગિરસ્વત્ , ઇન્દ્રસ્ત્વા ધૂપયત્વ્ અઙ્ગિરસ્વત્ , વરુણસ્ત્વા ધૂપયત્વ્ અઙ્ગિરસ્વત્ , વિષ્ણુસ્ત્વા ધૂપયત્વ્ અઙ્ગિરસ્વત્ , બૃહસ્પતિષ્ટ્વા ધૂપયત્વ્ અઙ્ગિરસ્વત્ , અદિતિષ્ટ્વા દેવી વિશ્વદેવ્યવતીઃ પૃથિવ્યાઃ સધસ્થે અઙ્ગિરસ્વત્ ખનત્વવટ, દેવાનાં ત્વા પત્નીર્દેવીર્વિશ્વદેવ્યવતીઃ પૃથિવ્યાઃ સધસ્થે અઙ્ગિરસ્વદ્ દધતૂખે, ધિષણા ત્વા દેવી વિશ્વદેવ્યવતી પૃથિવ્યાઃ સધસ્થે અઙ્ગિરસ્વદભીન્દ્ધામુભખે, ગ્નાસ્ત્વા દેવીર્વિશ્વદેવ્યવતીઃ પૃથિવ્યાઃ સધસ્થે અઙ્ગિરસ્વચ્ શ્રપયન્તૂખે, વરુત્રી ત્વા દેવી વિશ્વદેવ્યવતી પૃથિવ્યાઃ સધસ્થે અઙ્ગિરસ્વત્ પચતામ્ ઉખે, જનયસ્ત્વાછિન્નપત્રા દેવીર્વિશ્વદેવ્યવતીઃ પૃથિવ્યાઃ સધસ્થે અઙ્ગિરસ્વત્ પચન્તૂખે ॥
મિત્રસ્ય ચર્ષણીધૃતઃ શ્રવો દેવસ્ય સાનસિ ।
દ્યુમ્નં ચિત્રશ્રવસ્તમં ॥
દેવસ્ત્વા સવિતોદ્વપતુ સુપાણિઃ સ્વઙ્ગુરિઃ ।
સુબાહુરુત શક્ત્યા ॥
ઉત્તિષ્ઠ બૃહતી ભવોર્ધ્વા તિષ્ઠ ધ્રુવા ત્વં ।
અવ્યથમાના પૃથિવ્યાશા દિશા આપૃણ ॥
મિત્રૈતાં ત ઉખાં પરિદદામ્યભિત્ત્યૈ , એષા મા ભેદિ ॥
વસવસ્ત્વાછૃન્દન્તુ ગાયત્રેણ છન્દસાઙ્ગિરસ્વદુખે, રુદ્રાસ્ત્વાછૃન્દન્તુ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસાઙ્ગિરસ્વદુખે , આદિત્યાસ્ત્વાછૃન્દન્તુ જાગતેન છન્દસાઙ્ગિરસ્વદુખે, વિશ્વે ત્વા દેવા વૈશ્વાનરા આછૃન્દન્વ્સા આનુષ્ટુભેન છન્દસાઙ્ગિરસ્વદુખે ॥
2.7.7 અનુવાકઃ

આકૂતમગ્નિં પ્રયુજં સ્વાહા, મનો મેધામગ્નિં પ્રયુજં સ્વાહા, ચિત્તં વિજ્ઞાતમગ્નિં પ્રયુજં સ્વાહા, વાચો વિધૃતમગ્નિં પ્રયુજં સ્વાહા, પ્રજાપતયે મનવે સ્વાહા , અગ્નયે વૈશ્વાનરાય સ્વાહા ॥
વિશ્વો દેવસ્ય નેતુર્મર્તો વુરીત સખ્યમ્ ।
વિશ્વો રાય ઇષુધ્યતિ દ્યુમ્નં વૃણીત પુષ્યસે ॥ સ્વાહા ॥
મા સુ ભિત્થા મા સુ રિષો દૃંહસ્વ વીરયસ્વ સુ ।
અમ્બ ધૃષ્ણુ વીરયસ્વાગ્નિશ્ચેદં કરિષ્યથઃ ॥
દૃંહસ્વ દેવિ પૃથિવિ સ્વસ્તયે આસુરી માયા સ્વધયા કૃતાસિ ।
જુષ્ટં દેવેભ્ય ઇદમસ્તુ હવ્યમરિષ્ટા ત્વં ઉદિહિ યજ્ઞે અસ્મિન્ ॥
દ્વ્7ન્નઃ સર્પિરાસુતિઃ પ્રત્નો હોતા વરેણ્યઃ ।
સહસસ્પુત્રો અદ્ભુતઃ ॥
પરસ્યા અધિ સંવતોઽવરં અભ્યાતર ।
યત્રાહમસ્મિ તં અવ ॥
પરમસ્યાઃ પરાવતો રોહિદશ્વ ઇહાગહિ ।
પુરીષ્યઃ પુરુપ્રિયો અગ્ને ત્વં તરા મૃધઃ ॥
યદગ્ને યાનિ કાનિ ચા તે દારૂણિ દધ્મસિ ।
સર્વં તદસ્તુ તે ઘૃતં તજ્જુષસ્વ યવિષ્ઠ્ય ॥
યદત્ત્ય્ ઉપજિહ્વિકા યદ્વમ્રો અતિસર્પતિ ।
સર્વં તદસ્તુ તે ઘૃતં તજ્જુષસ્વ યવિષ્ઠ્ય ॥
રાત્રીઁ રાત્રીમપ્રયાવં ભરન્તોઽશ્વાયેવ તિષ્ઠતે ઘાસમસ્મૈ ।
રાયસ્પોષેણ સમિષા મદન્તોઽગ્ને મા તે પ્રતિવેશા રિષામ ॥
નાભા પૃથિવ્યાઃ સમિધાનો અગ્નિં રાયસ્પોષાય બૃહતે હવામહે ।
ઇરંમદં બૃહદુક્થં યજત્રં જેતારં અગ્નિં પૃતનાસુ સાસહિમ્ ॥
યાઃ સેના અભીત્વરીરાવ્યાધિનીરુગણા ઉત ।
યે સ્તેના યે ચ તસ્કરાસ્તાંસ્તે અગ્ને અપિદધામ્યાસ્યે ॥
યે જનેષુ મલિમ્લવઃ સ્તેનાસસ્તસ્કરા વને ।
યે કક્ષેષ્વઘાયવસ્તાંસ્તે દધામિ જમ્ભયોઃ ॥
દંષ્ટ્રાભ્યાં મલિમ્લૂનગ્ને જંભાભ્યાં તસ્કરં ઉત ।
હનુભ્યાં સ્તેનાન્ ભગવસ્તાંસ્ત્વં ખાદ સુખાદિતં ॥
યો અસ્મભ્યમરાતીયાદ્યશ્ચ નો દ્વેષતે જનઃ ।
નિન્દાદ્ યો અસ્માન્ દિપ્સાચ્ચ સર્વાંસ્તાન્ મૃસ્મૃસા કુરુ ॥
ઉદેષાં બાહૂનતિરં ઉદ્વર્ચો અથો બલં સ્
ક્ષિણોમિ બ્રહ્મણામિત્રાનુન્નયામિ સ્વં અહં ॥
સંશિતં મે બ્રહ્મ સંશિતં વીર્યં બલં । ન
સંશિતં ક્ષત્રં મે જિષ્ણુ યસ્યાહમસ્મિ પુરોહિતઃ ॥
બ્રહ્મ ક્ષત્રં સયુજા ન વ્યથેતે બ્રહ્માહ ક્ષત્રં જિન્વતિ ક્ષત્રિયસ્ય ।
ક્ષત્રં બ્રહ્મ જિન્વતિ બ્રાહ્મણસ્ય યત્ સમીચી કૃણુતો વીર્યાણિ ॥
2.7.8 અનુવાકઃ

દૃશાનો રુક્મ ઉરુયા વિભાતિ દુર્મર્ષમ્ આયુઃ શ્રિયે રુચાનઃ ।
અગ્નિરજરોઽભવત્સહોભિર્યદેનં દ્યૌર્ અજનયત્ સુરેતાઃ ॥
નક્તોષાસા સમનસા વિરૂપે ધાપયેતે શિશુમેકં સમીચી ।
દ્યાવાક્ષામા રુક્મો અન્તર્વિભાતિ દેવા અગ્નિં ધારયન્ દ્રવિણોદાઃ ॥
વિશ્વા રૂપાણિ પ્રતિમુઞ્ચતે કવિઃ પ્રાસાવીદ્ ભદ્રં દ્વિપદે ચતુષ્પદે ।
વિ નાકમક્શત્સવિતા વરેણ્યોઽનુ પ્રયાણં ઉષસો વિરાજતિ ॥
સુપર્ણોઽસિ ગરુત્માન્ , ત્રિવૃત્તે શિરો, ગાયત્રં ચક્ષુ , ર્બૃહદ્રથન્તરે પક્ષૌ, સ્તોમ આત્મા, છન્દાંસ્યઙ્ગાનિ, યજૂંષિ નામ સામ તે તનૂ, ર્વામદેવ્યં , યજ્ઞાયજ્ઞિયં પુચ્છમ્ , ધિષ્ણ્યાઃ શફાઃ ॥
સુપર્ણોઽસિ ગરુત્માન્ , દિવં ગચ્છ, સ્વઃ પત ॥ વિષ્ણોઃ ક્રમોઽસિ સપત્નહા, ગાયત્રં છન્દા આરોહ, પૃથિવીમનુવિક્રમસ્વ, વિષ્ણોઃ ક્રમોઽસ્યભિમાતિહા, ત્રૈષ્ટુભં છન્દા આરોહ , અન્તરિક્ષમનુવિક્રમસ્વ, વિષ્ણોઃ ક્રમોઽસ્યરાતીયતો હન્તા, જાગતં છન્દા આરોહ, દિવમનુવિક્રમસ્વ, વિષ્ણોઃ ક્રમોઽસિ શત્રૂયતો હન્તા , આનુષ્ટુભં છન્દા આરોહ, દિશોઽનુવિક્રમસ્વ ॥
અક્રન્દદગ્નિઃ સ્તનયન્નિવ દ્યૌઃ ક્ષમા રેરિહદ્વીરુધઃ સમઞ્જન્ ।
સદ્યો જજ્ઞાનો વિ હીમિદ્ધો અક્શદા રોદસી ભાનુના ભાત્યન્તઃ ॥
અગ્નેઽભ્યાવર્તિન્ , અગ્ને અઙ્ગિરઃ, પુનર્ ઊર્જા, સહ રય્યા ॥
આ ત્વાહાર્ષમન્તરભૂર્ધ્રુવસ્તિષ્ઠાવિચાચલત્ ।
વિશસ્ત્વા સર્વા વાન્છન્ત્વસ્મે રાષ્ટ્રાણિ ધારય ॥
ઉદુત્તમં વરુણ પાશમસ્મત્ ॥
અગ્રે બૃહન્નુષસાં ઊર્ધ્વો અસ્થાન્ નિર્જગન્વાન્ તમસો જ્યોતિષાગાત્ ।
અગ્નિર્ભાનુના રુશતા સ્વઙ્ગા આ જાતો વિશ્વા સદ્માનિ અપ્રાઃ ॥
હંસઃ શુચિષત્ ॥
સીદ ત્વં માતુરસ્યા ઉપસ્થે વિશ્વાનિ અગ્ને વયુનાનિ વિદ્વાન્ ।
મૈનામર્ચિષા મા તપસાભિશોચીરન્તરસ્યાં શુક્રજ્યોતિર્ વિભાહિ ॥
અન્તરગ્ને રુચા ત્વમુખાયાં સદને સ્વે ।
તસ્યૈ ત્વં હરસા તપન્ જાતવેદઃ શિવો ભવ ॥
શિવો ભૂત્વા મહ્યમ્ અગ્ને અથા સીદ શિવસ્ત્વં ।
શિવાઃ કૃત્વા દિશઃ સર્વાઃ સ્વં યોનિમિહાસદઃ ॥
2.7.9 અનુવાકઃ

દિવસ્પરિ પ્રથમં જજ્ઞે અગ્નિરસ્મદ્ દ્વિતીયં પરિ જાતવેદાઃ ।
તૃતીયમપ્સુ નૃમણા અજસ્રમ્ ઇન્ધાન એનં જનતે સ્વાધીઃ ॥
વિદ્મા તે અગ્ને ત્રેધા ત્રયાણિ વિદ્મા તે સદ્મ વિભૃતં પુરુત્રા ।
વિદ્મા તે નામ પરમં ગુહા યદ્વિદ્મા તં ઉત્સં યત આબભૂથ ॥
સમુદ્રે ત્વા નૃમણા અપ્સ્વન્તર્નૃચક્ષા ઈધે દિવો અગ્ના ઊધન્ ।
તૃતીયે ત્વા રજસિ તસ્થિવાંસં ઋતસ્ય યોનૌ મહિષા અગૃભ્ણન્ ॥
શ્રીણાં ઉદારો ધરુણો રયીણાં મનીષાણાં પ્રાર્પણઃ સોમગોપાઃ ।
વસુઃ સૂનુઃ સહસો અપ્સુ રાજા વિભાત્યગ્ર ઉષસાં ઇધાનઃ ॥
ઉશિક્ પાવકો અરતિઃ સુમેધા મર્ત્યેષ્વગ્નિરમૃતો નિધાયિ ।
ઇયર્તિ ધૂમં અરુષો ભરિભ્રદુચ્ શુક્રેણ શોચિષા દ્યાં ઇનક્ષન્ ॥
અક્રન્દદગ્નિઃ ॥
વિશ્વસ્ય જજ્ઞે ભુવનસ્ય રાજા રોદસી અપૃણાજ્જાયમાનઃ ।
વીડું ચિદદ્રિમભિનત્ પરાયન્ જના યદગ્નિમયજન્ત પઞ્ચ ॥
નક્તોષાસા ॥
યસ્તે અદ્ય કૃણવદ્ ભદ્રશોચેઽપૂપં દેવ ઘૃતવન્તમગ્ને ।
પ્ર તં નય પ્રતરં વસ્યો અછાભિ દ્યુમ્નં દેવહિતં યવિષ્ઠ્ય॥
આ તં ભજ સૌશ્રવસેષ્વગ્ન ઉક્થ ઉક્થા આભજ શસ્યમાને ।
પ્રિયઃ સૂર્યે પ્રિયો અગ્ના ભવાત્યુજ્જાતેન ભિનદદુજ્જનિત્વૈઃ ॥
ત્વામગ્ને યજમાના અનુ દ્યૂન્ દૂતં કૃણ્વાના અયજન્ત હવ્યૈઃ ।
ત્વયા સહ દ્રવિણં ઇછમાના વ્રજં ગોમન્તમ્ ઉશિજો વિવવ્રુઃ ॥
અસ્તાવ્યગ્નિર્ નૃણાં સુશેવો વૈશ્વાનર ઋષિભિઃ સોમગોપાઃ ।
અદ્વેષ્યે દ્યાવાપૃથિવી હુવે દેવા ધત્ત રયિમસ્મે સુવીરં ॥
2.7.10 અનુવાકઃ

ઉદુ ત્વા વિશ્વે દેવા અગ્ને ભરન્તુ ચિત્તિભિઃ ।
સ નો ભવ શિવસ્ત્વં સુપ્રતીકો વિભાવસુઃ ॥
પ્રેદગ્ને જ્યોતિષ્માન્ યાહિ શિવેભિરર્ચિભિષ્ટ્વં ।
બૃહદ્ભિર્ભાનુભિર્ ભાસન્મા હિંસીસ્તન્વા પ્રજાઃ ॥
અક્રન્દદગ્નિઃ ॥
સમિધાગ્નિં દુવસ્યત ઘૃતૈર્ બોધયતાતિથિમ્ ।
આસ્મિન્ હવ્યા જુહોતન ॥
પ્ર પ્રાયમગ્નિર્ભરતસ્ય શૃણ્વે વિ યત્ સૂર્યો ન રોચતે બૃહદ્ ભાઃ ।
અભિ યઃ પૂરું પૃતનાસુ તસ્થૌ દીદાય દૈવ્યો અતિથિઃ શિવો નઃ ॥
આપો દેવીઃ પ્રતિગૃભ્ણીત ભસ્મૈતત્ સ્યોને કૃણુધ્વં સુરભા ઉ લોકે ।
તસ્મૈ નમન્તાં જનયઃ સનીડા માતેવ પુત્રં બિભૃતા સ્વેનત્ ॥
અપ્સ્વગ્ને સધિષ્ટવ સૌષધીરનુરુધ્યસે ।
ગર્ભઃ સંજાયસે પુનઃ ॥
ગર્ભોઽસ્યોષધીનાં ગર્ભો વનસ્પતીનાં ।
ગર્ભો વિશ્વસ્ય ભૂતસ્યાગ્ને ગર્ભો અપામસિ ॥
પ્રસદ્ય ભસ્મના યોનિમપશ્ચ પૃથિવીમગ્ને ।
સંગત્ય માતૄભિષ્ટ્વં જ્યોતિષ્માન્ પુનરાસદઃ ॥
પુનરાસદ્ય સદનં અપશ્ચ પૃથિવીમગ્ને ।
શેષે માતુર્ યથોપસ્થે અન્તરસ્યાં શિવતમઃ ॥
પુનર્ ઊર્જા, સહ રય્યા ॥
બોધા મે અસ્ય વચસો યવિષ્ઠ મંહિષ્ઠસ્ય પ્રભૃતસ્ય સ્વધાવઃ ।
નિન્દતિ ત્વો અનુ ત્વો વવન્દ વન્દારું તે તન્વં વન્દે અગ્ને ॥
સ બોધિ સૂરિર્મઘવા વસુદાવા વસુપતિઃ ।
યુયોધ્યસ્મદ્દ્વેષાંસિ યાનિ કાનિ ચ ચકૃમ ॥
2.7.11 અનુવાકઃ

અપેત વીત વિ ચ સર્પતાતો યેઽત્ર સ્થ પુરાણા યે ચ નૂતનાઃ ।
અદાદિદં યમોઽવસાનં પૃથિવ્યા અક્રન્નિમં પિતરો લોકમસ્મૈ ॥
અગ્નેર્ભસ્માસિ , અગ્નેઃ પુરીષમસિ, સંજ્ઞાનં અસિ કામધરણં , મયિ તે કામધરણં ભૂયાત્ ॥
અયં સો અગ્નિર્યસ્મિન્ત્ સોમમિન્દ્રઃ સુતં દધે જઠરે વાવશાનઃ ।
સહસ્રિયં વાજમત્યં ન સપ્તિં સસવાન્ત્સંસ્તૂયસે જાતવેદઃ ॥
અગ્ને દિવો અર્ણમછા જિગાસ્યછા દેવં ઊચિષે ધિષ્યાવે યે ।
યાઃ પરસ્તાદ્ રોચનાઃ સૂર્યસ્ય યાશ્ચાવસ્તાદુપતિષ્ઠન્તા આપઃ ॥
અગ્ને યત્તે દિવિ વર્ચઃ પૃથિવ્યાં યત્ પર્વતેષ્વ્ ઓષધીષ્વપ્સુ ।
યેનાન્તરિક્ષમ્ ઉર્વાતતન્થ ત્વેષઃ સ ભાનુરર્ણવો નૃચક્ષઃ ॥
પુરીષ્યાસો અગ્નયઃ પ્રવણેન સજોષસઃ ।
જુષન્તાં હવ્યમાહુતમનમીવા ઇષો મહીઃ ॥
ઇડામગ્ને પુરુદંસં સનિં ગોઃ શશ્વત્તમં હવમાનાય સાધ ।
સ્યાન્ નઃ સૂનુસ્તનયો વિજાવાગ્ને સા તે સુમતિર્ ભૂત્વસ્મે ॥
અયં તે ॥ ચિદસિ, તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ, પરિચિદસિ, તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ, ચિતઃ સ્થ, પરિચિતઃ સ્થ , ઊર્ધ્વશ્રિતઃ શ્રયધ્વં ॥
સમિતં સંકલ્પેથાં સંપ્રિયૌ રોચિષ્ણૂ સુમનસ્યમાનૌ ।
ઇષં ઊર્જમભિ સંવસાનૌ ॥
સં વાં મનાંસિ સં વ્રતા સમુ ચિત્તાનિ આકરં ।
અગ્ને પુરીષ્યાધિપા ભવ ત્વં ના ઇષં ઊર્જં યજમાનાય ધેહિ ॥
ત્વમગ્ને પુરીષ્યો રયિમાન્ પુષ્ટિમં અસિ ।
શિવાઃ કૃત્વા દિશઃ સર્વાઃ સ્વં યોનિમિહાસદઃ ॥
ભવતં નઃ ॥
માતેવ પુત્રં પૃથિવી પુરીષ્યમગ્નિં સ્વે યોના અભારુખા ।
તાં વિશ્વૈર્દેવૈર્ ઋતુભિઃ સંવિદાનઃ પ્રજાપતિર્ વિશ્વકર્મા વિમુઞ્ચતુ ॥
2.7.12 અનુવાકઃ

અસુન્વન્તમયજમાનમિચ્છ સ્તેનસ્યેત્યામન્વિહિ તસ્કરસ્ય ।
અન્યમસ્મદિચ્છ સા ત ઇત્યા નમો દેવિ નિરૃતે તુભ્યમસ્તુ ॥
નમઃ સુ તે નિરૃતે તિગ્મતેજોઽયસ્મયં વિચૃતા બન્ધમેતં ।
યમેન ત્વં યમ્યા સંવિદાનોત્તમે નાકે અધિ રોહયૈનં ॥
યદદ્ય તે ॥
યં તે દેવી નિરૃતિરાબબન્ધ પાશં ગ્રીવાસ્વ્ અવિચર્ત્યમ્ ।
તં તે વિષ્યામ્યાયુષો નુ મધ્યેઽથા જીવઃ પિતુમદ્ધિ પ્રમુક્તઃ ॥
યદસ્ય પારે રજસો મહશ્ચિત્રં જ્યોતિર્ અજાયત ।
તન્ નઃ પર્ષદતિ દ્વિષોઽગ્ને વૈશ્વાનર ॥
સ્વાહા, ભૂત્યૈ નમઃ ॥
નિવેશનઃ સંગમનો વસૂનાં વિશ્વા રૂપાણ્યભિચષ્ટે શચીભિઃ ।
દેવ ઇવ સવિતા સત્યધર્મેન્દ્રો ન તસ્થૌ સમરે પથીનાં ॥
યેન દેવા જ્યોતિષોર્ધ્વા ઉદાયન્ યેનાદિત્યા વસવો યેન રુદ્રાઃ ।
યેનાઙ્ગિરસો મહિમાનં આનશુસ્તેન યન્તુ યજમાનાઃ સ્વસ્તિ ॥
પૂષા યુનક્તુ સવિતા યુનક્તુ બૃહસ્પતિર્ વો યુનક્તુ ।
અગ્નેસ્તેજસા સૂર્યસ્ય વર્ચસા ॥
સીરા યુઞ્જન્તિ કવયો યુગા વિ તન્વતે પૃથક્ ।
ધીરા દેવેષુ સુમ્નયા ॥
યુનક્ત સીરા વિ યુગા તનોત કૃતે યોનૌ વપતેહ બીજં ।
ગિરા ચ શ્રુષ્ટિઃ સભરા અસન્ નો નેદીયા ઇત્ સૃણ્યઃ પક્વમાયત્ ॥
લાઙ્ગલં પવીરવં સુશેવં સોમપિત્સરુ ।
ઉદિદ્વપતુ ગામવિં પ્રસ્થાવદ્રથવાહનં પ્રફર્યં પ ચ પીવરીમ્ ॥
શુનં સુફાલા વિતુદન્તુ ભૂમિં શુનં કીનાશો અભ્યેતુ વાહૈઃ ।
શુનાસીરા હવિષા તોશમાના સુપિપ્પલા ઓષધીઃ કર્તનાસ્મે ॥
શુનં નરો લાઙ્ગલેનાનડુદ્ભિર્ભગઃ ફાલૈઃ સીરપતિર્મરુદ્ભિઃ ।
પર્જન્યો બીજં ઈરયાનો ધિનોતુ શુનાસીરા કૃણુતં ધાન્યં નઃ ॥
શુનાસીરા પ્રકૃષતં કૃણુતં ધાન્યં બહુ ।
ભૂમિરિયમ્ ઋત્વિયવતી તાં ફાલા ઉપજિઘ્નતુ ॥
ઘૃતેન સીતા મધુના સમજ્યતાં વિશ્વૈર્દેવૈરનુમતા મરુદ્ભિઃ ।
ઊર્જો ભાગં મધુમત્ પિન્વમાનાસ્માન્સીર્તે પયસાભ્યાવવૃત્સ્વ ॥
ઉદ્ યોજનં અન્તર્યામમીષાં ખૃગલ્યં શવં ।
અષ્ટ્રાં તાડં પ્રતીનાહા ઉભે મણ્ડૂક્યૌ યુજે ॥
ઉદસ્થાદ્ગોજિદશ્વજિદ્ધિરણ્યજિત્ સૂનૃતયા પરીવૃતઃ ।
એકચક્રેણ સવિતા રથેનોર્જો ભાગં પૃથિવ્યા યાત્યાપૃણન્ ॥
ઇમામિન્દ્ર હસ્તચ્યુતિં સચ્યુતિં જઘનચ્યુતિમ્ ।
સસૂતિમ્ ઇન્દ્ર સગ્ધિતિમ્ ઊર્જં સપીતિમ્ ઉત્કૃષે ॥
ઉષ્ટારયોઃ પીલ્વયોરથો આબન્ધનીયયોઃ ।
સર્વેષાં વિદ્મ વો નામ વાહાઃ કીલાલપેશસઃ ॥
વિમુચ્યધ્વં અઘ્ન્યા દેવયાના અતારિષ્ટ તમસસ્પારમસ્ય ।
જ્યોતિરાપામ ॥
2.7.13 અનુવાકઃ

યા ઓષધયઃ પ્રથમજા દેવેભ્યો ત્રિયુગં પુરા ।
મન્વે નુ બભ્રૂણામહં શતં ધામાનિ સપ્ત ચ ॥
શતં વો અમ્બ ધામાનિ સહસ્રમુત વો રુહઃ ।
અથા શતક્રતો યૂયમિમં મે અગદં કૃત ॥
પુષ્પવતીઃ પ્રસૂવરીઃ ફલિનીરફલા ઉત ।
અશ્વા ઇવ સજિત્વરીર્ વીરુધઃ પારયિષ્ણવઃ ॥
ઓષધીરિતિ માતરસ્તદ્વો દેવીરુપબ્રુવે ।
રપાંસિ વિઘ્નતીરિત રપશ્ચાતયમાનાઃ ॥
અશ્વત્થે વો નિવેશનં પર્ણે વો વસતિઃ કૃતા ।
ગોભાજા ઇત્ કિલાસથ યત્સનવાથ પૂરુષં ॥
યદોષધયઃ સંગચ્છન્તે રાજાનઃ સમિતા ઇવ ।
વિપ્રઃ સ ઉચ્યતે કવી રક્ષોહામીવચાતનઃ ॥
નિષ્કૃતિર્નામ વો માતાથા ત્વમસિ સંકૃતિઃ ।
સરાઃ પતત્રિણીઃ સ્થન યદામયતિ નિષ્કૃત ॥
અશ્વાવતીં સોમવતીમ્ ઊર્જયન્તીમ્ ઉદોજસં ।
આયુક્ષિ સર્વા ઓષધીરસ્મા અરિષ્ટતાતયે ॥
યદિમા વાજયન્નહમોષધીર્હસ્ત આદધે ।
આત્મા યક્ષ્મસ્ય નશ્યતિ પુરા જીવગૃભો યથા ॥
ઉચ્ શુષ્મા ઓષધીનાં ગાવો ગોષ્ઠાદિવેરતે ।
ધનં સનિષ્યન્તીનામાત્માનં તવ પૂરુષ ॥
અતિ વિશ્વાઃ પરિષ્ઠાઃ સ્તેન ઇવ વ્રજમક્રમુઃ ॥
ઓષધયઃ પ્રાચુચ્યવુર્યત્ કિંચ તન્વો રપઃ ॥
યાસ્ત આવિવિશુરાત્માનં યા આતસ્થુઃ પરુઃ પરુઃ ।
તાસ્તે યક્ષ્મં વિબાધન્તામ્ ઉગ્રો મધ્યમશીરિવ ॥
સાકં યક્ષ્મ પ્રપત ચાષેણ કિકિદીવ્યા ।
સાકં વાતસ્ય ધ્રાજ્યા સાકં નશ્ય નિહાકયા ॥
અન્યા વો અન્યામવત્વ્ અન્યાન્યસ્યા ઉપાવત ।
તાઃ સર્વાઃ સંવિદાના ઓષધયઃ પ્રાવત વાચં મે ॥
યાઃ ફલિનીર્ યા અફલા અકોશા યાશ્ચ કોશિનીઃ ।
બૃહસ્પતિપ્રસૂતાસ્તા નો મુઞ્ચન્ત્વંહસઃ ॥
અવપતન્તીરવદન્ દિવ ઓષધયસ્પરિ ।
યં જીવમશ્નવામહે ન સ રિષ્યાતિ પૂરુષઃ ॥
દિવં બ્રૂમો નક્ષત્રાણિ ભૂમિં યક્ષાણિ પર્વતાન્ ।
સમુદ્રાન્ નદ્યો વેશન્તાંસ્તે નો મુઞ્ચન્ત્વંહસઃ ॥
બ્રૂમો રાજાનં વરુણં ધાતારં ઉત પૂષણં ।
ત્વષ્ટારં અગ્રીયં બ્રૂમસ્તે નો મુઞ્ચન્ત્વંહસઃ ॥
2.7.14 અનુવાકઃ

મા નો હિંસીજ્જનિતા યઃ પૃથિવ્યા યો દિવં સત્યધર્મા વ્યાનટ્ ।
યશ્ચાપશ્ચન્દ્રાઃ પ્રથમો જજાન કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ ॥
અભ્યાવર્તસ્વ પૃથિવિ યજ્ઞેન પયસા સહ ।
વપાં તે અગ્નિરિષિતો અરોહત્ ॥
અગ્ને યચ્ શુક્રં યચ્ચન્દ્રં યત્ પૂતં યચ્ચ યજ્ઞિયમ્ ।
તદ્દેવેભ્યો ભરામસિ ॥
ઇષં ઊર્જમહમિત આદિ ઘૃતસ્ય ધારાં મહિષસ્ય યોનિમ્ ।
આ નો ગોષુ વિશત્વૌષધીષુ જહામિ સેદિમનિરામમીવાં ॥
કામં કામદુઘે ધુક્ષ્વ પ્રજાભ્યા ઓષધીભ્યઃ ।
ઇન્દ્રાયાગ્નયે પૂષ્ણે મિત્રાય વરુણાય ચ ॥
અગ્ને તવ શ્રવો વયો મહિ ભ્રાજન્ત્યર્ચયો વિભાવસો ।
બૃહદ્ભાનો શવસા વાજમુક્થ્યં દધાસિ દાશુષે કવે ॥
પાવકવર્ચાઃ શુક્રવર્ચા અનૂનવર્ચા ઉદિયર્ષિ ભાનુના ।
પુત્રો માતરા વિચરન્નુપાવસ્યોભે પૃણાસિ રોદસી ॥
ઇરજ્યન્નગ્ને પ્રથયસ્વ જન્તુભિરસ્મે રાયો અમર્ત્ય ।
સ દર્શતસ્ય વપુષો વિરાજસિ પૃણક્ષિ સાનસિં રયિમ્ ॥
ઊર્જો નપાજ્જાતવેદઃ સુશસ્તિભિર્મન્દસ્વ ધીતિભિર્ હિતઃ ।
ત્વ એષઃ સંદધુર્ભૂરિવર્પસશ્ચિત્રોતયો વામજાતાઃ ॥
ઋતાવાનં મહિષં વિશ્વદર્શતમગ્નિં સુમ્નાય દધિરે પુરો જનાઃ ।
શ્રુત્કર્ણં સપ્રથસ્તમં ત્વા ગિરા દૈવં માનુષા યુજા ॥
ઇષ્કર્તારં અધ્વરસ્ય પ્રચેતસં ક્ષયન્તં રાધસો મહઃ ।
રાતિં વામસ્ય સુભગાં મહીમિષં દધાસિ સાનસિં ક્રતુમ્ ॥
આપ્યાયસ્વ સમેતુ તે વિશ્વતઃ સોમ વૃષ્ણ્યમ્ ।
ભવા વાજસ્ય સંગથે ॥
સં તે પયાંસિ સમુ યન્તુ વાજાઃ સં વૃષ્યા નિ અભિમાતિષાહઃ ।
આપ્યાયમાનો અમૃતાય સોમ દિવિ શ્રવાંસ્યુત્તમાનિ ધિષ્વ ॥
2.7.15 અનુવાકઃ

બ્રહ્મ જજ્ઞાનં પ્રથમં પુરસ્તાદ્વિ સીમતઃ સુરુચો વેન આવઃ ।
સ બુધ્ન્યા ઉપમા અસ્ય વિષ્ઠાઃ સતશ્ચ યોનિમસતશ્ચ વિવઃ ॥
હિરણ્યગર્ભઃ સમવર્તતાગ્રે ભૂતસ્ય જાતઃ પતિરેક આસીત્ ।
સ દાધાર પૃથિવીં દ્યાં ઉતેમાં કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ ॥
અદ્ભ્યઃ સંભૃતઃ પૃથિવ્યા રસાચ્ચ વિશ્વકર્મણઃ સમવર્તતાધિ ।
તસ્ય ત્વષ્ટા વિદધદ્ રૂપં એતિ તત્ પુરુષસ્ય દેવમાજાનં અગ્રે ॥
દ્રપ્સશ્ચસ્કન્દ ॥
નમો અસ્તુ સર્પેભ્યો યે કે ચ પૃથિવીમનુ ।
યે અન્તરિક્ષે યે દિવિ તેભ્યઃ સર્પેભ્યો નમઃ ॥
ય ઇષવો યાતુધાનાનાં યે વનસ્પતીનાં ।
યેઽવટેષુ શેરતે તેભ્યઃ સર્પેભ્યો નમઃ ॥
યે અમી રોચને દિવો યે વા સૂર્યસ્ય રશ્મિષુ ।
યે અપ્સુ ષદાંસિ ચક્રિરે તેભ્યઃ સર્પેભ્યો નમઃ ॥
કૃણુષ્વ પાજઃ પ્રસિતિં ન પૃથ્વીં યાહિ રાજેવામવં ઇભેન ।
તૃષ્વીમનુ પ્રસિતિં દ્રૂણાનોઽસ્તાસિ વિધ્ય રક્ષસસ્તપિષ્ઠૈઃ ॥
તવ ભ્રમાસ આશુયા પતન્ત્યનુસ્પૃશ ધૃષતા શોશુચાનઃ ।
તપોભિરગ્ને જુહ્વા પતઙ્ગાનસંદિતો વિસૃજ વિષ્વગ્ ઉલ્કાઃ ॥
પ્રતિ સ્પશો વિસૃજા તૂર્ણિતમો ભવા પાયુર્વિશો અસ્યા અદબ્ધઃ ।
યો નો દૂરે અઘશઁસો યો અન્ત્યગ્ને માકિસ્તે વ્યથિરાદધર્ષીત્ ॥
ઉદગ્ને તિષ્ઠ પ્રત્યાતનુષ્વ નિ અમિત્રં ઓષતાત્ તિગ્મહેતે ।
યો નો અરાતિં સમિધાન ચક્રે નીચા તં ધક્ષ્યતસં ન શુષ્કમ્ ॥
ઊર્ધ્વો ભવ પ્રતિવિધ્યાધ્યસ્મદાવિઃ કૃણુષ્વ દૈવ્યાનિ અગ્ને ।
અવ સ્થિરા તનુહિ યાતુજૂનાં જામિમજામિં પ્રમૃણીહિ શત્રૂન્ ॥
અયમગ્નિઃ સહસ્રિણો વાજસ્ય શતિનસ્પતિઃ ।
મૂર્ધા કવી રયીણાં ॥
અગ્નેષ્ટ્વા તેજસા સાદયામિ, તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ ॥
ભુવો યજ્ઞસ્ય રજસશ્ચ નેતા યત્રા નિયુદ્ભિઃ સચસે શિવાભિઃ ।
દિવિ મૂર્ધાનં દધિષે સ્વર્ષાં જિહ્વામગ્ને ચકૃષે હવ્યવાહં ॥
ઇન્દ્રસ્ય ત્વૌજસા સાદયામિ, તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ, ધ્રુવાસિ ધરુણા , અસ્તૃતા વિશ્વકર્મણા સુધૃતા, મા ત્વા સમુદ્ર ઉદ્વધીન્મા સુપર્ણો ,
અવ્યથમાના પૃથિવીં દૃંહ, તેજોઽસિ, તેજો મે યચ્છ, પૃથિવીં યચ્છ, પૃથિવીં દૃંહ, પૃથિવીં મા હિંસીઃ, પૃથિવ્યા મા પાહિ, જ્યોતિરસિ, જ્યોતિર્ મે યચ્છ ,
અન્તરિક્ષં યચ્છ , અન્તરિક્ષં દૃંહ , અન્તરિક્ષં મા હિંસીઃ , અન્તરિક્ષાન્મા પાહિ, સ્વરસિ, સ્વર્મે યચ્છ, દિવં યચ્છ, દિવં દૃંહ, દિવં મા હિંસીઃ , દિવો મા પાહિ ॥
યાસ્તે અગ્ન આર્દ્રા યોનયો યાઃ કુલાયિનીર્ યે તે અગ્ના ઇન્દવો યા ઉ નાભયઃ ।
તાભિષ્ટ્વં ઉભયીભિઃ સંવિદાનઃ પ્રજાનંસ્તન્વેહ નિષીદ ॥
કાણ્ડાત્કાણ્ડાત્ પ્રરોહન્તી પરુષઃ પરુષસ્પરિ ।
એવા નો દૂર્વે પ્રતનુ સહસ્રેણ શતેન ચ ॥
યા શતેન પ્રતનોષિ સહસ્રેણ વિરોહસિ ।
તસ્યૈ તે દેવીષ્ટકે વિધેમ હવિષા વયમ્ ॥
2.7.16 અનુવાકઃ

યાસ્તે અગ્ને સૂર્યે રુચો દિવમાતન્વન્તિ રશ્મિભિઃ ।
તાભિર્ નો અદ્ય સર્વાભી રુચે જનાય નસ્કૃધિ ॥
યા વો દેવાઃ સૂર્યે રુચો ગોષ્વશ્વેષુ યા રુચઃ ।
ઇન્દ્રાગ્ની તાભિઃ સર્વાભી રુચં નો ધેહિ બૃહસ્પતે ॥
વિરાડ્ જ્યોતિરધારયત્ , સ્વરાડ્ જ્યોતિરધારયત્ , સમ્રાડ્ જ્યોતિરધારયત્ , ભૂરસિ ભુવનસ્ય રેતા ઇષ્ટકા સ્વર્ગો લોકો , મનસા ત્વાન્વારોહામિ , અગ્નિર્ જ્યોતિર્ જ્યોતિરગ્નિ, સ્તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ, સૂરસિ સૂવનસ્ય રેતા ઇષ્ટકા સ્વર્ગો લોકો , વાચા ત્વાન્વારોહામિ, સૂર્યો જ્યોતિર્ જ્યોતિઃ સૂર્ય, સ્તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ, બૃહસ્પતિષ્ટ્વા સાદયતુ પૃથિવ્યાઃ પૃષ્ઠે જ્યોતિષ્મતીં વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાયોદાનાય પ્રતિષ્ઠાયૈ ચરિત્રાય, વિશ્વં જ્યોતિર્ યચ્છ , અગ્નિષ્ટેઽધિપતિ, સ્તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ, વિશ્વકર્મા ત્વા સાદયત્વ્ અન્તરિક્ષસ્ય પૃષ્ઠે જ્યોતિષ્મતીં વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાયોદાનાય પ્રતિષ્ઠાયૈ ચરિત્રાય, વિશ્વં જ્યોતિર્ યચ્છ, વાયુષ્ટેઽધિપતિ, સ્તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ, પરમેષ્ઠી ત્વા સાદયતુ દિવઃ પૃષ્ઠે જ્યોતિષ્મતીં વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાયોદાનાય પ્રતિષ્ઠાયૈ ચરિત્રાય, વિશ્વં જ્યોતિર્ યચ્છ, સૂર્યસ્તેઽધિપતિ, સ્તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ ॥
અષાઢાસિ સહમાના સહસ્વારાતિં સહસ્વ પૃતનાયતઃ ।
સહસ્રવીર્યાસિ સા મા જિન્વ ॥
મધુ વાતા ઋતાયતે મધુ ક્ષરન્તિ સિન્ધવઃ ।
માધ્વીર્ નઃ સન્ત્વૌષધીઃ ॥
મધુ નક્તં ઉતોષસો મધુમત્પાર્થિવં રજઃ ।
મધુ દ્યૌરસ્તુ નઃ પિતા ॥
મધુમાન્ નો વનસ્પતિર્મધુમં અસ્તુ સૂર્યઃ ।
માધ્વીર્ ગાવો ભવન્તુ નઃ ॥
અપાં ત્વા ગહ્મન્સા ઃદયામિ સમુદ્રસ્યોદ્મન્નવતશ્છાયાયાં , નમઃ સમુદ્રાય, નમઃ સમુદ્રસ્ય ચક્ષસે , અનુ ત્વા દિવ્યા વૃષ્ટિઃ સચતામ્ , મા ત્વા સૂર્યોઽભિતાપ્સીન્માગ્નિર્વૈશ્વાનરો , અછિન્નપત્રઃ પ્રજા અનુવીક્ષસ્વ ॥
ત્રીન્ત્સમુદ્રાન્ત્સમસૃપત્ સ્વર્ગોઽપાં પતિર્ વૃષભ ઇષ્ટકાનાં ।
તત્ર ગચ્છ યત્ર પૂર્વે પરેતાઃ પુરીષં વસાનઃ સુકૃતસ્ય લોકં ॥
મહી દ્યૌઃ પૃથિવી ચ ન ઇમં યજ્ઞં મિમિક્ષતામ્ ।
પિપૃતાં નો ભરીમભિઃ ॥
ઇદં વિષ્ણુઃ ॥
અધ સ્મા તે વનસ્પતે વાતો વિવાત્યગ્રમિત્ ।
ઉતો ન્વિન્દ્રાય પાતવે સુનુ સોમં ઉલૂખલ ॥
નક્તોષાસા ॥
સ્યૂતા દેવેભિરમૃતેનાગાદ્ ઉખા સ્વસારં અધિ વેદિમસ્થાત્ ।
સત્યં પૂર્વૈર્ ઋષિભિઃ સંવિદાનો અગ્નિઃ પ્રવિદ્વં ઇહ તત્ કૃણોતુ ।
પૃથિવિ પૃથિવ્યાં સીદ માતુર્માતરિ માતા ।
સ્યોનાસિ સુષદા સ્યોનામાસીદ સુષદામાસીદ ॥
નિષસાદ ધૃતવ્રતો વરુણઃ પસ્ત્યાસ્વ્ આ ।
સામ્રાજ્યાય સુક્રતુઃ ॥
ક્રતું દેવાનાં મહિમાનં ઈમહે અગ્નિં સધસ્થે સદનેષ્વદ્ભુતં ।
વૈશ્વાનરં બ્રહ્મણા વિશ્વવ્યચસં સ્તોમસ્ય ધામન્ નિદધે પુરીષ્યમ્ ॥
ન્યધુર્માત્રાયાં કવયો વયોધસો અગ્નિં સધસ્થે સદનેષ્વચ્યુતં ।
વૈશ્વાનરં બ્રહ્મણા વિશ્વવ્યચસં સ્તોમસ્ય ધામન્ નિહિતં પુરીષ્યમ્ ॥
સમિધ્યમાનં સમિધા સમિન્ધતે અગ્નિં સધસ્થે સદનેષુ સુક્રતુમ્ ।
વૈશ્વાનરં બ્રહ્મણા વિશ્વવ્યચસં સ્તોમસ્ય ધામન્ પવમાનમાભૃતં ॥
2.7.17 અનુવાકઃ

અગ્ને યુક્વાઅન હિ યે તવાશ્વાસો દેવ સાધવઃ ।
અરં વહન્યાષ્શવઃ ॥
યુક્વા ઉ હિ દેવહૂતમં અશ્વં અગ્ને રથીરિવ ।
નિ હોતા પૂર્યઃ આ સદઃ ॥
સમિત્ સ્રવન્તિ સરિતો ન ધેના અન્તર્ હૃદા મનસા પૂયમાનાઃ ।
ઘૃતસ્ય ધારા અભિચાકશીમિ હિરણ્યયો વેતસો મધ્યે અગ્નેઃ ॥
ઋચે ત્વા, રુચે ત્વા, ભાસે ત્વા, જ્યોતિષે ત્વા , અભૂદિદં વિશ્વસ્ય ભુવનસ્ય વાજિનં અગ્નેર્વૈશ્વાનરસ્ય ચ , અગ્નિસ્તેજસા તેજસ્વાન્ , રુક્મો વર્ચસા વર્ચસ્વાન્ ,
સહસ્રદા અસિ, સહસ્રાય ત્વા ॥
આદિત્યં ગર્ભં પયસા સમઙ્ધિસ્ સહસ્રસ્ય પ્રતિમાં વિશ્વરૂપં ।
પરિવૃઙ્ધિગસ હરસા માભિશોચીઃ શતાયુષં કૃણુહિ ચીયમાનઃ ॥
વાતસ્ય જૂતિં વરુણસ્ય નાભિમશ્વં જજ્ઞાનં સલિલસ્ય મધ્યે ।
શિશું નદીનાં હરિમદ્રિબુધ્નં અગ્ને મા હિંસીઃ પરમે વ્યોમન્ ॥
અજસ્રમ્ ઇન્દુમરુષં ભુરણ્યુમગ્નિમ્ ઈડે પૂર્વચિત્તિં નમોભિઃ ।
સ પર્વભિર્ ઋતુશઃ કલ્પમાનો ગાં મા હિંસીરદિતિં વિરાજં ॥
ત્વષ્ટુર્વરુત્રીઁ વરુણસ્ય નાભિમવિં જજ્ઞાનાં રજસઃ પરસ્માત્ ।
મહીં સાહસ્રીમસુરસ્ય માયામગ્ને મા હિંસીઃ પરમે વ્યોમન્ ॥
યો અગ્નિરગ્નેસ્તપસોઽધિ જાતઃ શોકાત્પૃથિવ્યા ઉત વા દિવસ્પરિ ।
ય ઇમાઃ પ્રજા વિશ્વકર્મા જજાન તં અગ્ને હેડઃ પરિ તે વૃણક્તુ ॥
ઇમં મા હિંસીર્ દ્વિપાદં પશું સહસ્રાક્ષો મેધાય ચીયમાનો , મયુમારણ્યમનુ તે દિશામિ, તેન ચિન્વાનસ્તન્વં નિષીદ , મયું તે શુગ્ ઋચ્છતુ, યં દ્વિષ્મસ્તં તે શુગ્ ઋચ્છતુ , ઇમં મા હિંસીરેકશફં પશું કનિક્રદં વાજિનં વાજિનેષુ, ગૌરમારણ્યમનુ તે દિશામિ, તેન ચિન્વાનસ્તન્વં નિષીદ, ગૌરં તે શુગ્ ઋચ્છતુ, યં દ્વિષ્મસ્તં તે શુગ્ ઋચ્છતુ , ઇમં સાહસ્રં શતધારં ઉત્સં વ્યચ્યમાનં સલિલસ્ય મધ્યે ઘૃતં દુહાનામદિતિં જનાયાગ્ને મા હિંસીઃ પરમે વ્યોમન્ ॥ ગવયમારણ્યમનુ તે દિશામિ, તેન ચિન્વાનસ્તન્વં નિષીદ, ગવયં તે શુગ્ ઋચ્છતુ, યં દ્વિષ્મસ્તં તે શુગ્ ઋચ્છતુ , ઇમં ઊર્ણાયું વરુણસ્ય નાભિં ત્વચં પશૂનાં દ્વિપદાં ચતુષ્પદામ્ , ત્વષ્ટુર્દેવાનાં પ્રથમં જનિત્રમગ્ને મા હિંસીઃ પરમે વ્યોમન્ ॥ મેષમારણ્યમનુ તે દિશામિ, તેન ચિન્વાનસ્તન્વં નિષીદ, મેષં તે શુગ્ ઋચ્છતુ, યં દ્વિષ્મસ્તં તે શુગ્ ઋચ્છતુ , અજો હ્યગ્નેરજનિષ્ટ શોકાત્ , સો અપશ્યજ્જનિતારં અગ્રે, તેન દેવા દેવતામ્ અગ્રમાયં, સ્તેન રોહમાયન્નુપ મેધ્યાસઃ, શરભમારણ્યમનુ તે દિશામિ, તેન ચિન્વાનસ્તન્વં નિષીદ, શરભં તે શુગ્ ઋચ્છતુ, યં દ્વિષ્મસ્તં તે શુગ્ ઋચ્છતુ ॥
2.7.18 અનુવાકઃ

અપાં ત્વેમન્ત્સાદયામિ , અપાં ત્વોદ્મન્ત્સાદયામિ , અપાં ત્વાયને સાદયામિ , અપાં ત્વા જ્યોતિષિ સાદયામિ , અપાં ત્વા ભસ્મનિ સાદયામિ, સમુદ્રે ત્વા સદને સાદયામિ , અર્ણવે ત્વા સદને સાદયામિ, સલિલે ત્વા સદને સાદયામિ , અપાં ત્વા ક્ષયે સાદયામિ , અપાં ત્વા સધ્રિષુ સાદયામિ , અપાં ત્વા સદને સાદયામિ , અપાં ત્વા સધસ્થે સાદયામિ , અપાં ત્વા યોનૌ સાદયામિ , અપાં ત્વા પુરીષે સાદયામિ , અપાં ત્વા પાથસિ સાદયામિ, ગાયત્રેણ ત્વા છન્દસા સાદયામિ, ત્રૈષ્ટુભેન ત્વા છન્દસા સાદયામિ, જાગતેન ત્વા છન્દસા સાદયામિ , આનુષ્ટુભેન ત્વા છન્દસા સાદયામિ, પાઙ્ક્તેન ત્વા છન્દસા સાદયામિ ॥
2.7.19 અનુવાકઃ

અયં પુરો ભૂ, સ્તસ્ય પ્રાણો ભૌવાયનો , વસન્તઃ પ્રાણાયનો , ગાયત્રી વાસન્તી, ગાયત્ર્યા ગાયત્રમ્ , ગાયત્રાદુપાંશુ , ઉપાંશોસ્ત્રિવૃત્ , ત્રિવૃતો રથન્તરમ્ , વસિષ્ઠા ઋષિઃ, પ્રજાપતિગૃહીતયા ત્વયા પ્રાણં ગૃહ્ણામિ, પ્રજાભ્યો અયં દક્ષિણા વિશ્વકર્મા, તસ્ય મનો વૈશ્વકર્મણં , ગ્રીષ્મો માનસ, સ્ત્રિષ્ટુબ્ ગ્રૈષ્મી, ત્રિષ્ટુભઃ સ્વારમ્ સ્વારાદન્તર્યામો , અન્તર્યામાત્ પઞ્ચદશઃ, પઞ્ચદશાદ્ બૃહત્ , ભરદ્વાજા ઋષિઃ, પ્રજાપતિગૃહીતયા ત્વયા મનો ગૃહ્ણામિ, પ્રજાભ્યો અયં પશ્ચા વિશ્વવ્યચા, સ્તસ્ય ચક્ષુર્વૈશ્વવ્યચસં , વર્ષાણિ ચાક્ષુષાણિ, જગતી વાર્ષી, જગત્યા ઋક્સમં, ઋક્સમાચ્ શુક્રઃ, શુક્રાત્ સપ્તદશઃ, સપ્તદશાદ્ વૈરૂપં , જમદગ્નિર્ ઋષિઃ, પ્રજાપતિગૃહીતયા ત્વયા ચક્ષુર્ગૃહ્ણામિ, પ્રજાભ્યો ઇદં ઉત્તરાત્ સ્વ, સ્તસ્ય શ્રોત્રં સૌવં , શરચ્ શ્રૌત્રી , અનુષ્ટુપ્ શારદી , અનુષ્ટુભ ઐડમ્, ઐડાન્મન્થી, મન્થિન એકવિંશ , એકવિંશાદ્ વૈરાજં , વિશ્વામિત્રા ઋષિઃ, પ્રજાપતિગૃહીતયા ત્વયા શ્રોત્રં ગૃહ્ણામિ, પ્રજાભ્ય ઇયમ્ ઉપરિ મતિ, સ્તસ્યા વાઙ્ માત્યા, હેમન્તો વાચ્યઃ, પઙ્ક્તિર્હૈમન્તી, પઙ્ક્ત્યા નિધનવત્ , નિધનવત આગ્રાયણઃ , આગ્રયણાત્ ત્રિણવત્રયસ્ત્રિંશૌ, ત્રિણવત્રયસ્ત્રિંશાભ્યાં શાક્વરરૈવતે, વિશ્વકર્મા ઋષિઃ,
પ્રજાપતિગૃહીતયા ત્વયા વાચં ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્યઃ ॥
2.7.20 અનુવાકઃ

પ્રાચી દિક્ , વસન્ત ઋતુ, રગ્નિર્દેવતા, બ્રહ્મ દ્રવિણં , ગાયત્રી છન્દો , રથન્તરં સામ, ત્રિવૃત્ સ્તોમઃ, સ ઉ પઞ્ચદશવર્તનિઃ, સાનગા ઋષિ, સ્ત્રયવિર્વયઃ, કૃતમયાનાં , પુરોવાતો વાતઃ, પિતરઃ પિતામહાઃ પરેઽવરે તે નોઽવન્તુ, તે નઃ પાન્ત્વસ્મિન્ બ્રહ્મણ્યસ્યાં પુરોધાયામસ્મિન્ કર્મણ્યસ્યામાશિષ્યસ્યાં દેવહૂતૌ ॥
દક્ષિણા દિક્ , ગ્રીષ્મ ઋતુ , રિન્દ્રો દેવતા, ક્ષત્રં દ્રવિણં , ત્રિષ્ટુપ્ છન્દો , બૃહત્ સામ, પઞ્ચદશઃ સ્તોમઃ, સ ઉ સપ્તદશવર્તનિઃ, સનાતના ઋષિ , ર્દિત્યવાડ્ વય, સ્ત્રેતાયાનાં , દક્ષિણાદ્વાતો વાતઃ, પિતરઃ પિતામહાઃ પરેઽવરે તે નોઽવન્તુ, તે નઃ પાન્ત્વસ્મિન્ બ્રહ્મણ્યસ્યાં પુરોધાયામસ્મિન્ કર્મણ્યસ્યામાશિષ્યસ્યાં દેવહૂતૌ ॥
પ્રતીચી દિક્ , વર્ષા ઋતુ , ર્વિશ્વે દેવા દેવતા, વિડ્ દ્રવિણં , જગતી છન્દો , વૈરૂપં સામ, સપ્તદશઃ સ્તોમઃ, સ ઉ એકવિંશવર્તનિઃ , અહભૂના ઋષિ, સ્ત્રિવત્સો વયો , દ્વાપરોઽયાનાં , પશ્ચાદ્વાતો વાતઃ, પિતરઃ પિતામહાઃ પરેઽવરે તે નોઽવન્તુ, તે નઃ પાન્ત્વસ્મિન્ બ્રહ્મણ્યસ્યાં પુરોધાયામસ્મિન્ કર્મણ્યસ્યામાશિષ્યસ્યાં દેવહૂતૌ ॥ ઉદીચી દિક્, શરદ્ ઋતુ , ર્મિત્રાવરુણૌ દેવતા, પુષ્ટં દ્રવિણં, અનુષ્ટુપ્ છન્દો , વૈરાજં સામ , એકવિંશઃ સ્તોમઃ, સ ઉ ત્રિણવવર્તનિઃ, પુરાણા ઋષિ, સ્તુર્યવાડ્ વયો , અભિભવોઽયાનાં, ઉત્તરાદ્વાતો વાતઃ, પિતરઃ પિતામહાઃ પરેઽવરે તે નોઽવન્તુ, તે નઃ પાન્ત્વસ્મિન્ બ્રહ્મણ્યસ્યાં પુરોધાયામસ્મિન્ કર્મણ્યસ્યામાશિષ્યસ્યાં દેવહૂતૌ ॥ ઊર્ધ્વા દિક્ , હેમન્તશિશિરા ઋતૂ, બૃહસ્પતિર્ દેવતા, ફલં દ્રવિણં , પઙ્ક્તિશ્છન્દઃ, શાક્વરરૈવતે સામની, ત્રિણવઃ સ્તોમઃ સ ઉ ત્રયસ્ત્રિંશવર્તનિઃ, સુપર્ણા ઋષિઃ, પષ્ઠવાડ્ વય , આસ્કન્દોઽયાનાં, ઉપરિષ્ટાદ્વાતો વાતઃ, પિતરઃ પિતામહાઃ પરેઽવરે તે નોઽવન્તુ, તે નઃ પાન્ત્વસ્મિન્ બ્રહ્મણ્યસ્યાં પુરોધાયામસ્મિન્ કર્મણ્યસ્યામાશિષ્યસ્યાં દેવહૂતૌ ॥
ઇતિ મધ્યમકાણ્ડે સપ્તમઃ પ્રપાઠકઃ