કૃષ્ણયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 2.4

કામ્યા ઇષ્ટયઃ
2.4.1 અનુવાકઃ

વિશ્વરૂપો વૈ ત્વાષ્ટ્ર આસીત્ ત્રિશીર્ષાસુરાણાં સ્વસ્રીયઃ, સ સોમં એકેન શીર્ષ્ણાપિબત્ સુરાં એકેન , અન્નં એકેનાવયત્ સ ઇન્દ્રોઽમન્યત , અયં વાવેદં ભવિષ્યતી, તિ તેન સમલભત, તેન યુગશરં અપતત્ , સ તક્ષાણં તિષ્ઠન્તમબ્રવીત્ , આધાવે, માન્યસ્ય શીર્ષાણિ છિન્દ્ધી, તિ તસ્ય તક્ષોપસ્કદ્ય પરશુના શીર્ષાણ્યછિનત્ , તસ્માત્તક્ષ્ણે શિરો ધૃતં , તસ્માદસ્યાન્નમન્નાદ્યં , તસ્ય યત્ સોમપં શિરા આસીત્સ કપિઞ્જલોઽભવત્ , યત્ સુરાપં સ કલવિઙ્કો , યેનાન્નમાવયત્સ તિત્તિરિઃ, સ વૈ ત્વષ્ટા પુત્રે હતે સોમં આહરદ્ ઋત ઇન્દ્રમ્ , તમધઃ શતશલેઽસુનોત્ , અથો આહુઃ સહસ્રશલા, ઇતિ તસ્મિન્ વા ઇન્દ્ર ઉપહવમૈચ્છત, તન્ નોપાહ્વયત, તં પ્રાસહાદાય નાડ્યા નિરપિબત્ , સ સોમપીથેન વ્યાર્ધ્યત, તસ્માત્ સોમો નાનુપહૂતેન પેયઃ, સોમપીથેન હ વ્યર્ધુકો ભવતિ, યદિતોઽમુચ્યત તૌ સિંહા અભવતામ્ , યદિતસ્તૌ વ્યાઘ્રૌ, યદિતસ્તૌ વૃકૌ, યત્ પ્રથમં નિરષ્ટીવત્ તત્ કુવલં અભવત્ , યદ્ દ્વિતીયં તદ્ બદરં , યત્ તૃતીયં તત્ કર્કન્ધુ , ર્યદધસ્તાત્ સા સુરા, તં વા એતયાશ્વિના અયાજયતાં સૌત્રામણ્યા, સ યૈરેવ તદિન્દ્રિયૈર્ વીર્યૈર્ વ્યાર્ધ્યત તાનિ અસ્મિન્ન્ આપ્ત્વાધત્તાં , સોમેનાતિપુપુવાનં યાજયેત્ , ઇન્દ્રિયેણ વા એષ વીર્યેણ વ્યૃધ્યતે યં સોમોઽતિપવતે, યાવદેવેન્દ્રિયં વીર્યં તદસ્મિન્ન્ આપ્ત્વા દધાતિ, રાજસૂયેનાભિષિષિચાનં યાજયેત્ , ઇન્દ્રિયેણ વા એષ વીર્યેણ વ્યૃધ્યતે યો રાજસૂયેનાભિષિઞ્ચતે, યાવદેવેન્દ્રિયં વીર્યં તદસ્મિન્ન્ આપ્ત્વા દધાતિ, ભૂતિકામં યાજયેત્ , ઇન્દ્રિયેણ વા એષ વીર્યેણ વ્યૃધ્યતે યોઽલં ભૂત્યૈ સન્ ન ભવતિ, યાવદેવેન્દ્રિયં વીર્યં તદસ્મિન્ન્ આપ્ત્વા દધાતિ, જ્યોગામયાવિનં યાજયેત્ , ઇન્દ્રિયેણ વા એષ વીર્યેણ વ્યૃધ્યતે યસ્ય જ્યોગ્ આમયતિ, યાવદેવેન્દ્રિયં વીર્યં તદસ્મિન્ન્ આપ્ત્વા દધાતિ, નાનાર્તેન યષ્ટવ્યં, ઇત્યાહુર્ , આર્તયજ્ઞ ઇવ હ્યેષ, તદાહુ, ર્યષ્ટવ્યં એવ, સર્વો હિ પુરુષા આર્તઃ, સર્વો બુભૂષતિ, યદાશ્વિની , અશ્વિનૌ હ્યભિષજ્યતામ્ , યત્ સારસ્વતી, વાગ્ વૈ સરસ્વતી, વાચા હ્યભિષજ્યતામ્ , યદૈન્દ્રી, ઇન્દ્રે હિ તૌ તાનીન્દ્રિયાણિ વીર્યાણ્યાપ્વાધત્તાં ॥
2.4.2 અનુવાકઃ

સીસેન ક્લીબાત્ કાર્યા , અનૃતં વૈ સીસં, અનૃતં ક્લીબો , અનૃતં સુરા , અનૃતેનૈવાનૃતાદનૃતં ક્રીણાતિ, તદાહુઃ, કાર્યા વડબા દક્ષિણેતિ, સૃત્વરી વડબા હ્યેષા, સૃત્વરી વડબા , આશ્વિનં પ્રથમં આલભન્તે , અથ સારસ્વતીમ્, અથૈન્દ્રમ્ , એવં એવ વપાભિશ્ચરતિ , ઇન્દ્ર એવૈષુ તદધિભવતિ , ઐન્દ્રઃ પુનઃ પ્રચરતાં પ્રથમો ભવતિ , ઇન્દ્રં વા એતત્ પુનરાલભન્તે સેન્દ્રિયત્વાય , ઐન્દ્રી વપાનાં ઉત્તમા ભવતિ , ઐન્દ્રઃ પુરોડાશાનાં પ્રથમો , વીર્યં વા ઇન્દ્રો , વીર્ય એવૈનં અભિસંધત્તઃ, પ્રસવાય સાવિત્રો , નિર્વરુણત્વાય વારુણો , મધ્યતો હ્યેષ વરુણગૃહીતઃ, પશ્ચાદ્વા એષા સૃષ્ટા પ્રતીચીનશીર્ષ્ણી, યદુપરિષ્ટાત્ પુરોડાશો ભવતિ , અપિહિત્યા અછિદ્રત્વાય, સહ સમવત્તં ભવતિ, સહેડામુપહ્વયન્તે સંહિત્યૈ , અથો ઇડાયા અવિદોહાય, યદ્વૈ સૌત્રામણ્યાવ્યૃદ્ધં તદસ્યાઃ સમૃદ્ધં , યદન્યદેવત્યાઃ પુરોડાશા ભવન્તિ , અન્યદેવત્યાઃ પશવો તદસ્યા વ્યૃદ્ધં સત્ સમૃદ્ધં, અર્ધં વૈ પ્રજાપતેરાત્મનો ધૈર્યમાસીત્ , અર્ધં માલ્વ્યં , યદ્ધૈર્યં તત્ પુરસ્તાદકુરુત, યન્માલ્વ્યં તત્ પશ્ચાત્ પર્યૌહત, યદ્ધૈર્યં, સોમો વૈ સ, તતો બ્રાહ્મણમસૃજત, તસ્માદ્ બ્રાહ્મણઃ સર્વ એવ બ્રહ્માભિ ધીરો , યન્માલ્વ્યં, સુરા વૈ સા, તતો રાજન્યમસૃજત, તસ્માજ્ જ્યાયાંશ્ચ કનીયાંશ્ચ સ્નુષા ચ શ્વશુરશ્ચ સુરાં પીત્વા વિલાલપત આસતે, માલ્વ્યં હિ તત્ , પાપ્મા વૈ માલ્વ્યં, તસ્માદ્ બ્રાહ્મણઃ સુરાં ન પિબેત્ , પાપ્મનાત્માનં નેત્ સંસૃજા ઇતિ, તદુતૈતદ્ રાષ્ટ્રીયાય બ્રાહ્મણં બ્રૂયાત્ , તદ્ય એવં વિદ્વાન્ત્ સુરાં પિબતિ ન હૈનં દ્રૂણાતિ, એષા વૈ પ્રજાપતેર્ વીર્યવતી તનૂ , ર્વીર્યં પ્રજાપતિ, ર્વીર્યમસ્મિન્ દધાતિ ॥
2.4.3 અનુવાકઃ

તતો યઃ સોમોઽત્યરિચ્યત તમગ્ના ઉપપ્રાવર્તયત્ । સ્વાહેન્દ્રશત્રુર્વર્ધસ્વ ॥ ઇતિ , ઇન્દ્રસ્યાહૈનં શત્રુમચિકીર્ષત્ , ઇન્દ્રમસ્ય શત્રુમકરોત્ , તથા વાક્ સ્વયમેવ વ્યૈત્ , સ યં સોમં પ્રાવર્તયદ્યસ્મિંશ્ચાગ્ના ઉપપ્રાવર્તયત્તા અગ્નીષોમૌ દેવતે પ્રાણાપાના અભિસમભવતામ્ , સ યાવદ્ ઊર્ધ્વબાહુઃ પરાવિધ્યત્તાવતિ વ્યરમત, યદિ વા પ્રવણં તાવદાસીદ્, યદિ વાગ્નેરધિ તાવદાસીત્, સ વા ઇષુમાત્રમેવાહ્ના તિર્યઙ્ઙ્ વર્ધતેષુમાત્રમન્વઙ્ , અથો આહુ , રહોરાત્રે એવેષુમાત્રં તિર્યઙ્ઙ્ અવર્ધતે, ષુમાત્રમન્વઙ્ઙ્ , ઇતિ અથો આહુર્ અર્ધમાસં , અથો માસં, અથો સંવત્સરમિતિ, સ વા ઇમાઃ સર્વાઃ સ્રોત્યાઃ પર્યશયત્ , તસ્માદ્વા ઇન્દ્રોઽબિભેત્ , તસ્માદુ ત્વષ્ટાબિભેત્ , તસ્યેન્દ્રઃ પ્રત્તિમ્ ઐચ્છત્ , તમસ્મૈ પ્રાયચ્છત્ , તસ્મૈ ત્વષ્ટા વજ્રં અસિઞ્ચત્ , તપો વૈ સ વજ્ર આસીત્ , તં ઉદ્યમં નાશક્નોત્ , અથ વૈ તર્હિ વિષ્ણુરન્યા દેવતાસીત્, સોઽબ્રવીત્ , વિષ્ણા એહીદમાહરિષ્યાવો યેનાયમ્ ઇદમિતિ, સ ત્રેધાત્માનં વિન્યધત્ત , અભિપર્યાવર્તાદબિભેત્ , અસ્યાં તૄતીયમ્, અન્તરિક્ષે તૄતીયમ્ , દિવિ તૃતીયમ્ , સ યદસ્યાં તૄતીયમાસીત્તેન વજ્રં ઉદયચ્છત્ , વિષ્ણ્વનુષ્ઠિતઃ સ વજ્રં ઉદ્યતં દૃષ્ટ્વાબિભેત્ , સોઽબ્રવીત્ , અસ્તિ વા ઇદં ત્યસ્મિન્નન્તર્ વીર્યં તત્તે પ્રદાસ્યામિ, મા મા વધીરિતિ, તદ્વા અસ્મૈ પ્રાયચ્છત્ , તત્ પ્રત્યગૃહ્ણાત્ ॥અધા મા ॥ ઇતિ, તદ્વિષ્ણવેઽતિપ્રાયચ્છત્ , તદ્વિષ્ણુઃ પ્રત્યગૃહ્ણાત્ ॥
અસ્માસ્વિન્દ્ર ઇન્દ્રિયં દધાત્વ્ અસ્માન્ રાયો મઘવાનઃ સચન્તામ્ ।
અસ્માકં સન્ત્વ્ આશિષઃ ॥
ઇતિ સોઽવેત્ , અસ્તિ વાવાસ્મિન્નન્તર્ વીર્યમ્ ઇતિ, સ યદન્તરિક્ષે તૄતીયમાસીત્ , તેન વજ્રં ઉદયચ્છત્ , વિષ્ણ્વનુષ્ઠિતઃ સ વજ્રં ઉદ્યતં દૃષ્ટ્વાબિભેત્ , સોઽબ્રવીત્ , અસ્તિ વા ઇદં ત્યસ્મિન્નન્તર્ વીર્યમ્ , તત્તે પ્રદાસ્યામિ, મા મા વધીરિતિ, તદ્વા અસ્મૈ પ્રાયચ્છત્ , તત્ પ્રત્યગૃહ્ણાત્ ॥ દ્વિર્માધાઃ ॥
ઇતિ તદ્વિષ્ણવેઽતિપ્રાયચ્છત્ , તદ્વિષ્ણુઃ પ્રત્યગૃહ્ણાત્ ॥
અસ્માસ્વિન્દ્ર ઇન્દ્રિયં દધાત્વ્ અસ્માન્ રાયો મઘવાનઃ સચન્તામ્ ।
અસ્માકં સન્વિન આશિષઃ ॥
ઇતિ સોઽવેત્ , અસ્તિ વાવાસ્મિન્નન્તર્ વીર્યમ્ ઇતિ, સ યદ્દિવિ તૄતીયમાસીત્તેન વજ્રં ઉદયચ્છત્ , વિષ્ણ્વનુષ્ઠિતઃ સ વજ્રં ઉદ્યતં દૃષ્ટ્વાબિભેત્ , સોઽબ્રવીત્ , અસ્તિ વા ઇદં ત્યસ્મિન્નન્તર્ વીર્યમ્ , તત્તે પ્રદાસ્યામિ, મા મા વધીઃ ॥ સંધાં નુ સંદધાવહૈ યથા ત્વામેવ પ્રવિશાનીતિ, સોઽબ્રવીત્ , યન્ માં પ્રવિશેઃ કિં મે તતઃ સ્યાદિતિ, સોઽબ્રવીત્ , ત્વામેવેન્ધીય, તવ ભોગાય ત્વાં પ્રવિશેયમિતિ, તદ્વા અસ્મૈ પ્રાયચ્છત્ , તત્ પ્રત્યગૃહ્ણાત્ ॥ ત્રિર્માધાઃ ॥ ઇતિ તદ્વાવ ત્રૈધાતવ્યા, સહસ્રં વા અસ્મૈ તત્ પ્રાયચ્છદ્ ઋચઃ સામાનિ યજૂંષિ, યદ્વા ઇદં કિં ચ તત્ ત્રૈધાતવ્યા, તદાપ્નોતિ પશૂન્ એવ ॥
2.4.4 અનુવાકઃ

ઉદરં વૈ વૃત્રઃ પાપ્મા ક્ષુદ્ ભ્રાતૃવ્યઃ પુરુષસ્ય, યત્તપ ઉપૈતિ પાપ્માનં વા એતત્ , સ્તૃણુતે ભ્રાતૃવ્યં ક્ષુધમેવ, તસ્મિન્ વા અવદેતામ્ , સેયમસ્યા અધ્ય્ ઊર્ધ્વા વાગવદત્ ॥
ઉભા જિગ્યથુર્ન પરાજયેથે ન પરાજિગ્યે કતરશ્ચનૈનોઃ ।
ઇન્દ્રશ્ચ વિષ્ણો યદપસ્પૃધેથાં ત્રેધા સહસ્રં વિ તદૈરયેથાં ॥
ઇતિ સત્યમાહેત્યબ્રવીત્ , દ્વે એવ તૄતીયે આહર્તુરેકં પ્રતિગ્રહીતુરિતિ, તૌ વૈ તત્રૈવાતિષ્ઠેતામ્ , તસ્માદૈન્દ્રાવૈષ્ણવં , ત્રિરાત્રસ્ય વા ઉપેપ્સાયૈ ત્રૈધાતવ્યાહ્રિયતે, યાવદ્વૈ ત્રિરાત્રેણોપાપ્નોતિ તાવત્ ત્રૈધાતવ્યયાવરુન્ધે , તસ્માદાહુઃ, સહસ્રદક્ષિણેતિ , ઉષ્ણિહાકકુભા અન્વાહ, ગાયત્રી વા ઉષ્ણિહા , અથ યાનિ એતાનિ ચત્વાર્યક્ષરાણ્ય્ ઋચ્યધિ, ચતુષ્પાદો વા એતે પશવો , યથા વા ઇદં પુરોડાશે પુરોડાશોઽધ્યેવં વા એતદ્યદ્ ઋચ્યધ્યક્ષરાણિ, પ્રાણો વૈ ગાયત્રી, પ્રાણેન પશવો યતા , યદુષ્ણિહાકકુભા અન્વાહ પશૂનાં યત્યૈ ॥
અગ્ને ત્રી તે વાજિના ત્રી ષધસ્થા તિસ્રસ્તે જિહ્વા ઋતજાત પૂર્વીઃ ।
તિસ્ર ઉ તે તન્વો દેવવાતાસ્તાભિર્ નઃ પાહિ ગિરો અપ્રયુચ્છન્ ॥
ઇતિ પરિદધાતિ વીરતાયા , અથો રૂપતાયા એવ, યજ્જગત્યા પરિદધ્યાદન્તં ગછેત્ , અથ યત્ ત્રિષ્ટુભા પરિદધાતિ તાન્તં ગચ્છતિ , ઓજો વૈ વીર્યં ત્રિષ્ટુપ્ , ઓજસ્યેવ વીર્યે પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥
2.4.5 અનુવાકઃ

સર્વાભ્યો દેવતાભ્યો યજ્ઞ આહૃત્યા, ઇત્યાહુઃ, સર્વો વા એષ યજ્ઞઃ, સર્વાભ્યો હિ દેવતાભ્યો યજ્ઞ આહ્રિયતે, સર્વાણિ છન્દાંસ્યન્વાહ, સર્વાણિ હિ છન્દાંસિ યજ્ઞે પ્રયુજ્યન્તે , અભિચરન્નાહરેત્ , સર્વો વા એષ યજ્ઞઃ, સર્વેણૈવૈનં યજ્ઞેનાભિચરતિ , અદક્ષિણઃ તુ સ્યા, સ્તત્સ્વિન્મેનિમક , ર્મેનિર્ હ્યદક્ષિણો , અથ યો યક્ષ્ય, ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ન યજેત તં એતેન યાજયેત્ , સર્વો વા એષ યજ્ઞઃ, સર્વેણૈવાસ્મૈ યજ્ઞેન પ્રાયશ્ચિત્તિં વિન્દતિ , ઉત્તર ઉત્તરઃ પુરોડાશો જ્યાયાન્ ભવતિ , ઉત્તર ઉત્તરો હિ લોકો જ્યાયાન્ , યથા વા ઇયમેવમસા , અથ વા અન્તરિક્ષમ્ , નાસ્યા રૂપં નામુષ્યા, સ્તસ્માદ્યવમયો મધ્યતો , અથો એવં ઇવ હ્યન્તરિક્ષસ્ય રૂપં , દ્વાદશકપાલો ભવતિ, યદ્વૈ ત્રિસ્ત્રિસ્તત્ ત્રૈધાતવ્યાયાઃ સમૃદ્ધં , સર્વેષામતિઘાતં અવદ્યતિ , અચ્છમ્બટ્કારાય, યાવતા હિ ન પ્રાપ્નુયાત્તાવતા છમ્બટ્કુર્યાત્ , એતદ્વૈ તદ્યદાહુ, શ્છમ્બણ્ણાસા ઇતિ, વાસ ઇવ વૈ યજ્ઞ ઊયતે, યત્તાર્પ્યાણિ વિષીવ્યન્તિ યજુષાં તદ્ રૂપં , યદ્ ધેનવો દીયન્ત ઉક્થામદાનાં તત્ , યદ્ધિરણ્યં દીયતે ચન્દ્રં ગીયતા, ઇતિ વૈ સામાહુઃ સામ્નાં તદ્ રૂપં, એતેન વૈ સૃઞ્જયા અયજન્ત, તે શ્રિયોઽન્તમગચ્છન્ , તસ્માન્ નાતિબહુ યષ્ટવ્યં, ઈશ્વરો હિ પરાઙ્ અતિપત્તો , ર્યો વા એતેન યજતે વિ સ છિનત્તિ, પુત્રો યાજયિતવ્યો , અનુસંતત્યૈ ॥
2.4.6 અનુવાકઃ

આગ્નેયમષ્ટાકપાલં નિર્વપેદૈન્દ્રમેકાદશકપાલં બાર્હસ્પત્યં ચરુમ્ ભૂતિકામં યાજયેત્ , ઇન્દ્રો વૈ શિથિર ઇવામન્યત, સોઽગ્નિં ચ બૃહસ્પતિં ચાબ્રવીત્ , યાજયતં મેતિ, તં વા એતયાગ્નિશ્ચ બૃહસ્પતિશ્ચાયાજયતામ્ , તસ્મિંસ્તેજોઽગ્નિરદધાત્ , ઇન્દ્રિયમિન્દ્રો , બ્રહ્મ બૃહસ્પતિ, સ્તતા ઇન્દ્રોઽભવત્ , યો ભૂતિકામઃ સ્યાત્ તં એતયા યાજયેત્ , તેજ એવાસ્મિન્નગ્નિર્દધાતિ , ઇન્દ્રિયમિન્દ્રો , બ્રહ્મ બૃહસ્પતિ , ર્ભવત્યેવ, યદસ્મિંસ્ત્રીણિ વીર્યાણ્યધત્તાં તસ્માત્ ત્રિધાતુ , રૈન્દ્ર ઇતરા, અભિસંશ્લેષયન્તિ સેન્દ્રિયત્વાય ॥
2.4.7 અનુવાકઃ

પુરોવાત જિન્વ રાવટ્ સ્વાહા, વાતવાન્ વર્ષન્ ભીમ રાવટ્ સ્વાહા, સ્તનયન્વર્ષન્ન્ ઉગ્ર રાવટ્ સ્વાહા , અતિરાત્રં વવર્વા ઇન્ પૂર્ત રાવટ્ સ્વાહા, બહુ હ વા અયમવર્ષીદિતિ, શ્રુત રાવટ્ સ્વાહા, તપતિ વર્ષન્ વિરાડ્ રાવટ્ સ્વાહા,ઽવસ્ફૂર્જન્ વિદ્યુદ્વર્ષંસ્ત્વેષ રાવટ્ સ્વાહા, નશનિ અવસ્ફૂર્જન્વર્ષન્ ભૂત રાવટ્ સ્વાહા ॥
માન્દા વશા જ્યોતિષ્મતીરમસ્વરીઃ શુન્ધો અજ્રા ઉન્દતીઃ સુફેનાઃ ।
મિત્રભૃતઃ ક્ષત્રભૃતઃ સુરાષ્ટ્રા ઇહ નોઽવત ॥
વૃષ્ણો અશ્વસ્ય સંદાનં અસિ, વૃષ્ટ્યૈ ત્વોપનહ્યામિ ॥
દેવા વસવ્યા અગ્ને સોમ સૂર્યાપો દત્તોદધિં ભિન્ત ।
દિવઃ પર્જન્યાદન્તરિક્ષાત્ પૃથિવ્યાસ્તતો નો વૃષ્ટ્યાવત ॥
દેવાઃ શર્મણ્યા મિત્રવરુણાર્યમન્નપો દત્તોદધિં ભિન્ત ।
દિવઃ પર્જન્યાદન્તરિક્ષાત્ પૃથિવ્યાસ્તતો નો વૃષ્ટ્યાવત ॥
દેવાઃ સપીતયોઽપાં નપાન્ નરાશઁસાપો દત્તોદધિં ભિન્ત ।
દિવઃ પર્જન્યાદન્તરિક્ષાત્ પૃથિવ્યાસ્તતો નો વૃષ્ટ્યાવત ॥
દિવા ચિત્તમઃ કૃણ્વન્તિ પર્જન્યેનોદવાહેન ।
યત્પૃથિવીં વ્યુન્દન્તિ ॥
આ યન્ નરઃ સુદાનવો દદાશુષે દિવઃ કોશમચુચ્યવુઃ ।
પ્ર પર્જન્યઃ સૃજતાં રોદસી અનુ ધન્વના યન્તુ વૃષ્ટયઃ ॥
ઉદીરયતા મરુતઃ સમુદ્રતો દિવો વૃષ્ટિં વર્ષયતા પુરીષિણઃ ।
ન વો દસ્રા ઉપદસ્યન્તિ ધેનવઃ શુભે કમનુ રથા અવૃત્સત ॥
સૃજા વૃષ્ટિં દિવો , આદ્ભિઃ સમુદ્રં પૃણ, યે દેવા દિવિભાગાઃ સ્થ યે અન્તરિક્ષભાગા યે પૃથિવીભાગાસ્ત ઇદં ક્ષેત્રં આવિશત, ત ઇદં ક્ષેત્રમનુવિવિશત ॥
2.4.8 અનુવાકઃ

વૃષ્ટિર્વૈ દેવેભ્યોઽન્નાદ્યમપાક્રામત્ , તત ઇદં સર્વમશુષ્યત્ , તે દેવાઃ પ્રજાપતિમેવોપાધાવન્ , તાન્ વા એતયા પ્રજાપતિરયાજયત્ કારીર્યા, તેભ્યો વૃષ્ટિમન્નાદ્યમવારુન્દ્ધ , યત્ર પર્જન્યો ન વર્ષેત્તદેતયા જ્યેષ્ઠં વા પુરોહિતં વા યાજયેત્ , વૃષ્ટિર્વા એતેભ્યોઽન્નાદ્યમપક્રામતિ યત્ર પર્જન્યો ન વર્ષતિ, યત્ કારીર્યા યાજયન્તિ વૃષ્ટ્યા અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્યૈન્ , અષ્ટૌ વાતહોમા અષ્ટૌ દિશા, ઇતિ દિગ્ભ્ય એવૈતૈર્ વૃષ્ટિમાવર્તયન્તિ, માન્દા વશા જ્યોતિષ્મતીરમસ્વરી, રિતિ એતાનિ વા અપાં નામધેયાનિ, યથા વા ઇદં નામગ્રાહ, મસા અસા ઇતિ હ્વયત્યે, વં વા એતદપો નામધેયૈશ્ચ્યાવયતિ, વૃષ્ણો અશ્વસ્ય સંદાનં અસીતિ, વૃષા હ્યશ્વો , વૃષા પર્જન્યઃ, સમૃદ્ધ્યૈર્ વૃષ્ટ્યૈ ત્વોપનહ્યામીતિ, વૃષ્ટ્યૈ હ્યુપનહ્યતિ, દેવા વસવ્યા અગ્ને સોમ સૂર્યે, તિ દેવતાભિરેવાન્વહં વૃષ્ટિમચ્છૈતિ, યદિ ન વર્ષેત્તત્રૈવ વસેયુ, રહોરાત્રાભ્યાં એવ વૃષ્ટિં ચ્યાવયન્તિ, કરીરાણિ ભવન્તિ વૃષ્ટ્યા અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્યૈ, , મધૂદ્યુતાનિ ભવન્તિ , અપાં વા એષ ઓષધીનાં રસો , અપામેવૈના ઓષધીનાં રસેનાચ્છૈતિ, રસેનૈનાશ્ચ્યાવયતિ , અગ્નયે ધામછદેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેન્મારુતં સપ્તકપાલં સૌર્યમેકકપાલં , વૃષ્ટિકામં યાજયેત્ , અગ્નિર્વા ઇતો વૃષ્ટિમ્ ઈટ્ટે, મરુતોઽમુતશ્ચ્યાવયન્તિ, તાં સૂર્યો રશ્મિભિર્વર્ષતિ , એતે વૈ વૃષ્ટ્યાઃ પ્રદાતાર, સ્તાન્ એવ ભાગધેયેનોપાસરત્ , તેઽસ્મૈ વૃષ્ટિં પ્રયચ્છન્તિ, સૃજા વૃષ્ટિં દિવ આદ્ભિઃ સમુદ્રં પૃણે, તિ ઇમાશ્ચૈવામૂશ્ચ સમસ્રા, ડાભિરમૂરચ્છૈતિ, યે દેવા દિવિભાગાઃ સ્થ યે અન્તરિક્ષભાગા યે પૃથિવીભાગાસ્ત ઇદં ક્ષેત્રં આવિશત ત ઇદં ક્ષેત્રં અનુવિવિશતેતિ , ઇમાન્ એવ લોકાન્ વૃષ્ટ્યૈ સંમૃશતિ ॥
ઇતિ મધ્યમકાણ્ડે ચતુર્થઃ પ્રપાઠકઃ॥