કૃષ્ણયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 1.8

અગ્નિહોત્ર-બ્રાહ્મણમ્
1.8.1 અનુવાકઃ

પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત , સ વા અગ્નિમ્ એવાગ્રે મૂર્ધતોઽસૃજત , સ યતોઽગ્નિમસૃજત તત્ પર્યમાર્ટ્ , તતો લોહિતમવાહરત્ , તન્ ન્યમાર્ટ્ , તત ઉદુમ્બરઃ સમભવત્ , તસ્માદુદુમ્બરઃ પ્રાજાપત્ય,સ્તસ્માલ્લોહિતં ફલં પચ્યતે , સોઽસ્માત્ સૃષ્ટઃ પરાઙૈદ્ ભાગધેયમિચ્છમાનઃ , સ તદેવ નાવિન્દત્ પ્રજાપતિર્ યદહોષ્યત્ , સ સ્વં ચક્ષુરાદાયાજુહોત્ ॥ અગ્નિર્ જ્યોતિર્ જ્યોતિરગ્નિઃ સ્વાહા ॥ ઇતિ તદ્વા અદશ્ચક્ષુર્મન્યન્તે યદસા આદિત્યો , અમું વા એતદસ્મિન્ જુહ્વતો મન્યન્તે , સત્યં વૈ ચક્ષુઃ , સત્યેનાગ્નિહોત્રં જુહોતિ ય એવં વિદ્વાન્ જુહોતિ , ભવિષ્ણુઃ સત્યં ભવતિ ય એવં વેદ , કસ્મૈ કમગ્નિહોત્રં હૂયતા ઇતિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ , અગ્નયે વા એતદ્ ધૃત્યૈ ગુપ્ત્યૈ હૂયતે , યત્ સાયં જુહોતિ રાત્ર્યૈ તેન દાધાર , યત્ પ્રાતર્ અહ્ને તેના,ગ્નૌ સર્વાન્ યજ્ઞાન્ત્સંસ્થાપયન્તિ , અથ કસ્માદેતદેવાગ્નિહોત્રમુચ્યતા, ઇતિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ , હોત્રા વૈ દેવેભ્યોઽપાક્રામન્નગ્નિહોત્રે ભાગધેયમિચ્છમાના , યત્ ॥ અગ્નિહોત્રમ્ ॥ ઇત્યાહ તેન હોત્રા આભજતિ , તેનૈના ભાગિનીઃ કરોતિ , એષા વા અગ્રેઽગ્ના આહુતિરહૂયત, તદગ્નિહોત્રસ્યાગ્નિહોત્રત્વં , સોઽસ્માત્ સૃષ્ટઃ પરાઙૈદ્ ભાગધેયમિચ્છમાનઃ, સ તદેવ નાવિન્દત્ પ્રજાપતિર્ યદહોષ્યત્ , તં સ્વા વાગભ્યવદત્ , જુહુધીતિ, સ ઇત એવોન્મૃજ્યાજુહોત્ ॥ સ્વાહા ॥ ઇતિ સ્વા હ્યેનં વાગભ્યવદત્ , તત્ સ્વાહાકારસ્ય જન્મ , તસ્માદગ્નિહોત્રે સ્વાહાકાર,સ્તસ્માલ્ લલાટે ચ પાણૌ ચ લોમ નાસ્તિ , અતો હિ સ તદાદાયાજુહોત્ , તસ્માદ્યસ્ય દક્ષિણતઃ કેશા ઉન્મૃષ્ટાસ્તમાહુ , ર્જ્યેષ્ઠલક્મીઽતતિ , પ્રજાપતિર્ હ્યેતદગ્રે જ્યેષ્ઠ ઉદમૃષ્ટ , અનેન સંમિતા સ્રુક્ કાર્યા , અનેન વા અગ્રેઽગ્ના આહુતિરહૂયત , તસ્યા આહુત્યાઃ પુરુષોઽસૃજ્યત , દ્વિતીયામજુહોત્ , તતોઽશ્વોઽસૃજ્યત , તસ્માદશ્વ ઉભયાદન્ , અનન્તર્હિતો હિ પુરુષાદસૃજ્યત, તસ્માદેનં પ્રત્યઞ્ચં તિષ્ઠન્તં મન્યન્તે , અશ્વો નૂ પુરુષા ઇતિ તૃતીયામજુહોત્ , તતો ગૌરસૃજ્યત , ચતુર્થીમજુહોત્ , તતોઽવિરસૃજ્યત , પઞ્ચમીમજુહોત્ , તતોઽજાસૃજ્યત , ષષ્ઠીમજુહોત્ , તતો યવોઽસૃજ્યત , સપ્તમીમજુહોત્ , તતો વ્રીહિરસૃજ્યત , એતે સપ્ત ગ્રામ્યાઃ પશવોઽસૃજ્યન્ત, તાન્ એવાવરુન્ધેહો ય એવં વિદ્વાનગ્નિહોત્રં જુહોતિ ॥
1.8.2 અનુવાકઃ

અષ્ટમીમજુહોત્ , તતો વસન્તોઽસૃજ્યત , નવમીમજુહોત્ , તતો ગ્રીષ્મોઽસૃજ્યત , દશમીમજુહોત્ , તતો વર્ષા અસૃજ્યન્ત , એકાદશીમજુહોત્ , તતઃ શરદસૃજ્યત , દ્વાદશીમજુહોત્ , તતો હેમન્તોઽસૃજ્યત , ઉદ્યતા ત્રયોદશ્યાહુતિર્ આસીત્ , અથ શિશિરં અસૃજ્યત , તસ્માદેતદ્ ઋતૂનામશાન્તં ક્રૂરમ્ , અહુતાદ્ધિ સમભવદહુતાદસૃજ્યત , તદાહુર્ બ્રહ્મવાદિનઃ , ઋતવઃ પૂર્વેઽસૃજ્યન્તા૩ પશવા૩ ઇતિ , ઉત ઋતવ ઉત પશવા, ઇતિ બ્રૂયાત્ , ઉભયે હ્યેતે સહાસૃજ્યન્ત, સ વા એનમિત એવ પુનઃ પ્રાવિશત્ , એતદ્વા અગ્નિધાનં હસ્તસ્ય યત્પાણિઃ, તસ્માદેતો હસ્તસ્યાગ્નિર્નતમાં વિદહતિ, યદ્ધન્યમાનો હસ્તૌ પ્રતિપ્રસારયતિ , અગ્નૌ વા એતન્ ન્યઞ્ચનમિચ્છતે , અગ્નિં વૈ પશવઃ પ્રવિશન્ત્યગ્નિઃ પશૂન્ , પ્ર હ વા એનં પશવો વિશન્તિ પ્ર સ પશૂન્ ય એવં વેદ , એતદ્ધ સ્મ વા આહ નારદો , યત્ર ગાં શયાનાં નિર્જાનાતિ મૃતામ્ એનામવિદ્વાન્મન્યતે ઽતિ અગ્નિં હ્યેવૈતે પ્રવિશન્ત્યગ્નિરેતાન્ , તસ્માત્સર્વાન્ ઋતૂન્ પશવોઽગ્નિમભિસર્પન્તિ, ન હ્યેત ઋતેઽગ્ને , ર્યજ્જાતઃ પશૂનવિન્દત તજ્જાતવેદસો જાતવેદસ્ત્વં , તામપ્સુ પ્રાસિઞ્ચત્ , સાપોઽન્વદહત્ , તા અગ્નયે વજ્રોઽભવન્ , તસ્માદ્ધવીંષિ પ્રોક્ષતાગ્નિરભિ ન પ્રોક્ષ્યો , યદભિપ્રોક્ષેદ્ધતેન યજ્ઞેન યજેત , તાં વૈ પ્રજાપતિર્ અન્વૈચ્છત્ , તામપ્સ્વ્ અન્વવિન્દત્ , તામ્ ઓષધીષુ ન્યમાર્ટ્ , તસ્માદોષધયોઽનભ્યક્તા રેભન્તે , ઓષધીભ્યઃ પશવઃ , પશુભ્યો મનુષ્યા , અનભ્યક્તો હ રેભતે ય એવં વેદ , તદ્ યો વસન્તાશિશિરે કક્ષઃ સ ઉપાધેય , એતદ્વૈ તદગ્નેઃ પ્રિયં ધામ , એષા વાવ સાહુતિઃ શ્રાયતિ , અગ્નેરેવૈતયા પ્રિયં ધામોપૈતિ , અથો પશુમાન્ ભવતિ , અથો આત્માનં એવૈતયા યજમાનઃ પુનીતે , સહ વા એતા આસ્તામગ્નિશ્ચ સૂર્યશ્ચ સમાને યોના અયસિ લોહિતે , સ આદિત્ય ઊર્ધ્વ ઉદદ્રવત્ , તસ્ય રેતઃ પરાપતત્ , તદગ્નિર્ યોનિનોપાગૃહ્ણાત્ , તદેનં વ્યદહત્ , તસ્માદયોઽત્રપુ પ્રતિધુક્ ક્ષીરં વિદહતિ , તસ્માદેતજ્જુહ્વતિ , પશૂનાં વા એતત્ પયો યદ્ વ્રીહિયવૌ , તસ્માદેતજ્જુહ્વતિ , નાતિશૃતં કાર્યમ્ , રેતઃ શોષયેત્ , યદ્વિષ્યન્દેતોન્માદુકોઽસ્ય પ્રજાયામાજાયેતા , અમુષ્ય વા એતદાદિત્યસ્ય રેતો હૂયતેઽમેધ્યમશૃતં , સમુદન્તં હોતવ્યં , તદ્ધિ શૃતં મેધ્યં મિથુનં પ્રજનિષ્ણુઃ ॥
1.8.3 અનુવાકઃ

સ્થાલ્યા દુહતિ , અનયા વા એતદુપસીદન્તિ , નહીમાં ઇતો નેતઃ સ્કન્દતિ , અસ્કન્નત્વાય , આર્યકૃતી ભવત્ય્ ઊર્ધ્વકપાલા સદેવત્વાય , સા હિ સદેવા , અસુર્યં વા એતત્પાત્રં યત્ કુલાલકૃતં ચક્રવૃત્તં , યત્ર સ્કન્દેત્તદપો નિનયેત્ , આપો વૈ શાન્તિઃ , આપો નિષ્કૃતિઃ , આપો ભેષજાઃ , યત્ર વા એતા અસ્યા ઉપયન્તિ તત્ પ્રશસ્તતરા ઓષધયો જાયન્તે બંહીયસીઃ , યદિ દુહ્યમાનાવભિન્દ્યાદન્યયા સ્થાલ્યા નિર્ણિજ્ય દોહ્યા , યજ્ઞો હિ યજ્ઞસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિઃ , યદ્યધિશ્રિતં સ્કન્દેદ્યદ્યુદ્વાસ્યમાનં યદ્યુદ્વાસિતં યદ્યુન્નીયમાનં યદ્યુન્નીતં યદિ પુરઃ પરાહૃતં હોમાય પુનરવનીયાન્યાભિદુહ્યા , યજ્ઞો હિ યજ્ઞસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિઃ , વારુણીં ઋચમનૂચ્ય વારુણ્યા હોતવ્યં , વરુણો વા એતદ્યજ્ઞસ્ય ગૃહ્ણાતિ યદાર્છન્તિ, નિષ્કૃતિરેવૈષા પ્રાયશ્ચિત્તિઃ , અપ્રતિષેક્યં સ્યાત્તેજસ્કામસ્ય બ્રહ્મવર્ચસકામસ્ય , અથો તુસ્તૂર્ષમાણસ્ય , અથો યઃ કામયેત, વીરો મા આજાયેતેતિ , અપ્રતિષિક્તો વૈ ઘર્મસ્તેજો બ્રહ્મવર્ચસં , તેજસ્વી બ્રહ્મવર્ચસી ભવતિ , સ્તૃણુતે યં તુસ્તૂર્ષતે , આ હાસ્ય વીરો જાયતે , આજ્યેન હોતવ્યં યસ્યાપ્રતિષેક્યં સ્યાત્ , એતદ્વા અપ્રતિષિક્તં , ન તુ સ્કન્નસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિરસ્તિ , અથો ન પશુમાન્ ઇવ ભવતિ , પશૂનાં વા એતત્ પયઃ પ્રવૃજ્યતે , શુચં પશુષુ દધાતિ , તેજોઽશાન્તં પશૂન્ નિર્દહતિ , તસ્માત્ પ્રતિષેક્યમેવ સ્યાત્ , યદદ્ભિઃ પ્રતિષિઞ્ચેદ્ધરો વિનયેત્ , ગાંદોહસંનેજનેન પ્રતિષિચ્યં , તદ્ધિ નાપો ન પય,સ્તદાહુઃ , સ્કન્દતિ વા એતત્ , યર્હિ વા એતદ્ દોહનાત્ પર્યાક્રિયતે તર્હિ સ્કન્નં, અન્તર્હિતા હ્યસ્યા વનસ્પતયા , ઇતિ તદદ્ભિરેવ પ્રતિષિચ્યં , સ્તોકેનૈકેન ન હરો વિનયતિ , શુચં પશૂનાં શમયતિ , પશવો વૈ તેજો બ્રહ્મવર્ચસં , મિથુનં વા આપશ્ચ પયશ્ચ, મિથુનાત્ ખલુ વૈ પ્રજાઃ પશવઃ પ્રજાયન્તે , તન્ મિથુનં , તસ્માદેવ મિથુનાદ્યજમાનઃ પ્રજયા ચ પશુભિશ્ચ પ્રજાયતે , ઓદનેન હોતવ્યં યસ્ય પ્રતિષેક્યં સ્યાત્ , એષ હિ પ્રતિષિક્તઃ શાન્તો મેધ્યો મિથુનઃ પ્રજનિષ્ણુઃ ॥
1.8.4 અનુવાકઃ

પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત , તા વૈ તપસૈવાસૃજત, સ વૈ સ વાચં એવાયચ્છત્ , તપો વા એષ ઉપૈતિ યો વાચં યચ્છતિ , સૃષ્ટિઃ પ્રજાનામગ્નિહોત્રમ્ , ઉભયત એવ પ્રજાઃ અસૃજત ઇતશ્ચામુતશ્ચ , નિમ્રુક્તે સૂર્યે વાગ્યન્તવ્યાથો દુહ્યમાનાયામથો અધિશ્રિત , ઉન્નીયમાન એવ યન્તવ્યા,સ્તદવક્લૃપ્તતમં ॥ ઉદ્ભવઃ સ્થ ॥ ઇત્યવેક્ષેત ॥ ઉદહં પ્રજયા પશુભિર્ભૂયાસં ॥ ઇતિ પ્રજાયાઃ પશૂનાં સૃષ્ટ્યૈ , અથો અભ્યેવૈનદ્ ઘારયતિ મેધ્યત્વાય , અગ્નિહોત્રે વૈ દંપતી વ્યભિચરેતે , પૂર્વો યજમાનસ્ય લોકોઽપરઃ પત્ન્યાઃ , યત્ પ્રાચીનં ઉદ્વાસયેદ્યજમાનઃ પ્રમીયેત , યત્ પ્રતીચીનં પત્ની , કં ઘર્મમભ્યુદવીવસા , ઇતિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ , ઉદીચીનં એવોદ્વાસ્ય,મગ્રહણૌ સંજીર્યતઃ, સર્વમાયુરિતો , નાર્તિં નીત , શ્ચતુરુન્નયતિ , ચતુષ્પદસ્તેન પશૂનવરુન્ધેર્ , દ્વિર્જુહોતિ , દ્વિપદસ્તેન, યં કામયેત , અનુજ્યેષ્ઠં પ્રજયા ઋધ્નુયાદિતિ, તસ્ય પૂર્ણમગ્રા ઉન્નયેદથ કનીયોઽથ કનીયો , અનુજ્યેષ્ઠં પ્રજયા ઋધ્નોતિ , તદાહુઃ, કનીયાંસં વા એષ યજ્ઞક્રતુમુપૈતિ કનીયસીં પ્રજાં કનીયસઃ પશૂન્ કનીયોઽન્નાદ્યં , પાપીયાન્ ભવતિ , સંમિતં ઇવાગ્રા ઉન્નયેદથ ભૂયોઽથ ભૂયઃ , પૂર્ણમુત્તમં , યજ્ઞસ્યાભિક્રાન્ત્યૈ, તદાહુ, ર્જ્યાયાંસં વા એષ યજ્ઞક્રતુમુપૈતિ ભૂયસીં પ્રજાં ભૂયસઃ પશૂન્ ભૂયોઽન્નાદ્યં , વસીયાન્ ભવતિ , અર્ધુકો ઽસ્ય પુત્રઃ કનિષ્ઠો ભવતીતિ , યદિ કામયેત સર્વે સદૃશાઃ સ્યુરિતિ , સર્વાન્ત્સમાવદુન્નયેત્ , સર્વે હ સદૃશા ભવન્તિ , ન પશ્ચાદુપસાદયેત્ , અપક્રાન્તિઃ સા યજ્ઞસ્ય , યત્રૈવોન્નયેત્તત્ સાદયેત્ , પ્રતરં વા યજ્ઞસ્યાભિક્રાન્ત્યૈ , અનુધ્યાયિનં વા એતદપરં કરોતિ યદપરસ્મિંસ્તપન્તિ પૂર્વસ્મિન્ જુહ્વતિ , સમયાગ્નિં હરન્તિ , તેનૈવૈનં પ્રીણાતિ , અથો અગ્નિહોત્રસ્ય વા એતત્ પવિત્રં , અપુપોદેવૈનત્ , અપરસ્માદ્વૈ પૂર્વં સૃષ્ટં, તં એતાવત્યરમયન્ , તસ્માત્ પુરોઽનુદ્રુત્ય જુહોતિ ॥ આયુર્મે યચ્છ ॥ ઇતિ સાદયતિ , આયુરેવાસ્મિન્ યચ્છતિ ॥ વર્ચો મે યચ્છ ॥ ઇતિ સાદયતિ , વર્ચ એવાસ્મિન્ યચ્છતિ , ઓષધીર્વા ઇમા રુદ્રા વિષેણાઞ્જન્ , તાઃ પશવો નાલિશન્ત , તે દેવાઃ પ્રજાપતિમેવોપાધાવન્ , સ પ્રજાપતિરબ્રવીત્ , વાર્યં વૃણૈ , ભાગો મેઽસ્ત્વ્ ઇતિ , વૃણીષ્વેતિ , અબ્રુવન્ત્સોઽબ્રવીત્ , મદ્દેવત્યૈવ સમિદસદિતિ , તસ્માત્ પ્રાજાપત્યા સમિત્ , દેવેષુ હ્યસ્યૈષા વાર્યવૃતા , દ્વે સમિધૌ કાર્યે , દ્વે હ્યાહુતી , એકૈવ કાર્યા , એકો હિ પ્રજાપતિઃ , એકધા ખલુ વૈ સમિદ્ધઃ , ઉત બહ્વીરાહુતયો હૂયન્તે , તા અગ્નિનાન્વવાકરોત્ , તા અસ્વદયત્ , તાઃ પુનર્ણવા અજાયન્ત , એતર્હિ ખલુ વા અગ્નિહોત્રિણે દર્શપૂર્ણમાસિને સર્વા ઓષધયઃ સ્વદન્તે , યત્સમિધમાદધાતિ સર્વા એવાસ્મા ઓષધીઃ સ્વધયામકઃ ॥
1.8.5 અનુવાકઃ

ભૂર્ ભુવઃ સ્વઃ ॥ ઇતિ પુરસ્તાદ્ધોતોર્વદેત્ , એતદ્વૈ બ્રહ્મ , એતત્સત્યં , એતદ્ ઋતં , ન વા એતસ્માદ્ ઋતે યજ્ઞોઽસ્તિ , તસ્માદેવં વદિતવ્યં ॥ અગ્નિર્ જ્યોતિર્ જ્યોતિઅગ્નિઃ સ્વાહા ॥ ઇતિ ગર્ભિણ્યા વાચા ગર્ભં દધાતિ, મિથુનયા વાચા મિથુનં પ્રજનયતિ , યદ્વાચા ચ જુહોતિ યજુષા ચ તન્ મિથુનં , યત્ તૂષ્ણીં ચ જુહોતિ મનસા ચ તન્ મિથુનં , સ્થાણુર્વૈ પૂર્વાહુતિઃ , અતિહાય પૂર્વાં આહુતિમ્ ઉત્તરા હોતવ્યા , સ્થાણુમેવ છમ્બટ્કરોતિ , ઉત્તરાહુતિર્ ભૂયો હોતવ્યા યજ્ઞસ્યાભિક્રાન્ત્યૈ , પશૂન્ એવ પૂર્વયાહુત્યા સ્પૃણોતિ બ્રહ્મવર્ચસં ઉત્તરયા , આગ્નેયી સાયમાહુતિ, સ્તયા રેતઃ સિઞ્ચતિ , તદ્ રેતઃ સિક્તં રાત્ર્યૈ ગર્ભં દધાતિ , તત્સૌર્યા પ્રાતઃ પ્રજનયામકર્ , ઇયં હોતવ્યાથ પરાથ પુનરવસ્તાત્ પ્રાતરવસ્તાદ્ધિ પ્રજાનાં પ્રજાતિઃ, પ્રજનનં હિ સૌરી , તન્ ન સૂર્ક્ષ્યં , પરાપરૈવ હોતવ્યા યજ્ઞસ્યાભિક્રાન્ત્યૈ , ઉદઙ્ઙ્ ઉદ્દિશતિ ॥ અનાભો મૃડ, ધૂર્તે નમસ્તે અસ્તુ , રુદ્ર મૃડ ॥ ઇતિ એતા વૈ રુદ્રસ્ય તન્વઃ ક્રૂરા એતાનિ નામાનિ , એતાભિર્વા એષ પશૂઞ્ શમાયતે , તા એવાસ્ય ભાગધેયેન શમયતિ , અવાચીનં સાયમ્ અવમાર્ષ્ટિ , તસ્માત્ સાયમવાચી પ્રુષ્વૈ,તિ ઊર્ધ્વં દિવોન્માર્ષ્ટિ , તસ્માદ્ ઊર્ધ્વા દિવૈતિ , પરાચીનમિવ વા એતદ્યદગ્નિહોત્રમ્ , યત્ પુરસ્તાદ્યાજુષં વદતિ ધૃત્યા અનિર્માર્ગાય , યો વા અગ્નિહોત્રસ્ય વૈશ્વદેવં વેદાઘાતુક એનં પશુપતિર્ ભવત્યઘાતુકોઽસ્ય પશુપતિઃ પશૂન્ , પ્રાઙ્ આસીનો જુહોતિ , દેવાંસ્તેન પ્રીણાતિ , હુત્વોઞ્શિંષતિ , પશૂન્ એવ યજમાનાયોઞ્શિંષતિ , ઉદઙ્ઙ્ ઉદ્દિશતિ , રુદ્રં તેન નિરવદયતે , દક્ષિણતો નિમાર્ષ્ટિ , ઓષધીશ્ચ તેન પિતૄંશ્ચ પ્રીણાતિ , પ્રાશ્નાતિ , મનુષ્યાંસ્તેન પ્રીણાતિ , અઙ્ગુલ્યા પ્રાશ્નાતિ , યદત્ત્વાય ન દતો ગમયેત્ , યદ્ દતો ગમયેત્સર્પા એનં ઘાતુકાઃ સ્યુઃ , સર્પાન્ એવ શમયતિ , અહિંસાયૈ ॥ પૂષાસિ ॥ ઇતિ યજુર્વદેત્ , પશવો વૈ પૂષા , પશૂન્ એવાવરુન્ધે , અશાન્તો વા એષોઽપ્રીતઃ , પુરુષમેધં વા એષ પ્રતીક્ષતે યજમાનં એવ હવ્યં , યદગ્નિહોત્રહવણીં નિષ્ટપત્યશાન્તસ્તેન , અગ્નિહોત્રહવણીં પ્રતપ્ય હસ્તોઽવધેયો , હસ્તો વા પ્રતપ્યાગ્નિહોત્રહવણ્યામવધેય, સ્તેનૈવૈનં શમયતિ , તેન પ્રીણાતિ, શાન્ત એનં પ્રીતો ન હિનસ્તિ , ઇત્થં પર્યાવર્તતે , એવં હિ યજ્ઞઃ પર્યાવર્તતે , અથો અમુષ્ય વા એતદાદિત્યસ્યાવૃતમનુ પર્યાવર્તતે , હોતવ્યં ગાર્હપત્યા૩ન્ ન હોતવ્યા૩મિતિ મીમાંસન્તે , અનુધ્યાયી વા એષ રૂક્ષો , હોતવ્યં એવ ॥ અગ્ને ગૃહપતે પરિષદ્ય જુષસ્વ સ્વાહા ॥ ઇતિ જુહુયાત્, તેનૈવૈનં શમયતિ , તેન પ્રીણાતિ , અથો તેનૈવૈનં અનનુધ્યાયિનં અરૂક્ષં કરોતિ , અથ યત્ પૂર્વાં આહુતિં હુત્વોત્તરાં હોષ્યન્ પ્રતીક્ષતે તેનૈવૈનં શમયતિ , તેન પ્રીણાતિ , અથો તેનૈવૈનં અનનુધ્યાયિનં અરૂક્ષં કરોતિ , અથ યત્ પૂર્વાં આહુતિં હુત્વોત્તરાં હોષ્યન્ પ્રતીક્ષતે તેનૈવૈનં શમયતિ , તેન પ્રીણાતિ , અથો તેનૈવૈનં અનનુધ્યાયિનં અરૂક્ષં કરોતિ , અથ યદેવાસ્ય ગૃહ ઉપહ્રિયતે યદેનં અગ્નિમભિતા આસીના યાચન્તિ તેનૈવૈનં શમયતિ , તેન પ્રીણાતિ , અથો તેનૈવૈનં અનનુધ્યાયિનં અરૂક્ષં કરોતિ ॥
1.8.6 અનુવાકઃ

દ્વે દુહન્ત્યગ્નિહોત્રાય , જ્યાયાન્ વા એકસ્યા દુગ્ધાદગ્નિહોત્રિણો લોકો , યદ્ દ્વે દુહન્તિ જ્યાયાંસં વા એતં લોકં યજમાનોઽભિજયતિ , મનુશ્ચ વા ઇદં મનાયી ચ મિથુનેન પ્રાજનયતામ્ , યત્ સ્થાલ્યા ચ દોહનેન ચ દુહન્તિ મિથુનાદેવ પ્રજાયતે ॥
સજૂર્ જાતવેદો દિવા પૃથિવ્યા જુષાણો અસ્ય હવિષો વીહિ સ્વાહા ॥ ઇતિ જુહુયાત્ , એષા વા અસ્ય જાતવેદસ્યા તનૂઃ ક્રૂરા , એતયા વા એષ પશૂઞ્ શમાયતે , તામ્ એવાસ્ય ભાગધેયેન શમયતિ , યદિ તદતિ શમાયેત ॥ અગ્ને દુઃશીર્તતનો જુષસ્વ સ્વાહા ॥ ઇતિ જુહુયાત્ , એષા વા અસ્ય શૃણતી તનૂઃ ક્રૂરા , એતયા વા એષ પશૂઞ્ શમાયતે , તામ્ એવાસ્ય ભાગધેયેન શમયતિ , યદિ તદતિ શમાયેત ॥ દ્વાદશ રાત્રીઃ સાયં સાયં જુહુયાત્ , દ્વાદશ વૈ રાત્રયઃ સંવત્સરસ્ય પ્રતિમા , સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનર,સ્તમાહિતાગ્નયો દર્શપૂર્ણમાસિન ઇન્ધતે , તેષાં વા ઋતવ એવ દારૂણિ, યે સ્થવિષ્ઠા અઙ્ગારાસ્તે માસા , યે ક્ષોદિષ્ઠાસ્તેઽર્ધમાસા , અહોરાત્રાણિ મુર્મુરા , યત્સધૂમં જ્યોતિસ્તદ્ વૈશ્વદેવં , યલ્લોહિતં તદ્વારુણં , યત્ સુવર્ણં તદ્ બાર્હસ્પત્યં , યન્ ન લોહિતં ન સુવર્ણં તન્ મૈત્રમ્ યદઙ્ગારેષુ વ્યવશાન્તેષુ લેલાયદ્વીવ ભાતિ તદ્દેવાનામાસ્યમ્ , અથો અમુષ્ય ચ વા એતદાદિત્યસ્ય તેજો મન્યન્તેઽગ્નેશ્ચ, તસ્માત્તર્હિ હોતવ્યં , યદ્યેઅમવાસન્નપિદધાતિ તદ્ધિનોતિ , આવિર્વૈ નામૈષાહુતિઃ , આવિર્ભૂયં દેવમનુષ્યેષુ ગચ્છતિ ય એવં વેદ, ન સમિદભિહોતવા , અપ્રતિષ્ઠિતા સાહુતિઃ, નો યથા વીવાવસ્રવેત્ , અયતા સા , તત્તથૈવ હોતવ્યં યથાગ્નિં વ્યવેયાત્ , સા હિ યતા , સા પ્રતિષ્ઠિતા , તસ્માન્મહાનગ્નિહોત્રસ્યેધ્મઃ કાર્યો , યો વૈ બહુ દદિવાન્ બ,હ્વીજાનોઽગ્નિમ્ ઉત્સાદયતેઽક્ષિત્તદ્વૈ તસ્ય, તદ્ ઈજાના વૈ સુકૃતોઽમું લોકં નક્ષન્તિ, તે વા એતે યન્ નક્ષત્રાણિ, યદાહુ, ર્જ્યોતિર્ અવાપાદિ તારકાવાપાદીતિ તે વા એતેઽવપદ્યન્તે , આપ્ત્વા સ્થિતે ત ઇદં યથાલોકં સચન્તે યદામુતઃ પ્રચ્યવન્તે , અથ યો બહુ દદિવાન્ બહ્વીજાનોઽગ્નિહોત્રં જુહોતિ દર્શપૂર્ણમાસૌ યજતે ચાતુર્માસ્યૈર્યજતે બહૂનિ સત્રાણ્ય્ ઉપૈતિ તસ્ય વા એતદક્ષય્યમપરિમિતં , તિરો વા ઈજાનાદ્યજ્ઞો ભવતિ , તદાભ્યામેવાગ્નિભ્યાં દગ્ધવ્યઃ , સ્વં વા એતદિષ્ટમન્વારોહતિ , અપરેણ દગ્ધવ્યાઃ૩ પૂર્વેણા૩ ઇતિ મીમાંસન્તે , ઉભૌ સમાહૃત્યા,ન્તરા દગ્ધવ્ય, સ્તદવક્લૃપ્તતમં ગૃહ્ણીયાન્ નક્તમગ્નિં, અસુર્યા વૈ રાત્રિ, ર્જ્યોતિષૈવ તમસ્તરતિ , દિવા હ વા અસ્મા અસ્મિંલ્લોકે ભવતિ , પ્રાસ્મા અસૌ લોકો ભાતિ ય એવં વેદ ॥
ભૂર્ ભુવઃ સ્વઃ ॥ ઇતિ પુરસ્તાદ્ધોતોર્વદેત્ , એભ્યો વા એતલ્લોકેભ્યા ઇષ્ટકા ઉપદધાતિ સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ , યત્ સાયં જુહોતિ સહસ્રં તેન કામદુઘા અવરુન્ધેક્ , યત્ પ્રાતઃ સહસ્રં તેન , યદસ્યાગ્નિરાધીયતે સહસ્રં તેન , યમરાજ્યં વા અગ્નિષ્ટોમેનાભિજયતિ , સોમરાજ્યમુક્થ્યેન , સૂર્યરાજ્યં ષોડશિના , સ્વારાજ્યમતિરાત્રેણ , એતાનિ વૈ સર્વાણીન્દ્રો ઽભવત્ , એતાનિ સર્વાણિ ભવતિ ય એતૈર્યજતે , સર્વમેતદ્ ભવતિ ય એવં વેદ , હવિષ્માન્ વા એકો , દેવયાજ્યેકઃ , સહસ્રયાજ્યેકો , યોઽગ્નિહોત્રં જુહોતિ સ હવિષ્માન્ , યો દર્શપૂર્ણમાસૌ યજતે સ દેવયાજી , યશ્ચાતુર્માસ્યૈર્યજતે સ સહસ્રયાજી અગ્નિહોત્રે વૈ સર્વે યજ્ઞક્રતવઃ સર્વાન્ યજ્ઞક્રતૂનવરુન્ધેશ્ ય એવં વિદ્વાનગ્નિહોત્રં જુહોતિ ॥
1.8.7 અનુવાકઃ

પ્રૈયમેધા વૈ સર્વે સહ બ્રહ્માવિદુ, સ્તેઽગ્નિહોત્રેણ સમરાધયન્ , તેષાં ત્રિરેકોઽજુહોદ્ દ્વિરેકઃ સકૃદેકં, સ્તેષાં યસ્ત્રિરજુહોત્તમપૃચ્છન્ , કસ્મૈ ત્વમહૌષીરિતિ , સોઽબ્રવીત્ ત્રેધા વા ઇદં, અગ્નયે પ્રજાપતયે સૂર્યાયેતિ , અથ યો દ્વિરજુહોત્તમપૃચ્છન્ , કસ્મૈ ત્વમહૌષીરિતિ , સોઽબ્રવીત્ , દ્વેધા વા ઇદં, અગ્નયે ચ પ્રજાપતયે ચ સાયમ્ , સૂર્યાય ચ પ્રજાપતયે ચ પ્રાતરિતિ , અથ યઃ સકૃદજુહોત્તમપૃચ્છન્ , કસ્મૈ ત્વમહૌષીરિતિ,
સોઽબ્રવીત્ , એકધા વા ઇદં , પ્રજાપતય એવેતિ , તેષાં યો દ્વિરજુહોત્સ આર્ધ્નોત્ , તસ્યેતરે સાજાત્યં ઉપાયન્ , ઋધ્નોતિ ય એવં વિદ્વાનગ્નિહોત્રં જુહોતિ , ઉપાસ્ય સમાનાઃ સાજાત્યં યન્તિ , પ્રદોષમગ્નિહોત્રં હોતવ્યં , વ્યુષ્ટાયાં પ્રાતર્ વૃદ્ધાન્ ગર્ભાન્ પ્રજનયતિ , તદાહુઃ , પરા વા એતસ્યાગ્નિહોત્રં પતતિ યસ્ય પ્રદોષં ન જુહ્વતીતિ, યદિ મન્યેત, ઋતુમત્યનૈષં ઇતિ ॥ ભૂર્ ભુવઃ સ્વઃ ॥ ઇતિ પુરસ્તાદ્ધોતોર્વદેત્ , તેનૈવ સર્વં નાન્તરેતિ ॥ દોષા વસ્તોર્નમઃ સ્વાહા ॥ ઇતિ જુહુયાત્ , ઋતુમેવ નાત્યનૈત્ , હોતવ્યા૩ન્ન હોતવ્યા૩મિ,તિ મીમાંસન્તે, યસ્યાહુતમગ્નિહોત્રં સૂર્યોઽભ્યુદિયાદ્ધોતવ્યં એવ , અગ્નયે વા એતદ્ ધૃત્યૈ ગુપ્ત્યૈ હૂયતે, પ્રજનનં તુ છમ્બટ્કરોતિ , યદિ મન્યેત , ઋતુમત્યનૈષં ઇતિ ॥ ભૂર્ ભુવઃ સ્વઃ ॥ ઇતિ પુરસ્તાદ્ધોતોર્વદેત્ , તેનૈવ સર્વં નાન્તરેતિ ॥ પ્રાતર્વસ્તોર્નમઃ સ્વાહા ॥ ઇતિ જુહુયાત્ , ઋતુમેવ નાત્યનૈત્ , તદ્યથા કારુદ્વેષિણો જુહ્વત્યેવમસ્ય હુતં ભવતિ , યસ્યાગ્નિમનુદ્ધૃતં સૂર્યોઽભિનિમ્રોચેદ્ યો બ્રાહ્મણો બહુવિત્સ ઉદ્ધરેત્ , સર્વેણૈવૈનં બ્રહ્મણોદ્ધરતિ , અગ્નિહોત્રેણાનુદ્રવેત્ , ભાગધેયેનૈવૈનં પ્રણયતિ , અથો ભાગધેયેનૈવૈનં સમર્ધયતિ , વરો દક્ષિણા , સર્વત એવૈનં દિગ્યોવૈ વરેણ ચ્યાવયતિ , યસ્યોભા અનુગતા અભિનિમ્રોચેદ્યસ્ય વાભ્યુદિયાત્ પુનરાધેયમેવ તસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિ, ર્યથા વૈ પથો વર્તની એવં દર્શપૂર્ણમાસૌ, યથાન્તરૈવમગ્નિહોત્રમ્ એવં વા અગ્નિહોત્રિણે દર્શપૂર્ણમાસિને સ્વર્ગો લોકોઽનુભાતિ , ઉપાન્યાનિ હવીંષિ વસન્તિ , અથ કસ્માદગ્નિહોત્રં નોપવસન્તીતિ , બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ , પ્રતતં વા એતદપરિમિતમસંસ્થિતં, અશ્નાતિ માંસં ઉપ સ્ત્રિયમ્ એતિ , તસ્માન્ નોપવસન્તિ , પશુવ્રતેન ભવિતવ્યં , તૂષ્ણીમિવ પશવઃ સંભવન્તિ , તે મેધ્યાઃ, યત્ તૂષ્ણીં સ્ત્રિયમ્ ઉપૈતિ મેધ્યતરસ્તેન ભવતિ , હિંકૃત્યોપેયાત્ , એવં ઇવ હિ પશવ ઉપયન્તિ મેધ્યત્વાય , સંસ્થાપ્યા૩ન્ન સંસ્થાપ્યા૩મિતિ મીમાંસન્તે , અગ્નિહોત્રં યત્ સંસ્થાપયેત્ તૄણમક્ત્વાનુપ્રહરેત્ , સા હ્યગ્નિહોત્રસ્ય સંસ્થિતિસ્તદાહુ, ર્યદા વૈ જીયતે યદા પ્રમીયતે યદાર્તિમ્ આર્છત્યથાગ્નિહોત્રં સંતિષ્ઠતા ઇતિ , તન્ ન સંસ્થાપ્યં , મનસા વા ઇમાં પ્રજાપતિઃ પર્યગૃહ્ણાત્ , ઇયં વા અગ્નિહોત્રસ્ય વેદિર્ , ઇયમ્ ઉપયામ , ઓષધયો બર્હિઃ , પ્રુષ્વાઃ પ્રોક્ષણી,ર્દિશઃ પરિધયો , યત્ કિંચાભ્યાધીયતે સ ઇધ્મો , યજમાનો યૂપ , ઉન્નીયમાને સ્થેયમ્ , એવં ઇવ હિ યૂપઃ સમૃદ્યૈદા , મધ્યતો વા એષ યજ્ઞઃ પ્રતતો યદગ્નિહોત્રમ્ , તસ્માદગ્નિહોત્રી દર્શપૂર્ણમાસી સર્વં બર્હિષ્યં દદાતિ , મધ્યતો હ્યેતદ્યજ્ઞસ્ય દીયતે યદગ્નિહોત્રે , હોતવ્યં રાજન્યસ્યાગ્નિહોત્રા૩ન્ ન હોતવ્યા૩મિ,તિ મીમાંસન્તે , આમાદિવ વા એષ યદ્ રાજન્યો , બહુ વા એષોઽયજ્ઞિયમમેધ્યં ચરતિ , અત્યનન્નં જિનાતિ બ્રાહ્મણં , તસ્માદ્ રાજન્યસ્યાગ્નિહોત્રમહોતવ્યં , ઋતં વૈ સત્યમગ્નિહોત્રં, બ્રાહ્મણ ઋતં સત્યં , તસ્માદ્ બ્રાહ્મણસ્યૈવ હોતવ્યં , અથો બ્રાહ્મણાયૈવાસ્યાગ્રતો ગૃહ આહરેયુસ્તદ્ધુતં એવાસ્યાગ્નિહોત્રં ભવતિ , અથો ય ઋતં ઇવ સત્યં ઇવ ચરેત્તસ્ય હોતવ્યં અનુસંતત્યૈ ॥
1.8.8 અનુવાકઃ

યાગ્નિહોત્રાયોપસૃષ્ટા નિષીદેદ્યસ્યાન્નં નાદ્યાત્તસ્મૈ તાં દદ્યાત્ , અવર્તિં વા એષા યજમાનસ્યાનુત્સહ્ય નિષીદતિ તયૈવૈનાં સહ નિરવદયતે , ગૃહે તુ તસ્ય તતઃ પરો નાશ્નીયાત્ , યદશ્નીયાદાર્તિમ્ આર્છેત્ , યસ્યાહુતેઽગ્નિહોત્રે પૂર્વોઽગ્નિરનુગચ્છેદગ્નિના ચ સહાગ્નિહોત્રેણ ચોદ્દ્રવેત્ , ભાગધેયેનૈવૈનં પ્રણયતિ , અથો ભાગધેયેનૈવૈનં સમર્ધયતિ , અથાભિમન્ત્રયેત ॥
ઇત એવ પ્રથમં જજ્ઞે અગ્નિરેભ્યો યોનિભ્યો અધિ જાતવેદાઃ ।
સ ગાયત્ર્યા ત્રૈષ્ટુભા જગત્યાનુષ્ટુભા ચ દેવેભ્યો હવ્યા વહતુ પ્રજાનન્ ॥
ઇતિ , એતે વા એતસ્ય યોનયઃ , સ્વેભ્ય એવૈનં યોનિભ્યોઽધિ પ્રજનયતિ ॥ ઇષે રાયે રમસ્વ સહસે દ્યુમ્નાયોર્જેઽપત્યાય ॥ ઇતિ , એતાનિ એવાવરુન્ધેપ્ , અથો રમયત્ય્ એવૈનં ॥ સમ્રાડ્ અસિ સ્વરાડસિ , સુષદા સીદ ॥ ઇતિ સુષદૈવૈનં સાદયતિ ॥ સારસ્વતૌ ત્વોત્સૌ પ્રાવતામ્ ॥ ઇતિ , ઋક્સામે વૈ સારસ્વતા ઉત્સૌ , તાભ્યાં એવૈનં પ્રાવતિ , તાભ્યાં સમર્ધયતિ , અગ્નયે જ્યોતિષ્મતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્વારુણં યવમયં ચરું યસ્યાહુતેઽગ્નિહોત્રે પૂર્વોઽગ્નિરનુગછેત્ , તમો વા એતસ્ય યજ્ઞં યુવતે યસ્યાહુતેઽગ્નિહોત્રે પૂર્વોઽગ્નિરનુગચ્છતિ , યદગ્નયે જ્યોતિષ્મતે જ્યોતિષૈવાસ્ય યજ્ઞં સમર્ધયતિ , વારુણી રાત્રિ , ર્યદ્વારુણઃ , વરુણાદેવાસ્યાધિ યજ્ઞં સ્પૃણોતિ , યસ્યાહુતેઽગ્નિહોત્રેઽપરોઽગ્નિરનુગછેત્ , તત એવ પ્રાઞ્ચમુદ્ધૃત્યાન્વવસાયાગ્નિહોત્રં જુહુયાત્ , અથાભિમન્ત્રયેત ॥
ભવતં નઃ સમનસૌ સમોકસૌ સચેતસા અરેપસા , ઇતિ સમનસા એવૈનૌ કરોતિ યજમાનસ્યાહિંસાયૈ , એતૌ વૈ તૌ યા આહુર્ બ્રહ્મવાદિનો , નૈકઃ કુબ્જિર્ દ્વૌ વ્યાઘ્રૌ વિવ્યાચેતિ , અગ્નયેઽગ્નિમતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યસ્યાગ્ના અગ્નિમભ્યુદ્ધરેયુ , ર્દેવતાભ્યો વા એષ સમદં કરોતિ યસ્યાગ્ના અગ્નિમભ્યુદ્ધરન્તિ , યદગ્નયેઽગ્નિમતે દેવતા એવાસ્મૈ ભૂયસીર્જનયતિ , વસીયાન્ ભવતિ ॥
1.8.9 અનુવાકઃ

અન્વગ્નિરુષસામગ્રમક્શદન્વ્ અહાનિ પ્રથમો જાતવેદાઃ ।
અનુ સૂર્યસ્ય પુરુત્રા ચ રશ્મીનનુ દ્યાવાપૃથિવી આતતન્થ ॥
ઇત્યભિમન્ત્રયેત યસ્યાહુતમગ્નિહોત્રં સૂર્યોઽભ્યુદિયાત્ , અનુક્ષાયૈવૈનત્ પુનરવરુન્ધે , તદાહુર્ , અમું વા એષ લોકં સમારોહયતિ સહ પ્રજયા પશુભિશ્ચ યજમાનસ્ય , તસ્માદુત બહુરાહિતાગ્નિરપશુર્ભવતીતિ , તદુપસ્થેયઃ ॥ ઇહૈવ ક્ષેમ્ય એધિ , મા પ્રહાસીર્મામમુમામુષ્યાયણં ॥ ઇતિ , અસ્મિન્ વાવૈનં એતં લોકે દાધાર , સહ પ્રજયા પશુભિશ્ચ યજમાનો વસીયાન્ ભવતિ , મૈત્રં ચરું નિર્વપેત્સૌર્યમ્ એકકપાલં યસ્યાહુતમગ્નિહોત્રં સૂર્યોઽભ્યુદિયાત્ , મિત્રો વા એતસ્ય યજ્ઞં યુવતે યસ્યાહુતમગ્નિહોત્રં સૂર્યોઽભ્યુદેતિ , મિત્રમહર્ , યન્ મૈત્રો મિત્રાદેવાસ્યાધિ યજ્ઞં સ્પૃણોતિ , અથ યત્સૌર્યો , અમુનૈવાસ્યાદિત્યેન પુરસ્તાદ્યજ્ઞં સમર્ધયતિ , યસ્યાહુતમગ્નિહોત્રં સૂર્યોઽભ્યુદિયાદગ્નિં સમાધાય વાચં યત્વા દંપતી સર્વાહ્ણમુપાસીયાતામ્ , દ્વયોર્ગવોઃ સાયમગ્નિહોત્રં જુહુયાત્ , ઉભયમ્ એવાસ્મૈ ભાગધેયં પ્રયચ્છતિ સાયન્તનં ચ પ્રાતસ્તનં ચ , યદ્વૈ પુરુષસ્યામયત્યશ્નાતી૩ નાશ્નાતી૩, ઇતિ વૈ તમાહુ, ર્નાશ્નાતીતિ ચેદાહુસ્તદ્વાવ સોઽમૃતેતિ , યન્નાશ્નીતો ન વ્યાહરતો અન્વેવૈનં અમ્રાતામ્ , તપસૈનં પુનરવરુન્ધાતે, અગ્નયે વ્રતપતયેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેત્ , અગ્નિર્વૈ દેવાનાં વ્રતપતિ,સ્તમેવ ભાગધેયેનોપાસરત્ , સ એનં વ્રતમાલંભયતિ યસ્યાગ્નિરપક્ષાયેત્ , યત્રૈવૈનં અનુપરાગચ્છેત્તત્સમાધાયાન્વવસાયાગ્નિહોત્રં જુહુયાત્ , એતિ વા એતદગ્નિર્યદપક્ષાયતિ , યત્રૈવૈનં અનુપરાગચ્છતિ તત એનં પુનરવરુન્ધે ઉ , અગ્નયે પથિકૃતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યસ્યાગ્નિરપક્ષાયેત્ , બહિષ્પથં વા એષ એતિ યસ્યાગ્નિરપક્ષાયતિ , અગ્નિર્વૈ દેવાનાં પથિકૃત્ , તં એવ ભાગધેયેનોપાસરત્ , સ એનં પન્થાં અપિનયતિ , અનડ્વાન્ દક્ષિણા , સ હિ પન્થાં અપિવહતિ , અગ્નયે શુચયેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યસ્યાભ્યાદાવ્યેન સંસૃજ્યેત , અશુચિતર ઇવ વા એષ યદભ્યાદાવ્યો , યદગ્નયે શુચયે શુચિમેવૈનં મેધ્યં કરોતિ , અગ્નયે ક્ષામવતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યસ્યાહિતાગ્નેઃ સ૩તોઽગ્નિર્ગૃહાન્ દહેત્ , અગ્નિર્વા એતસ્ય ક્ષામો ગૃહાનભ્યુચ્યતિ , સ દહત્યેવાપરં , યદગ્નયે ક્ષામવતે યૈવાસ્ય ક્ષામા પ્રિયા તનૂસ્તામેવાસ્ય ભાગધેયેન શમયતિ , અદાહુકોઽસ્યાપરં અગ્નિર્ગૃહાન્ ભવતિ , યસ્યાગ્નિરનુગછેત્તેભ્ય એવાવક્ષાણેભ્યોઽધિ મન્થિતવ્ય,સ્તદેનં સ્વાદ્ યોનેઃ પ્રજનયતિ , યદિ ન તાદૃશાનિ વાવક્ષાણાનિ સ્યુર્ભસ્મનારણી સંસ્પૃશ્ય મન્થિતવ્યઃ , સ્વાદેવૈનં યોનેઃ પ્રજનયતિ , અગ્નયે તપસ્વતે જનદ્વતે પાવકવતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યસ્યાગ્નિરનુગછેત્ , ન હિ વા એતસ્મા અપિધીયતેઽથૈષોઽનુગચ્છતિ , ઓષધયો વૈ પાવકા , ઓષધીરેવાસ્મૈ પાવકા ભાગધેયમપિદધાતિ પ્રજનનાય ॥
ત્રયસ્ત્રિંશત્તન્તવો યં વિતન્વત ઇમં ચ યજ્ઞં સુધયા દદન્તે ।
તેભિશ્છિદ્રમપિદધ્મો યદત્ર સ્વાહા યજ્ઞો અપ્યેતુ દેવાન્ ॥
ઇતિ જુહુયાદ્યદ્યનો વા રથો વાન્તરા વિયાયાત્ , એતાવન્તો વૈ યજ્ઞસ્ય તન્તવો , દેવતા વા એતા, સ્તાન્વા એતત્સમવૃક્ષત્ , તાઃ સંદધાતિ , એતદ્ધ સ્મ વા આહુર્ દાક્ષાયણાસ્તન્તૂન્ત્સમવૃક્ષદ્ , ગામન્વત્યાવર્તયેતિ , ગૌર્ હિ યજ્ઞિયા મેધ્યા , ઇદં વિષ્ણુર્વિચક્રમા, ઇતિ પદં યોપયતિ , વિષ્ણોઃ સ્વિદેવ યજ્ઞસ્ય વિક્રાન્તમકર્ અપોઽન્વતિષિઞ્ચતિ શાન્ત્યૈ ॥
1.8.10 અનુવાકઃ

રૌદ્રં ગવિ સત્ , વાયવ્યમુપાવસૃષ્ટં , આશ્વિનં દુહ્યમાનં , સૌમ્યં દુગ્ધં , વારુણં અધિશ્રિતં , મૈત્રં શરોગૃહીતં , મારુતં બિન્દુમત્ , પૌષ્ણં ઉદન્તમ્ , સારસ્વતં વિષ્યણં , વૈષ્ણવં પ્રતિનીયમાનં , સ્વર્ગ્યમ્ ઉદ્વાસિતં , ત્વષ્ટુરુન્નીયમાનં , ધાતુરુન્નીતં , વૈશ્વકર્મણં ઉદ્યતં , સાવિત્રં પ્રણીયમાનં , દ્યાવાપૃથિવીયં પ્રહ્રિયમાણં , ઐન્દ્રાગ્નમુપસન્નં , પ્રાજાપત્યં સમિધિ , વૈશ્વદેવં હુતં ॥
ઇતિ પ્રથમકાણ્ડે અગ્નિહોત્ર-બ્રાહ્મણં નામ અષ્ટમઃ પ્રપાઠકઃ॥