કૃષ્ણયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 1.4

યજમાન-બ્રાહ્મણમ્
1.4.1 અનુવાકઃ

મમાગ્ને વર્ચો વિહવેષ્વસ્તુ વયં ત્વેન્ધાનાસ્તન્વં પુષેમ ।
મહ્યં નમન્તાં પ્રદિશશ્ચતસ્રસ્ત્વયાધ્યક્ષેણ પૃતના જયેમ ॥
અગ્ને વ્રતપતે વ્રતમાલપ્સ્યે તત્તે પ્રબ્રૂમસ્તન્ નો ગોપાય , તં શકેયમ્ ॥
અગ્નિં હોતારં ઉપ તં હુવે દેવાન્ યજ્ઞિયાન્ ઇહ યાન્યજામહૈ ।
વ્યન્તુ દેવા હવિષો મે અસ્યા દેવા યન્તુ સુમનસ્યમાનાઃ ॥
યુનજ્મિ ત્વા બ્રહ્મણા દૈવ્યેન હવ્યાયાસ્મૈ વોઢવે જાતવેદઃ ।
ઇન્ધાનાસ્ત્વા સુપ્રજસઃ સુવીરા જ્યોગ્ જીવેમ બલિહૃતો વયં તે ॥
અસ્માસ્વિન્દ્ર ઇન્દ્રિયં દધાત્વ્ અસ્માન્ રાયો મઘવાનઃ સચન્તામ્ ।
અસ્માકં સન્ત્વાશિષઃ ॥
આમાશિષો દોહકામા ઇન્દ્રવન્તો હવામહે ।
ધુક્ષીમહિ પ્રજામિષં ॥
સા મે સત્યાશીર્દેવાન્ ગમ્યાજ્જુષ્ટાજ્જુષ્ટતરા પણ્યાત્ પણ્યતરા ॥
અરેડતા મનસા દેવાન્ ગચ્છ , યજ્ઞો દેવાન્ ગચ્છતુ , યજ્ઞો દેવાન્ ગમ્યાત્ ॥
વિ તે મુઞ્ચામિ રશનાં વિ રશ્મીન્ વિ યોક્ત્રાણિ પરિચર્તનાનિ ।
ધત્તાદસ્મભ્યં દ્રવિણેહ ભદ્રં પ્ર મા બ્રૂતાદ્ ભાગધાં દેવતાસુ ॥
ઇષ્ટો યજ્ઞો ભૃગુભિર્દ્રવિણોદા યતિભિરાશીર્દા વસુભિઃ ।
અઙ્ગિરસો મે અસ્ય યજ્ઞસ્ય પ્રાતરનુવાકૈરહૂષુઃ ॥
તસ્ય મા યજ્ઞસ્યેષ્ટસ્ય વીતસ્ય દ્રવિણેહાગમ્યાત્ , વસુર્યજ્ઞો , વસુમાન્ યજ્ઞ,સ્તસ્ય મા યજ્ઞસ્ય વસોર્વસુમતો વસ્વિહાગચ્છતુ , અદો માગચ્છતુ , અદો માગમ્યાત્ ॥
1.4.2 અનુવાકઃ

સં યજ્ઞપતિરાશિષા , સદસિ , સન્મે ભૂયાઃ , પૂર્ણમસિ , પૂર્ણં મે ભૂયાઃ , સર્વમસિ ,
સર્વં મે ભૂયાઃ , અક્ષિતમસિ , અક્ષિતં મે ભૂયાઃ , પ્રાચ્યા દિશા દેવા ઋત્વિજો માર્જયન્તામ્ , દક્ષિણયા દિશા માસાઃ પિતરો માર્જયન્તામ્ , પ્રતીચ્યા દિશા ગૃહાઃ પશવો માર્જયન્તામ્ , ઉદીચ્યા દિશાપા ઓષધયો વનસ્પતયો માર્જયન્તામ્ ,
ઊર્ધ્વયા દિશા યજ્ઞઃ સંવત્સરો માર્જયતામ્ , વિષ્ણુઃ પૃથિવ્યાં વ્યક્રંસ્ત ગાયત્રેણ છન્દસા , નિર્ભક્તઃ સ યં દ્વિષ્મો , વિષ્ણુરન્તરિક્ષે વ્યક્રંસ્ત ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસા
નિર્ભક્તઃ સ યં દ્વિષ્મો , વિષ્ણુર્ દિવિ વ્યક્રંસ્ત જાગતેન છન્દસા , નિર્ભક્તઃ સ યં દ્વિષ્મો , અગન્મ સ્વઃ, સં જ્યોતિષાભૂમ , ઇદમહમમુષ્ય પ્રાણં નિવેષ્ટયામિ
તેજોઽસિ, સમહં પ્રજયા, સં મયા પ્રજા, સમહં પશુભિઃ , સં મયા પશવો , અગ્ને ગૃહપતે સુગૃહપતિરહં ત્વયા ગૃહપતિના ભૂયાસં , સુગૃહપતિસ્ત્વં મયા ગૃહપતિના ભૂયા , અસ્થૂરિણૌ ગાર્હપત્યં દીદાયઞ્શતં હિમાદ્વાયૂ , રાધાંસિ સંપૃચાના અસંપૃચાનૌ તન્વો ,
અસા અનુ મા તનુ , અછિન્નો દિવ્યસ્તન્તુર્મા માનુષશ્છેદિ , દિવ્યાદ્ ધામ્નો મા છિત્સિ મા માનુષાત્ , જ્યોતિષે તન્તવે ત્વા ॥
1.4.3 અનુવાકઃ

યે દેવા યજ્ઞહનઃ પૃથિવ્યામધ્યાસતે । અગ્નિર્નસ્તેભ્યો રક્ષતુ ગચ્છેમ સુકૃતો વયમ્ ॥
યે દેવા યજ્ઞમુષઃ પૃથિવ્યામધ્યાસતે । અગ્નિર્નસ્તેભ્યો રક્ષતુ ગચ્છેમ સુકૃતો વયમ્ ॥
યાસ્તે રાત્રયઃ સવિતર્દેવયાનીઃ સહસ્રયજ્ઞમભિ સંબભૂવુઃ । ગૃહૈશ્ચ સર્વૈઃ પ્રજયા ન્વ્ અગ્રે સ્વો રુહાણાસ્તરતા રજાંસિ ॥ યે દેવા યજ્ઞહનો અન્તરિક્ષે અધ્યાસતે ।
વાયુર્નસ્તેભ્યો રક્ષતુ ગચ્છેમ સુકૃતો વયમ્ ॥ યે દેવા યજ્ઞમુષો અન્તરિક્ષે અધ્યાસતે ।
વાયુર્નસ્તેભ્યો રક્ષતુ ગચ્છેમ સુકૃતો વયમ્ ॥ અગન્મ મિત્રાવરુણા વરેણ રાત્રીણાં ભાગો યુવયોર્યો અસ્તિ । નાકં ગૃભ્ણાનાઃ સુકૃતસ્ય લોકે તૃતીયે પૃષ્ઠે અધિ રોચને દિવઃ ॥
યે દેવા યજ્ઞહનો દિવ્યધ્યાસતે। સૂર્યો નસ્તેભ્યો રક્ષતુ ગચ્છેમ સુકૃતો વયમ્ ॥
યે દેવા યજ્ઞમુષો દિવ્યધ્યાસતે । સૂર્યો નસ્તેભ્યો રક્ષતુ ગચ્છેમ સુકૃતો વયમ્ ॥
યેનેન્દ્રાય સમભરન્ પયાંસ્યુત્તમેન હવિષા જાતવેદઃ । તેનાગ્ને ત્વમુત વર્ધયા માં સજાતાનાં મધ્યે શ્રૈષ્ઠ્યા આ ધેહિ મા ॥ વેદોઽસિ , વેદો મા આભર , તૃપ્તોઽહં , તૃપ્તો ત્વં ॥ ઘૃતવન્તં કુલાયિનં રાયસ્પોષં સહસ્રિણં । વેદો વાજં દદાતુ મે ॥
નિર્ દ્વિષન્તં નિરરાતિં દહ, રુદ્રાસ્ત્વાયચ્છન્ , આદિત્યાસ્ત્વાસ્તૃણન્ ॥
ગોમમગ્નેઽવિમં અશ્વી યજ્ઞો નૃવત્સખા સદમિદપ્રમૃષ્યઃ ।
ઇડાવાન્ એષો અસુર પ્રજાવાન્ દીર્ઘો રયિઃ પૃથુબુધ્નઃ સભાવાન્ ॥
સં પત્ની પત્યા સુકૃતેષુ ગચ્છતાં યજ્ઞસ્ય યુક્તૌ ધુર્યા અભૂતામ્ ।
આપ્રીણાનૌ વિજહતા અરાતિં દિવિ જ્યોતિરુત્તમં આરભેથાં સ્વાહા ॥
પત્નિ પત્નિ એષ તે લોકો , નમસ્તે અસ્તુ , મા મા હિંસીઃ , યા સરસ્વતી વેશયમની તસ્યૈ સ્વાહા ॥ યા સરસ્વતી વેશભગીના તસ્યાસ્તે ભક્તિવાનો ભૂયાસ્મ ॥
અયાશ્ચાગ્નેઽસ્યનભિશસ્તિશ્ચ સત્યં ઇત્ ત્વમયા અસિ ।
અયાઃ સન્મનસા કૃત્તોઽયાઃ સન્ હવ્યં ઊહિષે , અયા નો ધેહિ ભેષજં સ્વાહા ॥
1.4.4 અનુવાકઃ

દેવાન્ જનં અગન્ યજ્ઞ,સ્તતો મા યજ્ઞસ્યાશીરાગચ્છતુ , પિતૄન્ જનં અગન્ યજ્ઞ,સ્તતો મા યજ્ઞસ્યાશીરાગચ્છતુ, મનુષ્યાન્ જનં અગન્ યજ્ઞ,સ્તતો મા યજ્ઞસ્યાશીરાગચ્છતુ ,
અપ ઓષધીર્વનસ્પતીન્ જનં અગન્ યજ્ઞ,સ્તતો મા યજ્ઞસ્યાશીરાગચ્છતુ , પઞ્ચજનં જનં અગન્ યજ્ઞ,સ્તતો મા યજ્ઞસ્યાશીરાગચ્છતુ, પઞ્ચાનાં ત્વા વાતાનાં ધર્ત્રાય ગૃહ્ણામિ , પઞ્ચાનાં ત્વા દિશાં ધર્ત્રાય ગૃહ્ણામિ , પઞ્ચાનાં ત્વા સલિલાનાં ધર્ત્રાય ગૃહ્ણામિ ,
પઞ્ચાનાં ત્વા પૃષ્ઠાનાં ધર્ત્રાય ગૃહ્ણામિ , પઞ્ચાનાં ત્વા પઞ્ચજનાનાં ધર્ત્રાય ગૃહ્ણામિ ,
ચરોસ્ત્વા પઞ્ચબિલસ્ય ધર્ત્રાય ગૃહ્ણામિ ॥
ધામાસિ પ્રિયં દેવાનામનાધૃષ્ટં દેવયજનં । દેવવીત્યૈ ત્વા ગૃહ્ણામિ ॥
ભૂરસ્માકં , હવ્યં દેવાનાં , આશિષો યજમાનસ્ય , દેવતાભ્યસ્ત્વા દેવતાભિર્ગૃહ્ણામિ ॥
1.4.5 અનુવાકઃ

સમૃતયજ્ઞો વા એષ યદ્ દર્શપૂર્ણમાસૌ , કસ્ય વાહ યક્ષ્યમાણસ્ય દેવતા યજ્ઞમાગચ્છન્તિ કસ્ય વા ન , બહૂનાં સમાનં અહર્યજમાનાનાં , યઃ પૂર્વેદ્યુરગ્નિં ગૃહ્ણાતિ સ શ્વો ભૂતે દેવતા અભિયજતે , મમાગ્ને વર્ચો વિહવેષ્વસ્ત્વ્ ઇતિ પૂર્વમગ્નિં ગૃહ્ણાતિ , દેવતા વા એતત્ પૂર્વેદ્યુરગ્રહીત્ , તાઃ શ્વો ભૂતેઽભિયજતે , બર્હિષા વૈ પૂર્ણમાસે વ્રતં ઉપયન્તિ વત્સૈરમાવાસ્યાયાં , પુરા વત્સાનામપાકર્તોર્ દંપતી અશ્નીયાતામ્ , હસ્તા અવનિજ્ય દક્ષિણતોઽગ્નિમ્ ઉપતિષ્ઠેત , અગ્ને વ્રતપતે વ્રતમાલપ્સ્યે , ઇતિ , અગ્નિર્વૈ દેવાનાં વ્રતપતિર્ બ્રાહ્મણો વ્રતભૃત્ , વ્રતપતય એવ પ્રોચ્ય વ્રતમાલભતે , અગ્નિં હોતારં ઉપ તં હુવે , ઇતિ યેન હવિર્ નિર્વપ્સ્યન્સ્યારાત્તદભિમૃશેત્ , દેવતાનાં વા એષ ગ્રહો , દેવતા વા એતદગ્રહીત્ , યુનજ્મિ ત્વા બ્રહ્મણા દૈવ્યેન , ઇતિ પરિધિષુ પરિધીયમાણેષુ વદેત્ , અગ્નેર્વા એષ યોગો , અગ્નિમ્ એતદ્ યુનક્તિ , યુક્તોઽસ્મૈ હવ્યં વહતિ , અસ્માસ્વિન્દ્ર ઇન્દ્રિયં દધાતુ , ઇતિ , ઇડાયામુપહૂયમાનાયાં વદેત્ , ઇડાયા વા એષ દોહાઃ , ઇડાં વા એતદ્ દુહે , અથો ઇન્દ્રિયં વા ઇડા , ઇન્દ્રિયમ્ એવાત્મન્ ધત્તે , આમાશિષો દોહકામાઃ , ઇતિ આશિષો વૈ દોહકામા યજમાનં અભિસર્પન્તિ , તા દક્ષિણતો યજમાનલોકમુપતિષ્ઠન્તે , તા યથા ધેનવોઽદુગ્ધા અપક્રામન્ત્યેવમસ્માદાશિષોઽદુગ્ધા અપક્રામન્તિ ય એવં ન વેદ , અથ ય એવં વેદાશિષ એવ દુહે , સા મે સત્યાશીર્દેવાન્ ગમ્યાત્ , ઇતિ પ્રસ્તરે પ્રહ્રીયમાણે વદેત્ , સત્યાં વા એતદાશિષં દેવાન્ ગમયિત્વાથ વરં વૃણીતે , એતદ્ધ સ્મ વા આહૌપાવિર્ જાનશ્રુતેયઃ , સહસ્રેણેષ્ટ્વા કમુ ષ્વિદતોઽધિ વરં વરિષ્યામહે , ઇતિ
સહસ્રેણ યક્ષીય , ઇતિ હ સ્મ વાવ તતઃ પુરાહ , વિ તે મુઞ્ચામિ રશનાં વિ રશ્મીન્ ઇતિ પરિધિષુ પ્રહ્રિયમાણેષુ વદેત્ , દેવતા વા એતત્ સ્વર્ગં લોકં ગમયિત્વા પ્રતિષ્ઠાપ્ય વ્યમૌક્ , ઇષ્ટો યજ્ઞો ભૃગુભિરિતિ, યજ્ઞસ્ય વા એષ દોહો , યજ્ઞં એતદ્ દુહે ,
એતદ્ધ સ્મ વા આહ કપિવનો ભૌવાયનઃ , કિમુ સ યજ્ઞેન યજેત યો ગાં ઇવ યજ્ઞં ન દુહીત , સુદોહતરો હિ ગોરિતિ ॥
1.4.6 અનુવાકઃ

સં યજ્ઞપતિરાશિષા , ઇતિ યજમાનો યજમાનભાગં પ્રાશ્નાતિ , યજમાનો વૈ યજ્ઞપતિઃ ,
યજ્ઞો યજમાનભાગો , યદ્યજમાનો યજમાનભાગં પ્રાશ્નાતિ યજ્ઞપતા એવ યજ્ઞં પ્રતિષ્ઠાપયતિ , યદિ પ્રવસેત્સમિષ્ટયજુષા સહ જુહુયાત્ , અગ્ના એવ યજ્ઞં પ્રતિષ્ઠાપયતિ , યદ્ધવિર્ નિર્વપ્સ્યન્નગ્નૌ નિષ્ટપતિ , અગ્નેરેવ યજ્ઞં નિર્મિમીતે ,
અથ યદ્ધવિર્ નિર્વપ્સ્યન્ યજમાનાય પ્રાહ યજ્ઞપતેરેવાધિ યજ્ઞં નિર્મિમીતે ,
અગ્નિર્વૈ ભૂયાંસં પ્રદહતિ , એતં વૈ લોકં યજમાનો ન્વ્ અતિમુચ્યતે યદેતા આપોઽતિસૃજ્યન્તે , અછિન્નં સ્રાવયિતવ્યા , અદ્ભિર્વા એતદ્યજમાનોઽગ્નેરાત્માનં અન્તર્ધત્તે ,
દ્વયા વૈ દેવા યજમાનસ્ય ગૃહમાગચ્છન્તિ સોમપા અન્યેઽસોમપા અન્યે હુતાદોઽન્યેઽહુતાદોઽન્યે , એતે વૈ દેવા આહુતાદો (અહુતાદો – પાઠભેદઃ) યદ્ બ્રાહ્મણ , એતદ્દેવત્ય એષ યઃ પુરાનીજાનઃ , એતે વા એતસ્ય પ્રજાયાઃ પશૂનાં ઈશતે , તેઽસ્યાઃ પ્રીતા ઇષં ઊર્જમાદાયાપક્રામન્તિ , યદન્વાહાર્યમન્વાહરતિ તાન્ એવ તેન પ્રીણાતિ , દક્ષિણતઃસદ્ભ્યઃ પરિહર્તવા આહ , દક્ષિણાવતૈવ યજ્ઞેન યજતે , આહુતિભિરેવ દેવાન્ હુતાદઃ પ્રીણાતિ , તેઽસ્મૈ પ્રીતા ઇષં ઊર્જં નિયચ્છન્તિ ॥
1.4.7 અનુવાકઃ

સદસિ સન્મે ભૂયા , ઇતિ આશિષો વા એતાસ્તા એવાવરુન્ધેયા , પૂર્ણમસિ પૂર્ણં મે ભૂયા , ઇતિ , પૂર્ણો હ વા અમુત્રાઙ્ગૈઃ સંભવતિ , સર્વમસિ સર્વં મે ભૂયા , ઇતિ
સર્વો હ વા અમુત્રાઙ્ગૈઃ સંભવતિ , અક્ષિતમસ્યક્ષિતં મે ભૂયા , ઇતિ ,
અક્ષિતો હ વા અમુત્રાઙ્ગૈઃ સંભવતિ , પ્રાચ્યા દિશા દેવા ઋત્વિજો માર્જયન્તામિતિ ,
એતા વૈ યજ્ઞસ્ય મૃષ્ટયઃ , એતાઃ શાન્તયસ્તા બૈજવાપયો વિદામક્રન્ , તેષાં મૃષ્ટો યજ્ઞઃ શાન્તોઽભૂદ્ અઘાતુકઃ પશુપતિઃ પશૂન્ , તદ્ય એવં વેદ મૃષ્ટ એવાસ્ય યજ્ઞઃ શાન્તો ભવત્યઘાતુકઃ પશુપતિઃ પશૂન્ , વિષ્ણુઃ પૃથિવ્યાં વ્યક્રંસ્ત ગાયત્રેણ છન્દસા , ઇતિ
વિષ્ણુમુખા વૈ દેવા અસુરાન્ એભ્યો લોકેભ્યઃ પ્રણુદ્ય સ્વર્ગં લોકમાયન્ ,
તદ્વિષ્ણુમુખો વા એતદ્યજમાનો ભ્રાતૃવ્યં એભ્યો લોકેભ્યઃ પ્રણુદ્ય સ્વર્ગં લોકં એતિ ,
અગન્મ સ્વરિતિ સ્વર્ગં એવ લોકં એતિ , સં જ્યોતિષાભૂમ , ઇતિ જ્યોતિર્ હિ સ્વર્ગો લોકઃ , ઇદમહમમુષ્ય પ્રાણં નિવેષ્ટયામિ , ઇતિ પ્રાણમેવાસ્ય નિવેષ્ટયતિ , ઇત્થં પર્યાવર્તતે , એવં હિ યજ્ઞઃ પર્યાવર્તતે , અથો અમુષ્ય વા એતદાદિત્યસ્યાવૃતમનુ પર્યાવર્તતે , તેજોઽસિ , ઇત્યાહ , તેજો હ્યગ્નિઃ , સ વૈ હિત્વા પ્રજાં ચ પશૂંશ્ચ સ્વરેતિ , યદાહ , સમહં પ્રજયા , સં મયા પ્રજા , સમહં પશુભિઃ , સં મયા પશવા , ઇતિ પ્રજાયાં ચૈવ પશુષુ ચ પ્રતિતિષ્ઠતિ , અગ્ને ગૃહપતે સુગૃહપતિરહં ત્વયા ગૃહપતિના ભૂયાસં , સુગૃહપતિસ્ત્વં મયા ગૃહપતિના ભૂયા , ઇતિ અગ્રહણૌ સંજીર્યતઃ , સર્વમાયુરિતો , નાર્તિં નીતઃ , પુત્રસ્ય નામ ગૃહ્ણાતિ , પ્રજાં એવાનુ સમતાનીત્ , સ વૈ માનુષં એવાભ્ય્ ઉપાવર્તતે , મનુષ્યસ્ય હિ નામ ગૃહ્ણાતિ , યદાહ અછિન્નો દિવ્યસ્તન્તુર્મા માનુષશ્છેદિ , ઇતિ દિવ્યં ચૈવ માનુષં ચ સમતાનીત્ , દિવ્યાદ્ ધામ્નો મા છિત્સિ મા માનુષાત્ , ઇતિ ઉભા ઇમં લોકં જયતઃ, સહ સ્વર્ગે લોકે ભવતઃ ॥
1.4.8 અનુવાકઃ

ઇતિ ય એવ દેવા યજ્ઞહનશ્ચ યજ્ઞમુષશ્ચ પૃથિવ્યાં તાંસ્તીર્ત્વાન્તરિક્ષમારુહત્ ,
ય એવ દેવા યજ્ઞહનશ્ચ યજ્ઞમુષશ્ચાન્તરિક્ષે તાંસ્તીર્ત્વા દિવમગન્ , ય એવ દેવા યજ્ઞહનશ્ચ યજ્ઞમુષશ્ચ દિવિ તાંસ્તીર્ત્વા સજાતાનાં મધ્યે શ્રૈષ્ઠ્યા આધાદેનં ,
શિરો વા એતદ્યજ્ઞસ્ય યત્ પુરોડાશઃ, કેશા વેદો , યદ્ વેદેન પુરોડાશઁ સંમાર્ષ્ટિ
યજ્ઞસ્ય સર્વત્વાય , અથો મેધ્યત્વાય , યજ્ઞો વૈ દેવેભ્યો તિરોઽભવત્ , તં દેવા વેદેનાવિન્દન્ , તદ્ વેદસ્ય વેદત્વં , યદ્ વેદેન વેદ્યામાસ્તે યજ્ઞં એવાસ્મૈ વિન્દતિ ,
પત્યૈદે વેદં પ્રયચ્છતિ , દુરનુવેદો વા અમુત્ર યજ્ઞો , યજ્ઞં એવાસ્મૈ વિન્દતિ , ત્રિઃ પ્રયચ્છતિ , ત્રિષત્યા હિ દેવા , ઉપસ્થા આસ્યતે , પુમાંસં જાનુકા ભવતિ , પશવો વૈ વેદઃ , ઓષધયો હ્યેષ , એષ ખલુ વૈ પશૂનાં લોકો યદન્તરાગ્ની , સ્વે વા એતં લોકે યજમાનો ભ્રાતૃવ્યસ્ય પશૂન્ વૃઙ્ક્તે , અર્ધમાસેઽર્ધમાસે વૈ યજ્ઞો વિચ્છિદ્યતે ,
સંતતમાહવનીયાત્ સ્તૃણન્ન્ એતિ યજ્ઞસ્ય સંતત્યૈ , તં સંતતં ઉત્તરેઽર્ધમાસેઽભિયજતે
ગોમમગ્નેઽવિમં અશ્વી યજ્ઞઃ , ઇતિ ગોમન્તમ્ એવાવિમન્તમશ્વિનં યજ્ઞમકર્ ,
ઇડાવાન્ એષો અસુર પ્રજાવાન્ દીર્ઘો રયિઃ પૃથુબુધ્નઃ સભાવાન્ ઇતિ આશિષં એવાશાસ્તે , સં પત્ની પત્યા સુકૃતેષુ ગચ્છતામિતિ એષ વૈ પત્ન્યા યજ્ઞસ્યાન્વારંભઃ , સહ સ્વર્ગે લોકે ભવતો , યા વા એતસ્ય પત્ની સૈતં સંપ્રતિ પશ્ચાદન્વાસ્તે , યત્ સંપ્રતિ પશ્ચાદન્વાસીત પ્રજામસ્યા નિર્દહેત્ , યદાહ પત્નિ પત્નિ એષ તે લોકઃ , ઇતિ
લોકં એવાસ્યા અકર્ , અનિર્દાહુકોઽસ્યાઃ પ્રજાં ભવતિ , યા સરસ્વતી વેશયમની , ઇતિ વેશયમનં , વેશાન્ એવાસ્મૈ તેન યચ્છતિ , ઉતાસ્યાજીવન્તઃ સજાતા ઉપાસતે ,
વાચં ઇન્ન્વસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય વા રાજન્યસ્ય વોપાસ્મહે , ઇતિ માંસં તુ ન પચેયુસ્તસ્મિન્નગ્નૌ યત્ પચેયુઃ ક્રવ્યાદં કુર્યુઃ , ન હિ તસ્મિન્નગ્નૌ માંસં પચન્તિ યસ્મિન્નાહુતીર્ જુહ્વતિ , અયાશ્ચાગ્નેઽસ્યનભિશસ્તિશ્ચ , ઇતિ અયા વૈ નામૈષાગ્નેઃ પ્રિયા તનૂઃ , અયા મર્યાધૈર્યેણ , ઇતિ ખલુ વા આહુઃ , યચ્ચૈવાત્ર યજ્ઞે ક્રિયતે યચ્ચ ન , યાં ચૈવાત્ર યજ્ઞસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિં વિદ્મ યાં ચ ન તસ્યૈષોભયસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥
1.4.9 અનુવાકઃ

દેવાન્ જનં અગન્ યજ્ઞ, ઇતિ સ્કન્નમભિમન્ત્રયેત , જનં વા એતદ્યજ્ઞસ્ય ગચ્છતિ યત્ સ્કન્દતિ , જનો હીયમસ્મદધિ , યજ્ઞસ્ય વા એતજ્જનં ગતસ્યાશિષં અવરુન્ધેતિ
પઞ્ચાનાં ત્વા વાતાનાં ધર્ત્રાય ગૃહ્ણામીતિ , પાઙ્ક્તો યજ્ઞો , યાવાન્ એવ યજ્ઞસ્તમાલબ્ધા , અયં વાવ યઃ પવત એષ યજ્ઞ, સ્તં એવાગ્રહીત્ , પઞ્ચાનાં ત્વા દિશાં ધર્ત્રાય ગૃહ્ણામિ , ઇતિ , ઇમા એવ પઞ્ચ દિશોઽગ્રહીત્ , પઞ્ચાનાં ત્વા સલિલાનાં ધર્ત્રાય ગૃહ્ણામીતિ , પશવો વૈ સલિલમ્ , પશૂન્ એવાગ્રહીત્ , પઞ્ચાનાં ત્વા પૃષ્ઠાનાં ધર્ત્રાય ગૃહ્ણામિ , ઇતિ પૃષ્ઠાનિ એવાગ્રહીત્ , તેનાસ્ય પૃષ્ઠવન્તૌ દર્શપૂર્ણમાસૌ સંતતા અવિછિન્નૌ ભવતઃ , પઞ્ચાનાં ત્વા પઞ્ચજનાનાં ધર્ત્રાય ગૃહ્ણામીતિ , છન્દાંસિ વૈ પઞ્ચ પઞ્ચજના , શ્છન્દાંસ્યેવાગ્રહીત્ , ચરોસ્ત્વા પઞ્ચબિલસ્ય ધર્ત્રાય ગૃહ્ણામીતિ ,
ઇમે વૈ લોકાશ્ચરુઃ પઞ્ચબિલ , ઇમાન્ એવ લોકાનગ્રહીત્ ॥
ધામાસિ પ્રિયં દેવાનામનાધૃષ્ટં દેવયજનં । દેવવીત્યૈ ત્વા ગૃહ્ણામિ ॥
ઇતિ પ્રજ્ઞાત આજ્યગ્રહઃ પથાગાત્ , ભૂરસ્માકં , હવ્યં દેવાનાં , આશિષો યજમાનસ્ય , ઇતિ ભૂતિમ્ એવાત્મન આશાસ્તે , હવ્યં દેવેભ્યો , આશિષો યજમાનસ્ય ,
દેવતાભ્યસ્ત્વા દેવતાભિર્ગૃહ્ણામિ , ઇતિ દેવતાભ્ય એવૈનં દેવતાભિરગ્રહીત્ ॥
1.4.10 અનુવાકઃ

દેવતાનાં વા એતદાયતનં યદાહવનીયો , યદન્તરાગ્ની તત્ પશૂનાં , મનુષ્યાણાં ગાર્હપત્યઃ , પિતૄણાં ઓદનપચનઃ , સર્વા હ વા અસ્ય યક્ષ્યમાણસ્ય દેવતા યજ્ઞં આગચ્છન્તિ ય એવં વેદ , પૂર્વં ચાગ્નિમપરં ચ પરિસ્તરીતવા આહ , મનુષ્યાણાં વૈ નવાવસાનં , પ્રિયમ્ નવાવસાનં એવાકર્ મેધ્યત્વાય , અગ્નેર્ જિહ્વાસિ વાચો વિસર્જનં ઇતિ પુરોડાશ્યાનાવપતિ , દેવતાનાં વા એષ ગ્રહો , દેવતા વા એતદગ્રહીત્ ,
એતદ્ધ સ્મ વા આહારુણ ઓપવેશિઃ , અહુતાસુ વા અહમાહુતિષુ દેવતા હવ્યં ગમયામિ ,
સંસ્થિતેન યજ્ઞેન સંસ્થાં ગછાનિ , ઇતિ તદ્ય એવં વેદાહુતાસ્વ્ એવાસ્યાહુતિષુ દેવતા હવ્યં ગચ્છતિ સંસ્થિતેન યજ્ઞેન સંસ્થાં ગચ્છતિ , ઔલૂખલાભ્યાં વૈ દૃષદા હવિષ્કૃદેહિ ॥ ઇતિ દેવા યજ્ઞાદ્રક્ષાંસ્યપાઘ્નત યદૌલૂખલા ઉદ્વાદયન્તિ દૃષદૌ સમાઘ્નન્તિ ॥ હવિષ્કૃદેહિ ॥ ઇત્યાહ રક્ષસામપહત્યૈ , વાચં યચ્છતિ , મનસા વૈ પ્રજાપતિર્ યજ્ઞમતનુત , ઔલૂખલયોરુદ્વદિતોરધ્વર્યુશ્ચ યજમાનશ્ચ વાચં યચ્છેતામ્ , પ્રજાપતિરેવ ભૂત્વા મનસા યજ્ઞં તન્વાતે , ન સર્વાણિ સહ યજ્ઞાયુધાનિ પ્રહૃત્યાનિ , માનુષં તત્ ક્રિયતે , નૈકમેકં , પિતૃદેવત્યં તત્ , દ્વે દ્વે સહ પ્રહૃત્યે , યાજ્યાનુવાક્યયો રૂપમુપવસતિ , ઉભયાંસ્તેન પશૂનવરુન્ધે આ ગ્રામ્યાંશ્ ચારણ્યાંશ્ચ યદ્ ગ્રામ્યસ્ય નાશ્નાતિ તેન ગ્રામ્યાનવરુન્ધે એ , અથ યદારણ્યસ્યાશ્નાતિ તેનારણ્યાન્ , અથો ઇન્દ્રિયં વા આરણ્યમ્ , ઇન્દ્રિયમ્ એવાત્મન્ ધત્તે , ન માષાણામશ્નીયાત્ , અયજ્ઞિયા વૈ માષાઃ , ન તસ્ય સાયમશ્નીયાદ્યસ્ય પ્રાતર્યક્ષ્યમાણઃ સ્યાત્ , અપ્રતિજગ્ધેન વૈ દેવા હવ્યેન વસીયોભૂયમગચ્છન્ પ્રતિજગ્ધેનાસુરાઃ પરાભવન્ , તદપ્રતિજગ્ધેન વા એતદ્ધવ્યેન યજમાનો વસીયોભૂયં ગચ્છતિ પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ , યો વૈ શ્રદ્ધામનાલભ્ય યજતે પાપીયાન્ ભવતિ , આપો વૈ શ્રદ્ધા , ન વાચા ગૃહ્યન્તે ન યજુષા , અતિ વા એતા વાચં નેદન્ત્યતિ વર્ત્રં , મનસ્તુ નાતિનેદન્તિ યર્હ્યપો ગૃહ્ણીયાદિમાં તર્હિ મનસા ધ્યાયેત્ , ઇયં વા એતાસાં પાત્રં , અનયૈવૈના અગ્રહીત્ , શ્રદ્ધામાલભ્ય યજતે , ન પાપીયાન્ ભવતિ ॥
1.4.11 અનુવાકઃ

બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ , પ્રેધ્મં ઉક્ષન્તિ પ્ર હવિઃ , ઇધ્મઃ પ્રથમ આહુતીનાં ,
કસ્માદન્યેષાં હવિષાં યાજ્યાનુવાક્યાઃ સન્તિ , કસ્માદિધ્મસ્ય નેતિ ॥
અગ્નયે સમિધ્યમાનાયાનુબ્રૂહિ ॥ ઇતિ પુરોનુવાક્યા સામિધેનીર્ , યાજ્યોપવાકો વષટ્કારો , યત્ર વૈ યજ્ઞસ્યાતિરિક્તં ક્રિયતે તદ્યજમાનસ્યાતિરિક્તમાત્મન્ જાયતે
યદનાપ્તં વિ યજ્ઞશ્છિદ્યતે ક્ષોધુકો યજમાનો ભવતિ , પરિધાનીયયા સામિધેનીનાં ઉત્તમં ઇધ્મસ્ય સમર્ધયતિ , અક્ષોધુકો યજમાનો ભવતિ , નાસ્યાતિરિક્તમાત્મન્ જાયતે , યો વૈ પ્રજાપતિં સપ્તદશં યજ્ઞેઽન્વાયત્તં વેદ નાસ્ય યજ્ઞો વ્યથતે , પ્રજાપતૌ યજ્ઞેન પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ ઓ શ્રાવય ॥ ઇતિ ચતુરક્ષરં ॥ અસ્તુ શ્રૌષટ્ ॥ ઇતિ
ચતુરક્ષરં ॥ યજ ॥ ઇતિ દ્વ્યક્ષરમ્॥ યે યજામહે ॥ ઇતિ પઞ્ચાક્ષરં , દ્વ્યક્ષરો વષટ્કારસ્ , એષ વૈ પ્રજાપતિઃ સપ્તદશો યજ્ઞેઽન્વાયત્તો , યદ્યનુવાક્યાયા એતિ યદિ યાજ્યાયા , અતશ્ચેદેવં નૈતિ નાસ્ય યજ્ઞો વ્યથતે પ્રજાપતૌ યજ્ઞેન પ્રતિતિષ્ઠતિ ,
ન વૈ તદ્વિદ્મ યદિ બ્રાહ્મણા વા સ્મોઽબ્રાહ્મણા વા યદિ તસ્ય વા ઋષેઃ સ્મોઽન્યસ્ય વા યસ્ય બ્રૂમહે , યસ્ય હ ત્વેવ બ્રુવાણો યજતે તં તદિષ્ટમાગચ્છતિ , નેતરં ઉપનમતિ , તત્ પ્રવરે પ્રવર્યમાણે બ્રૂયાત્ ॥ દેવાઃ પિતરઃ પિતરો દેવાઃ , યોઽસ્મિ સ સન્યજે
યોઽસ્મિ સ સન્કરોમિ , શુનં મ ઇષ્ટં શુનં શાન્તં શુનં કૃતં ભૂયાત્ ॥ ઇતિ તદ્ય એવ કશ્ચ સ સન્યજતે તં તદિષ્ટમાગચ્છતિ નેતરં ઉપનમતિ ॥ યજ્ઞસ્ય ત્વા પ્રમયાભિમયા પરિમયોન્મયા પરિગૃહ્ણામિ ॥ ઇતિ ગાયત્રી વૈ યજ્ઞસ્ય પ્રમા ત્રિષ્ટુબભિમા , જગતી પરિમા , અનુષ્ટુબ્ ઉન્મા , એતાનિ વૈ છન્દાંસિ યજ્ઞં વહન્તિ , તૈરેવૈનં પરિગૃહ્ણાતિ ॥
1.4.12 અનુવાકઃ

કેશિનં વૈ દાર્યંયજ ગન્ધર્વાપ્સરસોઽપૃચ્છન્ , કથા યજમાનો યજમાનેન ભ્રાતૃવ્યેણ સદૃઙ્ઙ્ અસિ ઇતિ , અહં વેદા , ઇત્યબ્રવીત્ , તેઽબ્રુવન્ અઙ્ગ નો યજ્ઞં વ્યાચક્વા ં , ઇતિ તેભ્યો યજ્ઞં વ્યાચષ્ટ , તેઽબ્રુવન્ , ઉતૈતેન યજમાનો યજમાનાદ્ ભ્રાતૃવ્યાત્ પાપીયાન્સ્યામ્દિતિ , તેઽબ્રુવન્ , તથા વૈ તે યજ્ઞં વિધાસ્યામો યથા યજમાનો યજમાનં ભ્રાતૃવ્યમભિભવિષ્યસિ , ઇતિ તસ્મા આહુતીર્યજ્ઞં વ્યદધુસ્તતઃ કેશી ષણ્ડિકમૌદ્ભારિમભ્યભવત્ , અભિ ભ્રાતૃવ્યં યજ્ઞેન ભવતિ ય એવં વેદ , પ્રાણો વા આઘારઃ , પૂર્વાર્ધે હોતવ્યો , મુખત એવાસ્ય પ્રાણં દધાતિ , પ્રાણો વા આઘારઃ ,
મધ્યતો હોતવ્યો , મધ્યત એવાસ્ય પ્રાણં દધાતિ , આઘારં ભૂયિષ્ઠમાહુતીનાં જુહુયાત્ ,
પ્રાણો વા આઘારઃ , પ્રાણમેવાસ્ય ભૂયિષ્ઠં કરોતિ , સંતતમાઘારમ્ આઘારયેત્ ,
પ્રાણો વા આઘારઃ , પ્રાણસ્ય સંતત્યૈ , ઊર્ધ્વમાઘારમ્ આઘારયેત્ સ્વર્ગકામસ્ય ,
યજમાનો વા આઘારો , યજમાનં એવ સ્વર્ગં લોકં ગમયતિ , યં દ્વિષ્યાત્તસ્ય ન્યઞ્ચમાઘારયેત્ , પાપીયાન્ ભવતિ , અભિક્રામન્તી વા એકાહુતિઃ ,
અપક્રામન્ત્યેકા , પ્રતિષ્ઠિતૈકા , યામભિક્રામં જુહોતિ સાભિક્રામન્તી ,
યામપક્રામં જુહોતિ સાપક્રામન્તી , યાં સમાનત્ર તિષ્ઠન્ જુહોતિ સા પ્રતિષ્ઠિતા ,
યં કામયેત , અભિતરં વસીયાઞ્ શ્રેયાન્સ્યારાદિતિ તસ્યાભિક્રામં જુહુયાત્ ,
તેન સોઽભિતરં વસીયાઞ્ શ્રેયાન્ ભવતિ , અથ યં કામયેત , અપતરં પાપીયાન્ત્ સ્યાદિતિ તસ્યાપક્રામં જુહુયાત્ , તેન સોઽપતરં પાપીયાન્ ભવતિ ,
અથ યં કામયેત ન વસીયાન્ ત્સ્યાન્ ન પાપીયાન્ ઇતિ , તસ્ય સમાનત્ર તિષ્ઠન્ જુહુયાત્ , તેન સ ન વસીયાન્ ન પાપીયાન્ ભવતિ , ઋતવો વૈ પ્રયાજાઃ , સમાનત્ર હોતવ્યાઃ , ઋતૂનાં પ્રતિષ્ઠિત્યૈ , યાગ્નેરાજ્યભાગસ્ય સોત્તરાર્ધે હોતવ્યા ,
તતો યોત્તરા સા રક્ષોદેવત્યા , યા સોમસ્યાજ્યભાગસ્ય સા દક્ષિણાર્ધે હોતવ્યા
તતો યા દક્ષિણા સા પિતૃદેવત્યા , એતદ્વા અન્તરાહુતીનાં લોકઃ
ક્લૃપ્તા અસ્યાહુતયો યથાપૂર્વં હૂયન્તે ય એવં વેદ , ધૂમે જુહોતિ તાં તમસિ જુહોતિ ,
તતો યજમાનોઽરોચુકો ભવતિ , યામઙ્ગારેષુ જુહોતિ સાન્ધાહુતિ, સ્તતો યજમાનસ્ય ચક્ષુઃ પ્રમાયુકં ભવતિ , ઉભે જ્યોતિષ્મતિ હોતવ્યે, રોચુકો યજમાનો ભવતિ , નાસ્ય ચક્ષુઃ પ્રમીયતે યામબ્રાહ્મણઃ પ્રાશ્નાતિ સા સ્કન્નાહુતિ, સ્તસ્યા વસિષ્ઠ એવ પ્રાયશ્ચિત્તિં વિદાંચકાર ॥ બ્રધ્ન પાહિ ॥ ઇતિ પુરોડાશમભિમૃશેત્ , ભજતાં ભાગી , માં ભાગો ભક્ત , બ્રાહ્મણાનામિદં હવિઃ સોમ્યાનાં સોમપાનાં , નેહાબ્રાહ્મણસ્યાપ્યસ્તિ ,કુર્વતો મે મા ક્ષેષ્ટ , દદતો મે મોપદસત્ ॥ ઇતિ દક્ષિણીયેષ્વેવ યજ્ઞં પ્રતિષ્ઠાપયત્યસ્કન્નમવિક્ષુબ્ધં ઉત યામબ્રાહ્મણઃ પ્રાશ્નાતિ સાસ્ય હુતૈવ ભવતિ ॥
1.4.13 અનુવાકઃ

યસ્યાજ્યમનુત્પૂતં સ્કન્દતિ સા વૈ ચિત્રા નામાહુતિ,સ્તતો યજમાનસ્ય ચિત્રં પ્રમાયુકં ભવતિ , ચિત્રં દેયમ્ , સૈવ તસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિઃ , અથ યસ્યોત્પૂતં સ્કન્દતિ સા વૈ સ્કન્ના નામાહુતિ,સ્તતો યજમાનઃ પ્રમાયુકો ભવતિ, વરો દેયઃ , સૈવ તસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિઃ , અથ યસ્ય પુરોડાશૌ દુઃશૃતૌ ભવતસ્તદ્ધવિર્યમદેવત્યમ્ , યદા તદ્ધવિઃ સંતિષ્ઠેતાથ ચતુઃશરાવં ઓદનં પક્ત્વા બ્રાહમણેભ્યો જીવતણ્ડુલં ઇવોપહરેત્
સૈવ તસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિઃ , અથ યસ્ય પુરોડાશૌ ક્ષાયતસ્તં યજ્ઞં વરુણો ગૃહ્ણાતિ,
યદા તદ્ધવિઃ સંતિષ્ઠેતાથ તદેવ હવિર્ નિર્વપેત્ , યજ્ઞો હિ યજ્ઞસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ,
અથ યોઽદક્ષિણેન યજ્ઞેન યજતે તં યજમાનં વિદ્યાત્ , અદક્ષિણેન હિ વા અયં યજ્ઞેન યજતેઽથ ન વસીયાન્ ભવતીતિ , ઉર્વરા સમૃદ્ધા દેયાત્, સૈવ તસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિઃ , અથ યસ્ય કપાલં ભિદ્યેત તત્ સંદધ્યાત્ , ગાયત્ર્યા ત્વા શતાક્ષરયા સંદધામિ ॥ ઇતિ વાગ્ વૈ ગાયત્રી શતાક્ષરા , વાચૈવૈનત્ સંદધાતિ , અથ યસ્ય કપાલં નશ્યતિ તં વા ઇયં સ્વર્ગાલ્લોકાદન્તર્દધાતિ , યદા તદ્ધવિઃ સંતિષ્ઠેતાથાગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલં નિર્વપેત્ , અયં વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરઃ , ઇમાં એવ ભાગધેયેનોપાસરત્ સ્વર્ગસ્ય લોકસ્યાનન્તર્હિત્યૈ , અથ યસ્યાહુતિર્ બહિષ્પરિધિ સ્કન્દતિ સા વૈ જીવનડાહુતિ, રગ્નીધં બ્રૂયાત્ ॥ એતાં સંકુષ્ય જુહુધિ ॥ ઇતિ , અગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતાઃ, સર્વાભિરેવાસ્ય દેવતાભિર્ હુતં ભવતિ , પૂર્ણપાત્રમગ્નીધે દેયમ્ , સૈવ તસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિઃ , યજમાનો વૈ જુહૂ , ર્ભ્રાતૃવ્ય ઉપભૃત્ , ન પ્રક્ષિણતેવ હોતવ્યં , યત્ પ્રક્ષિણીયાદ્યજમાનં પ્રક્ષિણીયાત્ , વ્યૃષતેવ હોતવ્યં , દેવેષવો વા એતા યદાહુતયો , યં દ્વિષ્યાત્ તં તર્હિ મનસા ધ્યાયેત્ , દેવેષુભિરેવૈનં વ્યૃષતિ , સ્તૃણુત એવ , પશવો વા આહુતયો રુદ્રોઽગ્નિઃ સ્વિષ્ટકૃત્ , ન સહ હોતવ્યં , યત્સહ જુહુયાદ્ રુદ્રાયાસ્ય પશૂનપિદધ્યાત્ , ઉત્તરાર્ધપૂર્વાર્ધે હોતવ્યં આહુતીનામસંસૃષ્ટ્યૈ , અથો એવમસ્ય રુદ્રઃ પશૂનનભિમાનુકો ભવતિ ॥
1.4.14 અનુવાકઃ

આગ્નાવૈષ્ણવં એકાદશકપાલં નિર્વપેદ્ દર્શપૂર્ણમાસા આલપ્સ્યમાનો , અગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્યજ્ઞો , દેવતાશ્ચૈવ યજ્ઞં ચાલભ્ય દર્શપૂર્ણમાસા આલભતે , જયાન્ ઉ ત્વો જુહ્વતિ , દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચાસ્પર્ધન્ત , સ પ્રજાપતિરેતાન્ જયાનપશ્યત્ , તાનિન્દ્રાય પ્રાયચ્છત્ , તૈઃ સંસ્તંભં સંસ્તંભમસુરાનજયત્ , સંસ્તંભં સંસ્તંભં ભ્રાતૃવ્યં જયતિ યસ્યૈતે હૂયન્તે ॥
આકૂતં ચાકૂતિશ્ચ ॥ ઇતિ યજ્ઞો વા આકૂતં , દક્ષિણાકૂતિઃ ॥ ચિત્તં ચ ચિત્તિશ્ચ ॥ ઇતિ મનો વૈ ચિત્તં , વાક્ ચિત્તિઃ ॥ આધીતં ચાધીતિશ્ચ ॥ ઇતિ પ્રજા વા આધીતં ,
પશવા આધીતિઃ ॥ વિજ્ઞાતં ચ વિજ્ઞાતિશ્ચ ॥ ઇતિ ઋગ્ વૈ વિજ્ઞાતં , સામ વિજ્ઞાતિઃ ॥
ભગશ્ચ ક્રતુશ્ચ ॥ ઇતિ પ્રજાપતિર્વૈ ભગો , યજ્ઞઃ ક્રતુઃ ॥ દર્શશ્ચ પૂર્ણમાસશ્ચ ॥ ઇતિ
દર્શપૂર્ણમાસા એવ તદ્ દ્વાદશ , દ્વાદશ માસાઃ સંવત્સરઃ , સંવત્સરમ્ એવાપ્ત્વાવરુન્ધેમા , પ્રજાપતિઃ પ્રાયચ્છજ્જયાનિન્દ્રાય વૃષ્ણ , ઉગ્રઃ પૃતનાસુ જિષ્ણુઃ ॥ તેભિર્વાજં વાજયન્તો જયેમ તેભિર્વિશ્વાઃ પૃતના અભિષ્યામ ॥ ઇતિ ત્રયોદશીમાહુતિં જુહુયાત્ ,
અસ્તિ માસસ્ત્રયોદશ, સ્તં એવૈતયાપ્ત્વાવરુન્ધેતા ॥ અગ્ને બલદઃ સહા ઓજઃ ક્રમમાણાય મે દા અભિશસ્તિકૃતેઽનભિશસ્તેન્યાય ॥ અસ્યાં જનતાયાં શ્રૈષ્ઠ્યાય સ્વાહા ॥ ઇતિ જુહુયાદ્યત્ર કામયેત, ચિત્રમસ્યાં જનતાયાં સ્યાં ઇતિ , ચિત્રમહ તસ્યાં જનતાયાં ભવતિ , શબલં ત્વસ્યાત્મન્ જાયતે ॥
1.4.15 અનુવાકઃ

અગ્નયે ભગિનેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યઃ કામયેત ભગ્યન્નાદઃ સ્યાં ઇતિ , પ્રજાપતિર્વૈ ભગો , યજ્ઞઃ ક્રતુઃ , તસ્માત્સર્વો મન્યતે , માં ભગોઽરિષ્યતિ માં ભગોઽરિષ્યતીતિ માં ભગોઽરિષ્યતીતિ યદગ્નયે ભગિને ભગમેવ સાક્ષાદાપ્ત્વાવરુન્ધે , ભગ્યન્નાદો ભવતિ , ઉભૌ સહ દર્શપૂર્ણમાસા આલભ્યા , ઉદ્વા અન્યઃ શૃઙ્ગે સિતો મુચ્યતે , દર્શો વા એતયોઃ પૂર્વઃ પૂર્ણમાસા ઉત્તરો , અથ પૂર્ણમાસં પૂર્વમાલભન્તે , તદયથાપૂર્વં ક્રિયતે , તત્ પૂર્ણમાસં આલભમાનઃ સરસ્વત્યૈ ચરું નિર્વપેત્સરસ્વતે દ્વાદશકપાલં , અમાવાસ્યા વૈ સરસ્વતી પૂર્ણમાસઃ સરસ્વાન્ , ઉભા એવૈનૌ યથાપૂર્વં કલ્પયિત્વાલભતે , ઋદ્ધ્યા , ઋધ્નોત્યેવ , અથો મિથુનત્વાય ॥