કૃષ્ણયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 1.2

અધ્વરઃ
1.2.1 અનુવાકઃ

આપો દેવીઃ શુન્ધત મા મધુમન્તં મધુમતીર્દેવયજ્યાયૈ ॥
ઓષધે ત્રાયસ્વૈનં સ્વધિતે મૈનં હિંસીઃ ।
યા તે શિવતમા તનૂસ્તયૈનં ઉપસ્પૃશ ॥
સ્વસ્ત્યુત્તરં અશીય ॥
હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પાવકાઃ પ્રચક્રમુરિ હિત્વાવદ્યમાપઃ ।
શતં પવિત્રા વિતતાનિ આસુ તેભિર્મા દેવઃ સવિતા પુનાતુ ॥
આપો મા માતરઃ સૂદયન્તુ ઘૃતેન મા ઘૃતપ્વઃ પુનન્તુ ।
વિશ્વં હિ રિપ્રં પ્રવહન્તુ દેવીરુદિદાભ્યઃ શુચિરા પૂત એમિ ॥
વિષ્ણોઃ શર્માસિ શર્મ મે યચ્છ , ઊર્જે ત્વા , મહીનાં પયોઽસ્યપામોષધીનાં રસો ,
વર્ચોધા અસિ વર્ચો મે ધેહિ ॥
વૃત્રસ્યાસિ કનીનિકા ચક્ષુષો મે વયોધાઃ , અન્તરહં ત્વયા દ્વેષો અન્તરરાતીર્દધે મહતા પર્વતેન
ચક્ષુષ્પા અસિ ચક્ષુર્મે પાહિ ॥
ચિત્પતિસ્ત્વા પુનાતુ વાચસ્પતિસ્ત્વા પુનાતુ ॥
દેવસ્ત્વા સવિતા પુનાત્વછિદ્રેણ પવિત્રેણ । વસોઃ સૂર્યસ્ય રશ્મિભિઃ ॥
તસ્ય તે પવિત્રપતે પવિત્રેણ યસ્મૈ કં પુને , તં શકેયમ્ ॥
1.2.2 અનુવાકઃ

આકૂત્યૈ પ્રયુજે અગ્નયે સ્વાહા , મેધાયૈ મનસે અગ્નયે સ્વાહા , દીક્ષાયૈ તપસે અગ્નયે સ્વાહા
સરસ્વત્યૈ પૂષ્ણે અગ્નયે સ્વાહા ॥
આપો દેવીર્બૃહતીર્વિશ્વશંભુવો દ્યાવાપૃથિવી ઉરો અન્તરિક્ષ ।
બૃહસ્પતિર્નો હવિષા વૃધાતુ ॥ સ્વાહા ॥
વિશ્વો દેવસ્ય નેતુર્મર્તો વુરીત સખ્યમ્ ।
વિશ્વો રાય ઇષુધ્યતિ દ્યુમ્નં વૃણીત પુષ્યસે ॥ સ્વાહા ॥
ઋક્સામયોઃ શિલ્પે સ્થસ્તે વાં આરભે , આ મોદૃચઃ પાતં , વિષ્ણોઃ શર્માસિ, શર્મ મે યચ્છ નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિંસીઃ ॥
ઇમાં ધિયં શિક્ષમાણસ્ય દેવ ક્રતું દક્ષં વરુણ સંશિશાધિ ।
યયાતિ વિશ્વા દુરિતા તરેમ સુતર્માણં અધિ નાવં રુહેયમ્ ॥
સૂર્યાગ્ની દ્યાવાપૃથિવી ઉરો અન્તરિક્ષાપઃ॥
ઓષધયા ઉપ મા દીક્ષાયાં દીક્ષાપતયો હ્વયધ્વં , દેવ સવિતસ્ત્વં દીક્ષાયા દીક્ષાપતિરસિ , ઇત્થં મા સન્તં પાહિ ,
ઊર્ગસ્યઙ્ગિરસ્યૂર્ણમ્રદાઃ , ઊર્જં મયિ ધેહિ , ઇન્દ્રસ્ય યોનિરસિ, ગોપાય મા , નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિંસીઃ ॥
કૃષિં સુસસ્યામુત્કૃષે સુપિપ્પલા ઓષધીસ્કૃધિ ।
વિષાણે વિષ્યૈતં ગ્રન્થિં યદસ્ય ગુઃપિતં હૃદિ મનો યદસ્ય ગુઃપિતં ॥
બૃહન્નસિ વાનસ્પત્યઃ , સુદ્યુમ્નો દ્યુમ્નં યજમાનાય ધેહિ , નક્ષત્રાણાં માતીકાશાત્ પાહિ ॥
આ વો દેવાસ ઈમહે વામં પ્રયત્યધ્વરે ।
યદ્વો દેવાસ આગુરિ યજ્ઞિયાસો હવામહે ॥
સ્વાહા યજ્ઞં મનસઃ સ્વાહા દિવઃ સ્વાહા પૃથિવ્યાઃ સ્વાહોરોરન્તરિક્ષાત્ , સ્વાહા વાતાત્ પરિગૃહ્ણામિ સ્વાહા ॥
1.2.3 અનુવાકઃ

નક્ષત્રાણાં સકાશાન્ મા યૌષં , વ્રતં ચરત ॥
દૈવીં ધિયં મનામહે સુમૃડીકામભિષ્ટયે ।
વર્ચોધાં યજ્ઞવાહસં સુતીર્થા નો અસદ્વશે ॥
યે દેવા મનુજાતા મનોયુજઃ સુદક્ષા દક્ષપિતરસ્તે નોઽવન્તુ તે નઃ પાન્તુ , તેભ્યઃ સ્વાહા ॥
શિવાઃ પીતા ભવત યૂયમાપો અસ્માકં યોના ઉદરે સુશેવાઃ ।
ઇરાવતીરનમીવા અનાગસઃ શિવા નો ભવત જીવસે ॥
હવિષાં મન્દિષ્ઠોઽગ્ને ત્વં સુ જાગૃહિ વયં સુ મન્દિષીમહિ ।
ગોપાય નઃ સ્વસ્તયે પ્રબુધે નઃ પુનસ્કૃધિ ॥
પુનર્મનઃ પુનરાયુર્ના આગાત્ પુનઃ પ્રાણઃ પુનરાકૂતમાગાત્ ।
વૈશ્વાનરોઽદબ્ધસ્તનૂપા અપબાધતાં દુરિતાનિ વિશ્વા ॥
ત્વમગ્ને વ્રતપા અસિ દેવ આ મર્ત્યેષ્વા ।
ત્વં યજ્ઞેષ્વીડ્યો વ્રતં અસ્માસુ ધારય ॥
પૂષા સનીનાં , સોમો રાધસાં , મા પૃણન્ પૂર્ત્યા વિરાધિષ્ટ , મા વયમાયુષા વર્ચસા ચ
રાસ્ત્વેયત્ સોમા , આ ભૂયો ભર , દેવઃ સવિતા વસોર્વસુદાવા , વાયુર્ગોપાસ્ત્વષ્ટાધિપતિઃ , પૂષા પ્રતિગ્રહીતા ,
દેવીરાપો અપાં નપાદ્ય ઊર્મિર્હવિષ્ય ઇન્દ્રિયાવાન્ મદિન્તમસ્તં વો મા ક્રમિષં ,
યાઃ પશૂનાં ઋષભે વાચસ્તાઃ સૂર્યો અગ્રે શુક્રો અગ્રે તાઃ પ્રહિણોમિ યથાભાગં વો અત્ર
શિવા નઃ પુનરાયન્તુ વાચો , વાયવે ત્વા, વરુણાય ત્વા, રુદ્રાય ત્વા, નિરૃત્યૈ ત્વા ,
ઇન્દ્રાય ત્વા , મરુદ્ભ્યસ્ત્વા ॥
1.2.4 અનુવાકઃ

ઇયં તે શુક્ર તનૂરિદં વર્ચસ્તયા સંભવ , ભ્રાજં ગચ્છ , જૂરસિ ધૃતા મનસા જુષ્ટા વિષ્ણવે ,
તસ્યાસ્તે સત્યસવસઃ પ્રસવે તન્વો યન્ત્રમશીય સ્વાહા , શુક્રમસિ ચન્દ્રમસિ , અમૃતમસિ વૈશ્વદેવમસિ ચિદસિ મનાસિ ધીરસિ દક્ષિણાસિ યજ્ઞિયાસિ ક્ષત્રિયાસિ , અદિતિરસ્યુભયતઃશીર્ષ્ણી
સા નઃ સુપ્રાચી સુપ્રતીચી ભવ , મિત્રસ્ત્વા પદિ બધ્નાતુ પૂષાધ્વનઃ પાતુ , ઇન્દ્રાયાધ્યક્ષાય ,
અનુ ત્વા માતા મન્યતામ્ અનુ પિતા , અનુ ભ્રાતા સગર્ભ્યો , અનુ સખા સયૂથ્યઃ,
સા દેવિ દેવમછેહિ , ઇન્દ્રાય સોમં , રુદ્રસ્ત્વાવર્તયતુ , સ્વસ્તિ સોમસખા પુનરેહિ , વસ્વ્યસિ રુદ્રાસિ , અદિતિરસિ , આદિત્યાસિ ચન્દ્રાસિ રુદ્રાસિ , બૃહસ્પતિષ્ટ્વા સુમ્ને રમ્ણાતુ , રુદ્રો વસુભિરાચકે
પૃથિવ્યાસ્ત્વા મૂર્ધન્નાજિઘર્મિ યજ્ઞિયા ઇડાયાસ્પદે ઘૃતવતિ સ્વાહા , અસ્મે રમસ્વ , અસ્મે તે રાયસ્તવ રાયસ્તવ તવ રાયો , મા રાયસ્પોષેણ વિયૌષ્મઃ ત્વષ્ટ્રીમન્તસ્ત્વા સપેમ ॥
1.2.5 અનુવાકઃ

સૂર્યસ્ય ચક્ષુરારુહમગ્નેરક્ષ્ણઃ કનીનિકામ્ ।
યદેતશેભિરીયસે ભ્રાજમાનો વિપશ્ચિતા ॥
અપિ પન્થાં અગન્મહિ સ્વસ્તિગામનેહસં ।
યેન વિશ્વાઃ પરિ દ્વિષો વૃણક્તિ વિન્દતે વસુ ॥
અસ્માકોઽસિ
શુક્રસ્તે ગ્રહઃ
સ્વાહા ત્વા વિચિદ્ભ્યઃ ॥
અભિ ત્યં દેવં સવિતારમોણ્યોઃ કવિક્રતુમર્ચામિ સત્યસવસં રત્નધામભિ પ્રિયં મતિમ્ ।
ઊર્ધ્વા યસ્યામતિર્ ભા અદિદ્યુતત્સવીમનિ હિરણ્યપાણિરમિમીત સુક્રતુઃ કૃપા સ્વઃ ॥
પ્રજાભ્યસ્ત્વા પ્રજાસ્ત્વાનુપ્રાણન્તુ
પ્રજાઃ પાહિ
શુક્રં તે શુક્ર શુક્રેણ ચન્દ્રં ચન્દ્રેણામૃતમમૃતેન ક્રીણામિ દેવ સોમઃ
શક્મ યત્તે ગોર .સ્મે તે ચન્દ્રાણિ
તપસસ્તનૂરસિ પ્રજાપતેર્વર્ણઃ
સહસ્રપોષં પુષ્યન્તિ
પરમેણ પશુના ક્રિયસ્વા , સ્મે તે બન્ધુઃ
સુવાઙ્ગભ્રાડઙ્ઘારે બમ્ભારેઽસ્તરહસ્તઃ કૃશાનો ,
એતે વઃ સોમક્રયણાસ્તાન્ રક્ષધ્વં ,
મા વો દભન્ , દુશ્ચક્ષા વો માવક્ષત્ ॥
1.2.6 અનુવાકઃ

સ્વજા અસિ , સ્વભૂરસ્ય, સ્મે કર્મણે જાતઃ , ઋતેન ત્વા ગૃહ્ણામિ , ઋતેન નઃ પાહિ
મિત્રો ના એહિ સુમિત્રધઃ સહ રાયસ્પોષેણ , ઇન્દ્રસ્યોરુમાવિશ દક્ષિણં ઉશન્નુશન્તં સ્યોનઃ સ્યોનં ॥
ઉદાયુષા સ્વાયુષોદોષધીનાં રસેન ।
ઉત્પર્જન્યસ્ય ધામ્નોદસ્થામમૃતં અનુ ॥
ઉર્વન્તરિક્ષં વીહિ , અદિત્યાઃ સદા આસીદ ॥
અસ્તભ્નાદ્ દ્યાં ઋષભો અન્તરિક્ષમમિમીત વરિમાણં પૃથિવ્યાઃ ।
આસીદદ્વિશ્વા ભુવનાનિ સમ્રાડ્ વિશ્વેત્તાનિ વરુણસ્ય વ્રતાનિ ॥
વનેષુ વ્યન્તરિક્ષં તતાન વાજમર્વત્સુ પયો અઘ્ન્યાસુ ।
હૃત્સુ ક્રતું વરુણં દિક્ષ્વગ્નિં દિવિ સૂર્યમદધાત્ સોમમદ્રૌ ॥
ધૂરસિ ધ્વર ધ્વરન્તં યો અસ્માન્ ધ્વરાત્ , યં વયં ધ્વરામ તં ધ્વર ॥
વારુણમસિ, વરુણઃ ત્વોત્તભ્નાતુ , વરુણસ્ય સ્કમ્ભોઽસિ ॥
પ્રચ્યવસ્વ ભુવનસ્પતે વિશ્વાનિ અભિ ધામાનિ ।
મા ત્વા પરિપરિણો મા પરિપન્થિનો મા ત્વા વૃકા અઘાયવો વિદન્ ॥
શ્યેનો ભૂત્વા પરાપત યજમાનસ્ય નો ગૃહે સંસ્કૃતં ।
દેવેભ્યઃ સુત્યાયૈ ॥
નમો મિત્રસ્ય વરુણસ્ય ચક્ષસે મહો દેવાય તદૃતં સપર્યત ।
દૂરેદૃશે દેવજાતાય કેતવે દિવસ્પુત્રાય સૂર્યાય શઁસત ॥
વારુણમસિ વરુણઃ ત્વોત્તભ્નાતુ વરુણસ્ય સ્કમ્ભસર્જનં અસિ ॥
વિચૃત્તો વરુણસ્ય પાશઃ પ્રત્યસ્તો વરુણસ્ય પાશો , નમો વરુણસ્ય પાશાય ,
અગ્નેસ્તનૂરસિ વિષ્ણવે ત્વા
સોમસ્ય તનૂરસિ વિષ્ણવે ત્વા ,
અતિથેરાતિથ્યમસિ વિષ્ણવે ત્વા ,
અગ્નયે ત્વા રાયસ્પોષદે વિષ્ણવે ત્વા
શ્યેનાય ત્વા સોમભૃતે વિષ્ણવે ત્વા
વારુણમસિ વરુણોઽસિ ધૃતવ્રતો ,
વરુણસ્ય ઋતસદનં આસીદ વરુણાય ત્વા ॥
1.2.7 અનુવાકઃ

અગ્નેર્જનિત્રં અસિ વૃષણૌ સ્થા , ઉર્વશ્યસિ , આયુરસિ, પુરૂરવા અસિ ગાયત્રમસિ ત્રિષ્ટુબસિ જગદસિ ॥
ભવતં નઃ સમનસૌ સમોકસૌ સચેતસા અરેપસૌ ॥
મા યજ્ઞં હિંસિષ્ટં મા યજ્ઞપતિં જાતવેદસૌ , શિવૌ ભવતમદ્ય નઃ ॥
અગ્ના અગ્નિશ્ચરતિ પ્રવિષ્ટા ઋષીણાં પુત્રો અધિરાજ એષઃ ॥
તસ્મૈ વિધેમ હવિષા વયં, મા દેવાનાં યૂયુપામ ભાગધેયમ્ ॥
આપતયે ત્વા ગૃહ્ણામિ, પરિપતયે ત્વા ગૃહ્ણામિ , તનૂનપ્ત્રે શક્મને શક્વરાય શક્મના ઓજિષ્ઠાય ,
અનાધૃષ્ટમસ્યનાધૃષ્યં દેવાનાં ઓજઃ ॥ અભિશસ્તિપા અનભિશસ્તેન્યમ્ ॥
અનુ મ ઇદં વ્રતં વ્રતપતિર્મન્યતામ્ અનુ દીક્ષાં દીક્ષાપતિરઞ્જસા, સત્યં ઉપાગાં ,
સુવિતે મા ધા , અગ્ને વ્રતપતે યા મમ તનૂરેષા સા ત્વયિ ,
અગ્ને વ્રતપતે યા તવ તનૂરિયં સા મયિ
સહ નૌ વ્રતપતે વ્રતિનોર્વ્રતાનિ ,
અંશુરંશુસ્તે દેવ સોમાપ્યાયતામ્ ઇન્દ્રાયૈકધનવિદે , આ ત્વમિન્દ્રાય પ્યાયસ્વ ,
આ તુભ્યમિન્દ્રઃ પ્યાયતામ્
આપ્યાયય સખીન્ત્સન્યા મેધયા
સ્વસ્તિ તે દેવ સોમ સુત્યામશીય સ્વસ્ત્યૌદૃચં
એષ્ટા રાયા એષ્ટા વામાનિ પ્રેષે ભગાય ઋતં ઋતવાદિભ્યો , નમો દિવે નમઃ પૃથિવ્યૈ ॥
યા તે અગ્નેઽયાશયા તનૂર્વર્ષિષ્ઠા ગહનેષ્ઠા ।
ત્વેષં વચો અપાવધીરુગ્રં વચો અપાવધીઃ ॥ સ્વાહા ॥
યા તે અગ્ને રજાશયા, યા તે અગ્ને હરાશયા, યા તે અગ્ને રુદ્રિયા તનૂસ્તયા નઃ પાહિ, તસ્યૈ તે સ્વાહા ॥
1.2.8 અનુવાકઃ

તપ્તાયની મેઽસિ
વિત્તાયની મેઽસિ ,
અવતાન્મા નાથિતં
અવતાદ્વ્યથિતં
અગ્ને અઙ્ગિરો યોઽસ્યાં પૃથિવ્યામધ્યસ્યાયુના નામ્નેહિ
વસવસ્ત્વા હરન્તુ ગાયત્રેણ છન્દસા
વિત્સ્વ યજ્ઞપતે ર્યત્તેઽનાધૃષ્ટં ધામાનાધૃષ્યં તેન ત્વાદધે ,
અગ્ને અઙ્ગિરો યો દ્વિતીયસ્યાં પૃથિવ્યામધ્યસ્યાયુના નામ્નેહિ
રુદ્રાસ્ત્વા હરન્તુ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસા
વિત્સ્વ યજ્ઞપતે ,
ર્યત્તેઽનાધૃષ્ટં ધામાનાધૃષ્યં તેન ત્વાદધે ,
અગ્ને અઙ્ગિરો યસ્તૃતીયસ્યાં પૃથિવ્યામધ્યસ્યાયુના નામ્નેહિ ,
આદિત્યાસ્ત્વા હરન્તુ જાગતેન છન્દસા
વિત્સ્વ યજ્ઞપતે ,
ર્યત્તેઽનાધૃષ્ટં ધામાનાધૃષ્યં તેન ત્વાદધે
વિદેરગ્ને નભો નામ યત્તે
સિંહીરસિ
મહિષીરસિ
દેવેભ્યઃ શુન્ધસ્વ
દેવેભ્યઃ શુમ્ભસ્વ ,
ઇન્દ્રઘોષાસ્ત્વા પુરસ્તાદ્વસુભિઃ પાન્તુ
પિતરસ્ત્વા મનોજવા દક્ષિણતઃ પાન્તુ
રુદ્રાસ્ત્વા પ્રચેતસઃ પશ્ચાત્ પાન્તુ
વિશ્વકર્મા ત્વાદિત્યૈરુત્તરાત્ પાતુ
સિંહીરસિ સપત્નસાહી સ્વાહા
સિંહીરસિ રાયસ્પોષવનિઃ સ્વાહા
સિંહીરસિ સુપ્રજાવનિઃ સ્વાહા
સિંહીરસ્યાદિત્યવનિઃ સજાતવનિઃ સ્વાહા
સિંહીરસિ , આવહ દેવાન્ દેવાયતે યજમાનાય સ્વાહા
ભૂતેભ્યસ્ત્વા , વિશ્વાયુરસિ , પૃથિવીં દૃંહ , ધ્રુવક્ષિતિરસિ , અન્તરિક્ષં દૃંહ , અચ્યુતક્ષિદસિ, દિવં દૃંહ , અગ્નેર્ભસ્માસિ ,
અગ્નેઃ પુરીષમસિ , અગ્નેઃ કુલાયમસિ ॥
વિભ્રાડ્ બૃહત્ પિબતુ સોમ્યં મધ્વાયુર્દધદ્યજ્ઞપતા અવિહ્રુતં ।
વાતજૂતો યો અભિરક્ષતિ ત્મના પ્રજાઃ પિપર્તિ બહુધા વિરાજતિ ॥
1.2.9 અનુવાકઃ

દેવશ્રુતૌ દેવેષ્વાઘોષેથાં ॥
યુઞ્જતે મન ઉત યુઞ્જતે ધિયો વિપ્રા વિપ્રસ્ય બૃહતો વિપશ્ચિતઃ ।
વિ હોત્રા દધે વયુનાવિદેકા ઇન્મહી દેવસ્ય સવિતુઃ પરિષ્ટુતિઃ ॥
અપ જન્યં ભયં નુદ મા ચક્રા અવૃત્સત ।
ગૃહં સોમસ્ય ગચ્છતં ગચ્છદિન્દ્રસ્ય નિષ્કૃતં ॥
ઇદં વિષ્ણુર્વિચક્રમે ત્રેધા નિદધે પદા ।
સમૂઢમસ્ય પાંસુરે ॥
ઇરાવતી ધેનુમતી હિ ભૂતં સૂયવસિની મનવે યશસ્યે ।
વ્યષ્કભ્ના રોદસી વિષ્ણ એતે દાધર્થ પૃથિવીમભિતો મયૂખૈઃ ॥
સુવાગાવદ દેવ દુર્યં અરિષ્યન્નરિષ્યતઃ ॥
આ નો વીરો જાયતાં કર્મણ્યોઽભિશસ્તિપા અનભિશસ્તેન્યઃ ।
યં બહવોઽનુજીવાન્યો બહૂનામસદ્વશી ॥
વૈષ્ણવમસિ , વિષ્ણુસ્ત્વોત્તભ્નાતુ ॥
દિવો વિષ્ણ ઉત વા પૃથિવ્યા ઉરોર્વા વિષ્ણો બૃહતો અન્તરિક્ષાત્ ।
હસ્તૌ પૃણસ્વ બહુભિર્વસવ્યૈરાત્ પ્રયચ્છ દક્ષિણાદોત સવ્યાત્ ॥
વિષ્ણોર્નુ કં વીર્યાણિ પ્રવોચં યઃ પાર્થિવાનિ વિમમે રજાંસિ ।
યો અસ્કભાયદુત્તરં સધસ્થં વિચક્રમાણઃ ત્રેધોરુગાયઃ ॥
વિષ્ણોઃ પૃષ્ઠમસિ , વિષ્ણો રરાટમસિ , વિષ્ણોઃ શિપ્રે સ્થો , વિષ્ણોઃ સ્યૂરસિ , વિષ્ણોર્ધ્રુવોઽસિ , વૈષ્ણવમસિ , વિષ્ણવે ત્વા ॥
પ્ર તદ્વિષ્ણુઃ સ્તવતે વીર્યેણ મૃગો ન ભીમઃ કુચરો ગિરિષ્ઠાઃ ।
યસ્યોરુષુ ત્રિષુ વિક્રમણેષ્વધિક્ષિયન્તિ ભુવનાનિ વિશ્વા ॥
1.2.10 અનુવાકઃ

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં આદદે , અભ્રિરસિ , નારિરસિ , ઇદમહં રક્ષસો ગ્રીવા અપિકૃન્તામિ ,
ઇદમહં યો મે સમાનો યોઽસમાનોઽરાતીયતિ તસ્ય ગ્રીવા અપિકૃન્તામિ
બૃહન્નસિ બૃહદ્રાયા , બૃહતીમિન્દ્રાય વાચં વદ રક્ષોહણં વલગહનં વૈષ્ણવીં , સમ્રાડ્ અસિ સપત્નહા , ઇદમહં તાન્વલગાનુદ્વપામિ યાન્મે સમાનો યાનસમાનો નિચખાન યે કુલ્ફદઘ્ને
નિરસ્તો વલગઃ સ્વરાડસ્યભિમાતિહા , ઇદમહં તાન્વલગાનુદ્વપામિ યાન્મે સજાતો યાનસજાતો નિચખાન યે જાનુદઘ્ને
નિરસ્તો વલગો , વિરાડસિ રક્ષોહા , ઇદમહં તાન્વલગાનુદ્વપામિ યાન્મે સબન્ધ્રુ યાનસબન્ધ્રુ નિચખાન યે નાભિદઘ્ને
નિરસ્તો વલગઃ
સત્રરાડસ્યશસ્તિહા , ઇદમહં તાન્વલગાનુદ્વપામિ યાન્મે ભ્રાતૃવ્યો યાનભ્રાતૃવ્યો નિચખાન યે અંસદઘ્ને
નિરસ્તો વલગઃ સર્વરાડસ્યરાતીયતો હન્તા , ઇદમહં તાન્વલગાનુદ્વપામિ યાન્મે સજન્યો યાનસજન્યો નિચખાન યે શીર્ષદઘ્ને નિરસ્તો વલગઃ ॥
સંમૃશ ઇમાનાયુષે વર્ચસે ચ દેવાનાં નિધિરસિ દ્વેષોયવનઃ ।
યુયોધ્યસ્મદ્દ્વેષાંસિ યાનિ કાનિ ચ ચકૃમ ॥
દેવાનામિદં નિહિતં યદસ્ત્યથાભાહિ પ્રદિશશ્ચતસ્રઃ ।
કૃણ્વાનો અન્યં અધરાન્ત્સપત્નાન્ ॥
1.2.11 અનુવાકઃ

પૃથિવ્યૈ ત્વા , અન્તરિક્ષાય ત્વા , દિવે ત્વા , શુન્ધન્તાં લોકાઃ પિતૃષદના , યવોઽસિ યવય દ્વેષો અસ્મદ્ય, વયારાતિમ્ , પિતૃષદનં ત્વા લોકમવસ્તૃણામિ ॥
ઉઞ્શ્રયસ્વ વનસ્પતે સજૂર્દેવેન બર્હિષા । નિતાનસ્ત્વા મારુતો નિહન્તુ મિત્રાવરુણૌ ધ્રુવેણ ધર્મણા ॥
બ્રહ્મવનિં ત્વા ક્ષત્રવનિં પર્યૂહામિ, બ્રહ્મ દૃંહ, ક્ષત્રં દૃંહ રાયસ્પોષં દૃંહ , પ્રજાં દૃંહ , સજાતાનસ્મૈ યજમાનાય દૃંહ ॥
ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી આપૃણ વિશ્વજનસ્ય છાયાસિ ॥
પરિ ત્વા ગિર્વણો ગિર ઇમા ભવન્તુ વિશ્વતઃ । વૃદ્ધાયુમનુ વૃદ્ધયો જુષ્ટા ભવન્તુ જુષ્ટયઃ ॥
ઇન્દ્રાય ત્વા , ઇન્દ્રસ્ય સ્યૂરસિ , ઇન્દ્રસ્ય ધ્રુવોઽસિ , ઐન્દ્રમસિ , ઇન્દ્રાય ત્વા , રક્ષોઘ્નો વો વલગઘ્નઃ પ્રોક્ષામિ વૈષ્ણવાન્ , રક્ષોહણં ત્વા વલગહનં અવસિઞ્ચામિ વૈષ્ણવં , રક્ષોહણં ત્વા વલગહનં અવસ્તૃણામિ વૈષ્ણવં , રક્ષોઘ્ની વાં વલગઘ્ની ઉપદધામિ વૈષ્ણવી , રક્ષોઘ્ની વાં વલગઘ્ની પર્યૂહામિ વૈષ્ણવી , રક્ષોહણં ત્વા વલગહનં આસ્તૃણામિ વૈષ્ણવં ॥
1.2.12 અનુવાકઃ

વિભૂરસિ પ્રવાહણઃ , વહ્નિરસિ હવ્યવાહનઃ , શ્વાત્રોઽસિ પ્રચેતાસ્તુથોઽસિ વિશ્વવેદા , અવસ્યુરસિ દુવસ્વાન્ ,
અઙ્ઘારિરસિ બમ્ભારિરુ , શિગસિ કવિઃ , શુન્ધ્યુરસિ માર્જાલીયઃ , સમ્રાડ્ અસિ કૃશાનુઃ , પરિષદ્યોઽસ્યાસ્તવ્યો ,
નભોઽસિ પ્રતક્વા , અસંમૃષ્ટોઽસિ હવ્યસૂદનઃ , ઋતધામાસિ સ્વર્જ્યોતિઃ , સમુદ્રોઽસિ વિશ્વવ્યચા ,
અહિરસિ બુધ્ન્યઃ , કવ્યોઽસિ કવ્યવાહનો , મા મા હિંસીઃ ॥
1.2.13 અનુવાકઃ

ત્વં સોમ તનૂકૃદ્ભ્યો દ્વેષોભ્યોઽન્યકૃતેભ્યઃ । ઉરુ યન્તાસિ વરૂથં ॥ સ્વાહા ॥
જુષાણો અપ્તુરાજ્યસ્ય વેતુ ॥ સ્વાહા ॥ અગ્ને નય સુપથા રાયે અસ્માન્ વિશ્વાનિ દેવ વયુનાનિ વિદ્વાન્ ।
યુયોધ્યસ્મજ્જુહુરાણમેનો ભૂયિષ્ઠાં તે નમૌક્તિં વિધેમ ॥ ઉરુ વિષ્ણો વિક્રમસ્વોરુ ક્ષયાય નસ્કૃધિ ।
ઘૃતં ઘૃતવને પિબ પ્રપ્ર યજ્ઞપતિં તિર ॥ સ્વાહા ॥ એવા વન્દસ્વ વરુણં બૃહન્તં નમસ્યા ધીરં અમૃતસ્ય ગોપામ્ ।
સ નઃ શર્મ ત્રિવરૂથં વિયંસત્પાતં નો દ્યાવાપૃથિવી ઉપસ્થે ॥ ઉર્વન્તરિક્ષં વીહિ , અદિત્યાઃ સદા આસીદ , દેવ સવિતરેષ તે સોમસ્તં રક્ષસ્વ , મા ત્વા દભન્ , દુશ્ચક્ષાસ્તે માવક્ષત્ , એતત્ ત્વં દેવ સોમ દેવાન્ ઉપાવૃત , ઇદમહં મનુષ્યાન્ત્સહ રાયસ્પોષેણ પ્રજયા ચોપાવર્તે , નમો દેવેભ્યઃ , સ્વધા પિતૄભ્યો , નિર્વરુણસ્ય પાશાદમુક્ષિ સ્વરભિવ્યક્ષં જ્યોતિર્વૈશ્વાનરમ્ , અગ્ને વ્રતપતે યા તવ તનૂર્મય્યભૂદેષા સા ત્વયિ , અગ્ને વ્રતપતે યા મમ તનૂસ્ત્વય્યભૂદિયં સા મયિ , પુનર્નૌ વ્રતપતે વ્રતિનોર્વ્રતાનિ , યથાયથં નૌ વ્રતપતે વ્રતિનોર્વ્રતાનિ , વિ વ્રતાનિ સૃજાવહૈ ॥
1.2.14 અનુવાકઃ

અત્યન્યાનગાં નાન્યાનુપાગાં , અર્વાક્ ત્વા પરેભ્યઃ પરોઽવરેભ્યોઽવિદં , તં ત્વા જુષામહે દેવયજ્યાયૈ જુષ્ટઁ વિષ્ણવે
વિષ્ણવે ત્વા ॥
ઉરુ વિષ્ણો વિક્રમસ્વોરુ ક્ષયાય નસ્કૃધિ ।
ઘૃતં ઘૃતવને પિબ પ્રપ્ર યજ્ઞપતિં તિર ॥ સ્વાહા ॥
ઓષધે ત્રાયસ્વૈનં સ્વધિતે મૈનં હિંસીઃ ।
યા તે શિવતમા તનૂસ્તયૈનં ઉપસ્પૃશ ॥
યં ત્વામયં સ્વધિતિસ્તિગ્મતેજાઃ પ્રણિનાય મહતે સૌભગાય ।
દિવમગ્રેણ મા હિંસી , રન્તરિક્ષં મધ્યેન , પૃથિવ્યા સંભવ , ભ્રાજં ગચ્છ ।
વનસ્પતે શતવલિશો વિરોહ સહસ્રવલિશા વિ વયં રુહેમ ॥
પૃથિવ્યૈ ત્વા , અન્તરિક્ષાય ત્વા , દિવે ત્વા , શુન્ધન્તાં લોકાઃ પિતૃષદનાસ્ , યવોઽસિ, યાવય દ્વેષો અસ્મદ્ય, વયારાતિમ્ , પિતૃષદનં ત્વા લોકમવસ્તૃણામિ ॥
સ્વાવેશોઽસ્યગ્રેગા નેતૄણાં , અધિ ત્વા સ્થાસ્યતિ , તસ્ય વિત્સ્વ ॥
ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી આપૃણ , દેવસ્ત્વા સવિતા મધ્વાનક્તુ ॥
ઇન્દ્રસ્ય ચષાલં અસિ , સુપિપ્પલા ઓષધીસ્કૃધિ , દિવમગ્રેણોત્તભાના , ન્તરિક્ષં મધ્યેનાપૃણ , પૃથિવીં ઉપરેણ દૃંહ ॥
તા તે ધામાનિ ઉષ્મસિ ગમધ્યૈ ગાવો યત્ર ભૂરિશૃઙ્ગા અયાસઃ ।
અત્રાહ તદુરુગાયસ્ય વિષ્ણોઃ પરમં પદમવભાતિ ભૂરિ ॥
વિષ્ણોઃ કર્માણિ પશ્યત યતો વ્રતાનિ પસ્પશે ।
ઇન્દ્રસ્ય યુજ્યઃ સખા ॥
બ્રહ્મવનિં ત્વા ક્ષત્રવનિં પર્યૂહામિ , બ્રહ્મ દૃંહ , ક્ષત્રં દૃંહ , રાયસ્પોષં દૃંહ , પ્રજાં દૃંહ , સજાતાનસ્મૈ યજમાનાય દૃંહ ॥
તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદં શચ્યા પશ્યન્તિ સૂરયઃ ।
દિવીવ ચક્ષુરાતતં ॥
પરિવીરસિ , પરિ ત્વા દૈવીર્વિશો વ્યયન્તામ્ , પરીમં યજમાનં મનુષ્યાઃ સહ રાયસ્પોષેણ પ્રજયા ચ વ્યયન્તામ્ ,
દિવઃ સાનૂપેષ , દિવં તે ધૂમો ગચ્છતુ , અન્તરિક્ષં જ્યોતિઃ , પૃથિવીં ભસ્મ સ્વાહા ॥
1.2.15 અનુવાકઃ

ઇષે ત્વા , ઉપાવીરસિ , ઉપો દેવાન્ દૈવીર્વિશઃ પ્રાગુર્વહ્નય ઉશિજઃ , બૃહસ્પતે ધારયા વસૂનિ હવ્યા તે સ્વદં , દેવ ત્વષ્ટર્વસુ રણે , રેવતી રમધ્વં , દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં આદદે , ઋતસ્ય ત્વા દેવહવિઃ પાશેન પ્રતિમુઞ્ચામિ , અમુષ્મૈ ત્વા જુષ્ટં , ધર્ષા માનુષાઃ , અદ્ભ્યો ત્વૌષધીભ્યો જુષ્ટં પ્રોક્ષામિ , અનુ ત્વા માતા મન્યતામ્ અનુ પિતા , અનુ ભ્રાતા સગર્ભ્યો , અનુ સખા સયૂથ્યઃ , અનુમાનાવહ દેવાન્ દેવાયતે યજમાનાય , અપાં પેરુરસિ સ્વાત્તં સદ્ધવિરાપો દેવીઃ સ્વદન્તુ , સં તે વાયુર્વાતેન ગચ્છતામ્ , સં યજત્રૈરઙ્ગાનિ સં યજ્ઞપતિરાશિષા , ઘૃતેનાક્તૌ પશૂંસ્ત્રાયેથાં ॥
યે બધ્યમાનં અનુ બધ્યમાના અન્વૈક્ષન્ત મનસા ચક્ષુષા ચ ।
અગ્નિષ્ટં અગ્રે પ્રમુમોક્તુ દેવઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજયા સંરરાણઃ ॥
રેવતિ પ્રેધા યજ્ઞપતિમાવિશો,રો અન્તરિક્ષ સજૂર્દેવેન વાતેન ॥
ત્મનાસ્ય હવિષો યજ સમસ્ય તન્વા ભવ ।
વર્ષીયો વર્ષીયસો યજ્ઞં યજ્ઞપતૌ ધાઃ ॥
સ્વર્વિદસિ , સ્વર્વિત્ત્વા સ્વરિહિ, સ્વર્મહ્યમ્ , સ્વઃ પશુભ્યો , લોકવિદસિ , લોકં વિત્ત્વા લોકમિહિ , લોકં મહ્યમ્ , લોકં પશુભ્યો , નાથવિદસિ , નાથં વિત્ત્વા નાથમિહિ , નાથં મહ્યમ્ , નાથં પશુભ્યો , ગાતુવિદસિ , ગાતું વિત્ત્વા ગાતુમિહિ , ગાતું મહ્યમ્ , ગાતું પશુભ્યઃ ॥
ન વા એતન્ મ્રિયસે નોત રિષ્યસિ દેવં ઇદેષિ પથિભિઃ શિવેભિઃ ।
યત્ર યન્તિ સુકૃતો નાપિ દુષ્કૃતસ્તત્ર ત્વા દેવઃ સવિતા દધાતુ ॥
શમિતાર ઉપેતન યજ્ઞં દેવેભિરન્વિતં ।
પાશાત્ પશું પ્રમુઞ્ચત બન્ધાદ્યજ્ઞપતિં પરિ ॥
અદિતિઃ પાશાન્ પ્રમુમોક્ત્વેતાન્ પશોઃ પાશાન્ પશુપતેરધિ ।
યો નો દ્વેષ્ટ્યધરઃ સ પદ્યતાં તસ્મિન્ પાશાન્ પ્રતિમુઞ્ચામ એતાન્ ॥
1.2.16 અનુવાકઃ

નમસ્ત આતાન , અનર્વાક્ પ્રેહિ યજમાનાય ઘૃતસ્ય કુલ્યામનુ સહ રાયસ્પોષેણ , દેવીરાપઃ શુદ્ધા યૂયં દેવાન્ યુયુધ્વં ,
શુદ્ધા વયં સુપરિવિષ્ટાઃ પરિવેષ્ટારો વો ભૂયાસ્મ , વાચમસ્ય મા હિંસીઃ , પ્રાણમસ્ય મા હિંસીઃ , ચક્ષુરસ્ય મા હિંસીઃ ,
શ્રોત્રં અસ્ય મા હિંસીઃ , યત્તે ક્રૂરં યદાસ્થિતં તદેતેન શુન્ધસ્વ , દેવેભ્યઃ શુમ્ભસ્વ , ગાત્રાણ્યસ્ય મા હિંસીઃ ,
ચરિત્રાનસ્ય મા હિંસીઃ , નાભિમસ્ય મા હિંસીઃ , મેઢ્રં અસ્ય મા હિંસીઃ , પાયુમસ્ય મા હિંસીઃ , શમદ્ભ્યઃ ॥
ઓષધે ત્રાયસ્વૈનં સ્વધિતે મૈનં હિંસીઃ ।
યા તે શિવતમા તનૂસ્તયૈનં ઉપસ્પૃશ ॥
પૃથિવ્યૈ ત્વા , રક્ષસાં ભાગોઽસિ , ઇદમહં રક્ષોઽવબાધે , ઇદમહં રક્ષોઽધમં તમો નયામિ , ઇષે ત્વા , ઊર્જે ત્વા , દેવેભ્યઃ શુન્ધસ્વ દેવેભ્યઃ શુમ્ભસ્વ ॥
ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી પ્રોર્ણુવાતામ્ , અમુષ્મૈ ત્વા જુષ્ટં , નમઃ સૂર્યસ્ય સંદૃશે ॥ ઉર્વન્તરિક્ષં વીહિ પ્રત્યુષ્ટઁ રક્ષઃ પ્રત્યુષ્ટારાતિ , ર્વાયોઃ સ્તોકાનાં , પ્રયુતા દ્વેષાંસિ , સ્વાહોર્ધ્વનભસં મારુતં દેવં ગચ્છતં

જુષ્ટં દેવેભ્યો હવ્યં ઘૃતાવત્ , અમુષ્મૈ ત્વા જુષ્ટં , રેડસિ , અગ્નિષ્ટ્વા શ્રીણાતુ , આપસ્ત્વા સમરિણ્વન્ વાતસ્ય ત્વા ધ્રાજ્યૈ પૂષ્ણો રંહ્યા ઊષ્મણોઽવ્યથિષેઽપામોષધીનાં રસો , ઘૃતં ઘૃતપાવાનઃ પિબત , વસાં વસાપાવાનઃ પિબત , અન્તરિક્ષસ્ય હવિરસિ , સ્વાહા ત્વા વાતાય, દિશઃ પ્રદિશ આદિશો વિદિશ ઉદ્દિશો દિશ , ઐન્દ્રઃ પ્રાણો અઙ્ગે અઙ્ગે નિદીધ્યત્ , ઐન્દ્રોઽપાનો અઙ્ગે અઙ્ગે નિબોભુવત્ , ઐન્દ્રો વ્યાનો અઙ્ગે અઙ્ગે વિબોભુવત્ ॥
દેવ ત્વષ્ટર્ભૂરિ તે સત્સમેતુ સલક્ષ્મ યદ્વિષુરૂપં બભૂવ ।
દેવત્રા યન્તમવસે સખાયો અનુ ત્વા માતા પિતરો મદન્તુ ॥
1.2.18 અનુવાકઃ

સમુદ્રં ગચ્છ સ્વાહા , અન્તરિક્ષં ગચ્છ સ્વાહા , દેવં સવિતારં ગચ્છ સ્વાહા , અહોરાત્રે ગચ્છ સ્વાહા,
મિત્રાવરુણૌ ગચ્છ સ્વાહા , દ્યાવાપૃથિવી ગચ્છ સ્વાહા , છન્દાંસિ ગચ્છ સ્વાહા , સોમં ગચ્છ સ્વાહા ,
યજ્ઞં ગચ્છ સ્વાહા , દિવ્યં નભો ગચ્છ સ્વાહા , અગ્નિં વૈશ્વાનરં ગચ્છ સ્વાહા , મનો હાર્દિં યચ્છ ,
ઓષધીભ્યસ્ત્વા ॥
ધામ્નોધામ્નો રાજન્નિતો વરુણ નો મુઞ્ચ યદાપો અઘ્ન્યા વરુણેતિ શપામહૈ ।
તતો વરુણ નો મુઞ્ચ ॥
ઉદુત્તમં વરુણ પાશમસ્મદવાધમં વિ મધ્યમં શ્રથાય ।
અથા વયમાદિત્ય વ્રતે તવાનાગસો અદિતયે સ્યામ ॥
સુમિત્રા ના આપા ઓષધયઃ સન્તુ દુર્મિત્રાસ્તસ્મૈ સન્તુ ।
યો અસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ ॥