મહાયાનસૂત્રાલંકાર · અધ્યાય 12

અનેન નિગમનશ્લોકેન પર્યેષ્ટિમાહાત્મ્યં ત્રિવિધં દર્શયતિ । ઉપાયમાહાત્મ્યમુગ્રવીર્યતયા સંવૃત્તિપરમાર્થસત્યધર્મતાપર્યેષણતશ્ચ તત્ત્વં સત્યમિત્યર્થઃ । પરાર્થમાહાત્મ્યં પ્રતિશરણીભાવાત્ પ્રજાનામ્ । સ્વાર્થમાહાત્મ્યં ચ ગુણૈઃ સમુદ્રવત્ પ્રપૂર્ણત્વાત્ ।
॥ મહાયાનસૂત્રાલંકારે ધર્મપર્યેષ્ટ્યધિકાર એકાદશઃ ॥
દ્વાદશો ઽધિકારઃ
ધર્મદેશનાયાં માત્સર્યપ્રતિષેધે શ્લોકઃ ।
પ્રાણાન્ભોગાંશ્ચ ધીરાઃ પ્રમુદિતમનસઃ કૃચ્છ્રલબ્ધાનસારાન્
સત્ત્વેભ્યો દુઃખિતેભ્ય સતતમવસૃજન્ત્યુચ્ચદાનપ્રકારૈઃ ।
પ્રાગેવોદારધર્મં હિતકરમસકૃત્સર્વથૈવ પ્રજાનાં
કૃચ્છ્રે નૈવોપલબ્ધં ભૃશમવસૃજતાં વૃદ્ધિગં ચાવ્યયં ચ

કૃચ્છ્રલબ્ધાનપ્યસારાન્ ક્ષયિત્વા[ત્]પ્રાણાન્ ભોગાંશ્ચ બોધિસત્ત્વા દુઃખિતેભ્યઃ કારુણ્યાત્ સતતસમુદારૈર્વિસર્ગૈરુત્સૃજન્તિ પ્રાગેવ ધર્મં યો નૈવ કૃચ્છ્રેણ વા ભૃશમપિ વાવસૃજતાં વૃદ્ધિં ગચ્છતિ ન ક્ષયં ।
ધર્મ નૈરર્થક્યસાર્થક્યે શ્લોકદ્વયં ।
ધર્મો નૈવ ચ દેશિતો ભગવતા પ્રત્યાત્મવેદ્યો યત
આકૃષ્ટા જનતા ચ યુક્ત[યુક્તિ]વિહિતૈર્ધર્મૈઃ સ્વકીં ધર્મતાં
સ્વશાન્ત્યાસ્યપુટે વિશુદ્ધિવિપુલે સાધારણે ઽથાક્ષયે
લાલેનેવ કૃપાત્મભિસ્ત્વજગરપ્રખ્યૈઃ સમાપાદિતા

તત્ર બુદ્ધા અજગરોપમાસ્તેષાં સ્વશાન્તિ[શાન્તે?]રાસ્યપુટં ધર્મકાયઃ । વિશુદ્ધિવિપુલં સવાસનક્લેશજ્ઞેયાવરણવિશુદ્ધિતઃ । સાધારણં સર્વબુદ્ધૈઃ અક્ષયમાત્યન્તિકત્વાત્ ।
તસ્માન્નૈવ નિરર્થિકા ભવતિ સા યા ભાવના યોગિનાં
તસ્માન્નૈવ નિરર્થિકા ભવતિ સા યા દેશના સૌગતી ।
દૃષ્ટો ઽર્થઃ શ્રુતમાત્રકાદ્યદિ ભવેત્ સ્યાદ્ભાવનાપાર્થિકા
અશ્રુત્વા યદિ ભાવનામનુવિશેત્ સ્યાદ્દેશનાપાર્થિકા

તસ્માન્ન નિરર્થિકા યોગિનાં ભાવના ભવતિ પ્રત્યાત્મવેદ્યસ્ય ધર્મસ્ય તદ્વશેનાભિગમાત્ । ન નિરર્થિકા દેશના ભવતિ યુક્તિવિહિતૈર્ધર્મૈઃ સ્વધર્મતાયાં જનતાકર્ષણાત્ । યથા પુનર્ભાવના સાર્થિકા ભવેદ્દેશના વા તત્ શ્લોકાર્ધેન દર્શયતિ । શેષં ગતાર્થમ્ ।
દેશનાવિભાગે શ્લોકઃ ।
આગમતો અધિગમતો વિભુત્વતો દેશનાગ્રસત્વાનાં ।
મુખતો રૂપાત્સર્વા[ર્વતઆ]કાશાદુચ્ચરણતાપિ ......

તત્ર વિભુત્વતો યા મહાભૂમિપ્રવિષ્ટાનાં । સર્વતો રૂપાદ્યા વૃક્ષવાદિત્રાદિભ્યો ઽપિ નિશ્ચરતિ । શેષં ગતાર્થમ્ ।
દેશનાસંપતૌ શ્લોકદ્વયં ।
વિષદા સંદેહજહા આદેયા તત્ત્વદર્શિકા દ્વિવિધા ।
સંપન્નદેશનેયં વિજ્ઞેયં[યા] બોધિસત્ત્વાનાં

અયં ચતુષ્કાર્થનિર્દેશેન શ્લોકઃ । યદુક્તં બ્રહ્મપરિપૃચ્છાયાં । ચત્રુભિર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતા બોધિસત્ત્વા મહાધર્મદાનં વિતરન્તિ સદ્ધર્મપરિગ્રહણતયા આત્મનઃ પ્રજ્ઞોત્તાપનતયા સત્પુરૂષકર્મકરણતયા સંક્લેશવ્યવદાનસંદેશનતયા ચ । એકેન હિ બાહુશ્રુત્યાદ્વિષદા દેશના ભવતિ । દ્વિતીયેન મહાપ્રાજ્ઞત્વાત્ । સંશયજહા પરેષાં સંશયચ્છેદાત્ ।
તૃતીયેનાનવદ્યકર્મત્ત્વાદાદેયા । ચતુર્થેન તત્ત્વદર્શિકા દ્વિવિધા સંક્લેશલક્ષણસ્ય ચ તત્ત્વસ્ય વ્યવદાનલક્ષણસ્ય ચ દ્વાભ્યાં દ્વાભ્યાં સત્યાભ્યામ્ ।
મધુરા મદવ્યપેતા ન ચ ખિન્ના દેશનાગ્રસત્ત્વાનાં ।
સ્ફુટચિત્રયુક્તગમિકા નિરામિષા સર્વગા ચૈવ

અસ્મિન્દ્વિતીયે શ્લોકે મધુરા પરેણાક્ષિપ્તસ્યાપરૂષવચનાત્ । મદવ્યપેતા સ્તુતૌ સિદ્ધૌ વા મદાનનુગમનાત્ । અખિન્ના અકિલાસિકત્વાત્ । સ્ફુટા નિરાચાર્યમુષ્ટિત્વાત્ કૃત્સ્નદેશનતઃ । ચિત્રા અપુનરુક્તત્વાત્ । યુક્તા પ્રમાણાવિરુદ્ધત્વાત્ । ગમિકાપ્રતીતપદવ્યઞ્જનત્વાત્ । નિરામિષા પ્રસન્નાધિકારાનધિ[ર્થિ]કત્વાત્ । સર્વત્રગા યાનત્રયગતત્વાત્ ।
વાક્સંપત્તૌ શ્લોકઃ ।
અદીના મધુરા સૂક્તા પ્રતીતા વિષદા તથા [વાગ્જિનાત્મજે] ।
[યથાર્હાનામિષાચૈવ પ્રમિતા વિષદા તથા]

અદીના પૌરી પર્ષત્પૂરણાત્ । મધુરા વલ્ગુઃ । સૂક્તા વિસ્પષ્ટા સુનિરૂક્તાક્ષરત્વાત્ । પ્રતીતા વિજ્ઞેયા પ્રતીતાભિધાનત્વાત્ । યથાર્હા શ્રવણીયા વિનેયાનુરૂપત્વાત્ । અનામિષા અનિઃશ્રિત[તા]લાભસત્કારાલોકે[રશ્લોકે] । પ્રતતા[પ્રમિતા] અપ્રતિકૂલા પરિમિતાયામખેદાત્ । વિષદા અપર્યાત્તા ।
વ્યઞ્જનસંપત્તૌ શ્લોકદ્વયં ।
ઉદ્દેશાન્નિર્દેશાત્તથૈવ યાનાનુલોમનાત્ શ્લાક્ષ્ણ્યાત્ ।
પ્રાતીત્યાદ્યાથાર્હાન્નૈર્યાણ્યાદાનુકૂલ્યત્વાત્

યુક્તૈઃ પદવ્યઞ્જનૈરૂદ્દેશાત્પ્રમાણાવિરોધેન । સહિતૈર્નિર્દેશાદુદ્દેશાવિરોધેન । યાનાનુલોમનાદાનુલોમિકૈર્યાનત્રયાવિરોધેન । શ્લાક્ષ્ણ્યાદ[દા]નુચ્છવિકૈરકષ્ટશબ્દતયા । પ્રાતીત્યાદૌપયિકૈઃ ( મ્સ_બગ્છિ 78 ) પ્રતીતાર્થતયા ચાર્થોપગમનાત્ । યાથાર્હાત્પ્રતિરૂપૈર્વિનેયાનુરૂપતયા । નૈર્યાણ્યાત્પ્રદક્ષિણૈર્નિર્વાણાધિકારતયા । આનુકૂલ્યાન્નિપકસ્યાઙ્ગસંભારૈઃ શૈક્ષસ્યાર્યાષ્ટાઙ્ગમાર્ગાનુકૂલ્યાત્ ।
વ્યઞ્જનસંપચ્ચૈષા વિજ્ઞેયા સર્વથાગ્રસત્ત્વાનાં ।
ષષ્ટ્યઙ્ગી સાચિન્ત્યા ઘોષો ઽનન્તસ્તુ સુગતાનાં

ષષ્ટ્યઙ્ગી સાચિન્ત્યા યા ગુહ્યકાધિપતિનિર્દેશે બુદ્ધસ્ય ષષ્ટ્યાકારા વાગ્ નિર્દિષ્ટા । પુનરપરં શાન્તમતે તથાગતસ્ય ષષ્ટ્યાકારોપેતા વાગ્ નિશ્ચરતિ સ્નિગ્ધા ચ મૃદુકા ચ મનોજ્ઞા ચ મનોરમા ચ શુદ્ધા ચેતિ વિસ્તરઃ । તત્ર સ્નિગ્ધા સત્ત્વાધાતુકુશલમૂલોપસ્તમ્ભિકત્વાત્ । મૃદુકા દૃષ્ટ એવ ધર્મે સુખસંસ્પર્શત્વાત્ । મનોજ્ઞા સ્વર્થત્વાત્ । મનોરમા સુવ્યઞ્જનત્વાત્ । શુદ્ધા નિરૂત્તરલોકોત્તરપૃષ્ઠલબ્ધત્વાત્ । વિમલા સર્વક્લેશાનુશયવાસનાવિસંયુક્તત્વાત્ । પ્રભાસ્વરા પ્રતીતપદવ્યઞ્જનત્વાત્ । વલ્ગુઃ સર્વતીર્થ્યકુમતિદૃષ્ટિવિધાતબલગુણયુક્તત્વાત્ । શ્રવણીયા પ્રતિપત્તિનૈર્યાણિકત્વાત્ । અનન્તા[અનેલા] સર્વપરપ્રવાદિભિરનાછેદ્યત્વાત્ । કલા રઞ્જિકત્વાત્ । વિનીતા રાગાદિપ્રતિપક્ષત્વાત્ । અકર્કશા શિક્ષાપ્રજ્ઞપ્તિસુખોપાયત્વાત્ । અપરૂષા તદ્વ્યતિક્રમસંપન્નિઃસરણોપદેશકત્વાત્ । સુવિનીતા યાનત્રયનયોપદેશિકત્વાત્ । કર્ણસુખા વિક્ષેપપ્રતિપક્ષત્વાત્ । કાયપ્રહ્ણાદનકરી સમાધ્યાબાહકત્વાત્ । ચિત્તૌદ્વિલ્યકરી વિપશ્યનાપ્રામોદ્યાવાહફલકત્વાત્ । હૃદયસંતુષ્ટિકરી સંશયચ્છેદિકત્વાત્ । પ્રીતિસુખસંજનની મિથ્યાનિશ્ચયાપકર્ષિકત્વાત્ । નિઃપરિદાહા પ્રતિપત્તાવવિપ્રતિસારત્વાત્ । આજ્ઞેયા સંપન્નશ્રુતમયજ્ઞાનાશ્રયત્વાત્ । વિજ્ઞેયા સંપન્નચિન્તામયજ્ઞાનાશ્રયત્વાત્ । વિષ્પષ્ટા અનાચાર્યમુષ્ટિધર્મવિહિતત્વાત્ । પ્રેમણીયાનુપ્રાપ્તસ્વકાર્થાનાં પ્રેમકરત્વાત્ । અભિનન્દનીયાનનુપ્રાપ્તસ્વકાર્થાનાં સ્પૃહણીયત્વાત્ । આજ્ઞાપનીયા અચિન્ત્યધર્મસમ્યગ્દર્શિકત્વાત્ । વિજ્ઞાપનીયા ચિન્ત્યધર્મસમ્યગ્દેશિકત્વાત્ । યુક્તા પ્રમાણાવિરૂદ્ધત્વાત્ । સહિતા યથાર્હવિનેયદેશિકત્વાત્ । પુનરૂક્તદોષજહા અવન્ધ્યત્વાત્ । સિંહસ્વરવેગા સર્વતીર્થ્યસંત્રાસકત્વાત્ । નાગસ્વરશબ્દા ઉદારત્વાત્ । મેઘસ્વરઘોષા ગમ્ભીરત્વાત્ । નાગેન્દ્રરુતા આદેયત્વાત્ । કિન્નરસંગીતિઘોષા મધુરત્વાત્ । કલવિઙ્કસ્વરરૂતરવિતાભી[તી]ક્ષ્ણભઙ્ગુરત્વાત્ । બ્રહ્મસ્વરરુતરવિતા દૂરંગમત્વાત્ । જીવંજીવકસ્વરરુતરવિતા સર્વસિદ્ધિપૂર્વંગમમઙ્ગલત્વાત્ । દેવેન્દ્રમધુરનિર્ઘોષા અનતિક્રમણીયત્વાત્ । દુન્દુભિસ્વરા સર્વમારપ્રત્યર્થિકવિજયપૂર્વંગમત્વાત્ । અનુન્નતા સ્તુત્યસંક્લિષ્ટત્વાત્ । અનવનતા નિન્દાસંક્લિષ્ટત્વાત્ । સર્વશબ્દાનુપ્રવિષ્ટા સર્વવ્યાકરણસર્વાકારલક્ષણાનુપ્રવિષ્ટત્વાત્ । અપશબ્દવિગતા સ્મૃતિસંપ્રમોષે તદનિશ્ચરણત્વાત્ । અવિકલા વિનેયકૃત્યસર્વકાલપ્રત્યુપસ્થિતત્વાત્ । અલીના લાભસત્કારાનિશ્રિતત્વાત્ । અદીના સાવદ્યાપગત્વાત્ । પ્રમુદિતા અખેદિત્વાત્ । પ્રસૃતા સર્વવિદ્યાસ્થાનકૌશલ્યાનુગતત્વાત્ । અખિલા[સખિલા] સત્ત્વાનાં ( મ્સ_બગ્છિ 79 ) તત્સકલાર્થસંપાદકત્વાત્ । સરિતા પ્રબન્ધાનુપચ્છિન્નત્વાત્ । લલિતા વિચિત્રાકારપ્રત્યુપસ્થાનત્વાત્ । સર્વસ્વરપૂરણી એકસ્વરનૈકશબ્દવિજ્ઞપ્તિપ્રત્યુપસ્થાપનત્વાત્ । સર્વસત્ત્વેન્દ્રિયસંતોષણી એકાનેકાર્થવિજ્ઞપ્તિપ્રત્યુપસ્થાનત્વાત્ । અનિન્દિતા યથાપ્રતિજ્ઞત્વાત્ । અચઞ્ચલા આગમિતકાલપ્રયુક્તત્વાત્ । અચપલા અત્વરમાણવિહિતત્વાત્ । સર્વપર્ષદનુરવિતા દુરાન્તિકપર્ષત્તુલ્યશ્રવણત્વાત્ । સર્વાકારવરોપેતા સર્વલૌકિકાર્થદૃષ્ટાન્તધર્મપરિણામિકત્વાત્ ।
દેશનામાહાત્મ્યે ચત્વારઃ શ્લોકાઃ ।
વાચા પદૈઃ સુયુક્તૈરનુદેશવિભાગસંશયચ્છેદૈઃ ।
બહુલીકારાનુગતા હ્યુદ્ધટિતવિપઞ્ચિતજ્ઞેષુ

આખ્યાતિ વાચા । પ્રજ્ઞાપયતિ પદૈઃ સુયુક્તૈઃ । પ્રસ્થાપયતિ વિભાજયતિ વિવૃણોતિ યથાક્રમમુદ્દેશવિભાગસંશયચ્છેદૈઃ । ઉત્તાનીકરોતિ ઉત્તાનીકરણં બહુલીકારાનુગતા દેશના નિશ્ચયબલાધાનાર્થં । દેશયત્યુદ્ધટિતજ્ઞેષુ । સંપ્રકાશયતિ વિપઞ્ચિતજ્ઞેષુ ।
શુદ્ધા ત્રિમણ્ડલેન હિતેયં દેશના હિ બુદ્ધાનાં ।
દોષૈર્વિવર્જિતા પુનરષ્ટભિરેષૈવ વિજ્ઞેયા

શુદ્ધા ત્રિમણ્ડલેનેતિ । યેન ચ દેશયતિ વાચા પદૈશ્ચ । યથા ચોદ્દેશાદિપ્રકારૈઃ । યેષુ ચોદ્ધટિતવિપઞ્ચિતજ્ઞેષુ । એષૈવ ચ દેશના પુનરષ્ટદોષવિવર્જિતા વેદિતવ્યા યથાક્રમમ્ ।
કૌશીદ્યમનવબોધો હ્યવકાશસ્યાકૃતિર્હ્યનીતત્વમ્ ।
સંદેહસ્યાચ્છેદસ્તદ્વિગમસ્યાદૃઢીકરણમ્

તે પુનરષ્ટૌ દોષાઃ । કૌશીદ્યમનવસંબોધઃ અવકાશસ્યાકરણં અનીતાર્થત્વં સંદેહસ્યાચ્છેદના તદ્વિગમસ્યાદૃઢીકરણં નિશ્ચયશ્યેત્યર્થઃ ।
ખેદો ઽથ મત્સરિત્વં દોષા હ્યેતે મતા કથાયાં હિ ।
તદભાવાદ્બુદ્ધાનાં નિરૂત્તરા દેશના ભવતિ

ખેદો યેનાભીક્ષ્ણં ન દેશયેત્ । મત્સરિત્વં [મત્સરિત્વં] ચાકૃત્સ્નપ્રકાશનાત્ । અર્થસંપત્તૌ શ્લોકદ્વયં ।
કલ્યાણો ધર્મો ઽયં હેતુત્વાદ્ભક્તિતુષ્ટિબુદ્ધીનાં ।
દ્વિવિધાર્થઃ સુગ્રાહ્યશ્ચતુર્ગુણબ્રહ્મચર્યવદઃ

પરૈસાધારણયોગકેવલં ત્રિધાતુકક્લેશવિહાનિપૂરકમ્ ।
સ્વભાવશુદ્ધં મલશુદ્ધિતશ્ચ તચ્ચતુર્ગુણબ્રહ્મવિચર્યમિષ્યતે

ચતુર્ગુણબ્રહ્મચર્યસંપ્રકાશકો ધર્મઃ । આદિમધ્યપર્યવસાનકલ્યાણો યથાક્રમં શ્રુતચિન્તાભાવનાભિર્ભક્તિતુષ્ટિબુદ્ધિહેતુત્વાત્ । તત્ર ભક્તિરધિમુક્તિઃ સંપ્રત્યયઃ તુષ્ટિઃ પ્રામોદ્યં ( મ્સ_બગ્છિ 80 ) યુક્તિનિધ્યાનાચ્છક્યપ્રાપ્તિતાં વિદિત્વા । બુદ્ધિઃ સમાહિતચિત્તસ્ય યથાભૂતજ્ઞાનં । દ્વિવિધાર્થ ઇત્યતઃ સ્વર્થઃ સંવૃતિપરમાર્થસત્યયોગાત્ । સુગ્રાહ્ય ઇત્યતઃ સુવ્યઞ્જનઃ પ્રતીતપદવ્યઞ્જનત્વાત્ । ચતુર્ગુણં બ્રહ્મચર્યમ્ । કેવલં પરૈસાધારણાત્વાત્ પરિપૂર્ણં ત્રિધાતુક્લેશપ્રહાણપરિપૂરણાત્ । પરિશુદ્ધં સ્વભાવવિશુદ્ધિતો ઽનાસ્રવત્વાત્ । પર્યવદાતં મલવિશુદ્ધિતઃ સંતાનવિશુદ્ધ્યા ક્ષીણાસ્રવાણામ્ ।
અભિસંધિવિભાગે શ્લોકદ્વયમ્ ।
અવતારણસંધિશ્ચ સંધિર્લક્ષણતો ઽપરઃ ।
પ્રતિપક્ષાભિસંધિશ્ચ સંધિઃ પરિણતાવપિ

શ્રાવકેષુ સ્વભાવેષુ દોષાણાં વિનયે તથા ।
અભિધાનસ્ય ગામ્ભીર્યે સંધિરેષ ચતુર્વિધઃ

ચતુર્વિધો ઽભિસંધિર્દેશનાયાં બુદ્ધસ્ય વેદિતવ્યઃ । અવતારણાભિસંધિર્લક્ષણાભિસંધિઃ પ્રતિપક્ષાભિસંધિઃ પરિણામનાભિસંધિશ્ચ । તત્રાવતારણાભિસંધિઃ શ્રાવકેષુ દ્રષ્ટવ્યઃ । શાસનાવતારણાર્થમનુત્રાસાય રૂપાદ્યસ્તિત્વદેશનાત્ । લક્ષણાભિસંધિસ્ત્રિષુ પરિકલ્પિતાદિસ્વભાવેષુ દ્રષ્ટવ્યો નિઃસ્વભાવાનુત્પન્નાદિસર્વધર્મદેશનાત્ । પ્રતિપક્ષાભિસંધિર્દોષાણાં વિનયે દ્રષ્ટવ્યો યથાષ્ટાવરણપ્રતિપક્ષાગ્રયાનસંભાષાસાનુશંસે[સં] ગાથાદ્વયં વક્ષ્યતિ । પરિણામનાભિસંધિરભિધાનગામ્ભીર્યે દ્રષ્ટવ્યો યથાહ ।
અસારે સારમતયો વિપર્યાસે ચ સુસ્થિતાઃ ।
ક્લેશેન ચ સુસંક્લિષ્ટા લભન્તે બોધિમુત્તમાં

અયમત્રાભિસંધિઃ । અસારે સારમતય ઇત્યવિક્ષેપે યેષાં સારબુદ્ધિઃ પ્રધાનબુદ્ધિર્વિક્ષેપો હિ વિસારશ્ચેતસઃ । વિપર્યાસે ચ સુસ્થિતા ઇતિ નિત્યસુખશુચ્યાત્મગ્રાહવિપર્યયેણાનિત્યાદિકે વિપર્યાસે સુસ્થિતા અપરિહાણિતઃ । ક્લેશેન ચ સ સંક્લિષ્ટા ઇતિ દીર્ઘદુષ્કરવ્યાયામશ્રમેણાત્યર્થં પરિક્લિષ્ટાઃ ।
અભિપ્રાયવિભાગે શ્લોકઃ ।
સમતાર્થાન્તરે જ્ઞેયસ્તથા કાલાન્તરે પુનઃ ।
પુદ્ગલસ્યાશયે ચૈવ અભિપ્રાયશ્ચતુર્વિધઃ

ચતુર્વિધો ઽભિપ્રાયઃ । સત[મ]તાભિપ્રાયો યદાહ । અહમેવ સ તસ્મિન્સમયે વિપશ્વી સમ્યક્સંબુદ્ધો ઽભૂવમિત્યવિશિષ્ટધર્મકાયત્વાત્ । અર્થાન્તરાભિપ્રાયો યદાહ । નિઃ સ્વભાવાઃ સર્વધર્મા અનુત્પન્નાઇત્યેવમાદિ અયથારૂતાર્થત્વાત્ । કાલન્તરાભિપ્રાયો યદાહ । યે ( મ્સ_બગ્છિ 81 ) સુખાવત્યાં પ્રણિધાનં કરિષ્યન્તિ તે તત્રોપપત્સ્યન્ત ઇતિ કાલાન્તરેણેત્યભિપ્રાયઃ । પુદ્ગલાશયાભિપ્રાયો યત્તદેવ કુશલમૂલં કસ્યચિત્પ્રશંસતે કસ્યચિદ્વિગર્હતે ઽલ્પમાત્રસંતુષ્ટસ્ય વૈપુલ્યસંગ્રહાત્ મહાયાનસૂત્રાન્તસાનુશંસં ગાથાદ્વયમુપાદાયાહ ।
બુદ્ધે ધર્મે ઽવજ્ઞા કૌશીદ્યં તુષ્ટિરલ્પમાત્રેણ ।
રાગે માને ચરિતં કૌકૃત્યં ચાનિયતભેદઃ

સત્ત્વાનામાવરણં તત્પ્રતિપક્ષો ઽગ્રયાનસંભાષા ।
સર્વાન્તરાયદોષપ્રહાણમેષાં તતો ભવતિ

યો ગ્રન્થતો ઽર્થતો વા ગાથાદ્વયધારણે પ્રયુજ્યેત ।
સ હિ દશવિધમનુશંસં લભતે સત્ત્વોત્તમો ધીમાન્

કૃત્સ્નાં ચ ધાતુપુષ્ટિં પ્રામોદ્યં ચોત્તમં મરણકાલે ।
જન્મ ચ યથાભિકામં જાતિસ્મરતાં ચ સર્વત્ર

બુદ્ધૈશ્ચ સમવધાનં તેભ્યઃ શ્રવણં તથાગ્રયાનસ્ય ।
અધિમુક્તિં સહ બુદ્ધ્યા દ્વયમુખતામાશુબોધિં ચ

બુદ્ધે ધર્મે ઽવજ્ઞેતિ પઞ્ચ ગાથાઃ । તત્રાનિયતભેદો બોધિસત્ત્વાનામનિયતાનાં મહાયાનાદ્ભેદઃ । અગ્રયાનસંભાષા યા મહાયાનદેશના । બુદ્ધે ઽવજ્ઞાવરણસ્ય પ્રતિપક્ષસંભાષા । અહમેવ સ તેન કાલેન વિપશ્વી સમ્યક્સંબુદ્ધો ઽભૂવમિતિ । ધર્મે ઽવજ્ઞાવરણસ્ય પ્રતિપક્ષસંભાષા । ઇયતો ગંગાનદીવાલિકાસમાનબુદ્ધાન્પર્યુપાસ્ય મહાયાને ઽવબોધ ઉત્પદ્યત ઇતિ । કૌશીદ્યાવરણસ્ય પ્રતિપક્ષસંભાષા । યે સુખાવત્યાં પ્રણિધાનં કરિષ્યન્તિ તે તત્રોપપત્સ્યન્ત ઇતિ । વિમલચન્દ્રપ્રભસ્ય ચ તથાગતસ્ય નામધેયગ્રહણમાત્રેણ નિયતો ભવત્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધાવિતિ । અલ્પમાત્રસંતુષ્ટ્યાવરણસ્ય પ્રતિપક્ષસંભાષા । યત્ર ભગવાન્ ક્વચિદ્દાનાદિ વિવર્ણયતિ અન્યત્ર વર્ણિતવાન્ । રાગચરિતસ્ય ચાવરણસ્ય પ્રતિપક્ષસંભાષા । યત્ર ભગવાન્ બુદ્ધક્ષેત્રવિભૂતિં વર્ણયતિ । માનચરિતસ્યાવરણસ્ય પ્રતિપક્ષસંભાષા । યત્ર ભગવાન્ કસ્યચિદ્ બુદ્ધસ્યાધિકાં સંપત્તિં વર્ણયતિ । કૌકૃત્યાવરણસ્ય પ્રતિપક્ષસંભાષા । યે બુદ્ધબોધિસત્ત્વેષ્વ[ષ્વપ]કારં કરિષ્યન્તિ તે સર્વે સ્વર્ગોપગા ભવિષ્યન્તીતિ । અનિયતભેદસ્યાવરણસ્ય પ્રતિપક્ષસંભાષા । મહાશ્રાવકાણાં બુદ્ધત્વે વ્યાકરણદેશના એકયાનદેશના ચ । કૃત્સ્નધાતુપુષ્ટિઃ સર્વમહાયાનાધિષ્ઠાનાય ધાતુપુષ્ટિસ્તદાવરણવિગમાત્ સર્વત્ર મહાયાને ઽધિમુક્તિલાભતઃ । દ્વયમુખતા સમાધિમુખતા ધારણીમુખતા ચ । દૃષ્ટે ધર્મે દ્વિવિધો ઽનુશંસઃ સાંપરાયિકે ઽષ્ટવિધઃ ક્રમેણોત્તરોત્તરવિશેષલાભાદ્વેદિતવ્યઃ ।
દેશનાનુશંસેશ્લોકઃ ।
ઇતિ સુગ[મ]તિરખેદવાન્ કૃપાલુઃ પ્રથિતયશાઃ સુવિધિજ્ઞતામુપેતઃ ।
ભવતિ સુકથિકો હિ બોધિસત્ત્વસ્તપતિ જને કથિતૈર્યથૈવ સૂર્યઃ