મહાયાનસૂત્રાલંકાર (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 12

મહાયાનસૂત્રાલંકારે ધર્મપર્યેષ્ટ્યધિકાર એકાદશઃ
દ્વાદશો ઽધિકારઃ
ધર્મદેશનાયાં માત્સર્યપ્રતિષેધે શ્લોકઃ
પ્રાણાન્ભોગાંશ્ચ ધીરાઃ પ્રમુદિતમનસઃ કૃચ્છ્રલબ્ધાનસારાન્ સત્વેભ્યો દુઃખિતેભ્યઃ સતતમવસૃજન્ત્યુચ્ચદાનપ્રકારૈઃ ।
પ્રાગેવોદારધર્મં હિતકરમસકૃત્સર્વથૈવ પ્રજાનાં કૃચ્છ્રે નૈવોપલબ્ધં ભૃશમવસૃજતાં વૃદ્ધિગં ચાવ્યયં ચ

ધર્મો નૈવ ચ દેશિતો ભગવતા પ્રત્યાત્મયવેદ્યો યત આકૃષ્ટા જનતા ચ યુક્ત[યુક્તિ]વિહિતૈર્ધર્મૈઃ સ્વર્કી ધર્મતાં ।
સ્વશાન્ત્યાસ્યપુટે વિશુદ્ધિવિપુલે સાધારણે ઽથાક્ષયે લાલેનેવ કૃપાત્મભિસ્ત્વજગરપ્રખ્યૈઃ સમાપાદિતા

તસ્માન્નૈવ નિરર્થિકા ભવતિ સા યા ભાવના યોગિનાં તસ્માન્નૈવ નિરર્થિકા ભવતિ સા યા દેશના સૌગતી ।
દૃષ્ટો ઽર્થઃ શ્રુતમાત્રકાદ્યદિ ભવેત્ સ્યાદ્ભાવનાપાર્થિકા અશ્રુત્વા યદિ ભાવનામનુવિશેત્ સ્યાદ્દેશનાપાર્થિકા

આગમતો અધિગમતો વિભુત્વતો દેશનાગ્રસત્વાનાં ।
મુખતો રૂપાત્સર્વા[ર્વતઃઆ]કાશાદુચ્ચરણતાઽપિ............

વિષદા સંદેહજહા આદેયા તત્વદર્શિકા દ્વિવિધા ।
સંપન્નદેશનેયં વિજ્ઞેયં[યા] બોધિસત્ત્વાનાં

મધુરા મદવ્યપેતા ન ચ ખિન્ના દેશનાગ્રસત્વાનાં ।
સ્ફુટચિત્રયુક્તગમિકા નિરામિષા સર્વગા ચૈવ

અદીના મધુરા સૂક્તા પ્રતીતા વિષદા તથા [વાગ્જિનાત્મજે] ।
[યથાર્હા નિરાભિષા ચ પરિમિતાક્ષયા તથા]

ઉદ્દેશાન્નિર્દેશાત્તથૈવ યાનાનુલોમનાત્ શ્લાક્ષ્ણ્યાત્ ।
પ્રાતીત્યદ્યાથાર્હાન્નૈર્યાણ્યાદાનુકૂલ્યત્વાત્

વ્યઞ્જનસંપચ્ચૈષા વિજ્ઞેયા સર્વથાગ્રસત્ત્વાનાં ।
ષષ્ટ્યઙ્ગી સાચિન્ત્યા ઘોષો ઽનન્તસ્તુ સુગતાનાં

વાચા પદૈઃ સુયુક્તૈરનુદેશવિભાગસંશયચ્છેદૈઃ ।
બહુલીકારાનુગતા હ્યુદ્ધટિતવિપઞ્ચિતજ્ઞેષુ

શુદ્ધા ત્રિમણ્ડલેન હિતેયં દેશના હિ બુદ્ધાનાં ।
દોષૈર્વિવર્જિતા પુનરષ્ટભિરેષૈવ વિજ્ઞેયા

કૌશીદ્યમનવબોધો હ્યવકાશસ્યાકૃતિર્હ્યનીતત્વમ્ ।
સંદેહસ્યાચ્છેદસ્તદ્વિગમસ્યાદૃઢીકરણમ્

ખેદો ઽથ મત્સરિત્વં દોષા હ્યેતે મતા કથાયાં હિ ।
તદભાવાદ્બુદ્ધાનાં નિરૂત્તરા દેશના ભવતિ

કલ્યાણો ધર્મો ઽયં હેતુત્વાદ્ભક્તિતુષ્ટિબુદ્ધીનાં ।
દ્વિવિધાર્થઃ સુગ્રાહ્યશ્ચતુર્ગુણબ્રહ્મચર્યવદઃ

પરૈરસાધારણયોગકેવલં ત્રિધાતુકક્લેશવિહાનિપૂરકમ્ ।
સ્વભાવશુદ્ધં મલશુદ્ધિતશ્ચ તચ્ચતુર્ગુણબ્રહ્મવિચર્યમિષ્યતે

અવતારણસંધિશ્ચ સંધિર્લક્ષણતો ઽપરઃ ।
પ્રતિપક્ષાભિસંધિશ્ચ સંધિઃ પરિણતાવપિ

શ્રાવકેષુ સ્વભાવેષુ દોષાણાં વિનયે તથા ।
અભિધાનસ્ય ગામ્ભીર્યે સંધિરેષ ચતુર્વિધઃ

અસારે સારમતયો વિપર્યાસે ચ સુસ્થિતાઃ ।
ક્લેશેન ચ સુસંક્લિષ્ટા લભન્તે બોધિમુક્તમાં ॥ મ્સ_12.17* ॥
॥ ઇતિ ॥
સમતા ઽર્થાન્તરે જ્ઞેયસ્તથા કાલાન્તરે પુનઃ ।
પુદ્ગલસ્યાશયે ચૈવ અભિપ્રાયશ્ચતુર્વિધઃ

બુદ્ધે ધર્મે ઽવજ્ઞા કૌશીદ્યં તુષ્ટિરલ્પમાત્રેણ ।
રાગે માને ચરિતં કૌકૃતં ચાનિયતભેદઃ

સત્ત્વાનામાવરણં તત્પ્રતિપક્ષો ઽગ્રયાનસંભાષા ।
સર્વાન્તરાયદોષપ્રહાણમેષાં તતો ભવતિ

યો ગ્રન્થતો ઽર્થતો વા ગાથાદ્વયધારણે પ્રયુજ્યેત ।
સ હિ દશવિધમનુશંસં લભતે સત્વોત્તમો ધીમાન્

કૃત્સ્નાં ચ ધાતુપુષ્ટિં પ્રામોદ્યં ચોત્તમં મરણકાલે ।
જન્મ ચ યથાભિકામં જાતિસ્મરતાં ચ સર્વત્ર

બુદ્ધૈશ્ચ સમવધાનં તેભ્યઃ શ્રવણં તથાગ્રયાનસ્ય ।
અધિમુક્તિં સહ બુદ્ધ્યા દ્વયમુખતામાશુબોધિં ચ

ઇતિ સુગ[મ]તિરખેદવાન્ કૃપાલુઃ પ્રથિતયશાઃ સુવિધિજ્ઞતામુપેતઃ ।
ભવતિ સુકથિકો હિ બોધિસત્ત્વસ્તપતિ જને કથિતૈર્યથૈવ સૂર્યઃ