મહાવસ્તુ-અવાદન · ભાગ 81100

અમાત્યં દેવ કુર્યાસિ પણ્ડિતમ્ અર્થચિન્તકં ।
અલુબ્ધમ્ અનુરક્તં ચ રાષ્ટ્રસ્ય પરિણાયકં ॥
દુષ્પ્રજ્ઞાનામ્ અમાત્યાનાં પ્રજ્ઞાવિકલ્પકારિણાં ।
રાષ્ટ્રાણિ દુઃખમ્ એધન્તિ રાષ્ટ્રાધિપતિના સહ ॥
પણ્ડિતાનામ્ અમાત્યાનાં પ્રજ્ઞાતેજેન પાર્થિવ ।
રાષ્ટ્રાણિ સુખમ્ એધન્તિ રાષ્ટ્રાધિપતિના સહ ॥
લુબ્ધો ચ અલ્પબુદ્ધી ચ અમાત્યો મનુજાધિપ ।
નૈવ રાજ્ઞો હિતો ભોતિ રાષ્ટ્રસ્યાપિ ન સો હિતઃ ॥
તસ્માદ્ અલુબ્ધમેધાવિં અમાત્યં મનુજાધિપ ।
મન્ત્રસ્યાનુયુક્તં કુર્યા રાષ્ટ્રસ્ય પરિણાયકં ॥
નાસ્તિ ચારસમં ચક્ષુઃ નાસ્તિ ચારસમો નાયો ।
તસ્માચ્ ચારં પ્રયોજેય્યા સર્વાર્થેષુ જનાધિપઃ ॥
સર્વં પરિજનં રાષ્ટ્રં સંપરિગૃહ્ણ પાર્થિવ ।
બલાગ્રમ્ ઉપજીવિઞ્ ચ કૃત્યાકૃત્યેહિ પાર્થિવ ॥
તસ્માદ્ ધીરં પ્રતીહારં પ્રતિપદ્યાસિ પાર્થિવ ।
અપ્રમાદં સ કુર્યા ચ તવમ્ એતત્ સુખાવહં ॥
એતાવતી અર્થવતી એષા મહ્યાનુશાસની ।
[_મ્વુ_1.280_] તં સર્વમ્ ઓગ્રહેત્વાન એવં કુરુહિ પાર્થિવ ॥
એવન્ તે પ્રતિપન્નસ્ય યશો કીર્તિશ્ ચ ભેષ્યતિ ।
ક્ષેમં ભવિષ્યતિ રાષ્ટ્રં ઋદ્ધં સ્ફીતં જનાકુલં ॥
કૌશિકો ચાપિ પૃચ્છિતો તે પૃષ્ટા વ્યાકરેન્સુ મે ।
રાજધર્મં યથાતથા ત્વં દાનિ શુક પૃચ્છસિ ॥
બલં કતિવિધં રાજ્ઞો પણ્ડિત અર્થચિન્તક ।
રાજધર્મં યથાતથા ઇચ્છિતવ્યં બ્રવીહિ મે ॥
શુકો આહ ॥
બલં પંચવિધં રાજ્ઞઃ ઇચ્છિતવ્યં નરાધિપ ।
એકાગ્રમનસો ભૂત્વા શૃણોહિ વચનં મમ ॥
પ્રથમં બલં સહજં દ્વિતીયં પુત્રબલં તથા ।
જ્ઞાતિમિત્રબલં ચાપિ તૃતીયં મનુજાધિપ ॥
ચતુરંગબલં ચાપિ ચતુર્થં ભવતિ પાર્થિવ ।
પંચમં ચ બલં ક્રુહિ પ્રજ્ઞાબલમ્ અનુત્તરં ॥
એતં બલં પંચવિધં યસ્ય ચાપિ જનાધિપ ।
રાષ્ટ્રો ઽસ્ય સ્થાવરો ભોતિ ઋદ્ધં સ્ફીતં જનાકુલો ॥
બલવં પુનર્ એતેષાં પ્રજ્ઞાબલમ્ અનુત્તમ ।
પ્રજ્ઞાબલેન સંગ્રહે કૃત્યાકૃત્યં જનાધિપ ॥
અકૃત્યં પરિવર્જેતિ કૃત્યં ચ અનુતિષ્ઠતિ ।
આત્મનો જ્ઞાતિમિત્રાણાં રાષ્ટ્રસ્ય ચ સુખાવહં ॥
કુલીનો ઽપિ હિ દુષ્પ્રજ્ઞો રાજાર્થે મનુજાધિપ ।
નૈવ રાજ્ઞો હિતો ભોતિ રાષ્ટ્રસ્યાપિ ન સો પ્રિયઃ ॥
[_મ્વુ_1.281_] ક્ષિપ્રં તુ નશ્યતે રાજ્યં પ્રતિરાજેહિ પાર્થિવ ।

વિરક્તા પ્રકૃતિયો ચ અન્યં માર્ગન્તિ સ્વામિકં ॥
અતીવ સત્કૃતો ભવતિ પણ્ડિતો અર્થચિન્તકઃ ।
વરાન્યો ચ સ્થાપયતિ શૂરાં વીરાં વિચક્ષણાં ॥
યશં ચ ઇહ લોકસ્મિં સંપરાયે ચ સ્વર્ગતિ ।
અધર્મં પરિવર્જેત્વા ધર્મમ્ આચરતે સદા ॥
ધર્મં ચર મહારાજ માતાપિતૃષુ પાર્થિવ ।
ઇહ ધર્મં ચરિત્વાન રાજા સ્વર્ગં ગમિષ્યતિ ॥
ધર્મં ચર મહારાજ પુત્રદારે જનાધિપ ।
ઇહ ધર્મં ચરિત્વાન રાજા સ્વર્ગં ગમિષ્યતિ ॥
ધર્મં ચર મહારાજ મિત્રામાત્યે જનાધિપ ।
ઇહ ધર્મં ચરિત્વાન રાજા સ્વર્ગં ગમિષ્યતિ ॥
ધર્મં ચર મહારાજ શ્રમણે બ્રાહ્મણે તથા ।
ઇહ ધર્મં ચરિત્વાન રાજા સ્વર્ગં ગમિષ્યતિ ।
ધર્મં ચર મહારાજ પુરે જાનપદેષુ ચ ॥
ઇહ ધર્મં ચરિત્વાન રાજા સ્વર્ગં ગમિષ્યતિ ॥
ધર્મં ચર મહારાજ અસ્મિં લોકે પરત્ર ચ ।
ઇહ ધર્મં ચરિત્વાન રાજા સ્વર્ગં ગમિષ્યતિ ॥
એતાવતી અર્થવતી એષા મહ્યાનુશાસની ।
તં સર્વમ્ ઓગ્રહીત્વાન એવં કુરુહિ પાર્થિવ ॥
એવન્ તે પ્રતિપન્નસ્ય યશો કીર્તિ ચ ભેષ્યતિ ।
ક્ષેમં ભવિષ્યતે રાષ્ટ્રં ઋદ્ધં સ્ફીતં જનાકુલં ॥
તાન્ એવમ્ ઉવાચ રાજા બ્રહ્મદત્તો પ્રતાપવાન્* ।
[_મ્વુ_1.282_] સમન્તપણ્ડિતા પુત્રા નિપુણા અર્થચિન્તકા ॥
સર્વેષાં વો કરિષ્યામિ વચનમ્ અનુશાસનીં ।
દૃષ્ટો ધાર્મિકથયા વો અર્થો યં સાંપરાયિકઃ ॥
પૂર્વેનિવાસં ભગવાં પૂર્વેજાતિમ્ અનુસ્મરન્* ।
જાતકમ્ ઇદમ્ આખ્યાસિ શાસ્તા ભિક્ષૂણમ્ અન્તિકે ॥
અનવરાગ્રસ્મિં સંસારે યત્ર મે ઉષિતં પુરા ।
શુકો અહં તદ આસિ શારિપુત્રો ચ સારિકો ॥
આનન્દો કૌશિકો આસિ બ્રહ્મદત્તો શુદ્ધોદનો ।
એવમ્ ઇદમ્ અપરિમિતં બહુદુઃખં
ઉચ્ચનીચં ચરિતં પુરાણં ।
વિગતજ્વરો વિગતભયો અશોકો સ્વજાતકં
ભગવાં ભાષતિ ભિક્ષુસંઘમધ્યે ॥
_____ઇતિ શ્રીમહાવસ્તુ-અવદાને ત્રિશકુનીયં નામ જાતકં સમાપ્તં ॥
અથ બોધિસત્વસ્ તં શુકભવં જહિત્વા કુમારો સંવૃત્તઃ દશકુશલાં કર્મપથાં દેશેતિ ॥
દશ વશિતા આખ્યાતા બુદ્ધેનાદિત્યબન્ધુના ।
બોધિસત્વાન શુરાણાં ભાષતો તં શૃણોથ મે ॥
વશી આયુષ્મન્તો ધીરો પ્રતિભાને તથૈવ ચ ।
ઉપપત્તિયા ચ કર્મે ચ ચિન્તે ચ વશિતાં ગતો ॥

ધર્મે ચ ઋદ્ધિવશિતા અભિપ્રાયવશિસ્ તથા ।
કાલદેશે વશી ધીરો ઇત્ય્ એતે વશિતા દશ ॥
[_મ્વુ_1.283_] વશિતાદશસુ એતાસુ પ્રતિષ્ઠાય વિશારદાઃ ।
સત્વકોટિસહસ્રાણિ પરિપાચેન્તિ નરર્ષભાઃ ॥
બુદ્ધક્ષેત્રં વિશોધેન્તિ બોધિસત્વા ચ નાયકા ।
બોધિસત્વા દ્યુતિમન્તો મહાકારુણલાભિનો ॥
જાતકપર્યવસાને તહિં ચ પરિપાચિતા ।
ચતુરશીતિહિ પ્રાણિસહસ્રેહિ ધર્મો અભિસંમતો ॥
બુદ્ધેન ભગવતા વૈશાલીયે સીમં આક્રમન્તેન સર્વે અમનુષ્યકા પલાનાઃ ॥ મહન્તો જનકાયો પ્રીતો ભગવન્તં પૃચ્છતિ ॥ પશ્ય ભગવન્ કથં ભગવતા વૈશાલીયે સીમામ્ આક્રમન્તેનૈવ સર્વે અમનુષ્યકાઃ પલાનાઃ ॥ ભગવાન્ આહ ॥ કિમ્ અત્ર વાસિષ્ઠાહો આશ્ચર્યં યન્ તથાગતેન પરમસંબોધિપ્રપ્તેન દેવાતિદેવેન સીમામ્ આક્રમન્તેનૈવ સર્વે અમનુષ્યકા પલાનાઃ ॥ અન્યદાપિ મયા ઋષિભૂતેન કમ્પિલ્લે નગરે સીમામ્ આક્રમન્તેનૈવ સર્વે અમનુષ્યકા પલાનાઃ ॥ લેચ્છવિકા આહન્સુ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ વાસિષ્ઠા ॥
___ભૂતપૂર્વં વાસિષ્ઠા અતીત-મ્-અધ્વાને પાંચાલે જનપદે કમ્પિલ્લ નગરે રાજા બ્રહ્મદત્તો નામ રાજ્યં કારેસિ સુસંગૃહીતપરિજનો દાનસંવિભાગશીલો ॥ તસ્ય તં કમ્પિલ્લં જનપદં ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચાકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ સુખિતમનુષ્યં ચ પ્રશાન્તદણ્ડડમરં સુનિગૃહીતતસ્કરં વ્યવહારસમ્પન્નં ॥ તસ્ય દાનિ રાજ્ઞો બ્રહ્મદત્તસ્ય રક્ષિતો નામ પુરોહિતપુત્રો મહેશાખ્યો દશકુશલકર્મપથસમાદાયવર્તી કામેષુ આદીનવદર્શાવી નિઃશરણપ્રજ્ઞો સંવેગબહુલો નૈષ્ક્રમ્યાભિપ્રાયો ॥ સો કામેષુ આદીનવં દૃષ્ટ્વા અનુહિમવન્તં ગત્વા ઋષિપ્રવ્રજ્યાં પર્વ્રજીતો ॥ તેન દાનિ તહિં હિમવન્તે આશ્રમં
[_મ્વુ_1.284_] માપેત્વા તૃણકુટીપર્ણકુટીનિ કૃત્વા મૂલપત્રપુષ્પફલભક્ષેણ બાહિરકેણ માર્ગેણ પૂર્વરાત્રં અપરરાત્રં જાગરિકાયોગમ્ અનુયુક્તેન વિહરન્તેન ચત્વારિ ધ્યાનાનિ ઉત્પાદિતાનિ પંચ ચ અભિજ્ઞા સાક્ષીકૃતા ॥ સો દાનિ ચતુર્ધ્યાનલાભી પંચાભિજ્ઞો દશકુશલકર્મપથસમાદાયવર્તી કુમારો બ્રહ્મચારી સ્વયમ્ આશ્રમે પર્યંકેન નિષણ્ણો ચન્દ્રમણ્ડલં ચ સૂર્યમણ્ડલં ચ પાણિના પરામૃષતિ । યાવદ્ બ્રહ્મકાયિકકાયાન્ વશે વર્તેતિ ઉગ્રતપો ઋષિ મહાભાગો ॥ કદાચિત્ કમ્પિલ્લે મહાનગરે સજનપદે અમનુષ્યવ્યાધિ દારુણો ઉત્પન્નો ॥ તેન અમનુષ્યવ્યાધિના સ્પૃષ્ટા બહૂનિ પ્રાણિસહસ્રાણિ અનયવ્યસનમ્ આપદ્યન્તે ॥ રાજ્ઞા બ્રહ્મદત્તેન તં કમ્પિલ્લે મહાન્તમ્ આદીનવં દૃષ્ટ્વા અનુહિમવન્તે રક્ષિતસ્ય દૂતો પ્રેષિતઃ ॥ કમ્પિલ્લે એદૃશો અમનુષ્યવ્યાધિ ઉત્પન્નો બહૂનિ પ્રાણિસહસ્રાણિ અનયવ્યસનમ્ આપદ્યન્તિ ॥ સાધુ ભગવાન્ કમ્પિલ્લમ્ આગચ્છેયા અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય ॥ ઋષિર્ દૂતવચનં શ્રુત્વા અનુહિમવન્તાતો કમ્પિલ્લમ્ આગતો ॥ તેન ઋષિણા કમ્પિલ્લસ્ય સીમામ્ આક્રમન્તેન સર્વે તે અમનુષ્યકા પલાનાઃ ॥ ઋષિણા તહિં કમ્પિલ્લે સ્વસ્ત્યયનં કૃતં દશ કુશલાઃ કર્મપથા દેશિતા ચતુરશીતિનાં પ્રાણિસહસ્રાણાં ॥
કિં સો નરો જલ્પમ્ અચિન્ત્યકાલં
કતમાસ્ય વિદ્યા કતમં સ્ય દાનં ।
સૌખ્યાધ્વગો અસ્મિં પરે ચ લોકે
કથંકરો રક્ષિતો સ્વસ્ત્યયનં તદ્ આહુ ॥
યો સિદ્ધદેવાં ચ નરાંશ્ ચ સર્વા
જ્ઞાતિં ચ ભૂતાનિ ચ નિત્યકાલં ।
અવજાનતિ પ્રજ્વલનં ચ તીક્ષ્ણં
ભૂતાનુકમ્પિ રક્ષિતો સ્વસ્ત્યયનં તદ્ આહુઃ ॥
[_મ્વુ_1.285_] યો વા દુરુક્તં વચનં ક્ષમેયા
ક્ષાન્તીબલેન અધિવાસયન્તો ।
પરુષં શ્રુત્વા વચનં અનિષ્ટં
અધિવાસનારક્ષિતો સ્વસ્ત્યયનં તદ્ આહુઃ ॥
યો વા દુરુક્તં વચનં ક્ષમેય
જાતા ચ યે સ્નિગ્ધમિત્રા સતતં ભવન્તિ ।
વિશારદા અવિસંવાદકા ચ
તાં મિત્રદ્રોહીસમસંવિભાગી ।
ધનેન મિત્રાં સદા-મ્-અનુકમ્પિ
સો મિત્રમધ્યે રક્ષિતો સ્વસ્ત્યયનં તદ્ આહુઃ ॥
યો જ્ઞાતિમધ્યે ચ સહાયમધ્યે
શીલેન પ્રજ્ઞાય વશીતયા ચ ।
અભિરોચતિ સર્વં હિ નિત્યકાલં
સો જ્ઞાતિમધ્યે રક્ષિતો સ્વસ્ત્યયનં તદ્ આહુઃ ॥
યસ્મિં રાજા ભૂમિપતી પ્રસન્ના
જાનન્તિ સત્યે ચ પરાક્રમે ।
અભવ્ય એષો ઇહ ચ પુરા ચ
સ રાજમધ્યે રક્ષિતો સ્વસ્ત્યયનં તદ્ આહુઃ ॥
યં સ્નિગ્ધભાવા . . . . . . . . . . .
માતા પ્રજાયામ્ અનુકમ્પિતા ચ ।
પ્રજાયતે રૂપવતી સુશીલા

ઘરવાસ રક્ષિતો સ્વસ્ત્યયનં તદ્ આહુઃ ॥
[_મ્વુ_1.286_] યે આર્યધર્મેણ સ્તુવન્તિ બુદ્ધં
ઉપસ્થિતા પરિચરિયાયે સન્તો ।
બહુશ્રુતા તીર્ણકાંક્ષા વિમુક્તા
અર્હન્તમધ્યે રક્ષિતો સ્વસ્ત્યયનં તદ્ આહુઃ ॥
અન્નં પાનં કાશિકચન્દનં ચ
ગન્ધં ચ માલ્યં ચ દદન્તિ કાલે ।
પ્રસન્નચિત્તા શ્રમણબ્રહ્મેહિ
ગ્રામસ્ય મધ્યે રક્ષિતો સ્વસ્ત્યયનં તદ્ આહુઃ ॥
પૈશુન્યં મૃષાવાદ પરેષુ દારં
પ્રાણાતિપાતં ચ તથૈવ મદ્યં ।
એતં પ્રહાય સ્વર્ગતિં ગમિષ્યથ
ગ્રામસ્ય મધ્યે રક્ષિતો સ્વસ્ત્યયનં તદ્ આહુઃ ॥
સ્યાત્ ખલુ પુનર્ વો વાસિષ્ઠાહો એવમ્ અસ્યાસ્યાદ્ અન્યો સ તેન કાલેન તેન સમયેન રક્ષિતો નામ ઋષિ અભૂષિ । ન ખલ્વ્ એવ દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહં સો વાસિષ્ઠા તેન કાલેન તેન સ્મયેન રક્ષિતો નામ ઋષિ અભૂષિ ॥ અન્યો સો તેન કાલેન તેન સમયેન કમ્પિલ્લે નગરે બ્રહ્મદત્તો નામ રાજા અભૂષિ ॥ ન ખલ્વ્ એતદ્ એવ દ્રષ્ટવ્યં ॥ એષો રાજા શ્રેણિકો બિમ્બિસારો તદા કમ્પિલ્લે નગરે બ્રહ્મદત્તો નામ રાજા અભૂષિ ॥ તદાપિ મયે ઋષિભૂતેન કમ્પિલ્લે સીમામ્ આક્રમન્તેનૈવ સર્વે અમનુષ્યકા પલાનાઃ ॥ એતરહિં પિ મયે વૈશાલીયે સીમામ્ આક્રમન્તેનૈવ સર્વે અમનુષ્યકા પલાનાઃ ॥
___અપિ ચ ન એતરહિં યેવ મયે સીમામ્ આક્રમન્તેનૈવ સર્વે અમનુષ્યકા પલાનાઃ । અન્યદાપિ મયે સીમામ્ આક્રમન્તેનૈવ અમનુષ્યકા પલાનાઃ ॥
___ભૂતપૂર્વં વાસિષ્ઠાહો અતીતમ્ અધ્વાનં નગરે વારાણસી કાશિજનપદે રાજા રાજ્યં કારયતિ કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો મહાબલો મહાકોશો મહાવાહનો સુસંગૃહીતપરિજનો
[_મ્વુ_1.287_] દાનસંવિભાગશીલો ॥ તસ્ય તં નગરં વારાણસી કાશિજનપદો ઋદ્ધો ચ સ્ફીતો ચ ક્ષેમો ચ સુભિક્ષો ચ આકીર્ણજનમનુષ્યો ચ ॥ તસ્ય દાનિ રાજ્ઞો હસ્તિનાગો કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો મહાતેજો મહાનુભાવો તસ્ય તેજાનુભાવેન વારાણસી કાશીજનપદો નિરીતિકો નિરુપદ્રવો યેનાન્યેષામ્ અપિ ગ્રામજનપદાનાં સીમામ્ આક્રમન્તેનૈવ નિરીતિકા નિરુપદ્રવા ભોન્તિ ॥ કદાચિત્* મિથિલાયાં વિદેહનગરે અમનુષ્યવ્યાધિર્ ઉત્પન્નો બહૂનિ પ્રાણિસહસ્રાણિ અનયવ્યસનમ્ આપદ્યન્તિ ॥ તે શૃણ્વન્તિ કાશીરાજ્ઞો હસ્તિનાગો કૃતપુણ્યો ચ મહેશાખ્યો ચ મહાતેજો ચ મહાનુભાવો ચ યસ્ય ગ્રામસ્ય વા નગરસ્ય વા સીમામ્ આક્રમતિ નિરીતિકો નિરુપદ્રવો સો ગ્રામો વા નગરો વા ભવતિ ॥ તેન દાનિ વૈદેહકરાજ્ઞા અપરો બ્રાહ્મણો ઉક્તો ॥ ગચ્છ વારાણસીં સો કાશિરાજા સર્વંદદો ચ દાનસંવિભાગશીલો ચ ॥ તસ્ય ઇમાં પ્રકૃતિં આરોચેહિ તં ચ હસ્તિનાગં યાચેહિ ॥ તેન નાગેન ઇહ આગતેન સર્વો અમનુષ્યવ્યાધિ પ્રશમિષ્યતિ ॥ સો બ્રાહ્મણો રાજ્ઞો વચનં શ્રુત્વા અનુપૂર્વેણ વારાણસિમ્ અનુપ્રાપ્તો ॥ બ્રાહ્મણો ચ વારાણસિં પ્રવિશતિ ॥ અયં ચ કાશિરાજા વારાણસીતો બહિર્ નગરં નિર્યાતિ મહતા રાજાનુભાવેન મહતીયે રાજ-ઋદ્ધીયે તં ચ હસ્તિનાગં સર્વાલંકારવિભૂષિતં હેમજાલસંચ્છન્નં શિરીજ્વલન્તં પુરતો ગચ્છતિ ॥ તેન બ્રાહ્મણેન સો કાશિરાજા પુરતઃ સ્થિત્વા જયેન વર્ધાપિતો ॥ રાજા તં બ્રાહ્મણં દૃષ્ટ્વા સ્થિતો ॥ કેન તે સ્તિ ભો બ્રાહ્મણ અર્થો કિન્ તે દદામિ ॥ બ્રાહ્મણેન તં મિથિલાયામ્ અમનુષ્યં ઉપસર્ગં સર્વં કાશિરાજ્ઞો આરોચિતં ॥ એતં મહારાજ હસ્તિનાગં દેહિ મિથિલાયામ્ અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય ॥ રાજા સકૃપો પરાનુગ્રહપ્રવૃત્તો ચ ॥ તેન તં હસ્તિનાગં તસ્ય બ્રહ્મણો યથાલંકૃતં દિન્નં ॥ દદામિ તે બ્રાહ્મણ નાગમ્ ઇમમ્ અલંકૃતં હેમજાલેન ચ્છન્નં રાજાર્હં રાજભોગ્યં ઉદારં
[_મ્વુ_1.288_] સસારથિં । ગચ્છહિ યેનકામં ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ વો વાસિષ્ઠાહો એવમ્ અસ્યાસ્યા અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન વારાણસ્યાં રાજા અભૂષિ ॥ ન એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ॥ એષ રાજા શ્રેણિકો બિમ્બિસારો તેન કાલેન તેન સમયેન કાશિરાજા અભૂષિ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ વો વાસિષ્ઠાહો એવમ્ અસ્યાસ્યા અન્યો સો તેન કાલેન તેન સમયેન મિથિલાયાં રાજા ભવતિ ॥ ન એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ॥ તત્ કસ્ય હેતોઃ ॥ એષ સિંહસેનાપતિસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન રાજા અભૂષિ ॥ અન્યો સો બ્રાહ્મણો ભવતિ । એષો તોમરો લેચ્છવિઃ ॥ અન્યો સો હસ્તિનાગો ભવતિ ॥ ન ખલુ પુનર્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ॥ અહં સો તેન કાલેન તેન સમયેન રાજ્ઞો હસ્તિનાગો અભૂષિ ॥ તદાપિ મયે હસ્તિનગભૂતેન મિથિલાયાં સર્વે અમનુષ્યકાઃ પલાનાઃ ॥ એતરહિં પિ મયે વૈશાલીયે સીમામ્ આક્રમન્તેનૈવ સર્વે અમનુષ્યકા પલાનાઃ ॥
___અપિ તુ વાસિષ્ઠાહો ન એતરહિમ્ એવ મયે સીમામ્ આક્રમન્તેનૈવ સર્વે અમનુષ્યકાઃ પલાનાઃ ॥ અન્યદાપિ ઋષભભૂતેન સીમામ્ આક્રમન્તેનૈવ સર્વે અમનુષ્યકાઃ પલાનાઃ ॥
___ભૂતપૂર્વં વાસિષ્ઠાહો અતીતમ્ અધ્વાનં રાજગૃહે નગરે રાજા રાજ્યં કારયતિ કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો સુસંગૃહીતપરિજનો દાનસંવિભાગશીલો મહાબલો મહાકોશો મહાબલવાહનો । તસ્ય તં રાજ્યં ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણમનુષ્યઞ્ ચ બહુજનમનુષ્યમ્ ચ સુખિતજનમનુષ્યં ચ પ્રશાન્તદણ્ડડમરં સુનિગૃહીતતસ્કરં વ્યવહારસમ્પન્નં ॥ તહિં અમનુષ્યવ્યાધિ ઉત્પન્નો બહૂનિ પ્રાણિસહસ્રાણિ અમનુષ્યવ્યાધિના અનયવ્યસનમ્ આપદ્યન્તિ ॥ અઙ્ગરાજ્ઞો ચ ઋષભો અભૂષિ પ્રાસાદિકો દર્શનીયો કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો ॥ તસ્ય તેજાનુભાવેન સર્વમ્ અઙ્ગવિષયં નિરીતિકં નિરુપદ્રવં ॥ રાજગૃહકા બ્રાહ્મણગૃહપતિકા શૃણ્વન્તિ ॥ અઙ્ગરાજ્ઞો ઈદૃશો ઋષભો પ્રાસાદિકો દર્શનીયો કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો । તસ્ય તેજાનુભાવેન સર્વમ્ અંગવિષયં નિરીતિકં

[_મ્વુ_1.289_] નિરુપદ્રવં ભવતિ ॥ તેહિ રાજ્ઞો આરોચિતં ॥ મહારાજ શૃણોમ અંગરાજ્ઞો એદૃશો ઋષભો પ્રાસાદિકો દર્શનીયો કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો મહાનુભાવો । યસ્ય ગ્રામસ્ય વા નગરસ્ય વા સીમામ્ આક્રમતિ તં નિરીતિકં નિરુપદ્રવં ભવતિ ॥ મહારાજ ઋષભં આનય યથા તેન આનીતેન રાજગૃહે અમનુષ્યવ્યાધિ પ્રશમિષ્યતિ ॥ રાજગૃહકેન રાજ્ઞા અઙ્ગરાજ્ઞો બ્રાહ્મણો પ્રેષિતો ॥ ગચ્છ અઙ્ગરાજ્ઞ ઇમં રાજગૃહે આદીનવં વેદયિત્વા તં ઋષભં યાચાહીતિ ॥ સો દાનિ રાજ્ઞો બ્રાહ્મણો તથેતિ પ્રતિશ્રુણિત્વા રાજગૃહાતો અનુપૂર્વેણ અઙ્ગરાજસ્ય નગરમ્ અનુપ્રાપ્તઃ ॥ તેન અઙ્ગરાજ્ઞો ઉપસંક્રમિત્વા અઙ્ગરાજાનં જયેન વર્ધાપેત્વા એવં રાજગૃહકમ્ અમનુષ્યવ્યાધિં સર્વં વિસ્તરેણ આરોચેત્વા ઋષભં યાચિતં ॥ સો પિ ચ રાજા સકૃપો ચ પરાનુગ્રહપ્રવૃત્તો ચ ॥ તેન તં રાજગૃહકાનાં મહન્તમ્ આદીનવં શ્રુત્વા સો ઋષભો તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય દિન્નઃ ॥ ગચ્છ બ્રાહ્મણ સુખી ભવન્તુ રાજગૃહકા મનુષ્યા સર્વે સત્વાશ્ ચ ॥ બ્રાહ્મણો તં ઋષભં ગૃહ્ય અંગવિષયાતો મગધવિષયમ્ આગચ્છતિ ॥ સમનન્તરં ચ વાસિષ્ઠાહો ઋષભેણ રાજગૃહસ્ય સીમા આક્રાન્તા સર્વે ચ તે અમનુષ્યકા પલાના નિરીતિકો ચ નિરુપદ્રવો રાજગૃહસ્ય જનપદો સંવૃત્તો ॥ સ્યાદ્ વો પુનર્ એવ વાસિષ્ઠાહો એવમ્ અસ્યાસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન અંગનગરે અંગરાજા અભૂષિ ॥ ન ખલુ પુનર્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ॥ તત્ કસ્ય હેતોઃ ॥ એષ વાસિષ્ઠાહો રાજા શ્રેણિયો બિમ્બિસારો તેન કાલેન તેન સમયેન અઙ્ગરાજા અભૂષિ ॥ અન્યો સ તેન કાલેન તેન સમયેન રાજગૃહે રાજા અભૂષિ ॥ ન એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ॥ તત્ કસ્ય હેતોઃ ॥ એષ સિંહસેનાપતિઃ ॥ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન રાજગૃહકો બ્રાહ્મણો અભૂષિ યેન તં ઋષભં આનીતં ॥ ન એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ॥ તત્ કસ્ય
[_મ્વુ_1.290_] હેતોઃ ॥ એષ વાસિષ્ઠાહો તોમરો લેચ્છવિસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન રાજગૃહે બ્રાહ્મણો અભૂષિ યેન તં અઙ્ગરાજ્ઞો સકાશાતો ઋષભો રાજગૃહમ્ આનીતો ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ વો વાસિષ્ઠાહો એવમ્ અસ્યાસ્યા અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન અંગરાજ્ઞો ઋષભો અભૂષિ ॥ ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ॥ તત્ કસ્ય હેતોઃ ॥ અહં સો વાસિષ્ઠાહો તેન કાલેન તેન સમયેન અંગરાજ્ઞો ઋષભો અભૂષિ ॥ તદાપિ મયે ઋષભભૂતેન રાજગૃહસ્ય સીમામ્ આક્રમન્તેનૈવ સર્વે અમનુષ્યકા પલાના એતરહિં પિ મયે પરમસંબોધિપ્રાપ્તેન વૈશાલીયં સીમામ્ આક્રમન્તેનૈવ સર્વે અમનુષ્યકા પલાનાઃ ॥
_____ઇતિ શ્રીમહાવસ્તુ-અવદાને ઋષભસ્ય જાતકં સમાપ્તં ॥
અથ ભગવાન્ અનુપૂર્વેણ વૈશાલીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ ॥ ભગવાં દાનિ વૈશાલીયે સાભ્યન્તરબાહિરાયે સ્વસ્ત્યયનં કરોતિ । સ્વસ્ત્યયનગાથાં ભાષતિ ॥
નમો ઽસ્તુ બુદ્ધાય નમો ઽસ્તુ બોધયે
નમો વિમુક્તાય નમો વિમુક્તયે ।
નમો ઽસ્તુ જ્ઞાનસ્ય નમો ઽસ્તુ જ્ઞાનિનો
લોકાગ્રશ્રેષ્ઠાય નમો કરોથ ॥
યાનીહ ભૂતનિ સમાગતાનિ
ભૂમ્યાનિ વા યાનિ વ અન્તરીક્ષે ।
સર્વાણિ વા આત્તમનાનિ ભૂત્વા
શૃણ્વન્તુ સ્વસ્ત્યયનં જિનેન ભાષિતં ॥
ઇમસ્મિં વા લોકે પરસ્મિં વા પુનઃ
સ્વર્ગેષુ વા યં રતનં પ્રણીતં ।
ન તં સમં અસ્તિ તથાગતેન
[_મ્વુ_1.291_] દેવાતિદેવેન નરોત્તમેન ।
ઇમં પિ બુદ્ધે રતનં પ્રણીતં
એતેન સત્યેન સુસ્વસ્તિ ભોતુ
મનુષ્યતો વા અમનુષ્યતો વા
. . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . .
ઇદં પિ ધર્મે રતનં પ્રણીતં ।
એતેન સત્યેન સુસ્વસ્તિ ભોતુ
મનુષ્યતો વા અમનુષ્યતો વા ॥
યં બુદ્ધશ્રેષ્ઠો પરિવર્ણયે શુચિં
યમ્ આહુ આનન્તરિયં સમાધિં
સમાધિનો તસ્ય સમો ન વિદ્યતે ।
ઇદં પિ ધર્મે રતનં પ્રણીતં
એતેન સત્યેન સુસ્વસ્તિ ભોતુ
મનુષ્યતો વા અમનુષ્યતો વા ॥
યે પુદ્ગલા અષ્ટ સદા પ્રશસ્તા
ચત્વારિ એતાનિ યુગાનિ ભોન્તિ ।
તે દક્ષિણીયા સુગતેન ઉક્તાઃ
એતાનિ દિન્નાનિ મહત્ફલાનિ ।
ઇદં પિ સંઘે રતનં પ્રણીતં
એતેન સત્યેન સુસ્વસ્તિ ભોતુ
મનુષ્યતો વા અમનુષ્યતો વા ॥
સર્વૈવ યસ્ય દર્શનસંપદાયો
[_મ્વુ_1.292_] ત્રયો સ્ય ધર્મા જહિતા ભવન્તિ ।
સત્કાયદૃષ્ટીવિચિકિત્સિતં ચ
શીલવ્રતં ચાપિ યત્ અસ્તિ કિંચિત્* ।
ઇદં પિ સંઘે રતનં પ્રણીતં
એતેન સત્યેન સુસ્વસ્તિ ભોતુ
મનુષ્યતો વા અમનુષ્યતો વા ॥
કિં ચાપિ શૈક્ષો પ્રકરોતિ પાપં
કાયેન વાચા યથ ચેતસાપિ ।
અભવ્યો સો તસ્ય નિગૂહનાય
અભવ્યતા દૃષ્ટપથેષુ ઉક્તા ।
ઇદં પિ સંઘે રતનં પ્રણીતં
એતેન સત્યેન સુસ્વસ્તિ ભોતુ
મનુષ્યતો વા અમનુષ્યતો વા ॥
યથા ઇન્દ્રકીલો પૃથિવીસન્નિશ્રિતો સ્યા
ચતૂર્ભિ વાતેહિ અસંપ્રકમ્પિ ।
તથોપમં સત્પુરુષં વદેમિ
યો આર્યસત્યાનિ સુદેશિતાનિ
ગમ્ભીર-અર્થાનિ અવેત્ય પશ્યતિ ।
ઇદં પિ સંઘે રતનં પ્રણીતં
એતેન સત્યેન સુસ્વસ્તિ ભોતુ
મનુષ્યતો વા અમનુષ્યતો વા ॥
યે આર્યસત્યાનિ વિભાવયન્તિ

ગમ્ભીરપ્રજ્ઞેન સુદેશિતાનિ ।
કિં ચાપિ તે ભોન્તિ ભૃશં પ્રમત્તા
[_મ્વુ_1.293_] ન તે ભવાં અષ્ટ ઉપાદિયન્તિ ।
ઇદં પિ સંઘે રતનં પ્રણીતં
એતેન સત્યેન સુસ્વસ્તિ ભોતુ
મનુષ્યતો વા અમનુષ્યતો વા ॥
યે યુક્તયોગી મનસા સુચ્છન્દસા
નૈષ્ક્રમ્યિણો ગૌતમશાસનસ્મિં ।
તે પ્રાપ્તિપ્રાપ્તા અમૃતં વિગાહ્ય
વિમુક્તચિત્તા નિર્વૃતિં ભુંજમાના ।
ઇદં પિ સંઘે રતનં પ્રણીતં
એતેન સત્યેન સુસ્વસ્તિ ભોતુ
મનુષ્યતો વા અમનુષ્યતો વા ॥
ક્ષીણં પુરાણં નવો નાસ્તિ સંચયો
વિમુક્તા આયતિકે ભવસ્મિં ।
તે ક્ષીણબીજા અવિરૂઢિધર્મા
નિર્વાન્તિ ધીરા યથ તૈલદીપા ।
ઇદં પિ સંઘે રતનં પ્રણીતં
એતેન સત્યેન સુસ્વસ્તિ ભોતુ
મનુષ્યતો વા અમનુષ્યતો વા ॥
અગ્નિર્ યથા પ્રજ્વલિતો નિષીદે
ઇન્ધનક્ષયા શામ્યતિ વેગજાતો ।
એવંવિધં ધ્યાયિનો બુદ્ધપુત્રાઃ
પ્રજ્ઞાય રાગાનુશયં ગ્રહેત્વા
અદર્શનં મૃત્યુરાજસ્ય યાન્તિ ।
[_મ્વુ_1.294_] ઇદં પિ સંઘે રતનં પ્રણીતં
મનુષ્યતો વા અમનુષ્યતો વા ॥
ગ્રીષ્માણમાસે પ્રથમે ચૈત્રસ્મિં
વને પ્રગુલ્મા યથ પુષ્પિતાગ્રા
વાતેરિતા તે સુરભિં પ્રવાન્તિ ।
એવંવિધં ધ્યાયિનો બુદ્ધપૂત્રાઃ
શીલેન્ઽ; ઉપેતા સુરભિં પ્રવાન્તિ ।
ઇદં પિ સંઘે રતનં પ્રણીતં
એતેન સત્યેન સુસ્વસ્તિ ભોતુ
મનુષ્યતો વા અમનુષ્યતો વા ॥
યાનીહ ભૂતાનિ સમાગતાનિ
ભૂમ્યાનિ વા યાનિ વ અન્તરીક્ષે ।
મૈત્રીકરોન્તુ સદ મનુષ્યકા પ્રજા
દિવં ચા રાત્રિં ચ હરન્તિ વો બલિં ।
તસ્માદ્ ધિ તં રક્ષથ અપ્રમત્તા

માતા વ પુત્રં અનુકમ્પમાના ।
એતેન સત્યેન સુસ્વસ્તિ ભોતુ
મનુષ્યતો વા અમનુષ્યતો વા ॥
વિપશ્યિસ્મિં વિશ્વભુવિ ક્રકુચ્છન્દે
ભામકનકમુનિસ્મિં કાશ્યપે
મહાયશે શાક્યમુનિસ્મિં ગૌતમે ।
એતેહિ બુદ્ધેહિ મહર્દ્ધિકેહિ
યા દેવતા સન્તિ અભિપ્રસન્ના ।
[_મ્વુ_1.295_] વાઢં પિ તં રક્ષયન્તુ ચ કરોન્તુ
સ્વસ્ત્યયનં માનુષિકપ્રજાયે ।
તસ્મા હિ તં રક્ષથ અપ્રમત્તા
માતા વ પુત્રં અનુકમ્પમાના ।
[એતં પિ સંઘે રતનં પ્રણીતં]
એતેન સત્યેન સુસ્વસ્તિ ભોતુ
મનુષ્યતો વા અમનુષ્યતો વા ॥
યો ધર્મચક્રં અભિભૂય લોકં
પ્રવર્તયતિ સર્વભૂતનુકમ્પિતં ।
એતાદૃશં દેવમનુષ્યશ્રેષ્ઠં
બુદ્ધં નમસ્યામિ સુસ્વસ્તિ ભોતુ ।
ધર્મં નમસ્યામિ સુસ્વસ્તિ ભોતુ
સંઘં નમસ્યામિ સુસ્વસ્તિ ભોતુ
મનુષ્યતો વા અમનુષ્યતો વા ॥
ગોશૃઙ્ગીયે બુદ્ધપ્રમુખે ભિક્ષુસંઘે ભક્તં કૃત્વા શાલવનં નિર્યાતિતં ॥ લેચ્છવીનામ્ એતદ્ અભૂષી ॥ પ્રતિબલો અસ્માકમ્ એકકો ભગવન્તં સશ્રાવકસંઘં યાવજ્જીવમ્ ઉપસ્થિહિતું ચીવરપિણ્ડપાત્રશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારેહિ ॥ અપિ તુ તથા ક્રિયતુ યથા મહાજનો પુણ્યેન સંયુજ્યેયા ॥ મનુષ્યતણ્ડુલો ઓહારીયતુ ॥ તેહિ મનુષ્યતણ્ડુલો ઓહારિતો પંચવિંશમ્ ઉત્તરં વા તણ્ડુલજાતા ॥ એવં તેહિ ભગવાં સશ્રાવકસંઘો સપ્તાહમ્ ઉપસ્થિતો ॥
શિરિમન્તં મહેશાખ્યં વર્ણવન્તં યશસ્વિનં ।
[_મ્વુ_1.296_] સંબુદ્ધં પર્યુપાસન્તિ ચન્દ્રં તારાગણા યથા ॥
પીતાલંકારવસનાઃ કર્ણિકારા વ પુષ્પિતા ।
સંબુદ્ધં પર્યુપાસન્તિ ઘનકેયૂરધારિણઃ ॥
હરિચન્દનલિપ્તાંગા કાશિકોત્તમધારિણઃ ।
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
તાં દેવસંઘાં પરિષાં સમાગતાં
શુચિં સુજાતાં શતપુણ્યલક્ષણાં ।
સર્વેણ બુદ્ધો અભિભોતિ તેજસા
નક્ષત્રરાજા ઇવ તારકાણાં ॥
ચન્દ્રો યથા વિગતવલાહકે નભે
અભિરોચતે તારગણાં પ્રભાંકરો ।
એવં હ્ઽ; ઇમાં ક્ષત્રિયભૂમિપાલાં
સર્વેણ બુદ્ધો અભિભોતિ તેજસા ॥
સૂર્યો યથા પ્રભવતિ અન્તરીક્ષે
આદિત્યમાર્ગસ્મિં સ્થિતો વિરોચતિ ।
એવં હ્ઽ; ઇમાં ક્ષત્રિયભૂમિપાલાં

સર્વેણ બુદ્ધો અભિભોતિ તેજસા ॥
સૂર્યો યથા પ્રતપતિ અન્તરીક્ષે
આદિત્યમાર્ગસ્મિં સ્થિતો વિરોચતિ ।
એવં હ્ઽ; ઇમાં ક્ષત્રિયભૂમિપાલાં
સર્વેણ બુદ્ધો અભિભોતિ તેજસા ॥
પદ્મં યથા કોકનદં સુજાતં
પ્રભાસિતં ફુલ્લમ્ ઉપેતગન્ધં ।
[_મ્વુ_1.297_] એવં પ્ઽ; ઇમાં ક્ષત્રિયભૂમિપાલાં
સર્વેણ બુદ્ધો અભિભોતિ તેજસા ॥
શક્રો યથા અસુરગણપ્રમર્દકો
સહસ્રનેત્રો ત્રિદશાભિરોચતે ।
એવં ઇમાં ક્ષત્રિયભૂમિપાલાં
સર્વેણ બુદ્ધો અભિભોતિ તેજસા ॥
બ્રહ્મા યથા ભૂતનુકમ્પિ સર્વાં
મરુપ્રભાં અભિરોચતિ તેજસા ।
એવં ઇમાં ક્ષત્રિયભૂમિપાલાં
સર્વેણ બુદ્ધો અભિભોતિ તેજસા ॥
દશાંગુપેતં પ્રમુંચિ શિરિં શુચિં
તતશ્ ચ બુદ્ધ્વા અમૃતપ્રસાદં ।
વિનેસ્ઽ; ઇમાં ક્ષત્રિયભૂમિપાલાં
ધર્મં ઇમં પાણિતલે વ દર્શયે ॥
એવમ્ આયુષ્મતા આનન્દેન ભગવાન્ અભિસ્તુતો ॥
___ભગવાં વૈશાલકાનાં લેચ્છવીનાં ધર્મયા કથયા સંદર્શયિત્વા સમુત્તેજયિત્વા સંપ્રહર્ષયિત્વા બહૂનિ ચ પ્રાણિશતસહસ્રાણિ અભિવિનેતિ ॥ વૈશાલકાનાં લેચ્છવીનાં તાવદ્ દાનં દેયધર્મં ઇમાયે અનુમોદનાયે ॥
યથાપિ તે મધુકરકા સમેત્વા
નાનાવિધાં કુસુમરસાં ગ્રહેત્વા ।
તુણ્ડેહિ પાદેહિ ચ સંહરિત્વા
. . . . . . . . . . . . . . . . . ॥
[_મ્વુ_1.298_] સામગ્રિયે ભવતિ રસગન્ધયોસો
તં સંસ્તૃતં ભવતિ મધુ પ્રણીતં ।
વર્ણેન ગન્ધેન રસેન્ઽ; ઉપેતં
ભૈષજ્યભક્તેષુ ચ તં ઉપેતિ ॥
એમ્ઽ; એવ ગ્રામે નિગમેષુ વા પુનઃ
મહાજનો ભવતિ યહિં સ આગતો ।
સપુત્રદારા પુરુષસ્ત્રિયો ચ
કલ્યાણકાર્યેષુ સમાનચ્છન્દા ॥
સમોહરિત્વાન દદન્તિ પાનં
સંઘસ્ય ભક્તાનિ કરોન્તિ યાગું ।
પાનાનિ સંયક્સુખખાદનીયા
રસાં ચ આર્યાનુમતાં દદન્તિ ॥
યથાપ્રસાદં ચ યથાનુભાવં

કલ્પં બહું ચાપિ સમોહરિત્વા ।
પુનર્ પુનઃ દેન્તિ પ્રસન્નચિત્તા
સમુચ્ચયં ગચ્છતિ પુણ્યરાશિઃ ॥
અભિવાદનાંજલિકર્મણો ચ
પ્રત્યુત્થાન-મ્-આસનતાં તતો ચ ।
વૈયાવૃત્યં ધર્મનુમોદનાં ચ
મહાજનો પ્રીતો કરોતિ પુણ્યં ॥
તે દિન્નદાના કૃતપુણ્યકર્મકા
યેનૈવ વાચાથ સમોહરિત્વ વા ।
[_મ્વુ_1.299_] યૈનૈવ ચ કર્મસભાગતાયે
સર્વે પિ તે સ્વર્ગમ્ ઉપેન્તિ સ્થાનં ॥
દિવ્યેહિ રૂપેહિ સમંગિભૂતા
પરિચારિયન્ત્ય્ અપ્સરસાં ગણેહિ ।
પ્રભૂતભક્ષા પ્રવરાન્નપાના
વિમાનશ્રેષ્ઠોપગતા રમન્તિ ॥
યદા ચ તે એન્તિ મનુષ્યલોકં
સર્વે પિ આઢ્યકુલેષુ જાતા ।
ઋદ્ધેષુ સ્ફીતેષુ મહાધનેષુ
પ્રભૂતનારીનરસંકુલેષુ ॥
મધું કૃતં સત્પુરુષપ્રશસ્તં
સર્વેહિ પુષ્પેહિ સુખાવહાય ।
યં કિંચિદ્ અર્થો મનસા ચ પ્રાર્થિતઃ
સર્વો સ ઋદ્ધ્યેય યથામનો ચ ॥
સર્વાર્થં સંગમ્ય ઉપેથ નિર્વૃતિં
સસર્વસંસ્કારકિલેશસૂદનાં ।
સંવર્ણયે લોકહિતો મહાપ્રભુઃ
સપુત્રદારા સહજ્ઞાતિબાન્ધવા ॥
તે દાનિ લેચ્છવયો ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ અયમ્ અસ્માકં ભગવન્ ઉદ્યાનાનાં મહા-ઉદ્યાનં યદ્ ઇદં મહાવનં સકૂટાગારશાલં । તં ચ ભગવતો સશ્રાવકસંઘસ્ય દેમ નિર્યાતેમ ॥ ભગવાં દાનિ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રેસિ ॥ તેન હિ ભિક્ષવો અનુજાનામિ આરામાર્થં વિહારાર્થં કલ્પાર્થં ॥ ભગવાં દાનિ મહાવનાતો ચાપાલં ચેતિયં આગતઃ ॥ લેચ્છવયો
[_મ્વુ_1.300_] પૃચ્છન્તિ ॥ કહિં ભગવાં ॥ ભિક્ષવો આહન્સુઃ ॥ એષ વાસિષ્ઠાહો ભગવાં મહાવનાતો યેન ચાપાલં ચેતિયં તેનોપસંક્રાન્તો દિવાવિહારાય ॥ તે દાનિ લેચ્છવયો આહન્સુઃ ॥ દેમ ભગવતો ચાપાલં ચેતિયં સશ્રાવકસંઘસ્ય નિર્યાતેમ ॥ અપરકાલે લેચ્છવિકા મહાવનમ્ આગતા ભગવતો પાદવન્દકા ભગવાં ચ કૃતભક્તકૃત્યો સપ્તામ્રચેતિયં ગતો દિવાવિહારાય ॥ લેચ્છવયો ભિક્ષૂણાં પૃચ્છન્તિ ॥ આર્યા કહિં ભગવાન્* ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ એષ વાસિષ્ઠાહો ભગવાં કૃતભક્તકૃત્યો યેન સપ્તામ્રચેતિયં તેન્ઽ; ઉપસંક્રાન્તો દિવાવિહારાય ॥ તે દાનિ લેચ્છવયો યેન સપ્તામ્રચેતિયં તેન્ઽ; ઉપસંક્રમિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ દેમ ભગવં સપ્તામ્રચેતિયં ભગવતો સશ્રાવકસંઘસ્ય નિર્યાતેમ ॥ એવં બહુપુત્રચેતિયં ગૌતમકં ચેતિયં કપિનહ્યં ચેતિયં ॥ ભૂયો ચાપિ ભગવાન્ કૃત્યભક્તકૃત્યો મહાવનાતો યેન મર્કટહ્રદતીરં ચેતિયન્ તેન્ઽ; ઉપસંક્રાન્તો દિવાવિહારાય ॥ લેચ્છવયો આગતા મહાવનં ભગવતો પાદવન્દકાઃ ॥ ભિક્ષૂણાં પૃચ્છન્તિ ॥ આર્યા કહિં ભગવાન્* ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુ ॥ એષ વાસિષ્ઠાહો ભગવાં કૃતભક્તકૃત્યો યેન મર્કટહ્રદતીરં તેન્ઽ; ઉપસંક્રાન્તો દિવાવિહારાય ॥ તે દાનિ યેન મર્કટહ્રદતીરં ચેતિયન્ તેન્ઽ; ઉપસંક્રમિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ દેમ મર્કટહ્રદતીરં ચેતિયં ભગવતઃ સશ્રાવકસંઘસ્ય નિર્યાતેમ ॥ આમ્રપાલીયે ભગવતઃ સશ્રાવકસંઘસ્ય ભક્તં કૃત્વા આમ્રવનં નિર્યાતિતં ॥ બાલિકાયે ભગવતઃ સશ્રાવકસંઘસ્ય ભક્તં કૃત્વા બાલિકાછવી નિર્યાતિતા ॥
_____ઇતિ શ્રીમહાવસ્તુ-અવદાને છત્રવસ્તું સમાપ્તં ॥
અથ અપરિમિતયશધર્મરાજ્ઞો
નવવિધશાસનધર્મકોશરક્ષો ।
[_મ્વુ_1.301_] ભવતુ ગણવરો ચિરસ્થિતિકો
શિરિપ્રવરો અચલો યથા સુમેરૂ ॥
બુદ્ધાનામ્ અનુત્પાદે પ્રત્યેકબુદ્ધા લોકે ઉત્પદ્યન્તિ ॥ તૂષ્ણીકશોભના મહાનુભાવા એકચરા ખડ્ગવિષાણકલ્પા એકમ્ આત્માનં દમેન્તિ પરિનિર્વાયન્તિ ॥ અપરો દાનિ પ્રત્યેકબુદ્ધો કાશિભૂમિષુ પૂર્વાહ્ણે ગ્રામં પિણ્ડાય પ્રવિશતિ પ્રાસાદિકેન અભિક્રાન્તપ્રતિક્રાન્તેન આલોકિતવિલોકિતેન સંમિઞ્જિતપ્રસારિતેન સંઘટીપાત્રચીવરધારણેન નાગો વિય કારિતકારણો અન્તર્ગતેહિ ઇન્દ્રયેહિ અબહિર્ગતેન માનસેન સ્થિતેન ધર્મતાપ્રાપ્તેન યુગમાત્રં પ્રેક્ષમાણઃ ॥ ગ્રામિકો ચ ગ્રામતો અરણ્યં નિર્ધાવતિ કર્માન્તં પ્રત્યવેક્ષણાયે પ્રાસાદિકો અભિપ્રસન્નદેવમનુષ્યો ॥ પ્રત્યેકબુદ્ધો તં ગ્રામં સાવદાનં પિણ્ડાય ચરિત્વા યથાધૌતેન પાત્રેણ તતઃ ગ્રામાતો નિર્ધાવતિ ॥ પ્રાયોન્નકાલો વર્તતિ ન ચ કેનચિદ્ ભિક્ષા દિન્ના ॥ ગ્રામિકો કર્માન્તા પ્રત્યવેક્ષયિત્વા પુનર્ ગ્રામં પ્રવિશતિ પશ્યતિ ચ નં પ્રત્યેકબુદ્ધં ગ્રામતો નિર્ધાવન્તં ॥ તસ્ય ભવતિ ॥ પ્રાયોન્નકાલો વર્તતિ ॥ જાનામિ તાવં કિં ઇમેન પ્રવ્રજિતેન ભૈક્ષં લબ્ધમ્ ઇતિ ॥ ગ્રામિકઃ પ્રત્યેકબુદ્ધમ્ ઉપસંક્રમ્ય પૃચ્છતિ ॥ આર્ય લબ્ધં ભૈક્ષં તિ ॥ પ્રત્યેકબુદ્ધો તૂષ્ણીકશોભનો તુચ્છકં પાત્રં ગ્રામિકસ્ય દર્શયતિ ॥ ગ્રામિકો પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય તુચ્છકં પાત્રં દૃષ્ટ્વા નમ્ આહ ॥ યાવદ્ અસંવિભાગશીલો જનો યત્ર નામ એવરૂપો દક્ષિણીયો એવં મહન્તાતો ગ્રામાતો યથાધૌતેન પાત્રેણ નિર્ધાવતિ ॥ ઇમે કિં ઉદ્દીપયં પરિભુંજન્તિ ॥ સો આહ ॥ ભગવં આગચ્છ અહં તે આહારં દાસ્યામિ ॥ સો તં પ્રત્યેકબુદ્ધં ગૃહીત્વા તં ગ્રામં પ્રવિષ્ટો ॥ સો ચતુઃમહાપથે સ્થિત્વા અવિધાવિધા તિ ક્રન્દતિ ॥ અવસ્થિતગ્રામિકસ્ય અવિધાવિધન્ તિ શબ્દં શ્રુત્વા સસ્ત્રીમનુષ્યો ગ્રામો સન્નિપતિતઃ ॥ ગ્રામિકસ્ય

[_મ્વુ_1.302_] ઉપસંક્રમિત્વા પૃચ્છન્તિ ॥ કિં ક્ષેમં કિં અવિધાવિધં તિ ક્રન્દસિ ॥ ગ્રામિક આહ ॥ ક્રન્દામિ યેનૈતે ન સંવિભાગરતા ન સંવિભાગશીલાઃ યત્ર નામ એવં મહન્તાતો ગ્રામાતો એકો ભિક્ષુ યથાધૌતેન પાત્રેણ નિર્ધાવતિ ॥ તે દાનિ ગ્રામે મહલ્લકા તસ્ય ગ્રામિકસ્ય શ્રુત્વા તં પ્રત્યેકબુદ્ધં સત્કર્તવ્યં મન્યેન્સુ ॥ ગ્રામિકેન પ્રત્યેકબુદ્ધં ગૃહં પ્રવેશેત્વા આહારેણ પ્રતિમાનેત્વા યાવજ્જીવમ્ ઉપનિમન્ત્રિતો ॥ અહમ્ આર્યસ્ય નિમન્ત્રેમિ યાવજ્જીવં સર્વસુખોપધાનેન ॥ સ્વયંધીતા સંવેદિતા ॥ એવન્ તુવં આર્યં તં દિવસમ્ આહારેણ ઉપસ્થિહિસિ ॥ દારિકા પ્રીતા તુષ્ટા સંવૃત્તા ॥ શોભનં મે કલ્યાણં કર્મ સેવિતં ॥ સા દાનિ તં પ્રત્યેકબુદ્ધં દિવસમ્ આહારેણ ઉપસ્થિહતિ પ્રાસાદિકાભિપ્રસન્નદેવમનુષ્યા ॥ પ્રત્યેકબુદ્ધો પરિજ્ઞાતભોજનો સર્વાશુચિપરિક્ષીણો મહાભાગો ॥ તસ્ય દાનિ ગ્રામિકસ્ય ધીતુસ્ તાં પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય ઈર્યાં પશ્યિત્વા ઉદારં પસાદં જાતં ॥ તથા અન્યે પિ જના પ્રસન્ના ॥ સો દાનિ પ્રત્યેકબુદ્ધો તસ્ય ગ્રામિકસ્ય પ્રસાદેન તત્રૈવ ગ્રામક્ષેત્રે અનુપાદાય પરિનિર્વૃતો ॥ તતો ગ્રામિકેન તં પ્રત્યેકબુદ્ધં ધ્યાયેત્વા સ્તૂપં કૃતં ન ચાતિખુડ્ડાકં ન ચાતિમહન્તં સુધામૃત્તિકાલેપનં ॥ સા દાનિ ગ્રામિકસ્ય ધીતા તં સ્તૂપં દૈવસિકં કાંસ્યપાત્રેણ પૂજેતિ ગન્ધેન માલ્યેન ચ ધૂપેન ચ ॥ પશ્ચાત્ તતો સ્તૂપાતો તં નાનાપ્રકારં માલ્યં વાતેન અપકર્ષીયતે ॥ તાયે દાનિ તં માલ્યં સંકડ્ડિત્વા ચેટીહિ સાર્ધં દીર્ઘમાલાગુડિકા નિચિતોપચિતા નાનાપુષ્પાણાં ॥ તત્ર તાયે માલાયે તં પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય સ્તૂપં સર્વં પરિવેઠિતં ॥ તસ્યા તાં માલાં તહિં સ્તૂપે સ્થિતાં ચ માલા ચ સર્વા રૂપેણ ચ તેજેન ચ અભિભવિત્વા તિષ્ઠન્તીં દેવેષુ દિવ્યમ્ આયુઃપ્રમાણં ક્ષપેત્વા શોભન્તીં દૃષ્ટ્વા અતિ-ર્-ઇવ ચિત્તપ્રસાદમ્ ઉત્પન્નં ॥ સા દાનિ પ્રસન્નચિત્તા પ્રણિધાનમ્
[_મ્વુ_1.303_] ઉત્પાદેતિ ॥ યાદૃશેષા માલા અત્ર સ્તૂપે શોભતિ એતાદૃશા મે માલા મૂર્ધ્નિ પ્રાદુર્ભવેયા યત્ર યત્ર ઉપપદ્યેયં ॥
___સા દાનિ તં કલ્યાણં કર્મં કૃત્વા તત્ર ચ્યવિત્વા દેવેષૂપપન્ના રતનમાલાયે આબદ્ધા તસ્યા તહિં ઉપપન્નાયે અપ્સરસાં શતસહસ્રં પરિવારેસિ ॥
___તતો પિ ચ્યુતા વારાણસીયં કૃકિસ્ય રાજ્ઞો અગ્રમહિષીયે કુક્ષિસ્મિં ઉપપન્ના ॥ નવાનાં વા દશાનાં વા માસાનામ્ અત્યયેન દેવીયે દારિકા પ્રજાતા પ્રાસાદિકા દર્શનીયા રતનમાલાયે આબદ્ધા ॥ તસ્યા માલિનીતિ નામં કૃતં ॥ રાજ્ઞો કૃકિસ્ય પ્રિયા મનાપા તથા સર્વસ્ય પરિજનસ્ય સમ્મતા સર્વસ્યાધિષ્ઠાનસ્ય યાવત્ કૃતપુણ્યા દારિકા ॥
પ્રતિયેકબુદ્ધો ગ્રામં પિણ્ડાય ઉપસંક્રમે ।

યથાધૌતેન પાત્રેણ તતો ગ્રામાતો નિષ્ક્રમેત્* ॥
તમ્ એનં ગ્રામિકો દૃષ્ટ્વા સંબુદ્ધમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્* ।
કિઞ્ચિ અરોગો ભગવાં લભ્યતે પિણ્ડયાપનં ॥
તતો ઽસ્ય ભગવન્ પાત્રં ગ્રામિકસ્ય પ્રણામયે ।
ન ચાત્ર અદર્શી ભિક્ષાં દૌર્મનસ્યં ગ્રામિકસ્ય ઽભૂત્* ॥
અન્ધભૂતો અયં લોકો મિથ્યાદૃષ્ટિહતો સદા ।
એતાદૃશં દક્ષિણીયં ન પૂજેન્તિ યથારહં ॥
ગ્રામાન્તં ઉપસંક્રમ્ય સ્થિહિત્વાન ચતુષ્પથે ।
અવિધાવિધં તિ ક્રન્દતિ તતો સન્નિપતે જનાઃ ॥
મહાજનો સમાગત્વા ઇસ્ત્રિયો પુરુષા પિ ચ ।
ગ્રામિકં ઉપસંક્રમ્ય કિં કરોમ અવિધાવિધં તિ ॥
[_મ્વુ_1.304_] ગ્રામિકો આહ ॥
યં નૂનં કોટિ યુષ્માકં ન સંવિભાગરતો જનો ।
એષો હિ એતસ્મિં ગ્રામસ્મિં એકો ભિક્ષુ વિહન્યતિ ॥
ગ્રામિકસ્ય વચનં શ્રુત્વા સર્વો ગ્રામો સ-ઇસ્ત્રિયો ।
સારાયણીયં કરેન્સુ સંબુદ્ધસ્ય પુનઃ પુનઃ ॥
તમ્ એનં ગ્રામિકો વચ સભાર્યાકો સપુત્રકો ।
સર્વસુખવિહારેણ નિમન્ત્રેમિ તથાગતં ॥
ગ્રામિકસ્ય સ્વકા ધીતા શુચિવસ્ત્રા સુવાસના ।
આચારગુણસમ્પન્ના ઉપસ્થીય તથાગતં ॥
ગ્રામિકસ્ય પ્રસાદેન તસ્મિં ગ્રામસ્મિં સુવ્રતો ।
સંબુદ્ધો પરિનિર્વાયિ ઋષિ ક્ષીણપુનર્ભવઃ ॥
તં નિર્વૃતં ધ્યાયેત્વાન સ્તૂપં કારેસિ ગ્રામિકો ।
નૃત્યવાદિતગીતેન પૂજાં કારેસિ મહર્ષિણો ॥
સમાસાદ્ય સિતં પુષ્પં વાતેન અપકર્ષિતં ।
એકાધ્યં સંહરિત્વાન દીર્ઘમાલાં વગૂહયેત્* ॥
સા યાદૃશી તત્રૈવ મહ્યં માલા ચિત્રા ઉપનિશ્રિતા ।
એતાદૃશી મે શિરસિ ભોતુ માલા યથા અયં ॥
યત્ર યત્રોપપદ્યેહં તત્ર મ્ઽ; એતં સમૃધ્યતુ ॥
સા તં કર્મં કરિત્વાન કલ્યાણં બુદ્ધવર્ણિતં ।
ત્રાયસ્ત્રિંશેષુ દેવેષુ ઉપપદ્યિ ઽથ અપ્સરા ॥
અપ્સરાશતસહસ્રં ચ પુરસ્કૃત્વાન તાં સ્થિતા ।
તાસાં સા પ્રવરા શ્રેષ્ઠા નારી સર્વાઙ્ગશોભના ॥
[_મ્વુ_1.305_] તતો તાસાં ચ્યવિત્વાન દેવકન્યા મહર્દ્ધિકા ।
રાજ્ઞો કૃકિસ્ય ભાર્યાય કુક્ષિસ્મિં ઉપપદ્યિ ઽથ ॥
નિર્ગતે દ્વાદશમાસે રાજભાર્યા પ્રજાયત ।
માલિનીં નામ નામેન નારીં સર્વઙ્ગશોભનાં ॥
. . . . . . . . અતિવર્ણા અતિરૂપવતી અભૂત્* ।
શ્રેષ્ઠા ચ રાજકન્યાનાં ધીતા સા કાશિરાજિનો ॥
આચારગુણસમ્પન્ના શુચિવસ્ત્રા સુવાસના ।

રાજ્ઞો કૃકિસ્ય અન્તિકે તિષ્ઠતે પ્રાંજલીકૃતા ॥
તમ્ એનમ્ અવદદ્ રાજા તિષ્ઠન્તીં પ્રાંજલીકૃતાં ।
બ્રાહ્મણાં મે તુવં ભદ્રે ભોજાપેહિ અતન્દ્રિતા ॥
પિતુઃ સા વચનં શ્રુત્વા બ્રાહ્મણાનામ્ અનૂનકાં ।
વિંશત્સહસ્રાં ભોજેતિ સર્વકામેહિ માલિની ॥
તમ્ એનં બ્રાહ્મણા દૃશ્ય માલિનીમ્ અપ્સરોપમાં ।
રાગગ્રસિતચિત્તાશ્ ચ ઉલ્લપન્તિ પુનર્ પુનઃ ॥
ઉદ્ધતાં ઉન્નતાં દૃષ્ટ્વા ચપલાં પ્રાકટેન્દ્રિયાં ।
માલિની સંવિચિન્તેતિ ન ઇમે દક્ષિણારહા ॥
સા આરુહિત્વા પ્રાસાદં સમન્તેન વિલોકયે ।
અદર્શી ભગવતો સિષ્યં સંબુદ્ધસ્ય શિરીમતો ॥
સા પ્રાસાદવરગતા કાશિકવરચન્દનેન આલિપ્તા ।
રાજ્ઞો કૃકિસ્ય ધીતા સર્વા દિશતા વિલોકેતિ ॥
સા અદ્દશાસિ . . . . . પ્રાસાદિકેન્ઽ; ઇંજિતેન પ્રવિશન્તાં ।
બુદ્ધસ્ય શ્રાવકાન્ બાહિતપાપાં અન્તિમશરીરાં ॥
[_મ્વુ_1.306_] સા દાસીં પ્રેષેતિ એતેષાં ઋષીણાં વન્દનં બ્રુહિ ।
વન્દિત્વા ચ ભણાહિ પ્રવિશથ ભદન્ત નિષીદાથ ॥
સા દાસી ઉપગમ્ય પાદાં વન્દિત્વા ભાવિતાત્મનાં ।
પ્રાઞ્જલિકૃતા અવોચત્ પ્રવિશથ ભદન્ત નિષીદાથ ॥
રાગા ઉપાતિવૃત્તા વિશારદા અગ્રપણ્ડિતા લોકે ।
બુદ્ધસ્ય શ્રાવકા બાહિતપાપા અન્તિમશરીરાઃ ॥
તં પાણ્ડરં ચ સુકૃતં સુતોરણં ખડ્ગ-અસિગુપ્તં ।
પ્રવિશેન્સુઃ અન્તઃપુરં રાજ્ઞો ધીતુઃ મનાપાયે ॥
કાશિકપ્રત્યાસ્તરણં સુવિચિત્રકલાપકં મણિવિચિત્રં ।
વિચિત્રપુષ્પાવકીર્ણં પ્રજ્ઞપ્તં આસનં આસિ ॥
પદ્મમ્ ઇવ શુભાભાસં જલેરુહં યથ જલે અનુપલિપ્તં ।
તથ અનુપલિપ્તચિત્તા તત્ર નિષીદે વિગતમોહા ॥
શાલીનામોદનવિધિમ્ અકાલકમ્ અનેકવ્યંજનમ્ ઉપેતં ।
સ્વહસ્તમ્ ઉપનામયતે યથા ભદન્તાન અભિરોચે ॥
તે ભિક્ષૂ અવચેન્સુઃ શાસ્તા મો અગ્રપણ્ડિતો લોકે ।
તસ્યા પ્રથમં ભક્તં સો ભુંજયે વ મહાવીરો ॥
બુદ્ધો તિ સ્રુણિત્વ ઘોષં લોકે કુતૂહલં અશ્રુતપૂર્વં ।
અધિકતરં સા પ્રસીદે ઇમેહિ કિલ સો વિશિષ્ટતરો ॥
સા માલિની અવોચ ભુઞ્જિત્વા શાસ્તુનો હરથ ભક્તં ।
[_મ્વુ_1.307_] અભિવાદનં ચ બ્રુથ મમ વચનાતો લોકનાથસ્ય ॥
અધિવાસે ભક્તં ભગવાં સુવેતના સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન ।
અન્તઃપુરસ્ય મધ્યે રાજ્ઞો ધીતુઃ મનાપાય ॥
તે દાનિ ભગવતો કાશ્યપસ્ય અગ્રશ્રાવકા તિષ્યો ચ ભારદ્વાજો માલિનીયે ભક્તં પરિભુંજિત્વા ભગવતો કાશ્યપસ્ય ભક્તમ્ આદાય ઋષિવદનં નિર્ધાવિતા ॥ ભગવતો કાશ્યપસ્ય પિણ્ડપાત્રમ્ ઉપનામેત્વા માલિનીયે વચનેન ભગવન્તં કાશ્યપં વન્દનં વદેન્સુ ॥ કૃકિસ્ય ભગવં કાશિરાજ્ઞો ધીતા ભગવતો વન્દનં પૃચ્છતિ સશ્રાવકસંઘસ્ય શુવેદાનિ ચ ભક્તેન નિમન્ત્રેતિ સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન રાજ્ઞો કૃકિસ્ય અન્તઃપુરે તસ્યા ભગવાં અધિવાસેતુ અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય ॥ ભગવતા કાશ્યપેન વૈનેયવશેન અધિવાસિતં ॥ યે તેહિ મહાશ્રાવકેહિ સાર્ધં પુરુષા ગતા ભગવતો કાશ્યપસ્ય ઓવાદમ્ આદાય તેહિ ગત્વા માલિનીયે નિવેદિતં ॥ અધિવાસિતં તેન ભગવતા કાશ્યપેન શુવેદાનિ ભક્તં સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન ॥ માલિનીયે તેષાં પુરુષાણાં શ્રુત્વા તામ્ એવ રાત્રિં પ્રભૂતં ખાદનીયં ભોજનીયં પ્રતિજાગરિત્વા ભગવતો કાશ્યપસ્ય કાલમ્ આરોચાપિતં ॥ ભગવાં કાલજ્ઞો વેલાજ્ઞો સમયજ્ઞો પુદ્ગલજ્ઞો પુદ્ગલપરાપરજ્ઞો ॥ કાલ્યમ્ એવ નિવાસયિત્વા પાત્રચીવરમ્ આદાય યેન ચારિકાવિકાલો સંપ્રાપ્તો સાયં માગધે પ્રાતરાશે વર્તમાને સાર્ધં વિંશતીહિ ભિક્ષુસહસ્રેહિ વારાણસિં નગરં પ્રવિશેત્* ॥ હંસપ્રડીનકમ્ ઇવ બુદ્ધા ભગવન્તો નગરં પ્રવિશન્તિ ॥ દક્ષિણપાર્શ્વે તિષ્યો મહાશ્રાવકો ॥ વામે પાર્શ્વે ભારદ્વાજો મહાશ્રાવકઃ ॥ તેષાં પૃષ્ઠતો ચત્વારો મહાશ્રાવકા ચતુર્ણાં અષ્ટ અષ્ટાનાં ષોડશ ષોડશાનાં દ્વાત્રિંશ દ્વાત્રિંશતાનાં ચતુષષ્ટિ ॥ એવં ભગવાં વિંશતીહિ ભિક્ષુસહસ્રેહિ પુરસ્કૃતો
[_મ્વુ_1.308_] રાજ્ઞો કૃકિસ્ય અન્તઃપુરં પ્રવિશતિ ॥ ભગવતો નગરં પ્રવિશન્તસ્ય ઓનતા ભૂમિર્ ઉન્નમતિ સમં ભૂમિતલં જાતં સંસ્થાતિ ॥ અશુચિપાષાણશર્કરકઠલ્લા ભૂમિં પ્રવિશન્તિ મુક્તપુષ્પાવકીર્ણા મહી સંસ્થાતિ ॥ પુષ્પોપગા વૃક્ષા પુષ્પન્તિ ફલોપગા વૃક્ષા ફલન્તિ । યે તત્ર માર્ગે વામદક્ષિણેન વાપીયો વા પુષ્કરિણીયો વા શીતલસ્ય વારિસ્ય ભરિતા ભવન્તિ ઉત્પલપદુમકુમુદપુણ્ડરીકનલિનીસૌગન્ધિકાપ્રચ્છન્ના । ઉદુપાનમુખા તોયં પ્રસ્યન્દતિ । અશ્વા હીષ્યન્તિ ઋષભા નર્દન્તિ હસ્તિકુંજરા નર્દનં મુંચન્તિ ॥ સમનન્તરં ઇન્દ્રકીલં પાદેન ચોક્રમતિ સર્વં ચ નગરં પ્રકમ્પતિ । અન્ધા આલોકેન્તિ બધિરાઃ શબ્દં શૃણ્વન્તિ ઉન્મત્તકાઃ સ્મૃતિં પ્રતિલભન્તે વ્યાધિતા વ્યાધિતો મુંચન્તિ ગુર્વિણીયો અરોગાઃ પ્રસૂયન્તિ નગ્નાનાં ચૈલાઃ પ્રાદુર્ભવન્તિ બન્ધનબદ્ધાનાં બન્ધનાનિ સ્ફુટન્તિ પેડાકરણ્ડાવૃતાનિ રતનાનિ સંઘટ્ટન્તિ ભાજનાનિ રણન્તિ । યે ભવન્તિ નગરે પરિવાદિનીયો વલ્લકીયો વેણુવીણામૃદંગભેરીપણવા અસંખતાન્ય્ અપિ અઘટ્ટિતાનિ સંપ્રવાદ્યન્તિ । શુકસારિકકોકિલહંસમયૂરાઃ સ્વકસ્વકાનિ રુતાનિ મુંચન્તિ ॥ ચતુરઙ્ગુલેન ચ ભૂમિં અસંસ્પૃશન્તો ગચ્છતિ ધરણિતલે ચ પદચક્રાણિ પ્રાદુર્ભવન્તિ સહસ્રારાણિ સનાભિકાનિ સર્વાકારપરિપૂર્ણાનિ અન્તરીક્ષે ચ દેવા દિવ્યાનિ તૂર્યસહસ્રાણિ પ્રવાદયન્તિ દિવ્યાનિ પુષ્પવર્ષાણિ પ્રવર્ષન્તિ ॥ ભગવાં કાશ્યપો સશ્રાવકસંઘો એદૃશાયે વિધીયે એદૃશાયે વિભૂષાયે એદૃશેન સમુદયેન એદૃશાયે ઋદ્ધીયે એદૃશેન વિભવેન દેવમનુષ્યેહિ સત્ક્રિયન્તો સશ્રાવકસંઘો રાજ્ઞો કૃકિસ્ય અન્તઃપુરં પ્રવિષ્ટો ॥ ભગવાં માલિનીયે સશ્રાવકસંઘો તહિં અભ્યન્તરિમે ચતુઃશાલે મહાસત્કારેણ પરિવિષ્ટો પ્રભૂતેન પ્રણીતેન સ્વાદનીયેન ભોજનીયેન ઋજુરસેન અગ્રરસેન
[_મ્વુ_1.309_] અવિગતરસેન પ્રત્યગ્રરસેન ॥ ભગવાં ભુક્તાવી સશ્રાવકસંઘો ધૌતહસ્તો અપનીતપાત્રો માલિનીં ધર્મયા કથયા સંદર્શયિત્વા સમાદાપયિત્વા સમુત્તેજયિત્વા સંપ્રહર્ષયિત્વોત્થાયાસનાતો પ્રક્રમે ॥

___યાનિ તાનિ કૃકિસ્ય કાશિરાજ્ઞો વિંશતિ બ્રાહ્મણસહસ્રાણિ નિત્યભોજિકા તે કુપિતા યં માલિનીયે ભગવાં કાશ્યપો સશ્રાવકસંઘો રાજકુલે પરિવિષ્ટો મહતા સત્કારેણ મહતા સન્માનેન ॥ તેહિ સર્વા બ્રાહ્મણપરિષા સન્નિપાતિતા અનેકાનિ બ્રાહ્મણસહસ્રાણિ ॥ તેન કાલેન તેન સમયેન બ્રાહ્મણાક્રાન્તા પૃથિવી ભવતિ ॥ સંનિપતિતા માલિનીં ઘાતેતુકામા ॥ એષા યેવ અત્ર રાજકુલે બ્રાહ્મણાનાં કણ્ટકો ઉત્પન્નો ॥ કૃકિશ્ ચ રાજા બ્રાહ્મણેષુ અભિપ્રસન્નો તસ્ય વિંશ બ્રાહ્મણસહસ્રા દૈવસિકં ભુંજન્તિ એષા ચ પિતૃણા બ્રાહ્મણાનાં નિયોજિતા એતાનિ બ્રાહ્મણાનિ દૈવસિકં ભોજેહીતિ એતાયે બ્રાહ્મણાનાં અવમન્યિત્વા શ્રમણા રાજકુલે પ્રવેશિતા એષાં ચ એદૃશો પૂજાસત્કારો કૃતો ॥ સા એષા યત્ તં બ્રાહ્મણાનાં ઉપજીવ્યં રાજકુલાતો પૂજાસત્કારાર્થં શ્રમણાનાં પરિણામેતિ માનયન્તીતિ ॥ તેહિ બ્રાહ્મણેહિ એષો વ્યવસાયો કૃતો માલિની મારેતવ્યા ॥ કૃકી ચ કાશિરાજા જનપદં પ્રત્યવેક્ષકો વ ગતો ॥ તેહિ બ્રાહ્મણેહિ કૃકિસ્ય રાજ્ઞો દૂતો પ્રેષિતો ॥ એદૃશં માલિનીયે બ્રાહ્મણાનાં મૂલે અબહુમાનમ્ ઉત્પન્નં । કાશ્યપસ્ય સશ્રાવકસંઘસ્ય રાજકુલં પ્રવેશિત્વા એદૃશો ચ પૂજાસત્કારો કૃતો બ્રાહ્મણાનાં દર્શનં પિ ન દેતિ ॥ યથા મહારાજેન સંદિષ્ટં તથા ન કરોતિ ॥ યન્ તુ બ્રાહ્મનાનાં રાજકુલે નિત્યકં વિંશતીનાં બ્રાહ્મણસહસ્રાણાં તં પિ ન વર્તતિ ॥ માલિની બ્રાહ્મણાનાં દર્શનં પિ ન દેતિ ॥ રાજા શ્રુતમાત્રેણૈવ જનપદાત્તો
[_મ્વુ_1.310_] વારાણસિમ્ આગતો પશ્યતિ અનેકાં બ્રાહ્મણાનાં સહસ્રિયો સમાગતાનિ ॥ સો યેન બ્રાહ્મણાસ્ તેનૈવ ગતો ॥ બ્રાહ્મણા પિ રાજ્ઞો પ્રત્યુદ્ગતા જયેન વર્ધાપયિત્વા એતાં પ્રકૃતિં માલિનીયે તં સર્વં કૃકિસ્ય રાજ્ઞો નિવેદેન્તિ ॥ મહારાજ એષા માલિની બ્રાહ્મણાનાં કણ્ટકો ઉત્પન્ના ન શક્યં બ્રાહ્મણેહિ રાજ્ઞો નિત્યકં પ્રતીચ્છિતું યાવન્ ન માલિની ઘાતિતા ॥ એષ સમગ્રાયે બ્રાહ્મણપર્ષાયે નિશ્ચયો ઉત્પન્નો ॥ રાજા પિ બ્રાહ્મણ્યો । એષા બ્રાહ્મણપરિષાય ક્રિયા અનુપરિવર્તિતવ્યા ॥ યદિ તે બ્રાહ્મણ્યં અપરિત્યક્તં માલિનીં પરિત્યજાહિ । અથ તે માલિની અપરિત્યક્તા નાસ્તિ તે બ્રાહ્મણ્યં ॥ બ્રાહ્મણપરિષાયા ક્રિયામ્ અનુપરિવર્તન્તસ્ય તસ્ય રાજ્ઞો એતદ્ અભૂષિ ॥ ઇમા બ્રાહ્મણાક્રાન્તા પૃથિવી બહુબ્રાહ્મણ્યા । યદિ માલિનીં ન પરિત્યજિષ્યામિ ડિમ્બં ભવિષ્યતિ । નૈવં માલિની ભવિષ્યતિ નૈવમ્ અહં ॥
ત્યજેદ્ એકં કુલસ્યાર્થં ગ્રામાર્થં તુ કુલં ત્યજેત્* ।
ગ્રામં જનપદસ્યાર્થં આત્માર્થં પૃથિવીં ત્યજે ॥
તે દાનિ કાશિરાજ્ઞા માલિની પરિત્યક્તા ॥ યથા બ્રાહ્મણપરિષાયે અભિપ્રાયમ્ તથા ભવતુ ॥ તે દાનિ બ્રાહ્મણા આહન્સુ ॥ યદિ પરિત્યક્તા માલિની આણાપિયતુ રાજ્ઞા ॥ તતો તેન બાહિરે નગરાતો બ્રાહ્મણાનાં મૂલે સ્થિતકેન દૂતો પ્રેષિતો ॥ આગચ્છથ માલિનીમ્ આનેથ ત્તિ ॥ રાજવચનેન દૂતો રાજકુલમ્ અનુપ્રાપ્તઃ ॥ આગચ્છ માલિની પરિત્યક્તાસિ પિતરિ બ્રાહ્મણાનાં । બ્રાહ્મણેહિ જીવિતાદ્ વ્યપરોપ્યસિ ॥ માલિનીયે માતરં આગત્વા આરાવો મુક્તો સર્વેણ ચ અન્તઃપુરેણ ॥ નગરે સર્વજનો તેન આરાવશબ્દેન ઉત્કણ્ઠિતો આકુલીભૂતો ॥ મહં આસિ રોદનં ॥
[_મ્વુ_1.311_]___માલિની વારાણસીતો દૂતેન નિષ્કાસ્યતિ પિતુઃ સકાશં ॥ સા દાનિ દૂતેહિ નિષ્કાસીતા પિતુઃ અલ્લીપિતા ॥ ઇયં મહારાજ માલિની ॥ રાજ્ઞા અશ્રુકણ્ઠેન રુદન્મુખેન મહતો જનકાયસ્ય માલિની બ્રાહ્મણાનાં દત્તા પરિત્યક્તા પિતરે ॥ સા દાનિ માલિની યત્ર કાલે પિતરિ પરિત્યક્તા બ્રાહ્મણાનામ્ આજ્ઞાકૃતા ॥ તતઃ માલિની પ્રાંજલીકૃતા બ્રાહ્મણપરિષાયે પ્રણિપતિત્વા ॥ ઇચ્છામિ એકાં પ્રજ્ઞપ્તિં બ્રાહ્મણપરિષા યદિ પ્રમાણન્ તિ ॥ તે આહન્સુ ॥ જલ્પ યા તે વિજ્ઞપ્તિ ॥ આહ ॥ અહં પિતરિ બ્રાહ્મણાનાં પરિત્યક્તા યુષ્માકં અહં વશગતા ॥ બ્રાહ્મણપરિષાયે એવમ્ એવ નિશ્ચયો માલિની મારેતવ્યા ॥ તદ્ ઇચ્છામિ બ્રાહ્મણપરિષાયમ્ એવ સકાશાતો સપ્તાહં જીવિતું દાનં દાસ્યામિ પુણ્યં ચ કરિષ્યામિ ॥ અહં ચ બ્રાહ્મણાનાં કૃતોપસ્થાના મયાપિ બ્રાહ્મણા ઉપસ્થાપિતા પિતુર્ વચનેન ॥ તતો મે સપ્તાહસ્યાત્યયેન મારેથ યં વા વો ક્ષમતિ તં કરોથ ॥ તેષાં બ્રાહ્મણાનાં મહત્તરકાનામ્ ઉત્પન્નં ॥ એવમ્ એતં યથા માલિની જલ્પતિ ચિરકાલમ્ એતાયે બ્રાહ્મણા ઉપસ્થાપિતા પિતુર્ વચનેન ભોજાપિતાઃ । પશ્ચા એતાયે પાપકં ચિત્તમ્ ઉત્પન્નં યં બ્રાહ્મણાં મેલ્લિત્વા શ્રમણાનામ્ અભિપ્રસન્ના ॥ તતો નાર્હતિ ભૂયો શ્રમણાનાં દાનં દાતું ઉત્સૃષ્ટા ન તેષાં બ્રાહ્મણાનામ્ એવ એષા સપ્તરાત્રં દાનં દાસ્યતિ । તદ્ દીયતુ એતાય વિજ્ઞપ્તિઃ મુચ્યતુ સપ્તરાત્રં સપ્તાહસ્યાત્યયેન હનિષ્યતિ ॥ યં કારણં બ્રાહ્મણપરિષાયે એષ નિશ્ચય ઉત્પન્નસ્ તં માલિનીયે જીવમાનાય કાર્યં ॥ તસ્યા તેહિ બ્રાહ્મણેહિ દત્તા વિજ્ઞપ્તિઃ ॥ સપ્તરાત્રમ્ ઉત્સૃષ્ટા મહતો જનકાયસ્ય બ્રાહ્મણાનાં સકાશાતો અપ્રમાદા ભવેયા સપ્તરાત્રં પિ ન વિલુપે ત્તિ ॥ સા દાનિ ઓસૃષ્ટા સમાનાપિ નૂનં સાર્ધં મહતા જનકાયેન પરિવૃતા પુનઃ રાજકુલં પ્રવિષ્ટા પિતરં વિજ્ઞાપેતિ ॥ ઇચ્છામિ ઇમાનિ સપ્ત દિવસાનિ દાનં ચ દાતું પુણ્યં
[_મ્વુ_1.312_] ચ કર્તું યત્ર મમ અભિપ્રાયો ॥ રાજા આહ ॥ એવમ્ અસ્તુ કરોહિ પુત્રિ પુણ્યં યત્ર તે અભિપ્રાયો ॥ સા આહ ॥ ભગવન્તં કાશ્યપં સમ્યક્સંબુદ્ધં સશ્રાવકસંઘં સપ્તાહમ્ ઇહ રાજકુલે પરિવિષેયં ॥ રાજા આહ ॥ અનુમોદાહિ ત્વં ॥ ભગવાં કાશ્યપો સશ્રાવકસંઘો રાજકુલે સપ્તાહં ભક્તેન ઉપનિમન્ત્રિતો ॥ અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય ભગવતા કાશ્યપેન વૈનેયવશેન મહાજનકાયં વિનયમ્ આગમિષ્યતીતિ અધિવાસિતં ॥ તે બ્રાહ્મણા પરિકુપિતા ઇચ્છન્તિ હનિતું જીવન્તીં ॥ માલિની પ્રાંજલીકૃતા ॥ ક્ષમથ તાવત્ સપ્તાહં યાવદ્ દદામિ દાનં ॥ દદન્તો બ્રાહ્મણા કામકારો વઃ ॥
___તાયે પ્રથમસ્મિં દિવસસ્મિં શાસ્તા ભોજાપિતો સહ ગણેન અન્તઃપુરસ્ય મધ્યે માતુશ્ ચ પિતુશ્ ચ મધ્યગતાયે ॥ શાસ્તા ચ પ્રસાદનીયાં રાજ્ઞો કથયે કથાં ॥ વિનીવરણે ચ ધર્મે અભિસમેતિ રાજા અન્તઃપુરેણ સહ ॥ દ્વિતીયસ્મિં દિવસસ્મિં વિનેસિ પંચ પુત્રશાતા ॥ તૃતીયસ્મિં દિવસસ્મિં યો તેષામ્ અભૂષિ પરિવારો ચ ॥ ચતુર્થસ્મિં દિવસે રાજામાત્યાં વિનેતિ સંબુદ્દઃ ॥ પંચમે યં ચ બલાગ્રં પ્રથમફલે નિવેશયે શાસ્તા ॥ ષષ્ઠસ્મિં દિવસસ્મિં રાજાચાર્યં વિનેતિ સંબુદ્ધઃ ॥ નિગમાં ચ સપ્તમે શ્રોતાપત્તિફલે વિનયે ॥ રાજાપિ હૃષ્ટચિત્તો સંબુદ્ધં પશ્યિય સહ ગણેન ભગવન્તં કાશ્યપં નિમન્ત્રયેદ્ અગ્રભક્તેન ॥ માલિનીયે સપ્તમે દિવસે ભગવન્તં કાશ્યપં ભુક્તાવિં વિદિત્વા અપનીતપાત્રં પ્રણિધાનમ્ ઉત્પાદિતં ॥ અનન્તરેણાહં દુઃખસ્યાન્તં કરેયં । એદૃશો મે પુત્રો ભવેયા યથાયં ભગવન્તો કાશ્યપો દેવમનુષ્યાણાં અર્થચર્યાં ચરતિ ॥ એવં મમ પુત્રો અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબોધિત્વા દેવમનુષ્યાણામ્ અર્થચર્યાં ચરતુ ॥ માલિનીયે

[_મ્વુ_1.313_] ભ્રાતા અનિયવન્તો નામ કુમારો । તેનાપિ પ્રણિહિતં ॥ એદૃશો મે પિતા ભવેયા યથાયં ભગવાં કાશ્યપો એતરહિં । તત્ર ચ અહં દુઃખસ્યાન્તં કરેયં ॥ એવં ભગવતા કાશ્યપેન કૃકી ચ કાશિરાજા સાન્તઃપુરો પંચ કુમારશતા અમાત્યા ચ ભટ્ટબલાગ્રં યોભૂયેન ચ નૈગમા સર્વે આર્યધર્મેહિ વિનીતા ॥ તેષામ્ એતડ્ અભૂષિ ॥ અસ્માકં માલિની કલ્યાણમિત્રા માલિનીમ્ આગમ્ય અસ્માકં સર્વધર્મેષુ ધર્મચક્ષુર્ વિશુદ્ધં ॥ તાં બ્રાહ્મણા જીવિતાદ્ વ્યપરોપયિષ્યન્તિ ॥ અપિ નામ વયં આત્માનં પરિત્યજેયામ ન માલિનીં ॥ તેહિ તેષાં બ્રાહ્મણાનાં સંદિષ્ટં ॥ એતે વયં માલિનીયે સહ આગચ્છામઃ માલિની અસ્માકં કલ્યાણમિત્રા ન યુષ્મે શક્તા અસ્મેહિ જીવન્તેહિ માલિનીં જીવિતાદ્ વ્યપરોપયિતું ॥ યદા વયં સર્વે ન ભવામ એવં યુષ્મે શક્નોથ તાં માલિનીં જીવિતાદ્ વ્યપરોપયિતું ॥ તે દાનિ સપરિવારાઃ સબલવાહનાઃ માલિનીમ્ અગ્રતો કૃત્વા વારાણસીતો નિર્ગમ્ય યેન તાનિ બ્રાહ્મણસહસ્રાણિ તેન પ્રણતા ॥ તે બ્રાહ્મણાસ્ તં અનન્તં બલાગ્રં દૃષ્ટ્વા માલિનીયે સહ આગચ્છન્તં ભીતા ત્રસ્તા ॥ તેહિ દૂતો પ્રેષિતો રાજ્ઞો ચ ॥ નિર્ગમ્યતુ મુક્તા ભવતુ માલિની તં દિવસં યા ચૈષા ઉદ્ધૃતદણ્ડા એષા પિતરે આલોકં નિસૃષ્ટા ભવતૂદ્ધૃતદણ્ડા ॥ એષા ન અસ્માકં માલિની અપરાધ્યતિ । કાશ્યપો અસ્માકં સપરિવારો અપરાધ્યતિ તસ્ય વયં દણ્ડં કરિષ્યામઃ ॥
___તેહિ દાનિ સન્નદ્ધકવચિતાઃ સહસ્રયોગા દશ પુરુષા ઋષિવદને પ્રેષિતાઃ કાશ્યપં શ્રમણં સશ્રાવકસંઘં જીવિતાદ્ વ્યપરોપયથ ॥ તે ભગવતા કાશ્યપેન મૈત્ર્યા સ્ફારિત્વા આર્યધર્મેહિ પ્રતિષ્ઠાપિતા ॥ તેહિ બ્રાહ્મણેહિ અપરે વિંશ પુરુષાઃ સન્નદ્ધકવચિતાઃ પ્રેષિતાઃ કાશ્યપં શ્રમણં જીવિતાદ્ વ્યપરોપયથ ॥ તે પુરુષા ઋષિવદનં ગતાઃ સન્નદ્ધાઃ સપ્રહરણાઃ ॥ તે પિ ભગવતા મૈત્ર્યા સ્ફારિત્વા આર્યે ધર્મે પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ ॥ એવં
[_મ્વુ_1.314_] ત્રિંશચ્ ચત્વારિંશ પંચાશં યત્તકા પ્રેષિતા તત્તકા કાશ્યપેન ભગવતા મૈત્ર્યાય સ્ફારિત્વા આર્યધર્મેહિ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ ॥ આકર્ષણા એષા બુદ્ધાનાં ॥ ભગવતા વૈનેયસત્વાનાં આકર્ષણતાયૈ યત્તકા તહિં બુદ્ધવૈનેયા આસિ તેહિ બ્રાહ્મણસહસ્રેહિ તત્તકા તેહિ વિસર્જિતાઃ તે ચ ભગવતા સર્વે આર્યધર્મેહિ વિનીતાઃ ॥ મિથ્યાપ્રતિપન્ના અવશિષ્ટા અનેકપ્રાણસહસ્રિયે ॥ તેષામ્ આર્યધર્મેહિ વિનીતાનાં ભવતિ ॥ ન એતે બ્રાહ્મણા બુદ્ધમાહાત્મ્યં જાનન્તિ । યદિ એતે ભગવન્તં કાશ્યપમ્ ઉપસંક્રમેન્સુઃ મહતા અર્થેન સંયુજ્યેન્સુઃ ॥ તેહિ તેષાં બ્રાહ્મણાનાં દૂતો પ્રેષિતો ॥ ભગવાં કાશ્યપો સમ્યક્સંબુદ્ધો મહાત્મા મહાકારુણિકો લોકસ્યાનુગ્રહપ્રવૃત્તો ॥ મા ભવન્તો ભગવતો કાશ્યપસ્યાન્તિકે ભિક્ષુસંઘસ્ય બાધિતું પ્રદૂષેથ ॥ એવં માનં ચ મદં ચ જહિત્વા આગચ્છથ સર્વે ભગવતો કાશ્યપસ્ય પાદવન્દનં મહતા અર્થેન સંપ્રયુજ્યથ ॥
સત્ય અપિશુનવર્ણા નં ચ અર્થવતી શુચી ।
અન્યેષાં મધુરા વ્યક્તા બુદ્ધસ્ય સખિલા ગિરા ॥
તર્પણીયા નિર્વમ્હણી સર્વદાહવિનાશની ।
નેલવર્ણા સુખવર્ણા બુદ્ધસ્ય સખિલા ગિરા ॥
અગદ્ગદા અવિકલા અવિતથા અનન્યથા ।
યથાતથા અવિકલ્પિતા બુદ્ધસ્ય સખિલા ગિરા ॥
જ્ઞેયજ્ઞાના અનુત્પન્ના અનોસાના અસાદિશા ।
નરવશા સુવિભક્તા ચ વાચા અમિતબુદ્ધિનો ॥
સત્યં ચાપિશુનં ચ ભાષતિ
સ સર્વતઃ પુન મૈત્રચિત્તો ।
[_મ્વુ_1.315_] ઉપકારે પરમાર્થસંહિતં
એતં વા પરમં સુભાષિતં ॥
આવિષ્ટં ગદિતં સ ભાષતિ
ઉચ્ચનીચમ્ અથ અપિ મધ્યમં ।
અનુપદં અન્વક્ષરં વિશુદ્ધં
એતં વા પરમં સુભાષિતં ॥
પરમકરુણમ્ ઉદિતયુક્તાં
ગિરાં ભાષતિ દશફલયુક્તાં ।
અષ્ટાંગ્ઽ; ઉપેતચતુષ્પ્રકારાં
એતં વા પરમં સુભાષિતં ॥
વાચાં ભાષતિ પંચપુણ્યાં
સુનિશ્ચિતાં વા પુન છિન્નસંશયાં ।
ન ચ કર્મ કિંચિ કરોતિ પાપં
તથાવિધં ઉત્તમપૌરુષત્વં ॥
એવં ઉપેતં વરલક્ષણેહિ
મહાદ્યુતિગણમ્ અનુશાસતે ।
વરં જ્ઞાતીરતનં પ્રહાય
રતિં ચ સ્ફીતાં અભિનિષ્ક્રમે ॥
અમૃતપદં જિગીષું નન્દજાતા

દ્રુમસારં વરગન્ધમ્ ઉત્તમં ।
લોચેત્વાન કૃતવિકૃતં તં
અથ તેનૈવ પચેસિ ઓદનં ॥
[_મ્વુ_1.316_] એવમ્ ઇહ કાશ્યપં મહર્ષિ
પરિભાષન્તિ જના પરીત્તપ્રજ્ઞાઃ ।
સ્વાખ્યાતપદં અનિન્દિતં
પુરુષાજાનિયમ્ અનતિક્રમં ॥
શમિતાવિં પ્રહાય પુણ્યપાપં
ભવસંયોજનસંક્ષયે રતં ।
શાન્તં સુવિભક્તમાનસં
તં જનો ગરહતિ અનંગનં ॥
ભિક્ષૂ ચ ઉપાસકા ઇમે
બહુ કાશ્યપશાસને રતા ।
જ્વલિતં વ હુતાશનં શિખિં
એથ વન્દામ સમેત્ય કાશ્યપં ॥
એષો દ્વિપદાનમ્ ઉત્તમો
સો ચક્ષુદદો વિનાયકો ।
માનં ચ મદં ચ વિપ્રહા
એથ વન્દામ સમેત્ય કાશ્યપં ॥
તે બ્રાહ્મણા સર્વે નિત્યત્વનિયતરાશી બુદ્ધસહસ્રમ્ અપિ યદિ ધર્મં દેશેય અભવ્યા તે ધર્મમ્ આજાનિતું બુદ્ધે ચ ધર્મે ચ સંઘે ચ પ્રસાદયિતું ॥ તે દાનિ દણ્ડલગુડહસ્તા યેન ભગવાન્ કાશ્યપો તેન પ્રધાવિતા ॥ ભગવતા પૃથિવીદેવતા આભાષ્ટા ॥ સા દાનિ તાલમાત્રેણ આત્મભાવેન ભગવતો પુરતો સ્થિતા ॥ ભગવાં તાં પૃથિવીદેવતામ્ આહ ॥ કે ચ તે તત્ર બ્રાહ્મણા ભવન્તિ ॥ સા દાનિ આહ ॥ એતે મમ પૃથિવીનિસૃતા દાસા ॥ ભગવાન્ આહ ॥ તેન હિ યથા દાસા પરાક્રમ્યન્તે તથા પરાક્રમ ॥ સા દાનિ મહાન્તં
[_મ્વુ_1.317_] તાલસ્કન્ધમ્ ઉન્મૂલેત્વા યેન તે બ્રાહ્મણા તેન પ્રત્યુદ્ગતા ॥ તં તાલસ્કન્ધં પૃથિવીયે છટાછટાયે ઉપરિપતિતં ॥ તે બ્રાહ્મણા ભીતા નાશનષ્ટાઃ ॥
_____ઇતિ શ્રીમહાવસ્તુ-અવદાને માલિનીયે વસ્તુ સમાપ્તં ॥
એવં મયા શ્રુતં એકસ્મિં સમયે ભગવાં કોશલેષુ ચારિકાં ચરમાણો મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં પંચહિ ભિક્ષુશતેહિ યેન કોશલાનાં મારકરણ્ડો નિગમો તદ્ અવસારિ તદ્ અનુપ્રાપ્તો તત્રૈવ વિહરતિ અન્યતરસ્મિં વનષણ્ડે ॥ અથ ખલુ ભગવાન્ સાયાહ્નકાલસમયે પ્રતિસંલયનાદ્ વ્યુત્થાય વિહારાતો નિર્ગમ્ય ઊર્ધ્વં ચ ઉલ્લોકેત્વા દિશાભાગાં ચ અભિવિલોકેત્વા અધો ચ ઓલોકેત્વા સમં ચ ભૂમિભાગં સમવેક્ષિત્વા સ્મિતં પ્રાદુષ્કરિત્વા દીર્ઘં ચંક્રમં ચંક્રમે ॥ અદ્રાક્ષીત્* અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ આનન્દો ભગવન્તં સાયાહ્નકાલસમયે પ્રતિસંલયનાદ્ વ્યૂત્થાય ઊર્ધ્વં ચ ઉલ્લોકેત્વા દિશાભાગાં ચ અભિવિલોકેત્વા અધો ચ ઓલોકેત્વા સમં ચ ભૂમિભાગં સમવેક્ષિત્વા સ્મિતં પ્રાદુષ્કરિત્વા દીર્ઘં ચંક્રમં ચક્રમન્તં । દૃષ્ટ્વા પુનર્ યેન સંબહુલા ભિક્ષવસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ભિક્ષૂન્ એતત્ અવોચત્* ॥ એષો બુદ્ધો ભગવાન્ સાયાહ્નસમયે પ્રતિસંલયનાદ્ વ્યૂત્થાય ઊર્ધ્વં ચ ઉલ્લોકેત્વા દિશાભાગાં ચ અભિવિલોકેત્વા અધો ચ અવલોકેત્વા સમં ભૂમિભાગં સમવેક્ષિત્વા સ્મિતં ચ પ્રાદુષ્કરિત્વા દીર્ઘં ચંક્રમં ચંક્રમતિ ॥ ન ચ પુનર્ આવુસાવો તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધાઃ અહેતુ અપ્રત્યયં સ્મિતં પ્રાદુષ્કુર્વન્તિ ॥ કિં પુનર્ વયં આવુસાવો યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવન્તમ્ એતમ્ અર્થં પૃચ્છેમ ॥ યથા તં ભગવાં વ્યાકરિષ્યતિ તથા તં ધારયિષ્યામ ॥ સાધ્વ્ આયુષ્મન્ન્ ઇતિ તે ભિક્ષૂ આયુષ્મતો આનન્દસ્ય પ્રત્યશ્રોષિ ॥
___અથ ખલુ આયુષ્માન્ આનન્દો તેહિ ભિક્ષુહિ સાર્ધં યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વિન્દિત્વા એકાન્તે અસ્થાસિ ॥ એકાન્તે સ્થિતઃ આયુષ્માન્ આનન્દો
[_મ્વુ_1.318_] ભગવન્તમ્ એતત્ અવોચત્* ॥ ઇહાહં ભગવન્તં અદ્દશામિ સાયાહ્નસમયે પ્રતિસંલયનાદ્ વ્યૂત્થાય વિહારાન્ નિષ્ક્રમ્ય ઊર્ધ્વં ચ ઉલ્લોકેત્વા અધો ચ અવલોકેત્વા દિશાભાગાં ચ અભિવિલોકેત્વા સમં ચ ભૂમિભાગં સમવેક્ષિત્વા સ્મિતં ચ પ્રાદુષ્કુર્વન્તં દીર્ઘં ચંક્રમં ચંક્રમન્તં ॥ ન ચ પુનસ્ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધા અહેતુ અપ્રત્યયં સ્મિતં પ્રાદુષ્કરોન્તિ ॥ કો ભગવન્* હેતુઃ પ્રત્યયઃ સ્મિતસ્ય પ્રાદુષ્કરણાય ॥ એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ પશ્યસિ ત્વં ચ આનન્દ એતં પૃથિવીપ્રદેશં ॥ એવં હ્ય્ એતં ભગવન્* ॥ એતસ્મિં આનન્દ પૃથિવીપ્રદેશે ભગવતો કાશ્યપસ્ય આગમવસ્તું અભૂષિ ॥ પશ્યસિ ત્વમ્ આનન્દ એતં પૃથિવીપ્રદેશં ॥ એવં હ્ય્ એતં ભગવન્* ॥ એતસ્મિન્ન્ આનન્દ પૃથિવીપ્રદેશે ભગવતો કાશ્યપસ્ય કુટીવસ્તુ અભૂષિ ॥ પશ્યસિ ત્વમ્ આનન્દ એતં પૃથિવીપ્રદેશં ॥ એવં હ્ય્ એતદ્ ભગવં ॥ એતસ્મિન્ન્ આનન્દ પૃથિવીપ્રદેશે ભગવતો કાશ્યપસ્ય ચંક્રમષષ્ટિઃ અભૂષિ ॥ પશ્યસિ ત્વમ્ આનન્દ એતં પૃથિવીપ્રદેશં ॥ એવં હ્ય્ એતં ભગવં ॥ એતસ્મિન્ન્ આનન્દ પૃથિવીપ્રદેશે ત્રયાણાં તથાગતાનામ્ અર્હતાં સમ્યક્સમ્બુદ્ધાનાં નિષદ્યા અભૂષિ ભગવતો ક્રકુચ્છન્દસ્ય ભગવતો ચ કનકમુનિસ્ય ભગવતો ચ કાસ્યપસ્ય ॥ અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ આનન્દો અશ્ચાર્યાદ્ભુતસંવિગ્નરોમહૃષ્ટજાતો શીઘ્રં શીઘ્રં ત્વરમાણરૂપો યેન સો પૃથિવીપ્રદેશો તેનોપસંક્રમિત્વા તસ્મિં પૃથિવીપ્રદેશે ચતુર્ગુણસંઘાટિં પ્રજ્ઞપેત્વા યેન ભગવાં તેનાઞ્જલિં પ્રણામેત્વા ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ઇહ ભગવાં નિષીદતુ પ્રજ્ઞપ્ત એવ આસને ॥ અયં પૃથિવીપ્રદેશો ચતુર્હિ તથાગતેહિ અર્હન્તેહિ સમ્યક્સમ્બુદ્ધેહિ પરિભુક્તો ભવિષ્યતિ ભગવતા ક્રકુચ્છન્દેન ભગવતા ચ કનકમુનિના ભગવતા ચ કાશ્યપેન ભગવતા ચૈતર્હિ ॥ નિષીદતુ ખલુ ભગવાં પ્રજ્ઞપ્ત એવ આસને ॥ આયુષ્માં પિ આનન્દો ભગવતઃ પાદૌ
[_મ્વુ_1.319_] શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષીદિ ॥ તે પિ ભિક્ષૂ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષીદેન્સુઃ ॥ એકાન્તે નિષણ્ણમ્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દં ભગવાન્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ઇચ્છસિ પુનસ્ ત્વમ્ આનન્દ તથાગતસ્ય પૂર્વનિવાસસંયુક્તાં ધર્મીકથાં ભાષતો શ્રોતું ઇમમ્ એવ મારકરણ્ડં નિગમમ્ આરભ્ય ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ આનન્દો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ એતસ્ય દાનિ ભગવં કાલો એતસ્ય દાનિ સુગતો સમયો યં ભગવાં ભિક્ષૂણામ્ એતમ્ અર્થં ભાષે ॥ ભિક્ષૂ ભગવતો સંમુખા શ્રુત્વા સંમુખા પ્રગૃહીત્વા તથત્વાયે ધારયિષ્યન્તિ ॥ એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥

___ભૂતપૂર્વમ્ આનન્દ ભગવતિ કાશ્યપે અયં મારકરણ્ડો નિગમો વેરુડિઙ્ગો નામ બ્રાહ્મણગ્રામો અભૂષિ ॥ વેરુડિઙ્ગે ખલુ આનન્દ બ્રાહ્મણગ્રામે ઘટિકારો નામ કુમ્ભકારો અભૂષિ ભગવતો કાશ્યપસ્ય ઉપસ્થાયકો ॥ ઘટિકારસ્ય ખલુ પુનર્ આનન્દ કુમ્ભકારસ્ય જ્યોતિપાલો નામ માણવકો અભૂષિ દારકવયસ્યકો સહપાંશુક્રીડનકો પ્રિયો મનાપો અજન્યસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય પુત્રો ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો કોશલેષુ ચારિકાં ચરમાણો મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં સપ્તહિ ભિક્ષુસહસ્રેહિ યેન કોશલાનાં વેરુડિઙ્ગો બ્રાહ્મણગ્રામો તદ્ અવસારિ તદ્ અનુપ્રાપ્તસ્ તત્રૈવ વિહરતિ ઇમસ્મિં એવ વનખણ્ડે ॥ અશ્રોષિ ખલ્વ્ આનન્દ ઘટિકારો કુમ્ભકારો ભગવાં કિલ કાશ્યપો કોશલેષુ ચારિકાં ચરમાણો યેન કોશલાનાં વેરુડિઙ્ગો બ્રાહ્મણગ્રામં તદ્ અવસારિ તદ્ અનુપ્રાપ્તો તત્રૈવ વિહરતિ અન્યતરસ્મિં વનખણ્ડે ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ઘટિકારો કુમ્ભકારો યેન જ્યોતિપાલો માણવો તેન્ઽ; ઉપસંક્રમિત્વા જ્યોતિપાલં માણવમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ શ્રુતમ્ ઇદં સમ્યગ્જ્યોતિષ્પાલ । ભગવાં કિલ કાશ્યપો કોશલેષુ ચારિકાં ચરમાણો મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં સપ્તહિ ભિક્ષુસહસ્રેહિ યેન કોશલાનાં વેરુડિઙ્ગો બ્રાહ્મણગ્રામો તદ્ અવસારિ તદ્ અનુપ્રાપ્તઃ
[_મ્વુ_1.320_] તત્રૈવ વિહરતિ અન્યતરસ્મિં વનખણ્ડે ॥ કિં પુનર્ વયં સમ્યગ્જ્યોતિપાલ યેન ભગવાં કાશ્યપો તેનોપસંક્રમેમ ભગવન્તં કાશ્યપં દર્શનાયે વન્દનાયે પર્યુપાસનાયે ॥ એવમ્ ઉક્તે જ્યોતિપાલો માણવો ઘટિકારં કુમ્ભકારમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ કિં મે ભણે ઘટિકાર તેહિ મુણ્ડિકેહિ શ્રમણેહિ દર્શનાયે ઉપસંક્રાન્તેહિ પર્યુપાસનાયે । દ્વિતીયં તૃતીયં પિ આનન્દ ઘટિકારો કુમ્ભકારો જ્યોતિસ્પાલં માણવમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ . . . . . . . કિં મે ભણે ઘટિકાર તેહિ મુણ્ડેહિ શ્રમણેહિ દર્શનાયે ઉપસંક્રાન્તેહિ પર્યુપાસનાયે ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ કો નુ ખલુ સ્યાદ્ ઉપાયો યં જ્યોતિપાલો માણવો ભગવન્તં કાશ્યપં દર્શનાય ઉપસંક્રમેય પર્યુપાસનાય અથ ખલુ આનન્દ ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ અસ્તિ ખલુ તસ્યૈવ વનખણ્ડસ્ય અવિદૂરે સુમુકા નામ પુષ્કરિણી યં નૂનાહં જ્યોતિપાલેન માણવેન સાર્ધં યેન સુમુકા નામ પુષ્કરિણી ગચ્છેયં શીર્ષસ્નાપનાય ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ઘટિકારો કુમ્ભકારો યેન જ્યોતિપાલો માણવો તેન્ઽ; ઉપસંક્રમિત્વા જ્યોતિપાલં માણવમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ કિં પુનર્ વયં સમ્યગ્યોતિપાલ યેન સુમુકા નામ પુષ્કરિણી તેનોપસંક્રમેમ શીર્ષસ્નાપનાય ॥ એવમ્ ઉક્તે આનન્દ જ્યોતિપાલો માણવો ઘટિકારં કુમ્ભકારમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ તેન હિ ભણે ઘટિકાર સુખી ભવ યસ્યેદાનિ કાલં મન્યસે ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ઘટિકારો કુમ્ભકારો શીર્ષસ્નાનીયશાટિમ્ આદાય જ્યોતિપાલેન માણવેન સાર્ધં યેન સા પુષ્કરિણી તેનોપસંક્રમેન્સુ સ્નાનાય ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ જ્યોતિપાલો માણવો શીર્ષસ્નાતો ઉદકતીરે અસ્થાસિ કેશાં સન્થાપયમાનો ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ઘટિકારો કુમ્ભકારો જ્યોતિપાલં માણવમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અયં સમ્યગ્જ્યોતિપાલ ભગવાં કાશ્યપો ઇમસ્મિં યેન વનખણ્ડે કિં પુનર્ વયં સમ્યગ્જ્યોતિપાલ યેન ભગવાં કાશ્યપો તેન્ઽ; ઉપસંક્રમેમ ભગવન્તં કાશ્યપં દર્શનાય પર્યુપાસનાય ॥ એવમ્ ઉક્તે જ્યોતિપાલો માણવો ઘટિકારં કુમ્ભકારમ્
[_મ્વુ_1.321_] એતદ્ અવોચત્* ॥ કિં મે ભણે ઘટિકાર તેહિ શ્રમણકેહિ દર્શનાયે ઉપસંક્રમન્તેહિ પર્યુપાસનાયે ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ઘટિકારો કુમ્ભકારો જ્યોતિપાલં માણવં કૃકાટિકાયાં ગૃહ્ય એતદ્ અવોચત્* ॥ અયં સમ્યગ્જ્યોતિપાલ ભગવાં કાશ્યપો ઇમસ્મિં એવ વનખણ્ડે કિં પુનર્ વયં સમ્યગ્જ્યોતિપાલ યેન ભગવાં કાશ્યપો તેન્ઽ; ઉપસંક્રમેમ ભગવન્તં કાશ્યપં દર્શનાયોપસંક્રમન્તં પર્યુપાસનાય ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ જ્યોતિપાલો માણવો ઘટિકારં કુમ્ભકારં અપધુનિત્વા પ્રયાતિ ॥ તમ્ એનં ઘટિકારો કુમ્ભકારો અનુજવિત્વા પ્રવેણિકેશેહિ ગૃહીત્વા એતદ્ અવોચત્* ॥ અયં સમ્યગ્જ્યોતિપાલ ભગવાં કાશ્યપો ઇમસ્મિં એવ વનખણ્ડે વિહરતિ કિં પુનર્ વયં સમ્યગ્જ્યોતિપાલ યેન ભગવાં કાશ્યપસ્ તેનોઉપસંક્રમેમ ભગવન્તં કાશ્યપં દર્શનાય પર્યુપાસનાય ॥ અથ ખલ્વ્ આયુષ્મન્ આનન્દ જ્યોતિપાલમાણવસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ ન ખલ્વ્ અપ્રત્યયં વા તં યં મે ઘટિકારો કુમ્ભકારો શીર્ષસ્નાતં મુર્ધ્નિ કેશેષુ પરામૃષતિ નુદન્તકં હીનાય જાત્યા સમાનો ॥ તેન હિ ભણે ઘટિકાર સુખી ભવ યસ્ય દાનિ મન્યસે ॥
___અથ ખલ્વ્ આનન્દ ઘટિકારો કુમ્ભકારો જ્યોતિપાલેન માણવેન સાર્ધં યેન ભગવાં કાશ્યપો તેન્ઽ; ઉપસંક્રમિત્વા ભગવતઃ કાશ્યપસ્ય પાદૌ વન્દિત્વા એકાન્તે અસ્થાસિ ॥ એકાન્તસ્થિતઃ આનન્દ ઘટિકારો કુમ્ભકારો ભગવન્તં કાશ્યપમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અયં મે ભગવન્* જ્યોતિપાલમાણવો દારકવયસ્યો સહપાંશુક્રીડનકો પ્રિયો મનાપો અજન્યસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય પુત્રો તં ભગવાં ઓવદતુ અનશાસતુ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો જ્યોતિપાલં માણવં ત્રીહિ ચ શરણગમનેહિ પંચહિ ચ શિક્ષાપદેહિ સમાદાપયે ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ જ્યોતિપાલો માણવો ભગવન્તં કાશ્યપમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ન તાવદ્ અહં ભગવન્ સર્વાણિ પંચ શિક્ષાપદાનિ સમાદાપયિષ્યં ॥ અસ્તિ તાવ મે એકો પુરુષો વિહેઠકો રોષકો જીવિતાદ્ વ્યપરોપયિતવ્યો ॥ એવમ્ ઉક્તે ભગવાં જ્યોતિપાલં માણવમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ કતમો પુનર્ જ્યોતિપાલ એકો પુરુષો વિહેઠકો રોષકો જીવિતાદ્
[_મ્વુ_1.322_] વ્યપરોપયિતવ્યો ॥ એવમ્ ઉક્તે આનન્દ જ્યોતિપાલો માણવો ભગવન્તં કાશ્યપમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અયં ભગવં ઘટિકારો કુમ્ભકારો યો મે તદા એવં શીર્ષસ્નાતં મૂર્ધ્નિ કેશેહિ પરામૃષતિ ॥ તદાહં એવમ્ આહ ॥ ઉપસંક્રમેમ ભગવન્તં કાશ્યપં દર્શનાયોપસંક્રમન્તં પર્યુપાસનાયે ॥ . . . . . . . . . . . . . અપિ ચ ભવાં સુખી ભવતુ ઘટિકારો કુમ્ભકારો એષો ઽહં સર્વાણિ એવં પંચ શિક્ષાપદાનિ સમાદિયામિ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો ઘટિકારં કુમ્ભકારં જ્યોતિપાલં ચ માણવં ધાર્મ્યયા કથયા સંદર્શયિત્વા સમાદાપયિત્વા સમુત્તેજયિત્વા સંપ્રહર્ષયિત્વા ઉદ્યોજયિ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ઘટિકારો જ્યોતિપાલો ચ માણવો ભગવતો કાશ્યપસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા પ્રક્રામિ ॥

___અથ ખલ્વ્ આનન્દ જ્યોતિપાલમાણવો અચિરપ્રક્રાન્તો ઘટિકારં કુમ્ભકારમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ત્વં પિ ભણે ઘટિકાર ભગવતો કાશ્યપસ્ય સમ્યગ્ધર્મં દેશિતમ્ આજાનાસિ યથૈવ અહં ॥ એવમ્ ઉક્તે આનન્દ ઘટિકારો કુમ્ભકારો જ્યોતિપાલં માણવમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ એવમ્ ઉક્તે સમ્યગ્જ્યોતિપાલ ॥ અહં પિ ભગવતો કાશ્યપસ્ય એવં સમ્યગ્ધર્મં દેશિતમ્ આજાનામિ યથૈવ ત્વં ॥ એવમ્ ઉક્તે આનન્દ જ્યોતિપાલો માણવો ઘટિકારં કુમ્ભકારમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ કસ્માત્ પુનઃ ત્વં ઘટિકાર ભગવતો કાશ્યપસ્ય સન્તિકે ન અગારસ્યાનગારિયં પ્રવ્રજસિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આનન્દ ઘટિકારો કુમ્ભકારો જ્યોતિપાલં માણવમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અસ્તિ મે સમ્યગ્જ્યોતિપાલ માતાપિતરૌ જીર્ણવૃદ્ધૌ દુર્બલચક્ષૂ તેષાં નાસ્ત્ય્ અન્યો ઉપસ્થાયકો ॥ તેનાહં ભગવતો કાશ્યપસ્ય અન્તિકે ન અગારસ્યાનગારિયં પ્રવ્રજામિ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ જ્યોતિપાલસ્ય માણવસ્ય નચિરસ્યૈવ ગૃહવાસે અરતિર્ ઉત્પદ્યેત્ પ્રવ્રજ્યાયૈ ચિત્તં નમે ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ જ્યોતિપાલો માણવો યેન ઘટિકારો તેન્ઽ; ઉપસંક્રમિત્વા ઘટિકારં કુમ્ભકારમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ એહિ સમ્યગ્ઘટિકાર
[_મ્વુ_1.323_] ભગવતો કાશ્યપસ્ય સન્તિકે અનુપ્રણિધેમિ પ્રવ્રજ્યાયૈ પ્રવ્રજિષ્યામિ અગારરસ્યાનગારિયં ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ઘટિકારો કુમ્ભકારો જ્યોતિપાલં માણવમ્ ઉપાદાય યેન ભગવાન્ કાશ્યપો તેન્ઽ; ઉપસંક્રમિત્વા ભગવતઃ કાશ્યપસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે અસ્થાસિ ॥
___એકમન્તે સ્થિતો આનન્દ ઘટિકારો કુમ્ભકારો ભગવન્તં કાશ્યપમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અયં મે ભગવં જ્યોતિપાલો માણવો દારકવયસ્યકો સહપાંશુક્રીડનકો પ્રિયો મનાપો અજન્યસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય પુત્રો ॥ તં ભગવાં પ્રવ્રાજેતુ ઉપસંપાદેતુ ચ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો ભિક્ષૂ આમન્ત્રેસિ ॥ પ્રવ્રાજેથ ભિક્ષવો જ્યોતિપાલં માણવં ઉપસંપાદેથ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ભિક્ષવો જ્યોતિપાલં માણવં પ્રવ્રાજેન્સુઃ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો જ્યોતિપાલસ્મિં ભિક્ષુસ્મિં અચિરોપસમ્પન્ને કોશલેહિ કાશીષુ ચારિકાં પ્રક્રામિ ॥
___અથ ખલ્વ્ આનન્દ ભગવાન્ કાશ્યપો કાશીષુ ચારિકાં ચરમાણો મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં સપ્તહિ ભિક્ષુસહસ્રેહિ યેન કાશીનાં વારાણાસી નગરં તદ્ અવસારિ તદ્ અનુપ્રાપ્તઃ તત્રૈવ વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે ॥ અશ્રોષીત્ ખલ્વ્ આનન્દ કૃકી રાજા ભગવાં કિલ કાશ્યપો કાશીષુ ચારિકાં ચરમાણો મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં સપ્તહિ ભિક્ષુસહસ્રેહિ યેન કાશીનાં વારાણસી નગરં તદ્ અવસારિ તદ્ અનુપ્રાપ્તઃ તત્રૈવ વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ કૃકી કાશીરાજા અન્યતરં પુરુષમ્ આમન્ત્રેસિ ॥ એહિ ત્વં ભો પુરુષ યેન ભગવાં કાશ્યપો તેનોપસંક્રમિત્વા મમ વચનેન ભગવન્તં કાશ્યપં વન્દનં વદેસિ ॥ કૃકી કાશીરાજા ભગવતો કાશ્યપસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા અલ્પાબાધતાં ચ અલ્પાતંકતાં ચ બલં સુખતાં સ્પર્શવિહારતાં ચ પૃચ્છતિ સુવેતનાનિ ચ નિવેશનં ભક્તેન નિમન્ત્રેતિ સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન સચાસ્ય ભગવાં કાશ્યપઃ અધિવાસયતિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો તં પુરુષમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ સુખી ભવતુ કૃકી
[_મ્વુ_1.324_] કાશિરાજા સકુમારો સપરિજનો । યસ્ય દાનિ કાલં મન્યસે ॥ અથ ખલુ સ પુરુષો ભગવતો અધિવાસનાં વિદિત્વા યેન વારાણસી નગરં તેન પ્રક્રામિ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ સો પુરુષો યેન કૃકી કાશીરાજા તેન્ઽ; ઉપસંક્રામિ ॥ કૃકિં કાશીરાજમ્ ઇદમ્ અવોચત્* ॥ ઉક્તં મે મહારાજ તવ વચનેન ભગવતો કાશ્યપસ્ય વન્દનં ॥ અલ્પાબાધતાં ચ અલ્પાતંકતાં ચ સુખં ચ બલં સ્પર્શવિહારતાં ચ પૃચ્છતો સુવેતનાનિ ચ ભક્તેન નિમન્ત્રિતો સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન ॥ અધિવાસેતિ ચ ભગવાં કાશ્યપો યસ્યેદાનિ કાલં મન્યસે ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ કૃકી કાશીરાજા ઇમામ્ એવ રાત્રિં પ્રભૂતં પ્રણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પ્રતિજાગરયિત્વા તસ્યા એવ રાત્રિયે અત્યયેનાન્યતરં પુરુષમ્ આમન્ત્રેસિ ॥ એહિ ત્વં ભો પુરુષ યેન ભગવાં કાશ્યપો તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવન્તં કાશ્યપમ્ એવં વદેહિ ॥ સમયે ભગવં કૃકિસ્ય કાશિરાજ્ઞો નિવેશને ભક્તાયે યસ્ય ભગવં કાલં મન્યસે ॥ સાધુ મહારાજ ત્તિ સો પુરુષો કૃકિસ્ય કાશિરાજ્ઞો પ્રતિશ્રુત્વા વારાણસીતો નગરાતો નિર્ગમ્ય યેન ઋષિવદનો મૃગદાવો તેન પ્રક્રામિ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ સ પુરુષો યેન ભગવાં કાશ્યપો તેન્ઽ; ઉપસંક્રમિત્વા ભગવતો કાશ્યપસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તં કાશ્યપમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ સમયો ભગવં કૃકિસ્ય રાજ્ઞો નિવેશને ભક્તાય યસ્ય દાનિ ભગવં કાલં મન્યસે ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો તસ્ય પુરુષસ્ય પ્રતિશ્રુત્વા કાલ્યસ્યૈવ નિવાસયિત્વા પાત્રચીવરમ્ આદાય ભિક્ષુસંઘપરિવૃતો ભિક્ષુસંઘપુરસ્કૃતઃ યેન વારાણસીનગરં તેન પ્રક્રમતે ॥ તેન ખલુ પુનર્ આનન્દ સમયેન કૃકી કાશીરાજા કુમારામાત્યપરિવૃતઃ સ્વકસ્ય નિવેશનસ્ય પ્રતિદ્વારે અસ્થાસિ ભગવન્તં કાશ્યપં સશ્રાવકસંઘં પ્રતિપાલયમાનો ॥ અદ્રાક્ષીત્ ખલ્વ્ આનન્દ કૃકી કાશિરાજા ભગવન્તં કાશ્યપં સશ્રાવકસંઘં દૂરતો એવ આગચ્છન્તં ॥ દૃષ્ટ્વા પુનર્ યેન ભગવાં કાશ્યપો સશ્રાવકસંઘો તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવતો કાશ્યપસ્ય સશ્રાવકસંઘસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તં કાશ્યપં સશ્રાવકસંઘં પુરસ્કૃત્વા સ્વકં
[_મ્વુ_1.325_] નિવેશનં પ્રવેશેતિ ॥ તેન ખલુ પુનઃ સમયેન કૃકિસ્ય કાશિરાજ્ઞો નિવેશને કોકનદો નામ પ્રાસાદો નવો અચિરનિષ્ઠિતો અપરિભુક્તપૂર્વો કેનચિત્ શ્રમણકેન વા બ્રાહ્મણેન વા ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ કૃકી કાશિરાજા ભગવન્તં કાશ્યપમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અયં મે ભગવન્ નિવેશને કોકનદો નામ પ્રાસાદો નવો અચિરનિષ્ઠિતો અપરિભુક્તપૂર્વો કેનચિચ્ છ્રમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા તં ભગવાં પ્રથમં પરિભુંજતુ ॥ ભગવતા પરિભુક્તં પશ્ચાદ્ વયં પરિભુંજિષ્યામઃ ॥ એવમ્ ઉક્તે ભગવાં કાશ્યપો કૃકિં કાશિરાજં એતદ્ ઉવાચ ॥ તેન હિ મહારાજ સુખી ભવ યસ્યેદાનીં કાલં મન્યસે ॥ અથ ખલુ કૃકી કાશિરાજા કોકનદે પ્રાસાદે આસનાનિ પ્રજ્ઞાપયેત્ ખાદ્યભોજ્યમ્ અભિનામયેત્* ॥ અથ ખલુ ભગવાં કોકનદં પ્રાસાદં અભિરુહિત્વા નિષીદે પ્રજ્ઞપ્ત એવ આસને યથાસને ચ ભિક્ષુસંઘઃ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ખલુ કૃકી કાશિરાજા ભગવન્તં કાશ્યપં સ્વહસ્તેનૈવ ખાદનીયભોજનીયેન સન્તર્પયેત્ સંપ્રવારયેત્* ॥ એકમેકં ચ સપ્તસપ્ત પુરુષા સપ્તસપ્તેહિ નિષ્ઠાનેહિ પર્ણકુલકેન ચ શાલિના ॥

___અથ ખલુ કૃકી કાશિરાજા ભગવન્તં કાશ્યપં ભુક્તાવિં ધૌતપાણિં અપનીતપાત્રં વિદિત્વા અન્યતરં નીચકમ્ આસનમ્ આદાય યેન ભગવાં કાશ્યપો તેન્ઽ; ઉપસંક્રમિત્વા ભગવતો કાશ્યપસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષીદિ ॥ એકાન્તે નિષણ્ણો આનન્દ કૃકી કાશિરાજા ભગવન્તં કાશ્યપમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અધિવાસેતુ ભગવાં વારાણસીયે નગરે વર્ષાવાસં ॥ અહં ભગવં આરામં કારાપયિષ્યં ઇમસ્મિં ચ સપ્ત કૂટાગારસહસ્રાણિ સપ્ત ચ પીઠસહસ્રાણિ સપ્ત ચ વીથિસહસ્રાણિ સપ્ત ચ તુરગસહસ્રાણિ સપ્ત ચ આરામિકસહસ્રાણિ ઉપસ્થાપયિષ્યન્તિ યાનિ ભિક્ષુસંઘં પ્રત્યેકં પ્રત્યેકં ઉપસ્થિહિષ્યન્તિ ॥ એવંરૂપેણ ઉપસ્થાનેન ભગવન્તં ચ ઉપસ્થિહિષ્યન્તિ ભિક્ષુસંઘં ચ ॥ એવમ્ ઉક્તે
[_મ્વુ_1.326_] આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો કૃકિં કાશિરાજાનમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ન હિ મહારાજ શક્યં વજ્જિષુ મે વર્ષાવાસો ભવિષ્યતિ ॥ દ્વિતીયં પિ તૃતીયં પિ એવમ્ એવ કર્તવ્યં ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ કૃકી કાશિરાજા નૈવં ભગવાં કાશ્યપો અધિવાસેતિ વારાણસીયં નગરે વર્ષાવાસં તિ પ્રારોદીદ્ અશ્રુકાનિ ચ પ્રવર્તયિ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ કૃકી કાશિરાજા ભગવન્તં કાશ્યપમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અસ્તિ પુનર્ ભગવતો અન્યો પિ એવંરૂપો ઉપસ્થાયકો યથૈવાહં ॥ એવમ્ ઉક્તે આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો કૃકિં રાજાનમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અપરિપૂર્ણો ખલુ મે ત્વં મહારાજ ઉપસ્થાયકો ॥ એવમ્ ઉક્તે આનન્દ કૃકી કાશિરાજા ભગવન્તં કાશ્યપમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ કતમો પુનર્ ભગવતો મમ પૂર્ણતરો પરિપૂર્ણતરો ઉપસ્થાયકો ॥ એવમ્ ઉક્તે આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો કૃકિં કાશિરાજાનમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અસ્તિ મહારાજ તુહ્યં એવ વિજિતે વેરુડિઙ્ગં નામ બ્રાહ્મણગ્રામો ॥ તત્ર ઘટિકારો સો મે ઉપસ્થાયકો ॥ એવમ્ ઉક્તે આનન્દ કૃકી કાશિરાજા ભગવન્તં કાશ્યપમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ કેવરૂપા પુનર્ ભગવં ઘટિકારસ્ય ભોગા યેહિ ભગવન્તમ્ ઉપસ્થિહતિ સંઘં ચ ॥ એવમ્ ઉક્તે આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો કૃકિં કાશિરાજાનમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ઘટિકારો મહારાજ કુમ્ભકારો યાવજ્જીવં પ્રાણાતિપાતાતો પ્રતિવિરતો યાવજ્જીવમ્ અદત્તાદાનાતો પ્રતિવિરતો યાવજ્જીવં અબ્રહ્મચર્યાતો પ્રતિવિરતો યાવજ્જીવં મૃષાવાદાત્ પ્રતિવિરતો યાવજ્જીવં સુરામૈરેયમદ્યપ્રમદસ્થાનાતો પ્રતિવિરતો યાવજ્જીવં નૃત્યગીતવાદિતા પ્રતિવિરતો યાવજ્જીવં ગન્ધમાલ્યવર્ણકધારણાત્ પ્રતિવિરતો યાવજ્જીવં ઉચ્ચશયના મહાશયનાત્ પ્રતિવિરતો યાવજ્જીવં વિકારભોજનાત્ પ્રતિવિરતો યાવજ્જીવં જાતરૂપરજતપ્રતિગ્રહણાત્ પ્રતિવિરતો ॥ ન ખલુ મહારાજ ઘટિકારો કુમ્ભકારો સામં પૃથિવીં ખનતિ ઇતિ । અથ ખલુ યે તે ભવન્તિ મૂષોત્કિરા વા વારિપ્રરોપિતા વા
[_મ્વુ_1.327_] વારુચ્છિન્ના વા મૃત્તિકા તતો મૃત્તિકામ્ આદાય ભાજનકાનિ કૃત્વા ચતુર્મહાપથે નિક્ષિપતિ ॥ યે તેહિ ભાજનેહિ અર્થિકા ભવન્તિ તે તાનિ ભાજનાનિ મુદ્ગપ્રભિન્નં વા માષપ્રભિન્નં વા તણ્ડુલપ્રભિન્નં વા પૂરેત્વા ઉત્કિરિત્વા ભાજનકાન્ય્ આદાય અનપેક્ષા યેવ પ્રક્રમન્તિ ॥ એવંરૂપા મહારાજ ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય ભોગાઃ યેહિ તથાગતશ્ ચ ઉપસ્થિતો સંઘશ્ ચ ॥ માતાપિતરૌ ચ જીર્ણૌ વૃદ્ધૌ દુર્બલચક્ષૂ ॥

___એકમ્ ઇદમ્ અહં મહારાજ સમયં વેરુડિઙ્ગે બ્રાહ્મણગ્રામે વિહરામિ ॥ સો હં મહારાજ કાલ્યમ્ એવ નિવાસયિત્વા પાત્રચીવરમ્ આદાય વેરુડિઙ્ગં બ્રાહ્મણગ્રામં પિણ્ડાય પ્રક્રામિ ॥ સો હં મહારાજ વેરુડિઙ્ગે બ્રાહ્મણગ્રામે સાવદાનં પિણ્ડાય ચરન્તો યેન ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય નિવેશનં તેનોપસંક્રમિત્વા ઉદ્દેશે અસ્થાસિ ॥ તેન ખલુ પુનઃ સમયેન ઘટિકારો કુમ્ભકારો સ્વકાન્ નિવેશનાન્ નિષ્ક્રાન્તો અભૂષિ ॥ અથ ખલુ મહારાજ ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય માતાપિતરૌ તથાગતમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ નિષ્ક્રાન્તો તે ભગવં ઉપસ્થાયકો ॥ એષો ઉપરિકોષ્ઠકે સૂપશ્ ચ ઓદનશ્ ચ અતો ભગવાં પરિભુંજતુ ॥ સો હં મહારાજ ઉપરિકોષ્ઠકાત્ સૂપં ઓદનં ચ દેવતાહિ પ્રતિગ્રાહેત્વા પરિભુંજિત્વા પ્રક્રામિ ॥ અથ ખલુ મહારાજ ઘટિકારો કુમ્ભકારો યેન સ્વકં નિવેશનં તેનોપસંક્રમિ ॥ અદ્રાક્ષીત્ ખલુ મહારાજ ઘટિકારો કુમ્ભકારો ઉપરિકોષ્ઠકા સૂપં ચ ઓદનં ચ પરિભુક્તં દૃષ્ટ્વાન પુનર્ માતાપિતરૌ એતદ્ અવોચત્* ॥ કેન્ઽ; ઇમા તાત ઘટિકારસ્ય ઉપરિકોષ્ઠકા સૂપો ચ ઓદનં ચ પરિભુક્તા ॥ એવમ્ ઉક્તે મહારાજ ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય માતાપિતરૌ ઘટિકારં કુમ્ભકારમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ભગવતા પુત્ર કાશ્યપેન ॥ અથ ખલુ મહારાજ ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય એતદ્ અભવત્* ॥ લબ્ધા પુનર્ મે સુલબ્ધા લાભા યસ્ય મે ભગવાં કાશ્યપો યાવદ્ એકો પિ અતિવિશ્વસ્તો ॥ તસ્ય ચૈવમ્ અર્ધમાસં પ્રીતિસુખં કાયં ન વિજહતિ સપ્તાહં ચ માતાપિતૄણાં જીર્ણવૃદ્ધાનાં દુર્બલચક્ષૂણાં ॥
[_મ્વુ_1.328_]___એકમ્ ઇદં મહારાજ સમયં તથાગતસ્ય અરણ્યકુટિકાયે છાદ્યમાનાયે તૃણાનિ ન સંભુણન્તિ ॥ સો હં મહારાજ ભિક્ષુણામ્ આમન્ત્રયેસિ ॥ ગચ્છથ ભિક્ષવો ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય નિવેશનં તૃણાનિ આનેથ ॥ અથ ખલુ મહારાજ તે ભિક્ષૂઃ યેન ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય નિવેશનં તેનોપસંક્રમેન્સુઃ ॥ તેન ખલુ પુનર્ મહારાજ સમયેન ઘટિકારો કુમ્ભકારઃ સ્વકાતો નિવેશનાતો નિષ્ક્રાન્તો અભૂષિ ॥ તે તત્ર નાદૃશેન્સુ તૃણાનિ અદ્દશેન્સુ નવચ્છદનાં આવેશનશાલાં ॥ અથ ખલુ મહારાજ તે ભિક્ષૂઃ યેન તથાગતો તેનોપસંક્રમિત્વા તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા તથાગતં ચ એતદ્ અવોચત્* ॥ નિષ્ક્રાન્તો તે ભગવં ઉપસ્થાયકો નાસ્તિ ચાત્ર કાનિચિ તૃણાનિ અસ્તિ ચાત્ર નવચ્છદના આવેશનશાલા ॥ એવમ્ ઉક્તે મહારાજ તાં ભિક્ષું એતદ્ અવોચત્* ॥ ગચ્છથ ભિક્ષવો ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય નવચ્છદનાં આવેશનશાલાં ઉત્તૃણીકૃત્વા તૃણાનિ આનેથ ॥ અથ ખલુ મહારાજ તે ભિક્ષૂ યેન ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય નિવેશનં તેનોપસંક્રમિત્વા ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય નવચ્છદનામ્ આવેશનશાલામ્ ઉત્તૃણીકરેન્સુ ॥ અથ ખલુ મહારાજ ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય માતાપિતરૌ તાં ભિક્ષૂન્ એતદ્ અવોચત્* ॥ કો એષ ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય નવચ્છદનામ્ આવેશનશાલામ્ ઉત્તૃણીકૃત્વા તૃણાનિ હરતિ ॥ એવમ્ ઉક્તે મહારાજ તે ભિક્ષૂ ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય માતાપિતરૌ એતદ્ ઉવાચ ॥ યત્ર આયુષ્મં ભિક્ષૂણાં ભગવતો કાશ્યપસ્ય ચ અરણ્યકુટિકાયે છાદ્યમાનાયે તૃણા ન સંભુણન્તિ તત્ર એતાનિ તૃણાનિ નીયન્તિ ॥ એવમ્ ઉક્તે મહારાજ ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય માતાપિતરૌ તાં ભિક્ષૂન્ એતદ્ અવોચત્* ॥ હરથ હરથ સ્વકાનિ ચ ॥ અથ ખલુ મહારજ ઘટિકારો કુમ્ભકારો યેન સ્વકં નિવેશનં તેનોપસંક્રમેસિ ॥ અદ્રક્ષીત્ ખલુ મહારાજ ઘટિકારો કુમ્ભકારો નવચ્છદનામ્ આવેશનશાલામ્ ઉત્તૃણીકૃતાં તૃણાનિ હૃતાનિ દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ માતાપિતરૌ એતદ્ અવોચત્* ॥ કેન્ઽ; ઇમા તાત ઘટિકારસ્ય
[_મ્વુ_1.329_] કુમ્ભકારસ્ય નવચ્છદના આવેશનશાલા ઉત્તૃણીકૃતા તૃણાનિ હૃતાનિ ॥ એવમ્ ઉક્તે ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય માતાપિતરૌ ઘટિકારં કુમ્ભકારમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ભગવતો પુત્ર કાશ્યપસ્ય અરણ્યકુટિકાયે તૃણાનિ ન પ્રભવન્તિ તત્ર એતાનિ ભિક્ષુભિસ્ તૃણાનિ નીતાનિ ॥ અથ ખલુ મહારાજ ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય એતદ્ અભવત્* ॥ લબ્ધા મે સુલબ્ધા લાભા યત્ પુનર્ અસ્ય મે ભગવાં કાશ્યપો યાવદ્ એકો પિ અતિવિશ્વસ્તો ॥ તસ્ય ચૈકમાસં પ્રીતિસુખં કાયં ન વિજહે અર્ધમાસં ચ અન્ધાનાં માતાપિતૄણાં ॥ ન ખલુ પુનર્ અહં મહારાજ અભિજાનામિ ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય ઇદમ્ એવરૂપં દૌર્મનસ્યપ્રતિલાભં યથૈવ મહારાજે ન મે ભગવાં કાશ્યપો અધિવાસેસિ વારાણસીયે નગરે વર્ષાવાસન્ તિ ॥
___અથ ખલ્વ્ આનન્દ કૃકિસ્ય કાશિરાજ્ઞો એતદ્ અભવત્* ॥ લાભા પુનર્ મે સુલબ્ધા યસ્ય મે એવંરૂપો બ્રહ્મચારી વિજિતે પ્રતિવસતિ દ્વિપાદકાનિ પુણ્યક્ષેત્રાણિ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ કૃકી કાશિરાજા ઘટિકારસ્ય કુમ્ભકારસ્ય પર્ણકુલશાલિસ્ય શત વાહાં પ્રેષયેત્* નવોદકં ચ તૈલલવણક્વથનં ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ કાશ્યપો કૃકિં કાશિરાજાનં ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયિત્વા સમાદાપયિત્વા સમુત્તેજયિત્વા સંપ્રહર્ષયિત્વા ઉત્થાયાસનાતો પ્રક્રામિ ॥
___અથ ખલ્વ્ આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો પશ્ચાદ્ભક્તં પિણ્ડપાત્રપ્રતિક્રાન્તો ભિક્ષુણાં આમન્ત્રેસિ ॥ નિષીદથ ભિક્ષવો સન્નિપતિથ ભિક્ષવો બન્ધથ પર્યંકં એષો હિ પર્યઙ્કં બન્ધામિ તાવન્ ન ભિન્દામિ યાવન્ ન ઇમેષાં સપ્તાનાં ભિક્ષુસહસ્રાણામ્ એતેહિ એવં આસનેહિ નિષણ્ણાનાં અનુપાદાયાશ્રવેભ્યશ્ ચિત્તાનિ વિમુક્તાનિ ॥ સાધુ ભગવન્ન્ ઇતિ તે ભિક્ષુ ભગવતો કાશ્યપસ્ય પ્રતિશ્રુત્વા સન્નિષીદેન્સુઃ સંનિપતેન્સુઃ બન્ધેન્સુઃ પર્યઙ્કં ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ જ્યોતિપાલસ્ય ભિક્ષુસ્ય એકરહોગતસ્ય પ્રતિસંલીનસ્ય અયમ્ એવરૂપશ્ ચેતસો પરિવિતર્કો

[_મ્વુ_1.330_] ઉત્પદ્યે ॥ અહો પુનર્ અહં ભવેયમ્ અનાગતમ્ અધ્વાનં તથાગતો અર્હં સમ્યક્સમ્બુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ સો ઇમં ચ લોકમ્ અભિજ્ઞાય સદેવકં લોકં સમારકં સબ્રહ્મકં સશ્રમણં પ્રજાં સદેવમનુષ્યાં ઇહૈવ વારાણસ્યાં ઋષિવદને મૃગદાવે ધર્મચક્રં પ્રવર્તેયં દ્વાદશાકારં અપ્રવર્તિયં શ્રમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેણ વા કેનચિદ્ વા પુનર્ લોકે સહ ધર્મેણ ॥ એવં ચ સર્વાકારસંપન્નં સર્વાકારપરિપૂર્ણં ચ ધર્મં દેશયેયં યથાપિ ભગવાં કાશ્યપો એતરહિં ॥ એવં ચ દેવમનુષ્યા શ્રોતવ્યં શ્રદ્ધાતવ્યં મન્યેન્સુ તથા ભગવતો કાશ્યપસ્ય એતરહિં ॥ તં ભવેયં બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ હાયેન્સુ આસુરા કાયા દિવ્યા કાયા અભિવર્ધેન્સુ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો જ્યોતિપાલસ્ય ભિક્ષુસ્ય ઇદમ્ એવરૂપં ચેતસા એવ ચેતોપરિવિતર્કમ્ આજ્ઞાય અન્યતરં ભિક્ષું આમન્ત્રયસિ ॥ એહિ ત્વં ભિક્ષુ યેન જ્યોતિપાલો ભિક્ષુસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા જ્યોતિપાલં ભિક્ષુમ્ એવં વદેહિ ॥ શાસ્તા તે આયુષ્મં આમન્ત્રેતિ । ઉપસંક્રમે યેન તથાગતો ॥ ભગવતો કાશ્યપસ્ય પ્રતિશ્રુત્વા યેન જ્યોતિપાલો ભિક્ષુસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા જ્યોતિપાલં ભિક્ષુમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ શાસ્તા આયુષ્મં જ્યોતિપાલ આમન્ત્રયતિ ઉપસંક્રમે યેન ભગવાં ॥ સાધ્વ્ આયુષ્મન્ન્ ઇતિ આયુષ્માં જ્યોતિપાલસ્ તસ્ય ભિક્ષુસ્ય પ્રતિશ્રુત્વા યેન ભગવાન્ કાશ્યપસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવતઃ કાશ્યપસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષીદિ ॥ એકાન્તે નિષણ્ણં આયુષ્મન્તં જ્યોતિપાલં ભિક્ષું ભગવાં કાશ્યપ એતદ્ અવોચત્* ॥ નનુ જ્યોતિપાલ એકસ્ય જ્યોતિપાલસ્ય રહોગતસ્ય પ્રતિસંલીનસ્ય અયમ્ એવંરૂપશ્ ચેતસો પરિવિતર્ક ઉત્પદ્યે ॥ અહો પુનર્ અહં ભવેયં અનાગતમ્ અધ્વાનં તથાગતો અર્હં સમ્યક્સમ્બુદ્ધો વિદ્યાચરણસમ્પન્નો સુગતો
[_મ્વુ_1.331_] લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ સો ઇમં ચ લોકમ્ અભિજ્ઞાય પરં ચ લોકમ્ અભિજ્ઞાય સદેવકં ચ લોકં સમારકં સશ્રમણબ્રાહ્મણં પ્રજાં સદેવમનુષ્યાં ઇહૈવ વારાણસીયે ઋષિવદને મૃગદાવે ધર્મચક્રં પ્રવર્તેયં ત્રિપરિવર્તં દ્વાદશાકારં અપ્રવર્તિયં શ્રમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા મારેણ વા બ્રહ્મના વા કેનચિદ્ વા પુનર્ લોકે સહ ધર્મેણ ॥ એવં ચ સર્વાકારસંપન્નં સર્વાકારપરિપૂર્ણં ધર્મં દેશયેયં યથાપિ ભગવાં કાશ્યપો એતરહિં ॥ એવં ચ સમગ્રં ભિક્ષુસંઘં પરિહરેયં યથા ભગવાં કાશ્યપો એતર્હિં ॥ એવં ચ મે દેવા ચ મનુષ્યા ચ શ્રોતવ્યં શ્રદ્ધાતવ્યં મન્યેન્સુ યથાપિ ભગવતો કાશ્યપસ્ય એતરહિ ॥ તં ભવેય્યા બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકંપાયૈ મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ હાયેન્સુ આસુરા કાયા દિવ્યા કાયા અભિવર્દ્ધેન્સુ ॥ એવમ્ ઉક્તો આનન્દ જ્યોતિપાલો ભિક્ષુર્ ભગવન્તં કાશ્યપમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ એવમ્ એતં ભગવન્* ॥ એવમ્ ઉક્તે આનન્દ ભગવાં જ્યોતિપાલં ભિક્ષુમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ તસ્માદ્ ધિ જ્યોતિપાલ ઇદં સુવર્ણપીઠકં દુષ્યયુગં બુદ્ધપ્રમુખે ભિક્ષુસંઘે દેહિ કૃતપુણ્યાસ્ તે દેવા ચ મનુષ્યાશ્ ચ શ્રોતવ્યં શ્રદ્ધાતવ્યં મનિષ્યન્તિ ॥ અદાસિ ખલ્વ્ આનન્દ
[_મ્વુ_1.332_] જ્યોતિપાલો ભિક્ષુઃ સુવર્ણપીઠકં દુષ્યયુગં બુદ્ધપ્રમુખે ભિક્ષુસંઘે ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો સ્મિતં પ્રાદુષ્કરિત્વા જ્યોતિપાલં ભિક્ષું વ્યાકાર્ષીત્* ॥ ભવિષ્યસિ ત્વં જ્યોતિપાલ અનાગતમ્ અધ્વાનં તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સમ્બુદ્ધો વિદ્યાચરણસમ્પન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ સો ઇમં ચ લોકં અભિજ્ઞાય પરં ચ લોકમ્ અભિજ્ઞાય સદેવકં ચ લોકં સમારકં સબ્રહ્મકં સશ્રમણબ્રાહ્મણીં પ્રજાં સદેવમનુષ્યાં ઇહૈવ વારાણસીયે ઋષિવદને મૃગદાવે ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિષ્યસિ ત્રિપરિવર્તં દ્વાદશાકારં અપ્રવર્તિતં કેનચિચ્ છ્રમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેણ વા કેનચિદ્ વા પુનર્ લોકે સહ ધર્મેણ ॥ એવં ચ સર્વાકારસમ્પન્નં સવાકારપરિપૂર્ણં ધર્મં દેશયિષ્યસિ યથાપિ ભગવાં કાશ્યપો એતરહિં ॥ એવં ચ સમગ્રં શ્રાવકસંઘં પરિહરિષ્યસિ યથાપિ ભગવાં કાશ્યપો એતરહિં ॥ એવં ચ તે દેવા ચ મનુષ્યા ચ શ્રોતવ્યં શ્રદ્ધાતવ્યં મન્યેન્સુ યથાપિ ભગવતો કાશ્યપસ્ય ચ એતરહિ ॥ તં ભવિષ્યસિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકંપાયૈ મહાતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ હાયિષ્યન્તિ આસુરા કાયા દિવ્યા કાયા અભિવર્ધિષ્યન્તિ ॥
___અથ ખલ્વ્ આનન્દ ભગવતા કાશ્યપેન જ્યોતિપાલસ્મિં વ્યાકૃતે ભૂમ્યા દેવા ઘોષમ્ ઉદીરયેન્સુ ॥ એષો મારિષા ભગવતા કાશ્યપેન જ્યોતિપાલો નામ ભિક્ષુર્ વ્યાકૃતો સો ભવિષ્યતિ અનાગતમ્ અધ્વાનં તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસમ્પન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ સો ઇમં લોકમ્ અભિજ્ઞાય પરં ચ લોકમ્ અભિજ્ઞાય સદેવકં ચ લોકં સમારકં સબ્રહ્મકં સશ્રમણબ્રાહ્મણીં પ્રજાં સદેવમનુષ્યાં અભિજ્ઞાય ઇહૈવ વારાણસીયે ઋષિવદને મૃગદાવે ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિષ્યતિ ત્રિપરિવર્તં દ્વાદશાકારં અપરિવર્તિતં શ્રમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા

[_મ્વુ_1.333_] મારેણ વા બ્રહ્મણા વા કેનચિદ્ વા પુનર્ લોકે સહ ધર્મેણ ॥ એવં સર્વાકારસમ્પન્નં સર્વાકારપરિપૂર્ણં ધર્મં દેશયિષ્યતિ યથાપિ ભગવાં કાશ્યપો એતરહિં ॥ તદ્ ભવિષ્યતિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાયૈ મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ હાયિષ્યન્તિ આસુરા કાયા દિવ્યા કાયા અભિવર્દ્ધિષ્યન્તિ ॥ ભૂમ્યાનાં દેવાનાં ઘોષં શ્રુત્વા ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવાઃ ત્રાયસ્ત્રિંશા યામાઃ તુષિતા નિર્માણરતયઃ પરિનિર્મિતવશવર્તિન ઇતિ ॥ તત્ મુહૂર્તં યાવદ્ બ્રહ્મકાયિકા દેવનિકાયા ઘોષમ્ અભ્યુદ્ગચ્છેત્* ॥ એષો મારિષ ભગવતા કાશ્યપેન જ્યોતિપાલો નામ ભિક્ષુ વ્યાકૃતો સો ભવિષ્યતિ અનાગતમ્ અધ્વાનં તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ સો ઇમં ચ લોકમ્ અભિજ્ઞાય પરં ચ લોકં અભિજ્ઞાય સદેવકં ચ લોકં ચ સબ્રહ્મકં સશ્રમણબ્રાહ્મણીં પ્રજાં સદેવમનુષ્યામ્ અભિજ્ઞાય ઇહ એવ વારાણસીયં ઋષિવાદને મૃગદાવે ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિષ્યતિ ત્રિપરિવર્તં દ્વાદશાકારં અપ્રવર્તિયં શ્રમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેણ વા બ્રહ્મણા વા કેનચિદ્ વા પુનર્ લોકે સહ ધર્મેણ ॥ એવં ચ સર્વાકારસમ્પન્નં ચ સર્વાકારપરિપૂર્ણં ધર્મં દેશયિષ્યતિ યથાપિ ભગવાં કાશ્યપો એતરહિં ॥ એવં ચ દેવા ચ મનુષ્યા ચ શ્રોતવ્યં શ્રદ્ધાતવ્યં મનિષ્યન્તિ યથાપિ ભગવતો કાશ્યપસ્ય એતરહિં ॥ તદ્ ભવિષ્યતિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકંપાયૈ મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ હાયિષ્યન્તિ આસુરા કાયા દિવ્યા કાયા અભિવર્દ્ધિષ્યન્તિ ॥
___અથાનન્દ ભગવાં કાશ્યપસ્ તસ્મિં ઘોષે ઽન્તર્હિતે તાં ભિક્ષૂન્ ધર્મયા કથયા સંદર્શયે
[_મ્વુ_1.334_] સમાદાપયે સમુત્તેજયે સંપ્રહર્ષયે ॥ એવં ભિક્ષવો વિતર્કેથ એવં મા વિતર્કેથ એવં મનસિકરોથ એવં મા મનસિકરોથ ॥ આત્મદ્વીપા ભિક્ષવો વિહરથ અનન્યદ્વીપાઃ આત્મશરણાઃ અનન્યશરણાઃ ધર્મદ્વીપા અનન્યદ્વીપાઃ ધર્મશરણા અનન્યશરણાઃ ॥ અથ ખલુ ભગવાં આદીપ્તેન કાયેન સંપ્રજ્વલિતેન સજ્યોતિભૂતેન એકં તાલં વૈહાયસમ્ અભ્યુદ્ગતો ભિક્ષૂં ધર્મયા કથયા સંદર્શયેત્ સમાદાપયેત્ સમુત્તેજયેત્ સંપ્રહર્ષયેત્* ॥ એવં ભો ભિક્ષવો વિતર્કેથ એવં મા વિતર્કેથ એવં મનસિકરોથ એવં મા મનસિકરોથ આત્મદ્વીપા ભિક્ષવો વિહરથ અનન્યદ્વીપા આત્મશરણા અનન્યશરણાઃ ધર્મદ્વીપા અનન્યદ્વીપા ધર્મશરણા અનન્યશરણાઃ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો એકતાલાદ્ દ્વિતાલં વૈહાયસમ્ અબ્ભ્યુદ્ગમ્ય દ્વિતાલાત્ ત્રિતાલં ત્રિતાલાતો ચતુતાલં ચતુતાલાતો પંચતાલં પંચતાલાતો ષટ્તાલં ષટ્તાલાતો સપ્તતાલં સપ્તતાલસંસ્થિતો તાં ભિક્ષૂં ધર્મયા કથયા સંદર્શાયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ ॥ એવં ભિક્સવઃ વિતર્કેથ એવં મા વિતર્કેથ એવં મનસિકરોથ એવં મા મનસિકરોથ ॥ આત્મદ્વીપા ભિક્ષવો વિહરથ અનન્યદ્વીપા આત્મશરણા અનન્યશરણા ધર્મશરણા અનન્યશરણાઃ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ભગવાં કાશ્યપો સપ્તતાલાતો ષટ્તાલસંસ્થિતો ષટ્તાલાત્ પંચતાલં પંચતાલાતો ચતુતાલં ચતુતાલાતો ત્રિતાલં ત્રિતાલાતો દ્વિતાલં દ્વિતાલાતો એકતાલં એકતાલાતો સ્વકે આસને નિષણ્ણો તાં ભિક્ષૂં ધર્મયા કથયા સંદર્શયેત્ સમાદાપયેત્ સમુત્તેજયેત્ સંપ્રહર્ષયેત્* ॥ એવં ભિક્ષવો વિતર્કેથ એવં મા વિતર્કેથ એવં મનસિકરોથ એવં મા મનસિકરોથ ॥ આત્મદ્વીપા ભિક્ષવો વિહરથ અનન્યદ્વીપા આત્મશરણા અનન્યશરણા ધર્મદ્વીપા અનન્યદ્વીપા ધર્મશરણા અનન્યશરણાઃ ॥ અથ ખલ્વ્ આનન્દ ભગવાં કાશ્યપઃ પર્યઙ્કં
[_મ્વુ_1.335_] ભિન્દન્તો તાં ભિક્ષૂં આમન્ત્રયસિ ॥ અહં ભિક્ષવો પર્યઙ્કં ભિન્દામિ સર્વેષામ્ ઇમેષાં સપ્તાનાં ભિક્ષુસહસ્રાણાં એતેહિ એવ આસનેહિ નિષણ્ણાનામ્ અનુપાદાયાશ્રવેભ્યશ્ ચિત્તાનિ વિમુક્તાનિ સ્થાપયિત્વા જ્યોતિપાલસ્ય ભિક્ષુસ્ય ॥ સો પિ મહ્યં વ્યાકૃતો ચ અનુત્તરાયે સમ્યક્સંબોધયે ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ આનન્દ એવમ્ અસ્યાસ્યાત્* અન્યો સો તેન કાલેન તેન સમયેન જ્યોતિપાલો નામ ભિક્ષુઃ અભૂષિ ॥ નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ॥ અહં સો તેન કાલેન તેન સમયેન જ્યોતિપાલો નામ ભિક્ષુ અભૂષિ ॥ ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ આત્તમના આયુષ્માન્ આનન્દો તાનિ સપ્ત ચ ભિક્ષુસહસ્રાણિ ભગવતો ભાષિતમ્ અભિનન્દેન્સુઃ ॥
_____ઇતિ સ્રીમહાવસ્તુ-અવદાને જ્યોતિપાલસૂત્રં સમાપ્તં ॥
જ્યોતિપાલેન ભિક્ષુણા ભગવતો કાશ્યપસ્ય સશ્રાવકસંઘસ્ય ય્વાગૂપાનં કૃત્વા શતસહસ્રેણ કેશરં ક્રીણિત્વા ભગવન્તં કાશ્યપં સશ્રાવકસંઘં અભ્યોકિરેસિ સુવર્ણપીઠકં ચ દુષ્યયોગં ભગવતો કાશ્યપસ્ય અદાસિ ॥ એવં ચ અનુપ્રણિધેસિ ॥ યથાયં ભગવાં કાશ્યપો સમ્યક્સંબુદ્ધો દ્વાત્રિમ્શતીહિ મહાપુરુષલક્ષણેહિ સમન્વાગતો અશીતિહિ અનુવ્યંજનેહિ ઉપશોભિતશરીરો અષ્ટદશેહિ આવેણિકેહિ બુદ્ધધર્મેહિ સમન્વાગતો દશહિ તથાગતબલેહિ બલવાં ચતુર્હિ વૈશારદ્યેહિ વિશારદો અહો પુન્ અહં પિ અનાગતમ્ અધ્વાનં ભવેયં તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નો સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ યથાયં ભગવાં કાશ્યપો એતરહિ ॥ એવં ચ ત્રિપરિવર્તં દ્વાદશાકારં અનુત્તરં ધર્મચક્રં પ્રવર્તેયં યથાપિ ભગવાન્ કાશ્યપો એતરહિં ॥ એવં ચ શ્રાવકસંઘં પરિહરેયં યથાયં ભગવાં કાશ્યપો એતરહિ ॥ એવં ચ મે તે દેવા ચ મનુષ્યા ચ શ્રોતવ્યં શ્રદ્ધાતવ્યં મન્યેન્સુઃ યથાપિ ભગવતો કાશ્યપસ્ય એતરહિ ॥ એવં તીર્ણો તારયેયં મુક્તો મોચયેયં આશ્વાસ્તો આશ્વાસયેયં પરિનિર્વૃતો

[_મ્વુ_1.336_] પરિનિર્વાપયેયં યથાયં ભગવાં કાશ્યપો એતરહિં ॥ તં ભવેયં બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકંપાય મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ જ્યોતિપાલઃ કાશ્યપેન અનુત્તરાયે સમ્યક્સમ્બોધયે વ્યાકૃતો ॥ ભવિષ્યસિ ત્વં જ્યોતિપાલ અનાગતમ્ અધ્વાનં તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસમ્પન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ઇમસ્મિં એવ ભદ્રકલ્પે સમનન્તરં દ્વાત્રિંશતીહિ મહાપુરુષલક્ષણેહિ સમન્વાગતો અશીતિહિ અનુવ્યંજનેહિ ઉપશોભિતશરીરો અષ્ટાદશેહિ આવેણિકેહિ બુદ્ધધર્મેહિ સમન્વાગતો દશહિ તથાગતબલેહિ બલવાં ચતુર્હિ વૈશારદ્યેહિ વિશારદો ॥ એવં તીર્ણો તારયિષ્યસિ મુક્તો મોચયિષ્યસિ આશ્વસ્તો આશ્વાસયિષ્યસિ પરિનિર્વૃતો પરિનિર્વાપયિષ્યસિ યથાપિ અહં એતરહિં ॥ તં ભવિષ્યસિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય લોકાનુકમ્પાયૈ દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ સમનન્તરવ્યાકૃતો પુનર્ જ્યોતિપાલો ભિક્ષુઃ ભગવતા કાશ્યપેન સમ્યક્સંબુદ્ધેન ઇયં મહાપૃથિવી અતીવ ષડ્વિકારં કમ્પે પ્રકમ્પે સંપ્રકમ્પે ભૂમ્યા ચ દેવા ઘોષમ્ ઉદીરયેન્સુઃ શબ્દમ્ અનુશ્રાવયેન્સુ ॥ યથાન્યેષુ વ્યાકરણેષુ વિસ્તરેણ કર્તવ્યં યથાપિ અયં ભગવતો અનુપ્રણિધિઃ ॥ કાશ્યપમ્ અનુપ્રવ્રજિત્વા શોધયે ચારામં પાનીયં ચોપસ્થાયે જ્યોતિપાલો બોધિસત્વો સંબુદ્ધેન અનુશિષ્ટો ॥
ય્વાગૂપાનં અદાસિ સુવર્ણપીઠકં ચ વસ્ત્રયુગં ચ ।
બોધિસત્વો જ્યોતિપાલો પ્રાર્થયમાનો ભવનિરોધં ॥
સો તં દાનં દત્ત્વા પ્રણિધેસિ લોકનાયકો અસ્યાં ।
દેવમનુષ્યાચર્યો આર્યં ધર્મં પ્રકાશેય્યા ॥
[_મ્વુ_1.337_] એવં ચ મહ્યં અસ્યાત્ પ્રકાશના ધર્મસ્ય એવં ચ બહૂં સત્વા આર્યધર્મેહિ નિવેશેય્યા ॥ એવં ચ મે શ્રુણેન્સુ દેવમનુષ્યા વાક્યં એવં ચ ધર્મચક્રં પ્રવર્તેયં બહુજનહિતાય ધર્મોલ્કાં પ્રજ્વાલેયં પરાહણેયં ધર્મભેરીં સપતાકાં ઉચ્છ્રપયેયં ધર્મકેતું ધર્મશંખં પ્રપૂરયેયં કૃચ્છ્રાપન્નૈઃ જાતિજરાપીડિતૈર્ મરણધર્મૈઃ ભવચક્ષુકૈઃ અપાયેહિ પ્રજ્ઞાચક્ષુ નિવેશેય્યં ॥ સંજીવે કાલસૂત્રે સંઘાતે રૌરવે અવીચિસ્મિં ષટ્સુ ગતિષુ વિકીર્ણાં ભવસંસારાત્ પરિમોચયેયં નરકે પક્વવિપક્વાં અપાયનિપીડિતાં મરણધર્માં અલ્પસુખદુઃખબહુલાં ભવસંસારાત્ પરિમોચયેયં ॥ અર્થં ચરેયં લોકસ્ય દેવમનુષ્યાણાં દેશેયં ધર્મં ॥ એવં વિનયં સત્વાં યથાયં લોકપ્રદ્યોતો ॥
બુદ્ધો તુવં હોહિસિ લોકનાયકો ।
અનાગતે ઇમસ્મિં ભદ્રકલ્પે ।
કપિલાહ્વયે ઋષિવદનસ્મિં શાકિયો ।
તદા તવ પ્રણિધિવિપાકો ભેષ્યતિ ॥
અખણ્ડં અચ્છિદ્રમ્ અશબલકલ્માષં પરિપૂર્ણં પરિશુદ્ધં બ્રહ્મચર્યં ચરિત્વા કાલગતો તુષિતે નામ દેવનિકાયે શ્વેતકેતુર્ નામ દેવપુત્રો મહર્દ્ધિકો મહાનુભાવો સો અન્યાં દેવાં દિવ્યેહિ દશહિ સ્થાનેહિ અભિભવતિ દિવ્યેનાયુષા દિવ્યેન વર્ણેન દિવ્યેન સુખેન દિવ્યેન ઐશ્વર્યેણ દિવ્યેન પરિવારેણ દિવ્યેન રૂપેણ દિવ્યેહિ શબ્દેહિ દિવ્યેહિ ગન્ધેહિ દિવ્યેહિ રસેહિ દિવ્યેહિ પ્રષ્ટવ્યેહિ ॥ [અન્યે પિ દેવપુત્રા નં આપૃચ્છે યં પરિપૃચ્છનીયં ઇતિ ॥] અયં શ્વેતકેતુર્ નામ દેવપુત્રો પણ્ડિતો વ્યક્તો વિશારદો કુશલો મેધાવી ચત્વારિંશતીહિ બુદ્ધસહસ્રેહિ અનુપ્રવ્રાજિતો । પંચાશીતીનાં બુદ્ધસહસ્રાણામ્ અધિકારકર્માણિ કૃતાનિ ષણ્ણવતીહિ પ્રત્યેકબુદ્ધકોટીહિ કો પુનર્ વાદો શ્રાવકમહેશાખ્યેહિ ॥
[_મ્વુ_1.338_] ચત્વારિંશં બુદ્ધસહસ્રાણિ નિર્વૃતા લોકનાયકા બુદ્ધા ।
યેષુ જિનો અચરિ બ્રહ્મચર્યં પ્રાર્થયમાનો ભવનિરોધં ॥
પંચાશ બુદ્ધસહસ્રાણિ નિર્વૃતા લોકનાયકા બુદ્ધા ।
યેહિ જિનો અકાસિ કાલં પ્રાર્થયમાનો ભવનિરોધં ॥
ષણ્ણવતિ પ્રત્યેકબુદ્ધકોટીનિ નિર્વૃત્તાનિ સ્વયંભુનો ।
યેષુ જિન અકાસિ કાલં પ્રાર્થયમાનો ભવનિરોધં ॥
અપરિમિતા અર્હન્તકોટી નિર્વૃતા યેષુ મહાધ્યાયીષુ ।
જિનો અકાસિ કાલં પ્રાર્થયમાનો ભવનિરોધં ॥
એતેષુ પૂર્વયોગા પ્રકીર્તિતા શાસ્તુનો દશબલસ્ય ॥
___અલ્પા ભણિતા બહૂ અભણિતા યેષુ જિનો અકાસિ કાલં પ્રાર્થયમાનો ભવનિરોધં ॥
_____ઇતિ શ્રીમહાવસ્તુ-અવદાને જ્યોતિપાલસ્ય વ્યાકરણં સમાપ્તં ॥
રાજવંશે આદિ ॥ ભવતિ ભિક્ષવઃ સ કાલો ભવતિ સ સમયો યદ્ અયં લોકો દીર્ઘસ્યાધ્વનો ઽત્યયેન સંવર્તતિ ॥ સંવર્તમાને ચ પુનર્ ભિક્ષવો લોકે યોભૂયેન સત્વા આભાસ્વરે દેવનિકાયે અપપદ્યન્તિ ॥ ભવતિ ભિક્ષવઃ સ કાલો ભવતિ સ સમયો યદ્ અયં લોકો દીર્ઘસ્યાધ્વનો અત્યયેન વિવર્તતિ ॥ વિવર્તમાને ખલુ પુનર્ ભિક્ષવો લોકે સંસ્થિતે લોકસન્નિવેશે અન્યતરા સત્વા આયુઃક્ષયાય ચ કર્મક્ષયાય ચ આભાસ્વરાતો દેવનિકાયાતો ચ્યવિત્વા ઇચ્છત્વમ્ આગચ્છન્તિ ॥ તે ભવન્તિ સત્વા સ્વયંપ્રભાઃ અન્તરીક્ષચરા મનોમયા પ્રીતિભક્ષાઃ સુખસ્થાયિનો યેનકામંગતાઃ ॥ ધર્મતા ખલુ પુનર્ ભિક્ષવો યં તેષાં સત્વાનાં સ્વયંપ્રભાણાં અન્તરીક્ષચરાણાં મનોમયાનાં પ્રીતિભક્ષાણાં
[_મ્વુ_1.339_] સુખસ્થાયિનાં યેનકામંગતાનાં ॥ ઇમે ચન્દ્રમસૂર્યા લોકે ન પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ ॥ ચન્દ્રમસૂર્યેહિ લોકે અપ્રજ્ઞાયન્તેહિ તારકરૂપા લોકે ન પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ ॥ તારકરૂપેહિ લોકે અપ્રજ્ઞાયન્તેહિ નક્ષત્રપથા લોકે ન પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ । નક્ષત્રપથેહિ લોકે ન પ્રજ્ઞાયન્તેહિ રાત્રિંદિવા લોકે ન પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ । રાત્રિંદિવેહિ લોકે ન પ્રજ્ઞાયન્તેહિ માસાર્ધમાસા લોકે ન પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ ॥ માસાર્ધમાસેષુ લોકે અપ્રજ્ઞાયમાનેષુ ઋતુસંવત્સરા લોકે ન પ્રજ્ઞાયન્તે ॥ ધર્મતા ખલુ ભિક્ષવો યં તેષાં સત્વાણાં સ્વયંપ્રભાણામ્ અન્તરીક્ષચરાણાં યાવદ્ યેનકામંગતાનાં ॥ અયમ્ અપિ મહાપૃથિવી ઉદકહ્રદં વિય સમુદાગચ્છેત્* ॥ સા ચાભૂદ્ વર્ણસમ્પન્ના રસસમ્પન્ના સય્યથાપિ નામ ક્ષુદ્રં મધ્વનેડકં એવમ્ આસ્વાદો સય્યથાપિ નામ ક્ષીરસન્તાનં વા સર્પિસન્તાનં વા એવં વર્ણપ્રતિભાસો ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવો અન્યતરઃ સત્વઃ ચપલો લોલુપજાતીયો તં પૃથિવીરસં અંગુલીયે આસ્વાદેસિ ॥ તસ્ય તં સ્વાદયતિ વર્ણેનાપિ ગન્ધેનાપિ રસેનાપિ ॥ અન્યે પિ સત્વા તસ્ય સત્વસ્ય દૃષ્ટ્વાનુકૃતિમ્ આપદ્યન્તે ॥ તે પિ પૃથિવીરસમ્ અંગુલ્યાસ્વાદયેન્સુઃ ॥ તેષામ્ અપિ તં સ્વાદયતિ યાવત્* રસેનાપિ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સો સત્વો અપરકાલેન તં પૃથિવીરસં આલોપકારમ્ આહારં આહારેસિ ॥ અન્યે પિ સત્વા તસ્ય સત્વસ્ય દૃષ્ટ્વાનુકૃતિમ્ આપદ્યન્તે ॥ તે પિ તં પૃથિવીરસં આલોપકારકમ્ આહારમ્ આહારેન્સુઃ ॥ યતો ચ ભિક્ષવસ્ તે સત્વા તં પૃથિવીરસમ્ આલોપકારકમ્ આહારમ્ આહરેન્સુઃ અથ તેષાં કાયે ગુરુત્વં ચ ખરત્વં ચ કક્ખટત્વં ચ ઉપનિપતે ॥ યાપિ ચાભૂત્ પૂર્વં સાનં સ્વયંપ્રભતા અન્તરીક્ષચરતા મનોમયકાયતા પ્રીતિભક્ષતા સુખસ્થાયિતા યેનકામંગમતા સા અન્તરહાયે ॥

[_મ્વુ_1.340_]___સ્વયંપ્રભતાયે અન્તરીક્ષચરતાયે મનોમયતાયે પ્રીતિભક્ષતાયે યેનકામંગમતાયે અન્તર્હિતાયે ચન્દ્રસૂર્યા લોકે પ્રજ્ઞાયેન્સુ ॥ ચન્દ્રમસૂર્યેહિ લોકે પ્રજ્ઞાયન્તેહિ તારકરૂપા લોકે પ્રજ્ઞાયેન્સુ । તારકરૂપેહિ લોકે પ્રજ્ઞાયન્તેહિ નક્ષત્રપથા લોકે પ્રજ્ઞાયેન્સુ । નક્ષત્રપથેહિ લોકે પ્રજ્ઞાયન્તેહિ રાત્રિંદિવા લોકે પ્રજ્ઞાયન્તે । રાત્રિંદિવસેહિ લોકે પ્રજ્ઞાયન્તેહિ માસાર્ધમાસા લોકે પ્રજ્ઞાયન્તે । માસાર્ધમાસેહિ પ્રજ્ઞાયન્તેહિ ઋતુસંવત્સરા લોકે પ્રજ્ઞાયેન્સુ ॥

___અથ ખલુ ભિક્ષવસ્ તે સત્વા તં પૃથિવીરસમ્ આહારમ્ આહરન્તા તંવર્ણા તંભક્ષા તદાહારા ચિરં દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠેન્સુઃ ॥ યે સાનં બહુ આહારમ્ આહરેન્સુ તે અભૂન્સુ દુર્વર્ણાઃ યે અલ્પમ્ આહારમ્ આહારેન્સુઃ વર્ણવન્તા ॥ યે અભૂન્સુઃ વર્ણવન્તા તે દુર્વર્ણાં સત્વા અવજાનેન્સુઃ ॥ વયમ્ અસ્મ વર્ણવન્તો સત્વા ઇમે ભવન્તિ દુર્વર્ણા ॥ તેષાં વર્ણાભિવર્ણપ્રત્યયાનાં માનાભિમાનજાતીયાનાં વિહરતાં પૃથિવીરસો અન્તરહાયે ॥ ભૂમિપર્પટકં પ્રાદુર્ભવેય સય્યથાપિ નામ ચ્છાત્રકં એવં વર્ણપ્રતિભાસો ॥ સો ચ અભૂદ્ વર્ણસમ્પન્નો ચ ગન્ધસંપન્નો ચ સય્યથાપિ નામ ક્ષુદ્રો મધુ અનેડકો એવમ્ આસ્વાદો ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવો તે સત્વા અસ્મિં પૃથિવીરસે અન્તરહિતે ઇમં ઉદાનમ્ ઉદાનયેન્સુ ॥ અહો રસો અહો રસેતિ ॥ સય્યથાપિ નામ ભિક્ષવ એતરહિ મનુષ્યા સુભોજનખાદિતા સુખિતા ભુક્તાવિનો ઇમં ઉદાનમ્ ઉદાનેન્તીતિ ॥ અહો રસો અહો રસો તિ ॥ તમ્ એવ પૌરાણમ્ અક્ષરમ્ અગ્નિન્યં ઉપનિપતે અર્થં ચાસ્ય ન વિભાવયેન્સુ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવસ્ તે
[_મ્વુ_1.341_] સત્વાસ્ તં ભૂમિપર્પટકં આહારં આહરન્તા તદ્વર્ણા તદ્ભક્ષાસ્ તદાહારા ચિરં દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠેન્સુ ॥ યે સાનં બહું આહારં આહારેન્સુ અભૂન્સુ દુર્વર્ણા યે અલ્પં આહારં આહારેન્સુ તે અભૂન્સુ વર્ણવન્તો ॥ યે સુવર્ણવન્તો તે દુર્વર્ણાં સત્વાં અવજાનેન્સુઃ ॥ વયમ્ અસ્મ વર્ણવન્તા ઇમે ભવન્તિ સત્વા દુર્વર્ણા ॥ તેષાં વર્ણાભિવર્ણપ્રત્યયાનાં માનાભિમાનજાતીયાનાં વિહરતાં ભૂમિપર્પટકમ્ અન્તરહાયે વનલતા પ્રાદુર્ભૂતા ॥ સય્યથાપિ નામ કલમ્બુકા એવં વર્ણપ્રતિભાસાપિ વર્ણસમ્પન્નાપિ ગન્ધસમ્પન્નાપિ રસસમ્પન્નાપિ તદ્યથાપિ નામ ક્ષુદ્રં મધુમ્ અનેળકં એવમ્ આસ્વાદા ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવો તે સત્વા ભૂમિપર્પટકે અન્તર્હિતે અનુસ્તનયેન્સુ ॥ અહો વદિ અહો વદીતિ ॥ તદ્યથાપિ નામ ભિક્ષવ એતરહિં સત્વા કેનચિદ્ એવં દુઃખધર્મેણ સ્પૃષ્ટા અનુસ્તનયેન્સુ અહો વદિ અહો વદીતિ તમ્ એવ પૌરાણમ્ અક્ષરમ્ અગ્નિન્યં ઉપનિપતે અર્થં ચ ન વિભાવયેન્સુઃ ॥ એવમ્ એવ ભિક્ષવસ્ તે સત્વાસ્ તસ્મિં ભૂમિપર્પટકે અન્તર્હિતે અનુસ્તનયેન્સુઃ ॥ અહો વદિ અહો વદીતિ ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવસ્ તે સત્વાસ્ તસ્મિં ભૂમિપર્પટકે અન્તરહિતે વનલતાં આહારમ્ આહરન્તા તંવર્ણા તંભક્ષા તદાહારા ચિરં દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠેન્સુ ॥ યે સાનં બહું આહારં આહારેન્સુઃ તે અભૂન્સુઃ દુર્વર્ણા યે અલ્પાહારં આહારેન્સુ અભૂન્સુ વર્ણવન્તો ॥ તે તાં દુર્વર્ણાં સત્વા અવજાનેન્સુ ॥ વયમ્ અસ્મ વર્ણવન્તો ઇમે ભવન્તિ સત્વા દુર્વર્ણા ॥ તેષાં વર્ણાભિવર્ણપ્રત્યયાનાં માનાભિમાનજાતીયાનાં વનલતા અન્તરહાયે ॥ શાલિ
[_મ્વુ_1.342_] અકણો અતુષઃ સુરભિતણ્ડુલઃ પ્રાદુર્ભવેયા સાયં લૂનો સો કાલ્યં ભવતિ જાતો પક્વો વિરૂઢો અવદાનં પિ સે ન પ્રજ્ઞાયતિ ॥ સો પિ કાલ્યં લૂનો સાયં ભવતિ જાતો પક્વો વિરૂઢો અવદાનં ચાસ્ય ન પ્રજ્ઞાયતિ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવો તે સત્વા તસ્મિં વનલતે અન્તર્હિતે અનુસ્તનયેન્સુઃ ॥ અહો વદે અહો વદે તિ ॥ તદ્યથાપિ નામ ભિક્ષવો એતરહિં સત્વા કેનચિદ્ એવં દુઃખધર્મેણ સ્પૃષ્ટા અનુસ્તનયેન્સુ ॥ તમ્ એવ પૌરાણમ્ અક્ષરમ્ અગ્નિન્યં ઉપનિપતે અર્થં ચાસ્ય ન વિભાવયેન્સુ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવસ્ તે સત્વા તસ્મિં વનલતે અન્તર્હિતે તં શાલિં અકણં અતુષં સુરભિતણ્ડુલફલં આહારમ્ આહરન્તા ચિરં દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠેન્સુ ॥ યતો ચ ભિક્ષવસ્ તે સત્વાસ્ તં શાલિં અકણં અતુષં સુરભિતણ્ડુલફલં આહારમ્ આહારેન્સુ અથ સાનં સ્ત્રીણાં સ્ત્રીવ્યંજનાનિ પ્રાદુર્ભવેન્સુઃ પુરુષાણાં પુરુષવ્યંજનાનિ પ્રાદુર્ભવેન્સુઃ ॥ અતિવેલં રક્તચિત્તા અન્યોન્યં ઉપનિધ્યાયેન્સુ ॥ અન્યોન્યં રક્તચિત્તા અન્યોન્યં ઉપનિધ્યાય તે અન્યમન્યં સંરઞ્જેન્સુ અન્યમન્યં સંરક્તા અન્યમન્યં દૂષયેન્સુઃ ॥ યે ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ સત્વાન્ પશ્યેન્સુ દૂષ્યમાણાં તે તત્ર દણ્ડં પિ ક્ષિપેન્સુ લેષ્ટું ક્ષિપેન્સુ પાંશુ પિ ક્ષિપેન્સુ ॥ અધર્મો ભવન્તો લોકે પ્રાદુર્ભૂતો અસદ્ધર્મો ભવન્તો લોકે પ્રાદુર્ભૂતઃ યત્ર હિ નામ સત્વો સત્વં દૂષયતિ ॥ તદ્યથાપિ નામ ભિક્ષવઃ એતરહિં દારિકાયે વુહ્યન્તીયે દણ્ડં નિક્ષિપન્તિ લેષ્ટું પિ નિક્ષિપન્તિ તં એવ પૌરાણમ્ અક્ષરમ્ અગ્નિન્યં ઉપનિપતે અર્થં ચાસ્ય ન વિભાવયેન્સુ ॥ તદા ખલુ પુનસ્ તં ભિક્ષવઃ અધર્મસંમતં અયજ્ઞસંમતં ચ અવિનયસંમતં ચ । એતરહિં ખલુ પુનસ્ તં ભિક્ષવઃ ધર્મસંમતં ચ યજ્ઞસંમતં વિનયસંમતં ચ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવસ્ તે સત્વા તેન અધર્મેણ
[_મ્વુ_1.343_] અર્તીયન્તા વિજિગુપ્સિતા એકાહં પિ વિપ્રવસેન્સુ દ્વ્યહં પિ વિપ્રવસેન્સુ ત્ર્યહં પિ વિપ્રવસેન્સુ ચતુરહં પિ વિપ્રવસેન્સુ પંચાહં પિ પક્ષં પિ માસં પિ વિપ્રવસેન્સુ ગૃહકર્માન્તા પિ કારયેન્સુ યાવદ્ એવ તસ્યૈવ અધર્મસ્ય પ્રતિચ્છદનાર્થં ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવ અન્યતરસ્ય સત્વસ્ય શાલિહારકં ગતસ્ય એતદ્ અભવત્* ॥ કિમ્ અસ્ય નામ અહં કિલમામિ કથં પુરાહં કિલમામિ સાયં સાયમાસાય પ્રાતં પ્રાતરાસાય ॥ યં નૂનાહં સકૃદ્ એવ દૈવસં સાયંપ્રાતિકં શાલિં હરેયં ॥ આહરે ખલુ ભિક્ષવો સો સત્વો સકૃદ્ એવ દૈવસં સાયંપ્રાતિકં શાલિં ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ અન્યતરો સત્વો તં સત્વમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ એહિ ભો સત્વ શાલિહારં ગમિષ્યામઃ ॥ એવમ્ ઉક્ત ભિક્ષવઃ સો સત્વો તં સત્વમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ ગચ્છ તુવં સત્વ આનીતો મયા સકૃદ્ એવ સાયંપ્રાતિકો શાલિઃ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવસ્ તસ્યાપિ સત્વસ્ય એતદ્ અભવત્* ॥ એવં પિ ક્રિયમાણં શોભનં ભવતિ । યં નૂનાહં પિ સકૃદ્ એવ દ્વ્યહિકં ત્રીહિકં તં શાલિં હરેયં ॥ આહરે ખલુ ભિક્ષવઃ સો પિ સત્વો સકૃદ્ એવ દ્વીહિકં ત્રીહિકં શાલિં ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ અન્યતરો સત્વો તં સત્વમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ એહિ ભો સત્વ શાલિહારં ગમિષ્યામ ॥ એવમ્ ઉક્તે સો સત્વો તં સત્વમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ ગચ્છ ત્વં ભો સત્વ આનીતો મયા સકૃદ્ એવ દ્વીહિકો ત્રીહિકો શાલિઃ અથ ખલુ ભિક્ષવસ્ તસ્યાપિ સત્વસ્ય એતદ્ અભવત્* ॥ એવં પિ દાનિ ક્રિયમાણં શોભનં ભવતિ ॥ યં નૂનાહં પિ ચતુરહિકં પંચાહિકં શાલિમ્ આહરેયં ॥ આહરે ખલુ ભિક્ષવો સો પિ સત્વો સકૃદ્ એવ ચતુરહિકં પંચાહિકં શાલિં ॥ યતો ચ ભિક્ષવઃ તે સત્વા તં શાલિં અકણં અતુષં સુરભિતણ્ડુલફલં સંનિધિકારં પરિભુંજેન્સુ અથ ખલુ તસ્ય શાલિસ્ય કણો ચ તુષો ચ પ્રાદુર્ભવતિ ॥ સો પિ સાયં લૂનો કાલ્યં ન જાતો ભવતિ ન પક્વો ન વિરૂઢો અવદાનં ચાસ્ય પ્રજ્ઞાયતિ ॥

[_મ્વુ_1.344_]___અથ ખલુ ભિક્ષવસ્ તે સત્વા સંધાવેન્સુઃ સંધાવિત્વા સંનિપતિત્વા મન્ત્રાં મન્ત્રયેન્સુઃ ॥ વયં ભવન્તો સ્વયંપ્રભા અન્તરીક્ષચરા મનોમયા પ્રીતિભક્ષા સુખસ્થાયિનો યેનકામંગમાઃ ॥ તેષામ્ અસ્માકં સ્વયંપ્રભાણામ્ અન્તરીક્ષચરાણાં મનોમયાનાં પ્રીતિભક્ષાણાં સુખસ્થાયિનાં યેનકામંગમાનાં ચન્દ્રમસૂર્યા ન પ્રજ્ઞાયેન્સુ ॥ ચન્દ્રમસૂર્યેહિ લોકે અપ્રજ્ઞાયન્તેહિ તારકરૂપા ન પ્રજ્ઞાયન્તે । તારકરૂપેહિ લોકે અપ્રજ્ઞાયન્તેહિ નક્ષત્રપથા લોકે ન પ્રજ્ઞાયન્તે । નક્ષત્રપથેહિ લોકે અપ્રજ્ઞાયન્તેહિ રાત્રિંદિવા ન પ્રજ્ઞાયેન્સુ । રાત્રિંદિવેહિ અપ્રજ્ઞાયન્તેહિ માસાર્ધમાસા ન પ્રજ્ઞાયેન્સુ । માસાર્ધમાસેહિ અપ્રજ્ઞાયન્તેહિ ઋતુસંવત્સરા ન પ્રજ્ઞાયેન્સુ ॥ અયમ્ અપિ મહાપૃથિવી ઉદકહ્રદં વિય સમુદાગચ્છતિ ॥ તદ્યથાપિ નામ સર્પિસન્તાનં વા ક્ષીરસન્તાનં વા એવં વર્ણપ્રતિભાસા અભૂષિ વર્ણસંપન્ના ચ ગન્ધસંપન્ના ચ રસસમ્પન્ના ચ તદ્યથાપિ નામ ક્ષુદ્રો મધુ અનેલકો એવમ્ આસ્વાદો ॥ અથ ખલુ ભવન્તો અન્યતરો સત્વો ચપલો લોલુપજાતીયો તં પૃથિવીરસં અંગુલીયે આસ્વાદયતે ॥ તસ્ય તમ્ આસ્વાદયતિ વર્ણેનાપિ ગન્ધેનાપિ રસેનાપિ ॥ અથ ખલુ ભવન્તો સો સત્વો તં પૃથિવીરસમ્ અપરકાલેન આલોપકારકમ્ આહારં આહારેસિ ॥ વયં તસ્ય સત્વસ્ય દૃષ્ટ્વાનુકૃતિમ્ આપદ્યન્તા તં પૃથિવીરસં આલોપકારકમ્ આહારં આહરેમ ॥ યતો ચ વયં ભવન્તો પૃથિવીરસમ્ આલોપકારકમ્ આહારં આહરેમ અથાસ્માકં કાયે ગુરુત્વં ચ ખરત્વં ચ કક્ખટત્વં ચ ઉપનિપતે ॥ યાપિ સા પૂર્વં અભૂષિ સ્વયંપ્રભા અન્તરીક્ષચરતા મનોમયકાયતા પ્રીતિભક્ષતા સુખસ્થાયિતા યેનકામંગમતા સા અન્તરહાયિ ॥ તેષાં ભવન્તો સ્વયંપ્રભતાયે અન્તરીક્ષચરતાયે મનોમયકાયતાયે પ્રીતિભક્ષતાયે સુખસ્થાયિતાયે યેનકામંગમતાયે અન્તરહિતાયે ચન્દ્રમસૂર્યા લોકે પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ ॥ ચન્દ્રમસૂર્યેહિ લોકે પ્રજ્ઞાયન્તેહિ
[_મ્વુ_1.345_] તારકરૂપા પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ ॥ તારકરૂપેહિ પ્રજ્ઞાયન્તેહિ નક્ષત્રપથા પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ । નક્ષત્રપથેહિ પ્રજ્ઞાયન્તેહિ રાત્રિંદિવા પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ । રાત્રિંદિવેહિ પ્રજ્ઞાયન્તેહિ માસાર્ધમાસા પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ । માસાર્ધમાસેહિ પ્રજ્ઞાયન્તેહિ ઋતુસંવત્સરા પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ ॥ તે વયં ભવન્તો તં પૃથિવીરસમ્ આહારમ્ આહરન્તા તંવર્ણા તંભક્ષા તદાહારા ચિરં દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠેમ ॥ યતો ચ સાનં કેચિત્ પાપકા અકુશલા ધર્મા પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ યતો ચ મો કેચિદ્ ભવન્તો પાપકા અકુશલા ધર્માઃ પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ અથ સો પૃથિવીરસો અન્તર્હાયે ભૂમિપર્પટકં પ્રાદુર્ભવે ॥ તદ્યથા છાત્રકં એવં વર્ણપ્રતિભાસો પિ અભૂષિ વર્ણસમ્પન્નો ચ ગન્ધસમ્પન્નો ચ ॥ તદ્યથાપિ નામ ક્ષુદ્રમધુ અનેડકો એવમ્ આસ્વાદો ॥ તે વયં ભવન્તો ભૂમિપર્પટકં આહારમ્ આહરન્તા તંવર્ણા તંભક્ષા તદાહારા ચિરં દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠેમ ॥ યતો ચ સાનં કેચિત્ પાપકા અકુશલા ધર્મા પ્રજ્ઞાયેન્સુ અથ સો ભૂમિપર્પટકં અન્તરહાયે વનલતા પ્રાદુર્ભવેત્* ॥ તદ્યથાપિ નામ કલમ્બુકા એવંવર્ણપ્રતિભાસા સાપિ અભૂષિ વર્ણસમ્પન્ના ચ ગન્ધસમ્પન્ના ચ રસસમ્પન્ના ચ ॥ સય્યથાપિ નામ ક્ષુદ્રો મધુ અનેડકા એવમાસ્વાદઃ ॥ તે વયં ભવન્તો તાં વનલતામ્ આહારમ્ આહરન્તા તંવર્ણા તંભક્ષા તદાહારા દીર્ઘમ્ અધ્વાનં તિષ્ઠેમ ॥ યતો ચ સાનં કેચિત્ પાપકા અકુશલા ધર્મા પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ યતો ચ મો ભવન્તો કેચિત્ પાપકા અકુશલા ધર્મા પ્રજ્ઞાપયેન્સુઃ અથ સા વનલતા અન્તરહાયે ॥ શાલિં અકણં અતુષં સુરભિતણ્ડુલફલં પ્રાદુર્ભવેયા ॥ સાયં લૂનો સો કાલ્યં ભવતિ જાતો પક્વો વિરૂઢો અવદાનં પિ ચ સે ન પ્રજ્ઞાયતિ ॥ તે વયં ભવન્તો તં શાલિં અકણં અતુષં સુરભિતણ્ડુલફલં આહારમ્ આહરન્તા તંવર્ણા તંભક્ષા
[_મ્વુ_1.346_] તદાહારા ચિરં દીર્ઘમ્ અધ્વાનં હિ તિષ્ઠેમ ॥ યતો ચ સાનં કેચિત્ પાપકા અકુશલા ધર્મા પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ અથ સે શાલિસ્ય કણો ચ તુષો ચ પર્યવનહે ॥ યો ચ શાયં લૂનો સો કાલ્યં ન જાતો ન પક્વો ન વિરૂઢો અવદાનં પિ ચ સે પ્રજ્ઞાયતિ ॥ યો પિ કાલ્યં લૂનો સો સાયં ન જાતો બ પક્વો ન વિરૂઢો અવદાનં પિ ચ સે પ્રજ્ઞાયતિ ॥ યં નૂનં વયં શાલિક્ષેત્રાણિ વિભજેમ સીમાં નયેમઃ ॥ ઇમં ભવન્તાનાં શાલિક્ષેત્રં ઇમમ્ અસ્માકં માપયેમઃ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવસ્ તે સત્વાઃ શાલિક્ષેત્રાણાં સીમા નયેન્સુઃ ॥ ઇમં ભવન્તાનાં શાલિક્ષેત્રં ઇમમ્ અસ્માકં ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવઃ અન્યતરસ્ય સત્વસ્ય શાલિહારં ગતસ્ય એતદ્ અભવત્* ॥ કિં સ્ય નામ અહં ભવિષ્યં કેન સ્ય નામ જીવિતં કલ્પેષ્યં સ્વકે શલિભાગે ક્ષીણે ॥ યં નૂનાહં અદિન્નં અન્યાતકં શાલિમ્ આદિયેયં ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવો સો સત્વો સ્વકં શાલિભાગં પરિરક્ષન્તો અદિન્નમ્ અન્યતાકં શાલિભાગમ્ આદિયેય ॥ અદ્રાક્ષીદ્ ભિક્ષવો અન્યતરઃ સત્વો તં સત્વમ્ અદિન્નમ્ અન્યાતકં શાલિં આદિયન્તં દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યેન સો સત્વો તેનોપસંક્રમિત્વા તં સત્વમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અપિ નામ ત્વં ભો સત્વ અદિન્નમ્ અન્યાતકં શાલિમ્ આદિયસિ ॥ એવમ્ ઉક્તે ભિક્ષવઃ સો સત્વસ્ તં સત્વમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ તેન હિ ભો સત્વ ન પુનર્ એવં ભવિષ્યતિ ॥ દ્વિતીયં પિ ભિક્ષવસ્ તસ્ય સત્વસ્ય શાલિહારં ગતસ્ય એતદ્ અભવત્* ॥ કિં સ્ય નામ અહં ભવિષ્યં કેન સ્ય નામ અહં જીવિકાં કલ્પેષ્યં સ્વકે શાલિભાગે ક્ષીણે ॥ યં નૂનાહં અદિન્નમ્ અન્યાતકં શાલિમ્ આદિયેયં ॥ દ્વિતીયં પિ ભિક્ષવઃ સો સત્વો સ્વકં શાલિભાગં પરિરક્ષન્તો અદિન્નમ્ અન્યાતકં શાલિમ્ આદિયેત્* ॥ અદ્રાક્ષીદ્ ભિક્ષવઃ સો સત્વસ્ તં સત્વં દ્વિતીયકં પિ અદિન્નમ્ અન્યાતકં શાલિમ્ આદિયન્તં ॥ દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યેન સો સત્વો તેનોપસંક્રમિત્વા તં સત્વમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અસ્તિ નામ ત્વં ભો સત્વ યાવ દ્વિતીયકં

[_મ્વુ_1.347_] પિ અદિન્નમ્ અન્યાતકં શાલિમ્ આદિયસિ ॥ દ્વિતીયં પિ ભિક્ષવઃ સો સત્વો તં સત્વમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ તેન હિ ભો સત્વ ન પુનર્ એવં ભવિષ્યતિ ॥ તૃતીયકં પિ ભિક્ષવઃ તસ્ય સત્વસ્ય શાલિહારં ગતસ્યૈતદ્ અભવત્* ॥ કિં સ્ય નામ અહં ભવિષ્યં કેન સ્ય નામ જીવિકાં કલ્પયિષ્યં સ્વકે શાલિભાગે ક્ષીણે ॥ યં નૂનાહમ્ અદિન્નમ્ અન્યાતકં શાલિમ્ આદિયેયં ॥ તૃતીયકં પિ ભિક્ષવઃ સો સત્વો સ્વકં શાલિભાગં પરિરક્ષન્તો અદિન્નમ્ અન્યાતકં શાલિમ્ આદિયતિ ॥ અદ્રાક્ષીદ્ ભિક્ષવઃ સો સત્વો તં સત્વં તૃતીયકં પિ અદિન્નમ્ અન્યાતકં શાલિમ્ આદિયન્તં ॥ દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યેન સો સત્વો તેન્ઽ; ઉપસંક્રમિત્વા તં સત્વં દણ્ડેન પરિતાડયન્તો એવમ્ આહ ॥ અસ્તિ નામ ત્વં ભો સત્વ યાવત્ તૃતીયકં પિ અદિન્નમ્ અન્યાતકં શાલિમ્ આદિયસિ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સો સત્વો ઉભૌ બાહાં પ્રગૃહ્ય વિક્રન્દે વિક્રોશે ॥ અધર્મો ભવન્તો લોકે પ્રાદુર્ભૂતઃ અસદ્ધર્મો ભવન્તો લોકે પ્રાદુર્ભૂતઃ યત્ર નામ લોકે દણ્ડાદાનં પ્રજ્ઞાયતિ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સો સત્વો પૃથિવીયં દણ્ડમ્ આવેષ્ટિત્વા ઉભૌ બાહૂ પ્રગૃહ્ય વિક્રન્દે વિક્રોશે ॥ અધર્મો ભવન્તો લોકે પ્રાદુર્ભૂતો અસદ્ધર્મો ભવન્તો લોકે પ્રાદુર્ભૂતઃ યત્ર હિ નામ અદિન્નાદાનં ચ મૃષાવાદં ચ લોકે પ્રજ્ઞાયતિ ॥ એવં ચ પુનર્ ભિક્ષવઃ ઇમેષાં ત્રયાણાં પાપકાનાં અકુશલાનાં ધર્માણાં પ્રથમ એવમ્ એવ લોકે પ્રાદુર્ભાવો તદ્યથાદિન્નાદાનસ્ય મૃષાવાદસ્ય દણ્ડાદાનસ્ય ચ ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવઃ તે સત્વા સંધાવેન્સુઃ સંનિપતેન્સુઃ સંધાવિત્વા સંનિપતિત્વા સંમન્ત્રેન્સુઃ ॥ યં નૂનં વયં ભવન્તો યો અસ્માકં સત્વો સર્વપ્રાસાદિકો સર્વમહેશાખ્યો ચ તં સંમન્યેમઃ યો અસ્માકં નિગ્રહારહં ચ નિગૃહ્ણીયા પ્રગ્રહારહં ચ પ્રગૃહ્ણેયા દેશયે ચાયં સ્વકસ્વકેષુ શાલિક્ષેત્રેષુ શાલિભાગં ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવસ્ તે સત્વા યો સાનં
[_મ્વુ_1.348_] સત્વો અભૂષિ સર્વપ્રાસાદિકો ચ સર્વમહેશાખ્યો ચ તં સંમન્યેન્સુઃ ॥ ભવાન્ અસ્માકં સત્વં નિગ્રહારહં નિગૃહ્ણાતુ પ્રગ્રહારહં ચ પ્રગૃહ્ણાતુ વયં તે સર્વસત્વાનાં અગ્રતાયે સંમન્યેમ સ્વકસ્વકેષુ શાલિક્ષેત્રેષુ ષષ્ઠં શાલિભાગં દદામ ॥ મહતા જનકાયેન સંમતો તિ મહાસમ્મતો તિ સંજ્ઞા ઉદપાસિ ॥ અરહતિ શાલિક્ષેત્રેષુ શાલિભાગે તિ રાજા તિ સંજ્ઞા ઉદપાસિ । સમ્યક્ રક્ષતિ પરિપાલેતિ મૂર્ધ્નાભિષિક્તઃ . . . . . . સંજ્ઞા ઉદપાસિ । માતાપિતૃસમો નૈગમજાનપદેષુ ત્તિ જાનપદસ્થામવીર્યપ્રાપ્તો તિ સંજ્ઞા ઉદપાસિ ॥ તેનાહં રાજા ક્ષત્રિયો મૂર્ધ્નાભિષિક્તો જનપદસ્થામવીર્યપ્રાપ્તો તિ ॥
___રાજ્ઞો સમ્મતસ્ય પુત્રો કલ્યાણો કલ્યાણસ્ય પુત્રો રવો રવસ્ય પુત્રો ઉપોષધો ઉપોષધસ્ય પુત્રો રાજા માન્ધાતો ॥ રાજ્ઞો માન્ધાતસ્ય પુત્રપૌત્રિકાયો નપ્તપ્રનપ્તિકાયો બહૂનિ રાજસહસ્રાણિ । પશ્ચિમકો શાકેતે મહાનગરે સુજાતો નામ ઇક્ષ્વાકુરાજા અભૂષિ ॥ સુજાતસ્ય ખલુ ઇક્ષ્વાકુરાજ્ઞો પંચ પુત્રા અભૂષિ ઓપુરો નિપુરો કરકણ્ડકો ઉલ્કામુખો હસ્તિકશિર્ષો । પંચ ચ ધીતરો કુમારિયો શુદ્ધા વિમલા વિજિતા જલા જલી ॥ જેન્તો નામ કુમારો વૈલાસિકાયે પુત્રો ॥ તસ્ય માતા જેન્તી નામ ॥ તાયે રાજા સુજાતો સ્ત્રીધર્મેણ આરાધિતો । તસ્ય રાજા પ્રીતો સંવૃત્તો ॥ પ્રીતેન રાજ્ઞા જેન્તી વરેણ પ્રવારિતા ॥ જેન્તી વરેણ પ્રવારેમિ । યં મે વરં યાચસિ તં તે વરં દદામિ ॥ સા દાનિ આહ ॥ મહારાજ યાવતા ખુ માતાપિતરં આપૃચ્છામિ તતો દેવસ્ય સકાશાતો વરં યાચિષ્યામિ ॥ તાયે માતાપિતૄણાં આરોચિતં ॥ રાજ્ઞાહં પ્રવારિતા તદ્ યુષ્માકં કિં વરમ્ ઉચ્યતિ કિં રાજ્ઞો વરં યાચામિ ॥ તેહિ
[_મ્વુ_1.349_] દાનિ યસ્ય યં મતં સો તં જલ્પતિ ॥ ગ્રામવરં યાચાહિ ત્તિ ॥ તહિં અપરા પરિવ્રાજિકા પણ્ડિતા નિપુણા મેધાવિની ॥ સા આહ ॥ જેન્તિ ત્વં વૈલાસિકાયે ધીતા તવ પુત્રો ન કિંચિત્ પૈતૃકસ્ય દ્રવ્યસ્ય પ્રભવતિ કિં પુન રાજ્યસ્ય ॥ એતે પંચ કુમારા ક્ષત્રિયકન્યાપુત્રાઃ તે પૈતૃકસ્ય રાજ્યસ્ય ચ દ્રવ્યસ્ય ચ પ્રભવન્તિ ॥ ત્વં ચ રાજ્ઞા વરેણ પ્રવારિતા રાજા ચ સુજાતો અપ્રતિવચનો સત્યવાદી યથાવાદી તથાકારી તં તુવં રાજ્ઞો વરં યાચાહિ ॥ એતે પંચ કુમારા રાજ્યાતો વિપ્રવાસેત્વા મમ પુત્રં જેન્તં કુમારં યુવરાજ્યે અભિષિંચાહીતિ ॥ એષ દેવસ્ય અત્યયેન શાકેતે મહાનગરે રાજા ભવિષ્યતીતિ તતો તવ સર્વં ભવિષ્યતિ ॥ તાયે રાજા સુજાતો એવં વરં યાચિતો ॥ મહારાજ એતાં પંચ કુમારાં રાજ્યાતો વિપ્રવાસેત્વા જેન્તં કુમારં યુવરાજ્યે અભિષિચાહિ । યથૈષો દેવસ્ય અત્યયેન શાકેતે મહાનગરે રાજા ભવેય ॥ એતં મે વરં દેતુ રાજા ॥ સુજાતો શ્રુત્વા દુર્મના સંવૃત્તો તેષાં કુમારાણાં પ્રેમ્નેન ન ચ શક્યં વરં દત્ત્વા અન્યથા કર્તું ॥ રાજા જેન્તીયે દેવીયે આહ ॥ એવમ્ અસ્તુ દિન્નં ભવતુ એતં વરં ॥ વરદાનં નાગરેહિ જાનપદેહિ ચ શ્રુતં કુમારાં વિપ્રવાસેત્વા જેન્તં કુમારં વૈલાસિકાયે પુત્રં યુવરાજ્યે અભિષિંચિષ્યતીતિ ॥ તત્ર જનકાયે ઉત્કણ્ઠો કુમારાણાં ગુણમાહાત્મ્યેન યા કુમારાણાં ગતિઃ સા અસ્માકં ગતિઃ ॥ રાજ્ઞા સુજાતેન શ્રુતં મહાજનકાયો શાકેતાતો જનપદાતો કુમારેહિ સાર્ધં વિપ્રવસિષ્યન્તિ ઇતિ ॥ તેન શાકેતે મહાનગરે ઘોષણા કારાપિતા ॥ યો કુમારેહિ સહ શાકેતાતો વિપ્રવસિષ્યતિ તસ્ય યેન કાર્યં તં રાજકૃત્યા કોશાતો દીષ્યતિ ॥ યેષાં હસ્તિહિ કાર્યં અશ્વેહિ રથેહિ વા યુગ્યેહિ વા યાનેહિ વા શકટેહિ વા પ્રવહણેહિ વા બલિવર્દેહિ વા મસ્નિયેહિ વા અજેહિ વા એડકેહિ વા ધનેહિ વા ચાન્યેન વા વસ્ત્રેણ વા અલંકારેહિ
[_મ્વુ_1.350_] વા દાસેહિ વા દાસીહિ વા સર્વં રાજકૃત્યા કોશાતો દીષ્યતિ ॥ કુમારેહિ સાર્ધં વિપ્રવસન્તાનાં રાજાણત્તીયે અમાત્યેહિ એવં કોશકોષ્ઠાગારા મુક્તં યો યં યાચતિ તસ્ય તં દીયતિ ॥ એવં તે કુમારા શાકેતાતો અનેકેહિ જાનપદસહસ્રેહિ સાર્ધં મહતા બલકાયેન અનેકેહિ શકટયુગ્યયાનસહસ્રેહિ શાકેતાતો નગરાતો નિર્યાતા ઉત્તરામુખં પ્રયાતા ॥ કાશિકોશલેન રાજ્ઞા પ્રગૃહીતા ॥ કુમારા કૃતપુણ્યા ચ મહેશાખ્યા ચ નિવાતા ચ સુખસંસ્પર્શા ચ પુણ્યવન્તા ચ ધાર્મિકા ચ ॥ તેષાં સર્વકાશિકોશલકા મનુષ્યા મૂલાતો પ્રીતા ॥ અહો યાવ કલ્યાણા કુમારા ધાર્મિકા ચ ॥ તસ્ય રાજ્ઞો યથોક્તં ભગવતા શક્રપ્રશ્નેષુ ॥ ઈર્ષ્યામાત્સર્યસંયોજનસંપ્રયુક્તા દેવમનુષ્યા અસુરા ગરુડા ગન્ધર્વા યક્ષા રાક્ષસા પિશાચા કુમ્ભાણ્ડા યે વા પુનર્ અન્યે સન્તિ પૃથુકાયાઃ ॥ તસ્ય કાશિકોશલરાજ્ઞો ઈર્ષ્યાધર્મં સંવૃત્તં ॥ યથૈવ એષો જનકાયો ઇમેષાં કુમારાણાં ગુણગૃહીતો સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતિ યં એતે મમ જીવિતાતો વ્યપરોપેત્વા અતો કુમારાં રાજ્યે અભિષિંચેન્સુઃ ॥ તે દાનિ તેનાપિ કાશિકોશલેન રાજ્ઞા વિપ્રવાસિતા ॥

___અનુહિમવન્તે કપિલો નામ ઋષિઃ પ્રતિવસતિ પંચાભિજ્ઞો ચતુર્ધ્યાનલાભી મહર્દ્ધિકો મહાનુભાવો ॥ તસ્ય તં આશ્રમપદં મહાવિસ્તીર્ણં રમણીયં મૂલપુષ્પોપેતં પત્રોપેતં ફલોપેતં પાનીયોપેતં મૂલસહસ્ર-ઉપશોભિતં મહં ચાત્ર શાકોટવનખણ્ડં ॥ તે દાનિ કુમારા તહિં પિ શાકોટવનખણ્ડે આવાસિતા ॥ તત્ર સમનુક્રાન્તા વાણિજકા કાશિકોશલાં જનપદાં ગચ્છન્તિ વ ॥ તે વાણિજકા જનેન પૃચ્છીયન્તિ કુતો આગચ્છથ ત્તિ ॥ તે આહન્સુઃ ॥ અમુકાતો શાકોટવનખણ્ડાતો ॥ શાકેતા અપિ
[_મ્વુ_1.351_] કોશલા વાણિજકા તહિં પિ ગચ્છન્તિ શાકોટવનખણ્ડે ॥ તે પિ પૃચ્છીયન્તિ ॥ કહિં ગમિષ્યથ ત્તિ ॥ તે પિ આહન્સુઃ ॥ શાકોટવનખણ્ડં અનુહિમવન્તં ॥ તેહિ દાનિ કુમારેહિ મા મો જાતિસંદોષં ભવિષ્યતીતિ જાતિસંદોષભયેન સ્વકસ્વકા યેવ માતૃયો ભગિનીયો પરસ્પરસ્ય વિવાહિતા ॥ રાજા સુજાતો અંઆત્યાનાં પૃચ્છતિ ॥ ભો અમાત્યા કુમારા કહિં આવસન્તિ ॥ અમાત્યા આહન્સુઃ ॥ મહારાજ અનુહિમવન્તો મહાશાકોટકવનખણ્ડં તહિં કુમારા પ્રતિવસન્તિ ॥ રાજા અમાત્યાનાં પૃચ્છતિ ॥ કુતો કુમારેહિ દારાણિ આનીતાનિ ॥ અમાત્યા આહન્સુઃ ॥ શ્રુતં મો મહારાજ કુમારેહિ જાતિસંદોષભયેન સ્વકસ્વકા યેવ માતૃયો ભગિનીયો પરસ્પરસ્ય વિવાહિતાયો મા મો જાતિસંદોષં ભવિષ્યતીતિ ॥ રાજ્ઞા દાનિ સુજાતેન પુરોહિતો ચ અન્યે ચ બ્રાહ્મણપણ્ડિતા પૃચ્છિતા ॥ શક્યા એતમ્ એવં કર્તું યથા તેહિ કુમારેહિ કૃતં ॥ તે પુરોહિતપ્રમુખા બ્રાહ્મણપણ્ડિતા આહન્સુઃ ॥ શક્યં મહારાજ કુમારા તતો નિદાનં દોષેણ ન લિપ્યન્તિ ॥ રાજા સુજાતો બ્રાહ્મણપણ્ડિતાનાં શ્રુત્વા હૃષ્ટો તુષ્ટો આત્તમના ઇમં ઉદાનમ્ ઉદાનયે ॥ શક્યા પુનર્ ભવન્તો કુમારા ॥ તેષાં દાનિ કુમારાણાં શક્યં શાકિયા તિ સમાખ્યાસમાજ્ઞાપ્રજ્ઞપ્તિ ઉદપાસિ ॥
___તેષાં દાનિ કુમારાણાં એતદ્ અભવત્* ॥ કેવત્તકં વયં શાકોટકવનખણ્ડે નિવાસં કલ્પેષ્યામઃ ॥ મહાંશ્ ચ અયં જનકાયો આગચ્છતિ ॥ યં નૂનં વયં નગરં માપયેમઃ ॥ તે દાનિ કુમારા કપિલસ્ય ઋષિસ્ય સકાશં સંક્રાન્તા ॥ તે ઋષિસ્ય પાદૌ વન્દિત્વા આહન્સુઃ ॥ યદિ ભગવાં કપિલો અનુજાનેય્યા વયં ઇમસ્મિં નગરં માપયેમઃ ઋષિસ્ય નામેન કપિલવસ્તું ॥ ઋષિ આહ ॥ યદિ મમ ઇદમ્ આશ્રમ રાજકુલં
[_મ્વુ_1.352_] કૃત્વા નગરં માપેથ તતો અનુજાનામિ ॥ તે કુમારા ઋષિસ્ય આહન્સુઃ ॥ યથા ઋષિસ્ય અભિપ્રાયો તથા કરિષ્યામઃ ॥ ઇમમ્ આશ્રમં રાજકુલં કૃત્વા નગરં માપેષ્યામઃ ॥ ઋષિણા તં વસ્તું તેષાં કુમારાણાં કરકં ગૃહ્ય ઉદકેન દિન્નં ॥ કુમારેહિ પિ તં ઋષિસ્ય આશ્રમં રાજકુલં કૃત્વા નગરં માપિતં ॥ કપિલેન ઋષિણા વસ્તું દિન્નં તિ કપિલવસ્તુસમાખ્યા ઉદપાસિ ॥ એવં કપિલવસ્તુમહાનગરં ઋદ્ધો ચ સ્ફીતો ચ ક્ષેમો ચ સુભિક્ષો ચ આકીર્ણજનમનુષ્યો ચ બહુજનમનુષ્યો સુખિતજનમનુષ્યો વિસ્તીર્ણજનપરિવારો ચ સંવૃત્તો દિશિ વિદિશિ વિશ્રુતો ચ સંવૃત્તો ઉત્સવસમાજબહુલો વણિજપ્રિયો વ્યવહારસમ્પન્નો ॥
___તેષાં દાનિ પંચાનાં કુમારાણાં ઓપુરસ્ય નિપુરસ્ય કરણ્ડકસ્ય ઉલ્કામુખસ્ય હસ્તિકશીર્ષસ્ય ચ ઓપુરો કુમારો જ્યેષ્ઠો ॥ સો કપિલવસ્તુસ્મિં રાજ્યે ચ અભિષિક્તો ॥ ઓપુરસ્ય રાજ્ઞો પુત્રો નિપુરો નિપુરસ્ય રાજ્ઞો પુત્રો કરકણ્ડો કરકણ્ડકસ્ય રાજ્ઞો પુત્રો ઉલ્કામુખો ઉલ્કામુખસ્ય પુત્રો હસ્તિકશીર્ષો હસ્તિકશીર્ષસ્ય પુત્રો સિંહહનુઃ ॥ સિંહહનુસ્ય રાજ્ઞો ચત્વારિ પુત્રાઃ શુદ્ધોદનો ધૌતોદનો શુક્લોદનો અમૃતોદનો અમિતા ચ નામ દારિકા ॥
___તહિં દાનિ અપરસ્ય શાકિયસ્ય મહત્તરસ્ય ધીતા પ્રાસાદિકા દર્શનીયા અક્ષુદ્રાવકાશા પરમપુષ્કરતયા સમન્વાગતા તસ્યા દારિકાયે કુષ્ઠવ્યાધિ ઉત્પન્નઃ ॥ સા દાનિ તેન કુષ્ઠવ્યાધિના ગ્રસ્તા ॥ વૈદ્યા ઘટન્તિ સર્વક્રિયા ક્રિયન્તિ ન ચ વાર્ત્તીભવતિ આલેપનપ્રત્યાલેપનાનિ વમનવિરેચનાનિ ચ ક્રિયન્તિ ન ચ કુષ્ઠવ્યાધિ પ્રશામ્યતિ ॥ સર્વં શરીરમ્ એકવ્રણં ॥ સર્વસ્ય જનસ્ય તાં દૃષ્ટ્વા ઘૃણા ઉત્પદ્યતિ ॥ સા દાનિ ભ્રાતૃહિ યાનકે આરૂપિય અનુહિમવન્તં નીતા ॥ તત્ર ઉત્સંગપર્વતે ગુહાં ખનાપયિત્વા સા દારિકા પ્રવેશિતા પ્રભૂતં ચ ખાદ્યભોજ્યં ઉદકં ચ ઉપસ્તરણપ્રાવરણં
[_મ્વુ_1.353_] સ્થપેત્વા ગુહાયે દ્વારં સુષ્ઠુ પિધિત્વા મહાપાંશુરાશિં કૃત્વા નગરં કપિલવસ્તું પ્રવિષ્ટાઃ ॥ તસ્યા દાનિ દારિકાયે તહિં ગુહાયે વસન્તીયે તેન નિવાતેન ચ સંરોધેન ચ તસ્યા ગુહાયે ઉષ્મેણ સર્વં ચ કુષ્ઠવ્યાધિં વિસ્રુતં શરીરં ચૌક્ષં નિર્વ્રણં ઉત્તમરૂપસંજાતં નાપિ જ્ઞાયતે માનુષિકા એષા તિ ॥ તહિં દાનિ ઉદ્દેશે વ્યાઘ્રો પર્યાહિણ્ડન્તો આગતો ॥
ઘ્રાણૈઃ પશ્યન્તિ પશવઃ વેદૈઃ પશ્યન્તિ બ્રાહ્મણાઃ ।
ચારૈઃ પશ્યન્તિ રાજાનો ચક્ષુભ્યામ્ ઇતરા પ્રજા ઇતિ ॥
સો દાનિ વ્યાઘ્રો તં મનુષ્યગન્ધમ્ ઉપજિઘ્રતિ ॥ તેન દાનિ તં મનુષ્યગન્ધમ્ ઉપજિઘ્રિત્વા તં મહાપાંશુરાશિં પાદેહિ અપકર્ષિતં ॥ તત્ર ચ અવિદૂરે કોલો નામ રાજ-ઋષિઃ પ્રતિવસતિ પંચાભિજ્ઞો ચતુર્ધ્યાનલાભી ॥ તસ્ય તં આશ્રમપદં મૂલોપેતં પત્રોપેતં પુષ્પોપેતં ફલોપેતં પાનીયોપેતં નાનાવૃક્ષસમ્પન્નં રમણીયં ॥ સો દાનિ ર્ષિ આશ્રમપદં અનુચંક્રમન્તો અનુવિચરન્તો તં દેશમ્ આગતો યત્ર સા શાક્યકન્યા ગુહાયં નિહિતિકા ॥ તેનાપિ વ્યાઘ્રેણ સર્વં તં પાંશુરાશિં પાદેન અપકર્ષિતં કાષ્ઠાવશેષં સંવૃત્તં ॥ સો દાનિ વ્યાઘ્રો તં ઋષિં દૃષ્ટ્વા ઓસક્કિતો ઋષિણા ॥ વ્યાઘ્રેણ તત્પાંશુ અપકર્ષિતકં દૃષ્ટ્વા ઋષિસ્ય કૌતૂહલં સંજાતં ॥ તેન દાનિ ઋષિણા તાનિ કાષ્ઠાનિ અપકર્ષિતાનિ તસ્યા ગુહાયે દ્વારમ્ અપાવૃતં ॥ તેન શાક્યકન્યા દૃષ્ટા ઉત્તમવીર્યેણ નાપિ જ્ઞાયતિ માનુષિકા તિ ॥ એષો ઋષિ પૃચ્છતિ ॥ ભદ્રે કા ત્વં તિ ॥ માનુષિકા સા આહ ॥ અહં કપિલવસ્તુતો અમુકસ્ય શાક્યસ્ય ધીતા ॥ સાહં કુષ્ઠવ્યાધિના પરિગતા ઇહ જીવન્તિકા એવં વિવર્જિતા ॥ તસ્ય તાં શાક્યકન્યાં દૃષ્ટ્વા ઉત્તમરૂપધરાં તીવ્રો રાગો પ્રાદુર્ભૂતઃ ॥
[_મ્વુ_1.354_] કિંચાપિ તાવચ્ ચિરબ્રહ્મચારી
ન ચાસ્ય રાગાનુશયો સમૂહતો ।
પુનો પિ સો રાગવિષો પ્રકુપ્યતિ
તિષ્ઠં યથા કાષ્ઠગતં અનૂહતં ॥

સો દાનિ રાજર્ષિઃ તાયે શાક્યકન્યાયે સાર્ધં સંયોગં ગતો ધ્યાનેહિ ચ અભિજ્ઞાહિ ચ ભ્રષ્ટો ॥ સો દાનિ તાં શાક્યકન્યાં ગૃહ્ય આશ્રમપદં ગતો ॥ સા દાનિ શાક્યકન્યા તહિં આશ્રમપદે કોલેન રાજર્ષિણા સાર્ધં સંવસતિ ॥ ષોડશ બાલાં યમલાં પુત્રાં પ્રજાતા ॥ દ્વાત્રિંશ ઋષિકુમારા પ્રાસાદિકા દર્શનીયા અજિનજટાધરાઃ ॥ તે દાનિ યં કાલં વિવૃદ્ધા ઋષિકુમારા તતો માતરે કપિલવસ્તું વિસર્જિતા ॥ ગચ્છથ પુત્રા કપિલવસ્તું મહાનગરં અમુકો નામ શાકિયો મમ પિતા વો માતામહો ॥ તસ્ય અમુકસ્ય પુત્રા તે વો માતુલકા યોભૂયેન શાક્યમહત્તરકા જ્ઞાતિકા મહન્તો વો કુલવંશો ॥ તે યુષ્માકં વૃત્તિં સંવિધેષ્યન્તિ ॥ તાયે શિક્ષિતા યથા શાક્યાનાં સમુદાચારં ॥ એવં વો શાક્યપરિષા ઉપસંક્રમિતવ્યા ॥ એવમ્ અભિવાદનં કર્તવ્યં । એવં નિષીદિતવ્યં ॥ સર્વે શાક્યસમુદાચારં સંદિશિત્વા વિસર્જિતા ॥ તે માતાપિતૃણામ્ અભિવાદેત્વા પ્રદક્ષિણં કૃત્વા ગતા અનુપૂર્વેણ કપિલવસ્તુમ્ અનુપ્રાપ્તાઃ ॥
___સર્વે યથાયુષ્કાયે પટિપાટિકાયે કપિલવસ્તું પ્રવિશન્તિ ॥ તાન્ ઋષિકુમારાં દૃષ્ટ્વા મહાજનકાયો સમન્વાહરતિ ॥ અહો યાદૃશા ઋષિકુમારાઃ પ્રાસાદિકા દર્શનીયા ચ અજિનજટાધારિણો ॥ તે દાનિ મહતા જનકાયેન પરિવારિતા શાક્યાનાં સંસ્થાગારમ્ ઉપસંક્રાન્તાઃ ॥ પંચમાત્રાણિ ચ શાક્યશતાનિ સંસ્થાગારે સન્નિષણ્ણાનિ અભૂન્સુ સંનિપતિતાનિ કેનચિદ્ એવ કરણીયેન ॥ તે દાનિ યથા તાયે માતરિ સંદિષ્ટા તેન સમુદાચારેણ શાક્યપરિષામ્ ઉપસંક્રાન્તા ॥ શાક્યપરિષા ઋષિકુમારાણાં તં
[_મ્વુ_1.355_] શાક્યસમુદાચારં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતા ॥ તે દાનિ શાક્યા ઋષિકુમારાણાં પૃચ્છન્તિ ॥ કુતો યૂયં તિ ॥ તેહિ તં પ્રકૃતિં સર્વં આચિક્ષિતં યથા તાયે માતરિ સંદિષ્ટા ॥ અનુહિમવન્તે અમુકાતો આશ્રમપદાતો કોલસ્ય રાજ-ઋષિસ્ય પુત્રાઃ અમૂકસ્ય શાક્યસ્ય ધીતા સા મો માતા ॥ યથા સા શાક્યકન્યા તત્ર ઉદ્દેશે વિસર્જિતા તથા તેહિ માતુઃ શ્રુત્વા શાક્યાનાં સર્વમ્ આચિક્ષિતં ॥ શાક્યા શ્રુત્વા પ્રીતાઃ ॥ સો પિ સાનં માતામહો શક્યમહત્તરકો જીવતિ મહાન્તં ચ કુલવંશં ॥ સો પિ કોલો રાજર્ષિ વારાણસીતો જ્યેષ્ઠકુમારં રાજ્યાભિષિંચિત્વા ઋષિપ્રવ્રજિતો દિશાસુ અભિજ્ઞાતપરિજ્ઞાતો મહાત્મા રાજર્ષિઃ ॥ તે દાનિ શાક્યા પ્રીતા સંવૃત્તાઃ રાજર્ષિણા ઇમે જાતા ન પ્રાકૃતેન પુરુષેણ ॥ તેષાં શાક્યાનાં ભવતિ ॥ ઇમે કુમારા અસ્માકં સુજાતા પિ ઇમેષાં ચ શાક્યકન્યા દીયન્તુ વૃત્તિશ્ ચ ॥ તેહિ તેષાં કુમારાણાં શાક્યકન્યાયો ચ દિન્નાયો કર્ષણાનિ ચ દિન્નાનિ સજનપદાનિ ॥ તદ્યથા નામાશ્રમં નિગમં સુમુક્તં કર્કરભદ્રં અપરાણિ ચ કર્ષણાનિ સજનપદાનિ પ્રભૂતં સ્વાપતેયં ॥ કોલેન ઋષિણા જાતા ત્તિ કોલિયા ત્તિ સમાજ્ઞા વ્યાઘ્રપથે વ્યાઘ્રપદ્યા સમાજ્ઞા ચ ॥
_____ઇતિ શ્રીમહાવસ્તુ-અવદાને કોલિયાનામ્ ઉત્પત્તિ સમાપ્તં ॥
અથ શાક્યાનાં દેવડહો નામ નિગમો ॥ તહિં સુભૂતિર્ નામ શાક્યાનાં મહત્તરકો તેન અમુકાતો નિગમાતો કોલિયકન્યા નામ ભાર્યા આનીતા ॥ તસ્ય સપ્ત ધીતરો જાતા માયા મહામાયા અતિમાયા અનન્તમાયા ચૂલીયા કોલીસોવા મહાપ્રજાપતી ॥ માયા-ઉત્પત્તિ ॥
___રાજ્ઞો સિંહહનુસ્ય શાક્યરાજ્ઞો ચત્વારિ પુત્રા દારિકા ચ એકા શુદ્ધોદનો શુક્લોદનો ધૌતોદનો અમૃતોદનો અમિતા ચ દારિકા ॥ રાજ્ઞા સિંહહનુના કાલગતેન
[_મ્વુ_1.356_] શુદ્ધોદનેન રાજ્યં પ્રતિલબ્ધં ॥ રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન આમાત્યા આણત્તા સદૃશાં મે દારિકાં આનેથ યા ભવેય પ્રાસાદિકા ચ કુલીના ચ ॥ તેહિ અમાત્યેહિ સમન્તતો બ્રાહ્મણા વિસર્જિતા પણ્ડિતા ચ બહુશ્રુતા ચ સ્ત્રીલક્ષણપુરુષલક્ષણદારિલાકક્ષણવિધિજ્ઞા ॥ ગચ્છથ દારિકાં વિજાનથ યા રાજ્ઞો શુદ્ધોદનસ્ય યોગ્યા ભવેયા ॥ તેહિ બ્રાહ્મણેહિ ગ્રામનિગમનગરજનપદેહિ અણ્વન્તેહિ શાક્યાનાં દેવડહે નિગમે સુભૂતિસ્ય શાક્યસ્ય સપ્ત ધીતરો દૃષ્ટા તાસાં સપ્તાનાં ધીતરાણં માયા સર્વપ્રધાના કૃત્સ્ને ચ જમ્બુદ્વીપે તાદૃશા કન્યા સુદુર્લભા ॥ તેહિ રાજ્ઞો નિવેદિતં દેવડહે નિગમે સુભૂતિસ્ય શાક્યસ્ય સપ્ત ધીતરો પ્રાસાદિકા દર્શનીયા ચ એકા ચાત્ર સર્વાસાં સપ્તાનાં ભગિનીનાં પ્રધાના રૂપેણાપિ તેજેનાપિ પ્રજ્ઞાયે પિ સર્વગુણસંપન્ના માયા નામ ॥ યત્તકા અસ્માભિઃ ગ્રામનગરનિગમજનપદા અણ્વિતા ન ખલ્વ્ અસ્માભિસ્ સદૃશા કન્યા દૃષ્ટપૂર્વા યાદૃશી માયા સુભૂતિસ્ય શાક્યસ્ય ધીતા ॥ શુદ્ધોદનેન સુભૂતિસ્ય પ્રેષિતં ॥ માયાં ધીતાં મમ ભાર્યાર્થં દેહીતિ અગ્રમહિષી ભવિષ્યતિ ॥ સુભૂતિર્ આહ દૂતાનાં ॥ માયાયે ષડ્દારિકાયો જ્યેષ્ઠતરિકાયો યાવ તાયો વુહ્યન્તિ તતા માયા મહારાજસ્ય દીયિષ્યતિ ॥ તેહિ દૂતેહિ રાજ્ઞો શુદ્ધોદનસ્ય નિવેદિતં ॥ મહારાજ એવં સુભૂતિ શાક્યો આહ ॥ યાવદ્ ઇમા જ્યેષ્ઠતરિકા ષડ્દારિકાયો વુહ્યન્તિ તતો માયા મહારાજસ્ય દીયિષ્યતીતિ ॥ રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન ભૂયો દૂતો સુભૂતિસ્ય શાક્યસ્ય પ્રેષિતો ॥ સર્વાં મે સપ્ત ધીતરાં દેહિ ॥ તેહિ દૂતેહિ સુભૂતિસ્ય શાક્યસ્ય આરોચિતં ॥ રાજા શુદ્ધોદનો આહ ॥ સર્વાં મે સપ્ત ધીતરો દેહીતિ ॥ સુભૂતિના શાક્યેન રાજ્ઞો શુદ્ધોદનસ્ય સંદિષ્ટં ॥ મહારાજ દિન્ના તે ભવન્તુ ॥ તા દાનિ સર્વાયો સપ્ત દારિકાયો રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન મહતા રાજ-ઋદ્ધીયે મહતા રાજાનુભાવેન મહતા રાજસમૃદ્ધીયે
[_મ્વુ_1.357_] આનીતા દેવડહાતો નિગમાતો કપિલવસ્તું ॥ રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન દ્વે દારિકે સ્વમન્તઃપુરં પ્રવેશિતા માયા ચ મહાપ્રજાપતી ચ ॥ પંચ દારિકા પંચ ભ્રાતૃણાં દિન્ના ॥
___દ્વાદશેહિ વર્ષેહિ બોધિસત્વો તુષિતભવનાતો ચ્યવિષ્યતિ ॥ શુદ્ધાવાસા દેવા જમ્બુદ્વીપે પ્રત્યેકબુદ્ધાનામ્ આરોચયન્તિ બોધિસત્વો ચ્યવિષ્યતિ રિંચથ બુદ્ધક્ષેત્રં ॥
તુષિતભવનાદ્ અતિયશો ચ્યવિષ્યતિ અનન્તજ્ઞાનદર્શાવી ।

રિંચથ બુદ્ધક્ષેત્રં . . . . . . વરલક્ષણધરસ્ય ॥
તે શ્રુત્વ બુદ્ધશબ્દં પ્રત્યેકજિના મહેશ્વરવરાણાં ।
નિર્વાંસુ મુક્તચિત્તા સ્વયંભુનો ચિત્તવશવર્તી ॥
તે દાનિ પ્રત્યેકબુદ્ધા સ્વકસ્વકાનિ વ્યાકરણાનિ વ્યાકરિત્વા પરિનિર્વૃતાઃ ॥
___વારાણસ્યાં સાર્ધયોજને મહાવનખણ્ડં તત્ર પંચ પ્રત્યેકબુદ્ધશતાનિ પ્રતિવસેન્સુ ॥ તે પિ સ્વકસ્વકાનિ વ્યાકરણાનિ વ્યાકરિત્વા પરિનિર્વૃતા ॥
આલબ્ધવીર્યા સતતાનુયોગી
ઉદગ્રચિત્તા અકુશીદવર્તી ।
દૃઢવિક્રમા વીર્યબલોપપેતા
એકચરા ખડ્ગવિષાણકલ્પા ॥
વૈહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય તેજોધાતું સમાપદ્યિત્વા અનુપાદાય પરિનિર્વૃતા ॥ સ્વકાયે તેજોધાતૂયે માન્સશોણિતં ધ્યાપિતં । શરીરાણિ પતિતાનિ ॥
. . . . ઉપેક્ષાં કરુણાં ચ ભાવ્ય
આસેવમાનો મુદિતાં ચ કાલે ।
મૈત્રેણ ચિત્તેન હિતાનુકંપી
એકો ચરે ખડ્ગવિષાણકલ્પો ॥
[_મ્વુ_1.358_] સર્વેષુ પ્રાણેષુ નિધાય દણ્ડં
અવિહેઠકો અન્યતરે પિ તેષાં ।
નિક્ષિપ્તદણ્ડો ત્રસસ્થાવરેષુ
એકો ચરે ખડ્ગવિષાણકલ્પો ॥
ઓતારયિત્વા ગૃહિવ્યંજણાનિ
સંશીર્ણપત્રો યથ પારિપાત્રો ।
કાષાયવસ્ત્રો અભિનિષ્ક્રમિત્વા
એકો ચરે ખડ્ગવિષાણકલ્પો ॥
સંદારયિત્વા ગૃહિવ્યંજનાનિ
શિખિર્ યથા ભસ્મનિ એકચારી ।
કાષાયવસ્ત્રો અભિનિષ્ક્રમિત્વા
એકો ચરે ખડ્ગવિષાણકલ્પો ॥
સંસેવમાનસ્ય સિયાતિસ્નેહો
સ્નેહાન્વયં દુઃખમ્ ઇદં પ્રભોતિ ।
સંસેવમાનં તુ જુગુપ્સમાનો
એકો ચરે ખડ્ગવિષાણકલ્પો ॥
સંસેવમાનસ્ય સિયાતિસ્નેહો
સ્નેહાન્વયં દુઃખમ્ ઇદં પ્રભોતિ ।
પ્રિયાતિસ્નેહં વિજિગુપ્સમાનો
એકો ચરે ખડ્ગવિષાણકલ્પો ॥
સંસેવમાનસ્ય સિયાતિસ્નેહો
સ્નેહાન્વયં દુઃખમ્ ઇદં પ્રભોતિ ।
પ્રિયા વિયોગં વિજુગુપ્સંઆનો
એકો ચરે ખડ્ગવિષાણકલ્પો ॥
સંસેવમાનસ્ય સિયાતિસ્નેહો
[_મ્વુ_1.359_] સ્નેહાન્વયં દુઃખમ્ ઇદં પ્રભોતિ ।

મિત્રેષુ આદીનવં સંમૃશન્તો
એકો ચરે ખડ્ગવિષાણકલ્પો ॥
સંસેવમાનસ્ય સિયાતિસ્નેહો
સ્નેહાન્વયં દુઃખમ્ ઇદં પ્રભોતિ ।
પુત્રેષુ આદીનવ સંમૃશન્તો
એકો ચરે ખડ્ગવિષાણકલ્પો ॥
પુત્રાં સહાયાન્ અવલોકયન્તો
હાપેતિ અર્થં પ્રતિબદ્ધચિત્તો ।
ન પુત્રમ્ ઇચ્છેય કુતો સહાયાન્*
એકો ચરે ખડ્ગવિષાણકલ્પો ॥
જ્ઞાતીં સહાયાન્ અવલોકયન્તો
હાપેતિ અર્થં પ્રતિબદ્ધચિત્તો ।
જ્ઞાતી ન ઇચ્છેય કુતો સહાયાં
એકો ચરે ખડ્ગવિષાણકલ્પો ॥
સર્વા ખડ્ગવિષાણગાથા વિસ્તરેણ કર્તવ્યા ॥ પંચાનાં પ્રત્યેકબુદ્ધશતાનામ્ એક-એકા ગાથા ॥ ઋષયો ઽત્ર પતિતા ઋષિપતનં ॥
___તહિં વનખણ્ડે રોહકો નામ મૃગરાજા સહસ્રમૃગયૂથં પરિહરતિ ॥ તસ્ય દુવે પુત્રા ન્યગ્રોધો ચ નામ વિશાખો ચ ॥ તેન દાનિ મૃગરાજેન એકાસ્યાપિ પુત્રસ્ય પંચ મૃગશતાનિ દિન્નાનિ અપરસ્યાપિ પુત્રસ્ય પંચ મૃગશતાનિ દિન્નાનિ ॥ બ્રહ્મદત્તો કાશિરાજા અભીક્ષ્ણં મૃગવ્યં નિર્ધાવતિ તં વનષણ્ડં પરિસમન્તં તત્ર ચ મૃગાનિ હન્તિ ॥ ન તત્તકાં મૃગાં સ્વયં ઉપજીવતિ યત્તકાનિ આહતકાનિ વનગુલ્મેષુ ચ વનગહનેષુ ચ શરહારેષુ ચ નડકહારેષુ ચ કણ્ટકહારેષુ ચ પ્રવિશિત્વા મરન્તિ ॥ તે તત્ર કાકશકુન્તેહિ
[_મ્વુ_1.360_] ખજ્જન્તિ ॥ ન્યગ્રોધો મૃગરાજા તં ભ્રાતરં વિશાખં આહ ॥ વિશાખ એતં કાશિરાજં વિજ્ઞાપેમ ॥ ન તત્તકા ત્વં મૃગાં સ્વયં ઉપજીવસિ યત્તકા આહતકા ગહનેહિ પ્રદેશેહિ પ્રવિશિત્વા મરન્તિ કાકશકુન્તેહિ ખાદ્યન્તિ ॥ વયં રાજ્ઞો એકં મૃગં દૈવસિકં દાસ્યામઃ યો તવ સ્વયં મહાનસં પ્રવિશિષ્યતિ ॥ ઇમં ચ મૃગયૂથં ન એવં અનયવ્યસનમ્ આપદ્યિષ્યન્તિ ॥ તસ્ય ભ્રાતા વિશાખો આહ ॥ એવં ભવતુ વિજ્ઞાપેમ ॥ સો દાનિ રાજા મૃગવ્યં નિર્ધાવિતો ॥ તેહિ યૂથપતીહિ મૃગરાજેહિ સો રાજા દૃષ્ટો દૂરત એવ આગચ્છન્તો સબલવાહનો અસિધનુશક્તિતોમરધરેહિ સંપરિવૃતો ॥ તે દાનિ તં રાજાનં દૃષ્ટ્વા યેન રાજા તેન અભિમુખા પ્રત્યુદ્ગતા અભીતા અનુત્ત્રસ્તા આત્માનં પરિત્યજિત્વા ॥ તેન દાનિ કાશિરાજ્ઞા મૃગરાજાનૌ દૃષ્ટ્વા દૂરત એવ અભિમુખા આગચ્છન્તા ॥ તેન સ્વકસ્ય બલાગ્રસ્ય આણત્તિ દિન્ના ॥ ન કેનચિદ્ એતે મૃગા આગચ્છન્તો વિહેઠયિતવ્યા કો જાનાતિ કિમ્ અત્ર અન્તરં યથૈતે બલાગ્રં દૃષ્ટ્વા ન પલાયન્તિ મમ અભિમુખા આગચ્છન્તિ ॥ બલાગ્રેણ તેષાં મૃગાણામ્ અન્તરો દિન્નો વામદક્ષિણભૂતો સો બલાગ્રો ॥ તે મૃગા યેન રાજા તેનોપસંક્રમિત્વા રાજ્ઞો જાનુહિ પ્રણિપતિતાઃ ॥ રાજા તેષાં મૃગરાજાનાં પૃચ્છતિ ॥ કા વો વિજ્ઞપ્તિઃ વિજ્ઞાપેથ યં વો કાર્યં ॥ તે દાનિ માનુષાયે વાચાયે તં રાજાનં વિજ્ઞાપેન્તિ ॥ મહારાજ વિજ્ઞાપામ ॥ વયં તવ ઇહ રાજ્યે અત્ર વનખણ્ડે જાતા સંવૃદ્ધા અન્યે પિ બહૂનિ મૃગશતાનિ ॥ વયન્ તેષાં મૃગાણાં દ્વે ભ્રાતરૌ યૂથપતિનૌ ઇહ મહારાજસ્ય વિજિતે પ્રતિવસામઃ ॥ યથૈવ મહારાજસ્ય નગરા પટ્ટના ચ ગ્રામા ચ જનપદા ચ જનેન શોભન્તિ ગોબલિવર્દેહિ ચ અન્યેહિ પિ પ્રાણસહસ્રેહિ દ્વિપદચતુષ્પદેહિ એવમ્ એતાનિ વનખણ્ડાનિ આશ્રમાણિ ચ નદીયો ચ પ્રસ્રવણીયો ચ એતેહિ મૃગપક્ષેહિ શોભન્તિ ॥ એવં મહારાજ એતસ્ય અધિષ્ઠાનસ્ય અલંકારો ॥ સર્વે એતે મહારાજ દ્વિપદચતુષ્પદા યત્તકા મહારાજસ્ય વિજિતે
[_મ્વુ_1.361_] વસન્તિ ગ્રામગતા વારણ્યગતા વા પર્વતગતા વા મહારાજસ્ય શરણં ગતાઃ સર્વે તે મહારાજ ચિન્તનીયા પરિપાલનીયા ચ ॥ મહારાજા ચ તેષાં પ્રભવતિ અન્યો રાજા ન ॥ યં વેલં મહારાજા મૃગવ્યં નિષ્કાસતિ તતઃ બહૂનિ મૃગશતાનિ અનયવ્યસનમ્ આપદ્યન્તિ ॥ ન તત્તકા મહારાજસ્ય ઉપજીવ્યા ભવન્તિ યત્તકા શરેહિ આહતકા અત્ર વનગહનેષુ ચ નડગહનેષુ શરહારેષુ ચ કાશહારેષુ ચ પ્રવિશિય મરન્તિ કાકશકુન્તેહિ ખાદ્યન્તે મહારાજા ચ અધર્મેણ લિપ્યતિ ॥ યદિ મહારાજસ્ય પ્રસાદો ભવેય વયં દ્વે યૂથપતિનો મહારાજસ્ય દૈવસિકં એકમૃગં વિસર્જયિષ્યામઃ યો તવ મહાનસં સ્વયં પ્રવિશિષ્યતિ ॥ એકાતો યૂથાતો એકં દિવસં દ્વિતીયાતો યૂથાતો દ્વિતીયં દિવસં એકં મૃગં વિસર્જયિષ્યામઃ મહારાજસ્ય ચ મૃગમાન્સેન અવિભક્ષણં ભવિષ્યતિ ઇમે ચ મૃગા એવં અનયવ્યસનં નોપપદ્યિષ્યન્તિ ॥ તેન દાનિ રાજ્ઞા તેષાં મૃગયૂથપતીનાં વિજ્ઞપ્તિ દિન્ના ॥ યથા યુષ્માકમ્ અભિપ્રાયો તથા ભવતુ ગચ્છથ અભીતા અનુત્ત્રસ્તા વસથ મમ ચ એકં મૃગં દિવસેદિવસે વિસર્જેથ ॥ રાજા તેષાં વિજ્ઞપ્તિં દત્ત્વા અમાત્યાનામ્ આહ ॥ ન કેનચિત્* મૃગા વિહેઠયિતવ્યા ॥ એવમ્ આજ્ઞાં દત્ત્વા નગરં પ્રવિષ્ટો ॥ તેહિ યૂથપતીહિ તે મૃગા સર્વે સમાનીતા આશ્વાસિતા ચ ॥ મા ભાયથ એવમ્ અસ્માભિઃ રાજા વિજ્ઞાપિતો યથા રાજા ન ભૂયો મૃગવ્યં નિર્ધાવિષ્યતિ ન ક્વચિત્* મૃગાં વિહેઠયિષ્યતિ રાજ્ઞો ચ દિવસેદિવસે એકો મૃગો વિસર્જેતવ્યઃ એકં દિવસં એકતો યૂથાતો અપરં દિવસં અપરાતો યૂથાતો ॥ તેહિ મૃગેહિ સર્વાં ચ તાં મૃગાં ઉભયેહિ યૂથેહિ ગણેત્વા યૂથાતોયૂથાતો ઓસરં કૃતં ॥ એકાતો યૂથાતો એકં દિવસં મૃગો ગચ્છતિ રાજ્ઞો મહાનસં અપરાતો યૂથાતો અપરં દિવસં ગચ્છતિ ॥
___કદાચિત્ વિશાખસ્ય યૂથાતો ઓસરસ્મિં ગુર્વિણીયે મૃગીયે વારો રાજ્ઞો મહાનસં ગમનાય ॥ સા દાનિ મૃગી આણાપકેન મૃગેન વુચ્યતિ ॥ તવ અદ્ય ઓસરો ગચ્છ

[_મ્વુ_1.362_] રાજ્ઞો મહાનસં તિ ॥ સા આહ ॥ અહં ગુર્વિણી દ્વે મે પોતકા કુક્ષિસ્મિં અન્યં તાવ આણાપેહિ યં વેલં પ્રસૂતા ભવિષ્યામિ તતઃ ગમિષ્યામિ ॥ તે દાનિ એકસ્યાર્થે ત્રિવર્ગં ચરિષ્યામઃ ॥ યુષ્માકં એવં ચિરતરકેન વારો ભવિષ્યતિ ઇમેહિ દુવેહિ પોતકેહિ જાતેહિ ॥ તેન આણાપકેન મૃગેન એતં કાર્યં યૂથપતિસ્ય આરોચિતં ॥ યૂથપતિ આહ ॥ અન્યં મૃગં આણાપેહિ યો એતસ્યા મૃગીયે અન્તરેણ ॥ એષા મૃગી પ્રસૂતા સમાના પશ્ચાદ્ ગમિષ્યતિ ॥ તેન આણાપકેન મૃગેન તાં મૃગીમ્ અતિક્રમિત્વા યો તસ્યા મૃગીયે અન્તરેણ સો આણત્તો ગચ્છ રાજ્ઞો મહાનસન્ તિ ॥ સો પિ આહ ॥ ન મમ અદ્ય ઓસરો અમુકાયે મૃગીયે અદ્ય ઓસરો એવં તાવદ્ અન્તરં જીવિષ્યં ॥ એવં અપરાપરે પિ વુચ્યન્તિ ન ચ અનોસરા ગચ્છન્તિ । સર્વે જલ્પન્તિ ॥ અમુકાયે મૃગીયે ઓસરો સા ગચ્છતૂ તિ ॥ સા મૃગી વુચ્યતિ ॥ ભદ્રે ન કોચિદ્ ઇચ્છતિ અનોસરેણ ગન્તું । તવ ઓસરો ત્વં એવ ગચ્છાહિ રાજ્ઞો મહાનસં ॥ સા દાનિ મૃગી યાં વેલાં ન મુચ્યતિ સા તેષાં પોતકાનાં પ્રેમ્નેન મમ સંનિપાતેન એતે પિ ઘાતયિષ્યન્તીતિ તં દ્વિતીયં મૃગયૂથં ગતા ॥ ગચ્છિય તસ્ય યૂથપતિસ્ય પ્રણિપતિતા ॥ સો નાં યૂથપતિઃ પૃચ્છતિ ॥ કિં એતં ભદ્રે કિમ્ આણાપેસિ કિં કાર્યં ॥ સા આહ ॥ અદ્ય તતો યૂથાતો મમ વારો રાજ્ઞો મહાનસં ગમનાયે મમ ચ દુવે પોતકા કુક્ષિસ્મિં તતો મે સો વિશાખો યૂથપતિ વિજ્ઞપ્તો ॥ મમ અદ્ય ઓસરો ઇમે ચ દુવે પોતકા કુક્ષિસ્મિં । અન્યાં પ્રેષેહિ યં વેલં પ્રસૂતા ભવિષ્યં તતો ગમિષ્યામિ ॥ તેન ચ યૂથપતિના યે અન્યે આણાપિયન્તિ તે પિ ન ઇચ્છન્તિ ગન્તું નાસ્માકમ્ ઓસરો અમુકાયે મૃગીયે ઓસરો સા ગચ્છન્તૂ તિ ॥ સા અહં તેહિ ન મુચ્યામિ ઓસરાતો વુચ્યામિ ગચ્છાહિ તવ ઓસરો તિ તદ્ ઇચ્છામિ મૃગરાજેન અતો અન્યં મૃગં વિસર્જમાનં યં વેલં અહં પ્રસૂતા ભવિષ્યામિ
[_મ્વુ_1.363_] તતો ગમિષ્યામિ ॥ સો મૃગરાજા મૃગીમ્ આહ ॥ તાવ મા ભાયાહિ અન્યં વિસર્જયિષ્યં ॥ તેન મૃગરાજેન આણાપકો મૃગો આણત્તો ઇતો યૂથાતો યસ્ય મૃગસ્ય ઓસરો તં આણાપેહિ એતાયે મૃગીયે મયા અભયં દિન્નં ॥ તેન આણાપકેન યસ્ય મૃગસ્ય ઓસરો તં આણાપ્યતિ ॥ ગચ્છ રાજ્ઞો મહાનસં ॥ સો પિ આહ ॥ ન અસ્માકં યૂથસ્ય અદ્ય વારો વિશાખસ્ય યૂથસ્ય અદ્ય વારો ॥ સો આણાપકો મૃગો આહ ॥ વિશાખસ્ય યૂથાતો અદ્ય વારો યસ્યા મૃગીયે વારો સા ગુર્વિણી દુવે પોતકા કુક્ષિસ્મિં । તેહિ ન મુચ્યતિ તવ ઓસરો ત્વં ગચ્છાહીતિ ॥ તાયે ચ મૃગીયે તતો અમુચ્યન્તિયે ઇહ યૂથમ્ આગત્વા ન્યગ્રોધો યૂથપતિ વિજ્ઞપ્તો ॥ ન્યગ્રોધેન યૂથપતિના તસ્યા મૃગીયે અભયં દિન્નં ॥ યૂથપતિના આણત્તં ॥ યસ્ય ઇતો યૂથાતો ઓસરો તં વિસર્જેહિ ઇતિ ॥ તવ ઇતો યૂથાતો ઓસરો ત્વં ગચ્છાહિ ॥ સો આહ ॥ દ્વિતીયસ્ય અદ્ય ઓસરો તં નાહં અનોસરે ગચ્છેયં ॥ એવં યો યો આણાપ્યતિ સો સો પિ ન ઇચ્છતિ અનોસરે ગન્તું ॥ તેન આણાપકેન મૃગેણ ન્યગ્રોધસ્ય મૃગપતિસ્ય આરોચિતં ॥ ન કોચિ ઇચ્છતિ અનોસરેણ ગન્તું જલ્પન્તિ નાસ્માકમ્ અદ્ય ઓસરો દ્વિતીયસ્ય મૃગયૂથસ્ય અદ્ય ઓસરો ॥ મૃગરાજા આહ ॥ મિલ્લેહિ મયે ઇમસ્યા મૃગીયે અભયં દિન્નં । ન શક્યા સૈષા ભૂયો તત્ર મહાનસં વિસર્જયિતું । અહં સ્વયં ગમિષ્યામિ ॥
___સો મૃગરાજા તતો વનષણ્ડાતો પન્થમ્ ઓતરિત્વા વારાણસીં ગચ્છતિ ॥ યો યો પુરુષો તં મૃગરાજં પશ્યતિ ગચ્છન્તં સો સો એતમ્ અનુગચ્છતિ ॥ મૃગો દર્શનીયો રૂપેણ ચિત્રોપચિત્રો રક્તેહિ ખુરેહિ અઞ્જનેહિ અક્ષીહિ પ્રભાસ્વરેહિ દર્શનીયેહિ ॥ મહતા જનકાયેન અગ્રતોકૃતો ગચ્છતિ યાવદ્ અભ્યન્તરં નગરં પ્રવિષ્ટો નાગરેહિ દૃષ્ટો અભિજ્ઞાતો સો મૃગરાજા સો મૃગરાજા મહતો જનકાયસ્ય ॥ તે તં પશ્યિત્વા મૃગરાજમ્ ઉત્કણ્ઠિતા
[_મ્વુ_1.364_] તમ્ તત્તકં મૃગયૂથં સર્વં ક્ષપિતં અયં યૂથપતિઃ સ્વયમ્ આગતો ॥ ગચ્છામ રાજાનં વિજ્ઞાપેમઃ યથૈષો મૃગરાજા મુચ્યેયા ન હન્યેયા અલંકારો ઇમસ્ય અધિષ્ઠાનસ્ય ચક્ષુરમણીયો જાતો નિર્ધાવન્તો ઉદ્યાને ચ તડાગે ચ ॥ તે તં મૃગં પશ્યિત્વા ચક્ષુઃપ્રીતિમ્ અનુભવન્તિ ॥ તેનૈવ સમહત્તરકેન મહતા જનકાયેન સાર્ધં મૃગરાજસ્ય અનુપૃષ્ઠતો રાજકુલં પ્રવિષ્ટં ॥ મૃગરાજા ચ મહાનસં પ્રવિષ્ટો ઇમેહિ ચ નૈગમેહિ રાજા અર્થકરણસ્મિં ઉપવિષ્ટો વિજ્ઞપ્તો ॥ મહારાજ તત્તકં મૃગયૂથં સર્વં ક્ષીણં ॥ અહેઠકા શુષ્કાર્દ્રાણિ તૃણાનિ ભક્ષયન્તિ ન કસ્યચિ અપરાધ્યન્તિ તે ચ સર્વે ક્ષપિતા અયં સો યૂથપતિ સ્વયમ્ આગતો ॥ દુર્લભો મહારાજ એદૃશો મૃગરાજા પ્રાસાદિકો દર્શનીયો જનસ્ય ચક્ષુરમણીયો ॥ નગરાતો જના નિર્ધાવન્તિ ઉદ્યાનં વા તડાગં વા આરામં વા પુષ્કરિણીં વા ચ તે પિ તં મૃગરાજં પશ્યિત્વા પ્રીતા ભવન્તિ અલંકારભૂતં નગરોપવનસ્ય ॥ યદિ મહારાજસ્ય પ્રસાદો ભવેયા એષો મૃગરાજા જીવન્તો મુચ્યેયા ॥ રાજ્ઞા અમાત્યા આણત્તા ॥ ગચ્છથ તં મૃગરાજં મહાનસાતો આનેથ ॥ સો તેહિ અમાત્યેહિ ગત્વા મહાનસાતો આનીતો રાજ્ઞો સકાશં ॥ રાજા તં મૃગરાજં પૃચ્છતિ ॥ કિં ત્વં સ્વયમ્ આગતો નાસ્તિ ભૂયો કોચિત્* મૃગો યં તુવં સ્વયમ્ આગતો તિ ॥ સો મૃગરાજા આહ ॥ ન હિ મહારાજ નાસ્તિ અપરે મૃગાઃ ॥ કિમ્ તુ અદ્ય દ્વિતીયસ્ય મૃગયૂથસ્ય ઓસરો ॥ તત્ર યસ્યા મૃગીયે વારો આપદ્યતિ સા ગુર્વિણી દુવે પોતકા કુક્ષિસ્મિં ॥ સા મૃગી વુચ્યતિ ગચ્છ નહાનસં તવ અદ્ય વારો ॥ દ્વિતીયમૃગયૂથે વિશાખો યૂથપતિ અસ્તિ ॥ સા તં ગત્વા આહ ॥ મમ અદ્ય ઓસરો રાજ્ઞો મહાનસં ગન્તું કિન્ તુ અહં ગુર્વિણી દુવે મે પોતકા કુક્ષિસ્મિં ઇચ્છામિ અન્યં વિસર્જયિતું યં વેલં અહં પ્રસૂતા ભવિષ્યં તતો ગમિષ્યામિ ॥ તતો યો અન્યો મ્ર્ગો આણાપ્યતિ સો ન ઇચ્છતિ ગન્તું જલ્પતિ એતસ્યા મૃગીયે ઓસરો એષા ગચ્છતૂ તિ તેહિ મૃગેહિ ન મુચ્યતિ ॥ તવ અદ્ય ઓસરો ત્વં ગચ્છાહિ સા તેહિ અમુચ્યન્તી મમ મૂલે આગતા ॥ અહં તાયે

[_મ્વુ_1.365_] વિજ્ઞપ્તો મમ અદ્ય તતો યૂથાતો ઓસરો મે દુવે પોતકા કુક્ષિસ્મિં ન ચ તેહિ મુચ્યામિ તદ્ ઇચ્છામિ મૃગરાજેન ઇતો યૂથાતો અન્યમ્ આણાપયિતું યો રાજ્ઞો મહાનસં ગચ્છેયા ॥ યેન અન્તરેણ અહં પ્રસૂતા ભવિષ્યં તતો ગમિષ્યં ॥ તસ્યા મયે મૃગીયે અભયં દિન્નં મયાપિ યો મૃગો આણાપ્યતિ સો ન ઇચ્છતિ ॥ ન અસ્માકં ઓસરો દ્વિતીયસ્ય યૂથસ્ય ઓસરો એવં યો યો આણાપ્યતિ સોસો ન ઇચ્છતિ અનોસરસ્મિં ઇહાગન્તું ॥ સો ઽહં જાનામિ મયા એતસ્યા મૃગીયે અભયં દિન્નં ગચ્છામિ સ્વયન્ તિ સો અહં સ્વયમ્ આગતો ॥ સો રાજા તસ્ય મૃગસ્ય શ્રુત્વા વિસ્મિતો સર્વો ચ જનકાયો અહો યાવદ્ ધાર્મિકો મૃગરાજા ॥ તસ્ય કાશિરાજ્ઞો ભવતિ ॥ નાયં તિરિચ્છો યઃ એષો મૃગો પરસ્ય કારણેન આત્માનં પરિત્યજતિ ધર્મં જાનાતિ । વયં તિરિચ્છા યે વયં ધર્મં ન જાનામ યે ઇમેષાં એવરૂપાણાં સત્વરત્નાનામ્ અહેઠકાનાં હેઠામ્ ઉત્પદ્યેમ ॥ સો તં મૃગરાજમ્ આહ ॥ પ્રીતો સ્મિ તવ સકાશાતો સકૃપો ચ મહાત્મા ચ ત્વં યં મૃગભૂતેન તે તસ્યા આત્મભૃત્યાયે મૃગીયે અભયં દિન્નં ॥ અહં પિ તવ આગમ્ય ત્વદ્વચનાત્ સર્વમૃગાનાં ચ અભયં દેમિ ॥ અદ્યાગ્રેણ યે ચ તત્ર ઉદ્દેશે તેષાં સર્વેષાં મૃગાણાં અભયં દદામિ ગચ્છાહિ વસથ અભીતા અનુત્ત્રસ્તા ॥ રાજ્ઞા નગરે ઘણ્ઠાઘોષણા કારાપિતા ॥ ન કેનચિત્* મમ વિજિતે મૃગા વિહેઠયિતવ્યા તસ્ય રાજ્ઞો તેષાં મૃગાનામ્ અભયદાનપ્રદાનાત્* ॥
___યાવદ્ દેવેષુ શબ્દમ્ અભ્યુદ્ગતં ॥ શક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણ રાજ્ઞો જિજ્ઞાસનાર્થં અનેકાનિ મૃગશતાનિ મૃગસહસ્રાણિ નિર્મિતાનિ ॥ સર્વો કાશિજનપદો મૃગેહિ આકીર્ણો નાસ્તિ સો ક્ષેત્રો યત્ર ન મૃગાઃ ॥ જાનપદેહિ રાજા વિજ્ઞપ્તો ॥
___તેન દાનિ ન્યગ્રોધેન મૃગરાજ્ઞા સા મૃગી વુચ્યતિ ॥ ભદ્રે ગચ્છ વિશાખસ્ય યૂથં ॥ સા આહ ॥ મૃગરાજ ન ગમિષ્યામિ વરં તવ મૂલે મૃતં ન વિશાખમૂલે જીવિતં ॥ સા દાનિ મૃગી ગાથાં ભાષતિ
[_મ્વુ_1.366_] ન્યગ્રોધમ્ એવ સેવેયા ન વિશાખમ્ અભિપ્રાર્થયેત્* ।
ન્યગ્રોધસ્મિં મૃતં શ્રેયો ન વિશાખમ્ અસ્મિં જીવિતં ॥
જાનપદા રાજં વિજ્ઞાપેન્તિ ॥
ઉદજ્યતે જનપદો રાષ્ટ્રં સ્ફીતં વિનશ્યતિ ।
મૃગા ધાન્યાનિ ખાદન્તિ તં નિષેધ જનાધિપ ॥
ઉદજ્યતુ જનપદો સ્ફીતં રાષ્ટ્રં વિનશ્યતુ ।
ન તુ એવં મૃગરાજસ્ય વરં દત્ત્વા મૃષં ભણે ॥
મૃગાણાં દાયો દિન્નો મૃગદાયો તિ ઋષિપત્તનો ॥
___દ્વાદશેહિ વર્ષેહિ બોધિસત્વો તુષિતભવનાતો ચ્યવિષ્યતીતિ શુદ્ધાવાસા દેવા બ્રાહ્મણવેશં નિર્મિણિય વેદાં ચ મન્ત્રાં ચ દ્વાત્રિંશ મહાપુરુષલક્ષણાં બ્રાહ્મણાં વાચેન્તિ યથા બોધિસત્વમ્ ઇહાગતં વ્યાકરેન્સુઃ ॥
_______________________________પર્ત્ 2_______________________________
[_મ્વુ_2.1_] અથ બોધિસત્વો તુષિતભવનાતો ચ્યવનકાલસમયે ચત્વારિ મહાવિલોકિતાનિ વિલોકેતિ । તદ્યથા કાલવિલોકિતં । દેશવિલોકિતં । દ્વીપવિલોકિતં । કુલવિલોકિતં ॥ દ્વીહિ કુલેહિ બોધિસત્વા જાયન્તિ । ક્ષત્રિયકુલે વા બ્રાહ્મણકુલે વા । યદા ક્ષત્રિયાક્રાન્તા પૃથિવી ભવતિ તદા ક્ષત્રિયકુલે જાયન્તિ । યદા બ્રાહ્મણાક્રાન્તા પૃથિવી ભવતિ તદા બ્રાહ્મણકુલે જાયન્તિ ॥ યસ્મિં ચ ભિક્ષવઃ કુલે બોધિસત્વા જાયન્તિ તં કુલં ષષ્ટીહિ અઙ્ગેહિ સમન્વાગતં ભવતિ । કતમેહિ ષષ્ટીહિ । અભિજ્ઞાતં ચ ભવતિ । અક્ષુદ્રાવચરં ચ જાતિસમ્પન્નં ચ ગોત્રસંપન્નઞ્ ચ પુરુષયુગસમ્પન્નઞ્ ચ અભિજ્ઞાતપૂર્વપુરુષયુગસંપન્નં ચ બહુસ્ત્રીકં ચ બહુપુરુષં ચ અલોલં ચ અનૂનં ચ અનીચં ચ અદીનં ચ પ્રજ્ઞાવન્તઞ્ ચ શીલવન્તં ચ અમાન્યપ્રેક્ષિતં ચ તં કુલં ભોગાં ભુંજતિ દૃઢમિત્રં ચ તં કુલં ભવતિ । કૃતજ્ઞં ચ વિધિજ્ઞં ચ અચ્છન્દગામિ ચ તં કુલં ભવતિ । અદોષગામિ ચ અમોહગામિ ચ અભયગામિ ચ અનવદ્યભીરુ ચ સ્થૂલભિક્ષં ચ પુરુષકારમતિં ચ દૃઢવિક્રમં ચ વરવિક્રમં ચ શ્રેષ્ઠવિક્રમં ચ ચેતિયપૂજકં ચ દેવતાપૂજકં ચ પૂર્વમિત્રપૂજકં ચ ક્રિયાધિમુક્તં ચ ત્યાગાધિમુક્તં ચ આત્મપૂર્વાપરં ચ તં કુલં ભવતિ । અભિઘોષઘુષ્ટં ચ અભિદેવાદિઘોષઘુષ્ટં ચ કુલજ્યેષ્ઠં
[_મ્વુ_2.2_] ચ કુલશ્રેષ્ઠં ચ કુલં કુલપ્રવરં ચ કુલવશિપ્રાપ્તં {સેનર્ત્: -પ્તાપ્તં} ચ મહેશાખ્યં ચ મહાપરિવારં ચ અશ્રમપરિવારં ચ અનુરક્તપરિવારં ચ અભેદ્યપરિવારં ચ માતૃજ્ઞં ચ પિતૃજ્ઞં ચ શ્રામણ્યં ચ બ્રાહ્મણ્યં ચ કુલજ્યેષ્ઠાપચાયકં ચ પ્રભૂતધનધાન્યઞ્ ચ પ્રભૂતકોશકોષ્ઠાગારં ચ પ્રભૂતહસ્ત્યશ્વાજૈડકં ચ પ્રભૂતદાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયં ચ અપ્રધર્ષ્યં ચ તં કુલં ભવતિ પરેહિ પ્રત્યર્થિકેહિ પ્રત્યમિત્રેહિ । યસ્મિં કુલે બોધિસત્વા જાયન્તિ તં કુલં ઇમેહિ ષષ્ટીહિ અઙ્ગેહિ સમન્વાગતં ભવતિ ॥ યે તે સત્વા કુલસમ્પન્ના ભવન્તિ એવંરૂપા સત્વા મહાકરુણાં પ્રતિલભન્તિ । બોધિસત્વો મહાસંવિધાનં કરોતિ ચ્યવનકાલસ્મિં તુષિતભવનાતો । દેવસહસ્રિયો ચાતુર્મહારાજિકાનુપાદાય સર્વે કામાવચરા તુષિતભવને સંનિપતિત બોધિસત્વસ્ય ચ્યવનકાલે ॥ બિમ્બિસારપ્રભૃતિકા ઉક્તા । ત્વં રાજગૃહે ઉપપદ્યહિ । ત્વયિ વિનીતે મહાજનકાયો વિનયમાર્ગં ગમિષ્યતીતિ । એવં સહસોદ્ગતો અભયો સાર્થવાહો તથાન્યે પિ ગૃહપતિમહાશાલાઃ બ્રાહ્મણમહાશાલાઃ ॥ ઉદયનો વત્સરાજા વુચ્યતિ । કૌશામ્બ્યાં ઉપપદ્યાહિ । ત્વયિ વિનીતે મહાજનકાયો વિનયમાર્ગં ગમિષ્યતિ । ઘોષિલો ગૃહપતિઃ તથાન્યે પિ ક્ષત્રિયમહાશાલાઃ ગૃહપતિમહાશાલાઃ । એતાયે વિધીયે દેવપુત્રસહસ્રાણિ યેન ભગવતો સંસારે સન્સરન્તસ્ય સહચરિતં જમ્બૂદ્વીપે ષોડશહિ મહાજનપદેહિ ઉપપદ્યન્તિ ક્ષત્રિયમહાશાલકુલેહિ બ્રાહ્મણમહાશાલકુલેહિ ગૃહપતિમહાશાલકુલેહિ । નિઃસંદિગ્ધં તુફેહિ વિનીતેહિ મહાજનકાયો વિનયમાર્ગં ગમિષ્યતીતિ ॥ બોધિસત્વો અવલોકેતિ કહિં ઉપપદ્યામિ । અયં રાજા શુદ્ધોદનો મમ યોગ્યો પિતા ॥ માતરં ગવેષતિ યા પ્રાસાદિકા ચ ભવેય કુલીના ચ શુચિગાત્રા ચ મન્દરાગા ચ અલ્પાયુષ્કા ચ યસ્યા સસપ્તરાત્રા દશ માસા આયુષ્પ્રમાણતો અવશિષ્ટા ભવેન્સુઃ ॥
[_મ્વુ_2.3_] સર્વેષાં બોધિસત્વાનાં જનેત્વા પુરુષોત્તમં ।
ચરમે સપ્તમે દિવસે માતા જહતિ જીવિતં ॥

અત્ર કિં કારણં ભવતિ યદિ સર્વજ્ઞમાતરઃ ।
જનેત્વા પુરુષશ્રેષ્ઠં શીઘ્રં જહન્તિ જીવિતં ॥
વસન્તો તુષિતે કાયે બોધિસત્વો ઇમાં સ્મૃતિં ।
લભતે શુભકર્મેણ પરીક્ષન્તો જનેત્રિયો ॥
યસ્યેહ પરિશેષં સ્યા નારીયો જીવિતં ભવેત્* ।
દિવસાનિ સપ્ત માસા ચ દશ તસ્યા ઉરમ્ ઓતરે ॥
કિં કારણં અયુક્તં હિ અસ્મદ્વિધમ્ અનુત્તરં ।
ધારેત્વા ઉત્તરે કાલે મૈથુનં પ્રતિસેવિતું ॥
અથાપિ પ્રતિસેવેયુ કામા સુગતમાતરિ ।
ન પિતા દેવસંઘાનાં ભિન્નવૃત્તો તિ તદ્ ભવેત્* ॥
ભગવાં ચ નામ કામાનાં દોષં સતતં ભાષતિ ।
અથ ચ લોકનાથસ્ય માતા કામાં નિષેવતિ ॥
યે ચ નૃપતિવેશ્મેષુ ભોન્તિ રત્નકરણ્ડકાઃ ।
રતનં પુરુષશ્રેષ્ઠા ભાજનં બોધિમાતરો ॥
અલ્પાયુષ્કાં ભુવિ સમન્વેષન્તો ભોધિસત્વો અદ્રાક્ષીત્ કપિલવસ્તુસ્મિં શુદ્ધોદનસ્ય અગ્રમહિષીં પ્રસાદિકાં ચ કુલીનાં અચ્ શુચિગાત્રાં ચ મન્દરાગાં ચ અલ્પાયુષ્કાં । સસપ્તરાત્રા ચાસ્યા દશ માસા આયુષ્પ્રમાણતો અવશિષ્ટા ॥ બોધિસત્વસ્યૈતદ્ અભવત્* ॥ એષા મે માતા યોગ્યા ॥
પશ્યતિ વિલોકયન્તો લોકં શુદ્ધોદનસ્ય ઓરોધે ।
[_મ્વુ_2.4_] નારીં અમરવધુનિભાં વિદ્યુલ્લતાનિભાં વિય માયાં ॥
સો તાં નિશામ્ય જનનીં આમન્ત્રયતે મરુણાં ચ્યવિષ્યામિ ।
અન્તિમમ્ ઉપેત્ય વાસં ગર્ભે મરુમાનુષસુખાર્થં ॥
તં અવચ દેવસંઘઃ કૃતાંજલિપુટો વરાભરણધારી ।
ઋધ્યતુ ઉત્તમપુદ્ગલ તવ પ્રણિધિ અહીનગુણરૂપ ॥
વયમ્ અપિ લોકહિતા બહુ મનોરમાં ઓશિરિત્વા કામરતિં ।
પૂજાર્થં તવ અનિન્દિત મનુષ્યલોકે વસિષ્યામઃ ॥
તે વિપુલરુચિરવર્ણં મન્દારવપુષ્પવર્ષમ્ આકાશે ।
પ્રમુંચિન્સુ ઉદગ્રચિત્તા સ્તવંતા મધુરાહિ વાચાહિ ॥
યમ્ અમરવસના પ્રશમનમનોરમાં શોકદુઃખવિમિશ્રાન્* ।
ઈક્ષસિ ન ચ નિષેવસિ કામાં ઇદમ્ અદ્ભુતં તુહ્યં ॥
યં પિ અભિભૂય મરુગણં જમ્બૂનદપર્વતોપમપ્રકાશો ।
ઉદ્યોતયસિ દશ દિશો સુરર્ષભ ઇદં પિ આશ્ચર્યં ॥
અભિભવસિ દેવસંઘા સમહેશ્વરદાનવાં સમારગણાં।
તારાગણાં ખગચરાં અમિતમતિ ઇદં પિ આશ્ચર્યં ॥
કિંચાપિ વિપ્રયોગં ત્વયા ન ઇચ્છામ ભૂતસંઘગુરુ ।
અપિ ચ અરવિન્દનયન ભવિષ્યસિ ગતિર્ નરમરૂણાં ॥
અથ ચ્યવનકાલસમયે વિશુદ્ધશતપત્રપદ્મનયનસ્ય।
આનન્દિતા મરુગણા ઘોષન્તિ દિશાહિ સર્વાહિ ॥
એષા ચ વર્તતિ કથા તુષિતપુરે સા ચ અપ્રતિરૂપા માયા ।
શુદ્ધોદનસ્ય મહિષી રાજાનમ્ ઉપેત્ય ઇદમ્ આહ ॥
[_મ્વુ_2.5_] સા હરિણવત્સનયના વિશુદ્ધગન્ધર્વવધુનિભા શ્યામા ।
સહિતં ઇદં સુમધુરં શુદ્ધોદનમ્ અબ્રવીત્ માયા ॥
આભરણસ્તમ્ભિતભુજા પ્રવરવસનધારિણી સખીહિ સહ।

ત્વયા વિના શાક્યનન્દન રજનીમ્ ઇમાં ક્ષપયિતું છન્દો ॥
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય નરવર પ્રાસાદવરસ્ય ઉત્તમાં ભૂમીં ।
શયનપ્રવરં આરુહિ યત્ર કુમુદવસનસંનિભં વિમલં ॥
તેન વચનેન તુષ્ટો દેવિયે શુદ્ધોદનો મનાપેન ।
આમન્ત્રયતિ નરવરો પરિવારમ્ ઉદગ્રસંકલ્પો ॥
પ્રતિવેદયન્તુ મિ લઘું ધૃતરાષ્ટ્રં પ્રવરકુસુમસંછન્નં ।
મુક્તકુસુમાભિકીર્ણં કરોથ દિવિ દેવભવનં વા ॥
ઓસક્તપટ્ટદામં ધૃતરાષ્ટ્રં ચ શોભતાં ચપલમ્ એવ ।
વરહેમજાલચ્છન્નં સુમેરુવરશૃઙ્ગસંકાશં ॥
ચતુરઙ્ગિની ચ સેના સશૂલનારાચતોમરવિચિત્રા ।
પરિપાલયતાં ચપલં ધૃતરાષ્ટ્રં મનોજ્ઞસંઘાતં ॥
ઓસૃષ્ટા યેવાજ્ઞા નરપતિના સજ્જં એવ ચ સર્વં ।
કૃત્વા તત્ર સકુશલં રાજાનમ્ ઉપેત્ય ઇદમ્ આહુઃ ॥
વર્ષસહસ્રમ્ અનૂનં પ્રજા પરિપાલયતુ ભો મહિપાલો ।
સજ્જં તિ વિમાનવરં શોભતિ તવ હર્ષસંજનનં ॥
અથ સા અમરવધૂનિભા માયા ઉત્થાય આસનવરાતો ।
[_મ્વુ_2.6_] અબ્રવીત્ મહીપતિસુતં આદિત્યે અસ્તમિતમાત્રે ॥
એષા સમાદિયામિ પ્રાણેષુ અવિહિંસં બ્રહ્મચર્યં ચ ।
વિરમામિ ચાપ્ય્ અદિન્નાદ્ મદ્યાદ્ અનિબદ્ધવચનાચ્ ચ ॥
અખિલવચનાચ્ ચ નરવર વિરમામિ તથૈવં પૈશુન્યાચ્ ચ।
પરુષવચનાચ્ ચ નરપતિ વિરમામિ અયં મમ છન્દો ॥
પરકામેષુ ચ ઈર્ષ્યાં નો સંજાનેય્યં નાપ્ય્ અભિદ્રોહં ।
ભૂતેષુ ઉપજનેષ્યં વિપરીતમતિં ચ વિજહામિ ॥
એકાદશપ્રકારં શીલં સેવામ્ય્ અહં પૃથિવિપાલ ।
રજનીમ્ ઇમાં અનૂનાં એવં મમ જાયતે છન્દો ॥
મા સુદ ખુ ભૂમિપાલ કામવિતર્કો મા મયિ પ્રતિકાંક્ષિ ।
પ્રેષય મા તિ અપુણ્યં ભવેયા મયિ બ્રહ્મચારિણિયે ॥
સર્વે તવ સંકલ્પાં પરિપૂરેમીતિ પાર્થિવો અવચ ।
અભિરમ ભવનવરગતા અહં ચ રાજ્યં ચ તવ વશ્યં ॥
સા સ્ત્રીસહસ્રસમગ્રા અનન્તરં ગૃહ્ય તં વિમાનવરં ।
અભિરુહિય અભિનિષીદે મનાપપરિપૂર્ણસંકલ્પા ॥
સા કિંચિદ્ એવ કાલં તસ્મિં હિમકુમુદપુણ્ડરીકનિભે ।
શયને પ્રશમદમરતા તૂષ્ણીંભાવેન ક્ષેપયતિ ॥
સા દાનિં દક્ષિણેન પાર્શ્વેન પરિન્યાસિ શરીરવરં ।
કુસુમલતા વ દ્રુમવરં શયનં પરિવેલ્લિયાશયિતા ॥
અથ તાં નિશામ્ય શયનોપગતાં દેવીં દિવ્યપ્રમદારૂપનિભાં ।
તુષિતાલયા ચ્યવિય દેવગણા પ્રાસાદમૂર્ધ્નિ પ્રતિષ્ઠિહિન્સુ ॥
[_મ્વુ_2.7_] તે મૂર્ધના અભિનતા સર્વે હૃષ્ટા કૃતાંજલિપુટા અમરા ।
વન્દન્તિ તાં વિપુલપુણ્યધરાં માયાં જિનસ્ય જનનીં શયને
અથ કૌતૂહલપરં સંજનિયા બહુદેવકન્યા શુચિમાલ્યધરા ।

જિનમાતુર્ ઉપગતા દ્રષ્ટુમના પ્રાસાદમૂર્ધ્નિ પ્રતિષ્ઠિહિન્સુ ॥
ઉપસંક્રમિત્વ શયનોપગતાં માયાં નિશામ્ય વરવિદ્યુનિભાં ।
પ્રીતિસુખં વિપુલં સંજનિયા અથ સંપ્રવર્ષિ દિવિજં કુસુમં ॥
માનુષ્યકં પિ કિલ એદૃશકં રૂપં સુજાતમ્ ઇદમ્ આશ્ચર્યં।
કઞ્ચિત્ કાલં સ્થિહિય્ઽ; અન્તરતો નાયં સમા મરવધૂહિ ભવે ॥
લીલાં નિશામયથ હે સખિકા પ્રમદાયિમસ્ય યથ ઓપયિકાં ।
શયને વિરોચતિ મનઃ હરતિ વિભ્રાજતે કનકરીતિર્ ઇવ ॥
અયન્ તુ ધરેષ્યતિ મહાપુરુષં અત્યન્તદાનદમશીલરતં ।
સર્વાશ્રવાન્તકરણં વિરજં કિં હાયતે તવ નરેન્દ્રવધૂ ॥
ચાપોદરે કરતલપ્રમિતે વરરોમરાજિવિચિત્રે રુચિરે ।
ઇહ સો ભવિષ્યતિ અનન્તમતિઃ સતતં અલિપ્ત અશુભેન શુચિઃ ॥
બહુદીર્ઘરાત્રનિચિતં કુશલં પ્રમદાયિમસ્ય વિપુલં પરમં ।
યા તં ધરેષ્યતિ અનન્તગુણં ચિરરાત્રસન્નિચિતપુણ્યબલં ॥
અનુરૂપા ત્વં પ્રમદા પ્રવરા માતા સ ચૈવ પુરુષપ્રવરો ।
પુત્રો પ્રહીનવનથો વિરજો કિં હાયતે તવ નરેન્દ્રવધૂ ॥
અથ રાક્ષસા વિવિધરૂપધરા આણત્તા દિવિ પરિતો ચપલં ।
તિષ્ઠન્તુ ભો પ્રવરશસ્ત્રધરા સર્વદિશાં કુરુથ અસંવરણાં ॥
[_મ્વુ_2.8_] તેષામ્ અનન્તરં દ્વિજિહ્વગણા આરક્ષહેતુ દિશતાસુ સ્થિતા ।
વાતં પિ યેષ ચલિતં શ્રુણિય ક્રોધા સમુત્પતન્તિ અગ્નિસમા ॥
તેષામ્ અનન્તરગતા થપિતા યક્ષા પ્રદીપ્તશિખરા વિકૃતા ।
યે દુષ્ટચિત્ત વિનિવારયથા મા ચ વધં કુરુથ કસ્ય ચાપિ ॥
તેષામ્ અનન્તરસ્થિતા બહવો ગન્ધર્વસંઘ શુભરૂપધરા ।
આરક્ષહેતુ શુભચાપધરા ચ્યવનક્ષણે વિમલબુદ્ધિમતો ॥
ચત્વારિ લોકપતિનો પિ સ્થિતા ગગને સ્વકપારિવારેણ સહ ।
અદ્ય ચ્યવિષ્યતિ કિલ ભગવાં લોકસ્ય અર્થસુખવૃદ્ધિકરો ॥
ત્રિદશેહિ સાર્ધં ત્રિદશપ્રવરો સ્થિત અન્તરીક્ષે વરચક્રધરો ।
અચિરા ચ્યવિષ્યતિ ચ્યુતિં ચરિમાં આકાઙ્ક્ષમાણો સુખમ્ અપ્રતિમં ॥
માયાય મૂલિ બહુદેવગણા કૃત્વા દશાઙ્ગુલં નતાભિમુખા ।
સમુદીરયન્તિ મધુરં વચનં ઉલ્લોકયન્તિ તુષિતેષુ જિનં ॥
વ્યવદાનસન્નિચિતપુણ્યબલા સમયો તિ અન્તિમમ્ ઉપેહિ ભવં । {ચ્યવદાન-?}
સજ્જા તાવ ભવતિ તે જનની અનુકંપ દાનિ દુઃખિતાં જનતાં ॥
એષો ચ્યવામિ ઇતિ મુંચિ ગિરાં શુભં વચનં ઉદીરયિ . . . . ।
અથ સુપિનં જનની જિનસ્ય તસ્મિં ક્ષણે પશ્યતિ વરવિપાકફલં ॥
હિમરજતનિભો મે ષડ્વિષાણો સુચરણચારુભુજો સુરક્તશીર્ષો ।
ઉદરમ્ ઉપગતો ગજપ્રધાનો લલિતગતિઃ અનવદ્યગાત્રસન્ધિઃ ॥
ન ખલુ બોધિસત્વા કાલપક્ષે મતુ કુક્ષિં ઓક્રામન્તિ ॥ અથ ખલુ પૂર્ણાયાં પૂર્ણમાસ્યાં પુષ્યનક્ષત્રયોગયુક્તાયાં રાત્ર્યાં બોધિસત્વા માતુઃ કુક્ષિમ્ અવક્રામન્તિ ॥ ઉપોષધિકાયાં
[_મ્વુ_2.9_] પ્રમદોત્તમાયાં સનન્દિતાયાં અવિલક્ષિતાયાં અક્ષુદ્રાવચરાયાં પ્રાસદિકાયાં શુચિગાત્રાયાં મન્દરાગાયાં જાતિસંપન્નાયાં કુલસંપન્નાયાં રૂપસમ્પન્નાયાં વર્ણસમ્પન્નાયાં નામસમ્પન્નાયાં આરોહસમ્પન્નાયાં પરિણાહસમ્પન્નાયાં વ્યક્તાયાં અગ્રયૌવનમણ્ડપ્રાપ્તાયાં વિશ્રુતાયાં પણ્ડિતાયાં સ્મૃતાયાં સંપ્રજાનાયાં પ્રદક્ષિણચિત્તાયાં સર્વાકારસમ્પન્નાયાં સર્વાકારપરિપૂર્ણાયાં પ્રમદોત્તમાયાં બોધિસત્વા માતુઃ કુક્ષિમ્ અવક્રામન્તિ ॥ બોધિસત્વેન પ્રભા ઓસૃષ્ટા યાયે પ્રભાયે સર્વં બુદ્ધક્ષેત્રં અવભાસિતં । દેવપુત્રો દેવપુત્રં પૃચ્છતિ ॥
કિં કારણં સુરવરેણ પ્રભા પ્રમુક્તા
ચન્દ્રાંશુશીતલતરા કનકાવદાતા ।
યેનાસુરેશ્વરગણા મનુજેશ્વરાશ્ ચ