મહાવસ્તુ-અવાદન · ભાગ 101120

પ્રહ્લાદિતા ચ નરકા જ્વલનાગ્નિકલ્પાઃ ॥
સો દાનિ આહ ॥
યે તત્ર તત્ર જનતાં પ્રતિપાલયન્તિ
સંસારપંજરગતાં મદનાભિભૂતાં ।
તેષાં વિમોક્ષકરણેન મહાયશેન
આમન્ત્રણાર્થમ્ અનઘેન પ્રભા પ્રમુક્તા ॥
બોધિસત્વ આહ ॥
મુઞ્ચથ અમરા પુરાણિ ન કિલ પ્રામોદ્યસ્ય અયં કાલો ।
જરામરણપુરં ભેત્તું કાલો જ્ઞાનપ્રહારેણ ॥
બોધિસત્વો સ્મૃતો સંપ્રજાનો પ્રદક્ષિણચિત્તો માતુઃ કુક્ષિં ઓક્રાન્તો ॥
ઇતિ સ નદિય સિંહનાદં નરસિંહો ચ્યવનકાલસમયસ્મિં ।
અન્તરહિતો ક્ષણેન નરેન્દ્રભવને સમુપપદ્યિ ॥
[_મ્વુ_2.10_] યો સો તુષિતં કાયં ઓભાસેતિ શુભેન વર્ણેન ।
દેવપુરાચ્ ચ્યવમાનો તં અનતિવરં જિનં વન્દે ॥
સબ્રહ્મકં ચ લોકં સશ્રમણબ્રાહ્મણીં પ્રજાં સર્વાં ।
વર્ણેન્ઽ; ઓભાસયતિ અનતિવરો લોકપ્રદ્યોતો ॥
આશ્ચર્યમ્ અદ્ભુતમ્ ઇદં પશ્યથ યાવત્ મહર્દ્ધિકઃ શાસ્તા ।
સ્મૃતિમાં સુસંપ્રજાનો માતુઃ કુક્ષિસ્મિં ઓક્રાન્તો ॥
યાવચ્ ચ નરપ્રવરો ઉત્તમલક્ષણસમઙ્ગિ અસ્થાસિ ।
માતાયે કુક્ષિસ્મિં સ્મૃતિમતિમાં સંપ્રજાનો ચ ॥
સમનન્તર્ઽ; ઓક્રાન્તે ચ બોધિસત્વે ઇયં મહાપૃથિવી અતીવ ષડ્વિકારં કમ્પે સંકમ્પે પ્રકમ્પે સંહર્ષણીયં ચ કમ્પયતિ મોદનીયં ચ પ્રહ્લાદિતં ચ નિર્વર્ણનીયં ચ ઉલ્લોકનીયં ચ આસેચનકં ચ અપ્રતિકૂલં ચ પ્રામોદિકં ચ પ્રસાદનીયં ચ નિરુદ્વેગં ચ નિરુત્ત્રસ્તં ચ । કમ્પમાના ચ પુનર્ ન કંચિત્ સત્વં વ્યાપાદયતિ યમ્ ઇદં ચલં વા સ્થાવરં વા ॥
તતો અયં સાગરમેરુમણ્ડલા
પ્રકમ્પિતા ષડ્વિધમ્ આસિ મેદિની ।
કૃતા લોકા વિમલા મનોરમા
મહાન્ધકારાપનુદસ્ય તેજસા ॥
યાવત્તકા નાગરાજાનો નાગાધિપતયો રક્ષાવરણગુપ્તયે ઔત્સુક્યં સમાપદ્યેન્સુ ॥
ચતુરો પિ લોકપાલા રક્ષામ્ અકરેન્સુ લોકનાથસ્ય ।
મા કોચી અહિતેષી નમુચિબલનુદં વિહિંસેયા ॥
[_મ્વુ_2.11_] શક્રો પિ દેવાનામ્ ઇન્દ્રો સુયામો પિ દેવપુત્રો સંતુષિતો પિ દેવપુત્રો સુનિર્મિતો પિ દેવપુત્રો વશવર્તી પિ દેવપુત્રો મહાબ્રહ્મા પિ શુદ્ધાવાસા પિ દેવા બોધિસત્વસ્ય માતુઃ કુક્ષિગતસ્ય રક્ષાવરણગુપ્તયે ઔત્સુક્યં સમાપદ્યેન્સુઃ ॥
તતો કોટિસહસ્રાણિ દેવાનાં કપિલાહ્વયં ।
ઉપગતાનિ તુષ્ટાનિ આરક્ષં વરબુદ્ધિનો ॥
દેવનગરં ઇવ કપિલપુરમ્ ઉત્તમં કૃતમ્ અનુવિશન્તેહિ ।
મનોમયવિક્રમગતેહિ અમરગણેહિ અભિવિરોચતિ ॥
માયાં પરિવારેત્વા મહેશ્વરગણાનાં કિલ સહસ્રાણિ ।
આશુ વિગતમલ-મ્-અખિલા આકાશગતા અભિનિષણ્ણાઃ ॥
તેષાં દાનિં પૃષ્ઠતો ઇન્દ્રસહસ્રાણિ વિમલશિખરાણિ ।
સુબહૂનિ બહુગુણસ્ય આરક્ષાર્થં નિષણ્ણાનિ ॥
તેષાં દાનિં પૃષ્ઠતો દેવેન્દ્રાણાં સહસ્રનયુતાનિ ।
કામાવચરા દેવા નિષણ્ણા ગગને નિરલમ્બે ॥
દેવગણાનાં પૃષ્ઠતો અસુરા અસુરાણાં ચ દ્વિજિહ્વગણાઃ ।

યક્ષાશ્ ચ વિકૃતરૂપાઃ રાક્ષસસંઘાશ્ ચ સંનિષણ્ણાઃ ॥
એતાયે વિધિયે ગગનમ્ અમરશતસહસ્રસંકુલં શ્રીમદ્* ।
અત્યન્તસુપરિશુદ્ધં કુશલમ્ ઉપચિતં હિ વરદેન ॥
સો યં મહાનુભાવો સ્મૃતિમાં તુષિતભવના ચ્યવિત્વાન ।
પાણ્ડરવરાહકનિભો ભવિત્વ ગજરૂપિ ષડ્ડન્તો ॥
વીરશયને શયન્તિયે પોષધિકાયે વિશુદ્ધવસનાયે ।
સ્મૃતસંપ્રજાનકુશલો માતુઃ કુક્ષિસ્મિં ઓક્રાન્તો ॥
[_મ્વુ_2.12_] સા ચ રજનીપ્રભાતે આખ્યાસિ ભર્તુનો મનાપસ્ય ।
રાજવર પાણ્ડરો મે ગજરાજો કુક્ષિમ્ ઓક્રાન્તો ॥
તં ચ શ્રુણિત્વાન રાજા વૈપંચનિકાં સમાગતાં અવચ ।
સુપિનસ્મિં અસ્ય સર્વે ભણાથ ભૂતં ફલવિપાકં ॥
તે તત્ર ચાવચિંસૂ નૈમિત્તિકા પૃચ્છિતા સ્વયં રાજ્ઞા ।
દ્વાત્રિંશલક્ષણધરો કુક્ષિં દેવીયે ઓક્રાન્તો ॥
હૃષ્ટો ભવાહિ નરવર યસ્ય તવ કુલસ્મિં પ્રત્યુત્પન્નો ।
પૃથિવીધર વીરગર્ભો અનોપમસત્વો મહાસત્વો ॥
યથ મય પૌરાણાનામ્ આચર્યાણાં સ્વયં સમુપાહૃતં ।
દ્વે સ્ય ગતયો અનન્ત્યા ભવન્તિ નરવીરશાર્દૂલ ॥
યદિ આસિષ્યતિ અગારે મહિપતિ હોતિ સરતનો મહર્દ્ધિકો ।
નિત્યાનુબદ્ધવિજયો રાજશતસહસ્રપરિવારો ॥
અથ ખલુ પ્રવ્રજિષ્યતિ ચાતુર્દ્વીપાં મહીં વિજહિયાન ।
હોહિતિ અનન્યનેયો બુદ્ધો નેતા નરમરૂણાં ॥
[સુપિનં પિ શાકિયાની આખ્યાસિ ભર્તુનો મનાપસ્ય ।
શ્વેતો ગજનાથો મે કુક્ષિં ભેત્ત્વાન ઓક્રાન્તો ॥
એતં શ્રુણિત્વ રાજા વૈપંચનિકાં સમાગતાં અવચ ।
સુપિનસ્મિં અસ્ય સર્વં ભણાથ ભૂતં ફલવિપાકં ॥
તે તત્ર ચાવચિંસૂ નૈમિત્તિક પૃચ્છિતા સ્વયં રાજ્ઞા ।
દ્વાત્રિંશલક્ષણધરો કુક્ષિં દેવીયે ઓક્રાન્તો ॥
યદિ પુનર્ અગારમધ્યે વસતિ પૃથિવીં અભિજેષ્યતે સર્વાં ।
[_મ્વુ_2.13_] શૂરાં પુત્રસહસ્રં લભેત એતાદૃશાં વીરાં ॥
અથ રતન-અનન્તાકરં પૂર્ણાં મહીમ્ ઉજ્ઝિયાન પ્રવ્રજતિ ।
બુદ્ધો હોહિતિ લોકે સર્વજ્ઞો સર્વદર્શાવી ॥]
મહાબ્રહ્મા આહ ॥
સ્વપ્નાન્તરે પ્રમદા અદર્શિ
સૂર્યં નભા કુક્ષિમ્ અનુપ્રવિષ્ટં ।
પ્રસૂયતિ સ્ત્રીરતનં સુભાગં
ભર્તાસ્ય ભોતિ નૃપો ચક્રવર્તી ॥
સ્વપ્નાન્તરે યા પ્રમદા અદર્શિ
ચન્દ્રં નભા કુક્ષિમ્ અનુપ્રવિષ્ટં ।
પ્રસૂયતે સા નરદેવગર્ભં
સો ભવતિ રાજા બલચક્રવર્તી ॥

સ્વપ્નાન્તરે યા પ્રમદા અદર્શિ
સૂર્યં નભા કુક્ષિમ્ અનુપ્રવિષ્ટં ।
પ્રસૂયતે સા વરલક્ષિતાંગં
સો ભવતિ રાજા બલચક્રવર્તી ॥
સ્વપ્નાન્તરે યા પ્રમદા અદર્શિ
શ્વેતં ગજં કુક્ષિમ્ અનુપ્રવિષ્ટં ।
પ્રસૂયતે સા ગજસત્ત્વસારં
સો ભવતિ બુદ્ધો બોધિતાર્થધર્મો ॥
દેવી પૃચ્છીયતિ ॥ કિં ધરેસિ ॥ સા આહ ॥ ચક્રવર્તિન્ તિ ॥
[_મ્વુ_2.14_] કુક્ષિં પ્રભાસયન્તં કનકવપું પ્રવરલક્ષણસમઙ્ગિં ।
ધારેમિ ચક્રવર્તિં વરપુરુષં રાજશાર્દૂલં ॥
દેવા નભે ભગવતો ઘોષમ્ ઉદીરયેન્સુઃ ॥ બુદ્ધો ભવિષ્યતિ ન રાજા ચક્રવર્તી ॥ મહાબ્રહ્મા ગાથાં ભાષતિ ॥
ગજં રત્નશ્રેષ્ઠં મદનબલવેગાપનયનં
પ્રદીપં લોકસ્ય તમતિમિરમોહાપનયનં ।
ગુણાનાં કોષં ત્વં અપરિમિતરત્નાકરધરં
ધરેસિ રાજર્ષિં અપ્રતિહતચક્રં સમરુચિં ॥
દેવી આહ ॥
યથા મમ ન રાગદોષા પ્રસહન્તિ નરેન્દ્રગર્ભમ્ ઉપલભ્ય ।
નિઃસંશયં ભવિષ્યતિ સમરુચિ યથ નિશ્ચરતિ વાચા ॥
બોધિસત્વે ખલુ પુનર્ માતુઃ કુક્ષિગતે માતુ સુખં ગચ્છતિ પિ તિષ્ઠતિ પિ સુખં નિષીદતિ પિ શય્યાં કલ્પયતિ બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન ॥ બોધિસત્વે ખલુ પુનઃ માતુઃ કુક્ષિગતે બોધિસત્વમાતુઃ કાયે શસ્ત્રં ન ક્રામતિ ॥ ન વિષં નાગ્નિ ન અશની પ્રસહતિ બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન ॥ બોધિસત્વે ખલુ પુન માતુઃ કુક્ષિગતે બોધિસત્વમાતરં દેવકન્યા દિવ્યેહિ ઉચ્છાદનપરિમર્દનપરિશેષેહિ પરિજાગરન્તિ બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન ॥ બોધિસત્વે ખલુ પુનર્ માતુઃ કુક્ષિગતે બોધિસત્વમાતા દિવ્યવસ્ત્રસંવૃતશરીરા ભવતિ દિવ્યાભરણધારિણી બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન ॥ બોધિસત્વે ખલુ પુનઃ માતુઃ કુક્ષિગતે માતા લાભિની ભવતિ દિવ્યાનાં ગન્ધાનાં દિવ્યાનાં માલ્યાનાં દિવ્યાનાં વિલેપાનાં દિવ્યાનામ્ ઓજાનાં બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન ॥ બોધિસત્વે ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન
[_મ્વુ_2.15_] માતુઃ કુક્ષિગતે બોધિસત્વમાતુઃ ખલુ પુનઃ યો અસ્યા અભ્યન્તરપરિવારો સો સે અતીવ શ્રોતવ્યં શ્રદ્ધાતવ્યં મન્યન્તિ બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન ॥ કિંકરણીયકપ્રતિસંયુક્તેહિ નિમન્ત્રેન્તિ બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન ॥ બોધિસત્વે ખલુ પુનર્ માતુઃ કુક્ષિગતે બોધિસત્વમાતરં બોધિસત્વો પશ્યતિ ॥ બોધિસત્વે ખલુ પુનર્ માતુઃ કુક્ષિગતે બોધિસત્વમાતુર્ ન કોચિદ્ ઉપરિમેન ગચ્છતિ અન્તસો પક્ષી પિ । અલ્પાબાધા ભવતિ અલ્પાતઙ્કા । સમાયે વિપાકનીયગ્રહણીયે સમન્વાગતા । નાપ્ય્ અતિશીતાયે નાપ્ય્ અતિ-ઉષ્ણાયે ઋતુપરિણામાયે બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન ॥ બોધિસત્વે ખલુ પુનર્ માતુઃ કુક્ષિગતે બોધિસત્વમાતા લાભિની ભવતિ પ્રણીતાનાં ખાદનીયભોજનીયાનાં અગ્રરસાનાં ઉત્તમરસાનાં અધિગતરસાનાં પ્રત્યગ્રરસાનાં બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન ॥ બોધિસત્વે ખલુ પુનર્ માતુઃ કુક્ષિગતે બોધિસત્વમાતા વિગતરાગા ભવતિ અખણ્ડમ્ અચ્છિદ્રમ્ અશબલમ્ અકલ્માષં પરિશુદ્ધં પરિપૂર્ણં બ્રહ્મચર્યં ચરતિ । મનસાપિ તાયે પ્રમદોત્તમાયે રાગો ન ઉત્પદ્યતિ સર્વપુરુષેહિ અન્તમસતો રાજ્ઞાપિ શુદ્ધોદનેન બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન ॥ બોધિસત્વે ખલુ પુન માતુઃ કુક્ષિગતે બોધિસત્વમાતા પંચ શિક્ષાપદાનિ સમાદાય વર્તતિ તાનિ ચ સપૂર્વસમાદિન્નાનિ ભવન્તિ બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન ॥ બોધિસત્વે ખલુ પુનર્ માતુઃ કુક્ષિગતે યવત્તા નાગરાજાનો નાગાધિપતયો અણ્ડજા વા જરાયુજા વા સંસ્વેદજા વા ઔપપાદુકા વા તે સર્વે નિવેશનમ્ ઉપસંક્રમિત્વા દિવ્યાનિ ચન્દનચૂર્ણાનિ દિવ્યાનિ તમાલપત્રચૂર્ણાનિ પ્રકિરન્તિ અગુરુચૂર્ણાનિ પ્રકિરન્તિ દિવ્યાનિ કેશરચૂર્ણાનિ પ્રકિરન્તિ દિવ્યાનિ કુસુમાનિ પ્રકિરન્તિ । સમાપ્તાયે ચ નં અર્ચનાયે અર્ચયન્તિ પરિપૂર્ણાયે ચ નં અર્ચનાયે અર્ચયેન્સુઃ ॥ તે દિવ્યાનિ ચન્દનચૂર્ણાનિ ચ પ્રકિરિત્વા દિવ્યાનિ અગુરુચૂર્ણાનિ પ્રકિરન્તિ દિવ્યાનિ ચ કેશરચૂર્ણાનિ દિવ્યાનિ ચ તમાલચૂર્ણાનિ પ્રકિરન્તિ ॥ દિવ્યાનિ મુક્તકુસુમાનિ પ્રકિરિત્વા સમાપ્તાયે ચ નં
[_મ્વુ_2.16_] અર્ચનાયે અર્ચયિત્વા પરિપૂર્ણાયે ચ નં અર્ચનાયે અર્ચયિત્વા બોધિસત્વમાતરં ત્રિષ્કૃત્યો પ્રદક્ષિણીકૃત્વા યેનકામં પ્રક્રમેન્સુઃ બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન ॥ બોધિસત્વે પુનર્ માતુઃ કુક્ષિગતે યાવન્તો સુવર્ણરાજાનો સુવર્ણાધિપતયો એવં ચતુર્મહારજકાયિકા દેવાસ્ ત્રાયસ્ત્રિંશા યામા તુષિતા નિર્માણરતિનો પરનિર્મિતવસવર્તિનો બ્રહ્મકાયિકા દેવા તે સર્વે નિવેશનં ઉપસંક્રમિત્વા દિવ્યાનિ ચન્દનચૂર્ણાનિ પ્રકિરિત્વા દિવ્યાનિ અગુરુચૂર્ણાનિ પ્રકિરન્તિ । દિવ્યાનિ તમાલપત્રચૂર્ણાનિ દિવ્યાનિ મુક્તકુસુમાનિ પ્રકિરિત્વા સમાપ્તાયે ચ નં અર્ચનાયે અર્ચયિત્વા પરિપૂર્ણાયે ચ નં અર્ચનાયે અર્ચયિત્વા પરિશુદ્ધાયે ચ નં અર્ચનાયે અર્ચયિત્વા બોધિસત્વમાતરં ત્રિષ્કૃત્યો પ્રદક્ષિણીકૃત્વા યેનકામં પ્રક્રમેન્સુઃ બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન ॥
___બોધિસત્વો ખલુ પુનર્ મતુઃ કુક્ષિગતો ન ચાતિનીચં તિષ્ઠતિ ન ચાતિ-ઉચ્ચં તિષ્ઠતિ ન ચાવકુબ્જકો ન ઓત્તાનકો ન વામેન પાર્શ્વેન તિષ્ઠતિ ન ઉત્કુટુકો ॥ અથ ખલુ દક્ષિણે પાર્શ્વે પર્યંકમ્ આભુઞ્જિત્વા તિષ્ઠતિ ॥ બોધિસત્વો ખલુ પુનર્ માતુઃ કુક્ષિગતો ન પિત્તેન ન શ્લેષ્મેણ વા ન રુધિરેણ વા અન્યેન વા કેનચિદ્ અશુચિના ઉપલિપ્તો ઽવિશુદ્ધો તિષ્ઠતિ ॥ અથ ખલુ ઉચ્છાદિતસ્નાપિતવિશદગાત્રો બોધિસત્વો માતુઃ કુક્ષિસ્મિં તિષ્ઠતિ ॥ બોધિસત્વો ખલુ પુનર્ માતુઃ કુક્ષિગતો માતરં પશ્યતિ બોધિસત્વમાતાપિ તં કુક્ષિગતં બોધિસત્વં પશ્યતિ વિગ્રહમ્ ઇવ જાતરૂપસ્ય દૃષ્ટ્વા ચ ભોતિ આત્તમના [કુક્ષિં ઓભાસેન્તં વિગ્રહમ્ ઇવ જાતરૂપસ્ય ] ।
યથ વૈડૂર્યસ્ય મણિ સ્ફાટિકસમુદ્ગે કટિ-ઉત્સંગસ્મિં ।
નિહિતો સ્યા એવમ્ એવ બોધિસત્વં પશ્યતિ માતા ।
કુક્ષિં ઓભાસેન્તં વિગ્રહં ઇવ જાતરૂપસ્ય ॥
[_મ્વુ_2.17_] બોધિસત્વં દેવસંઘાઃ સુખરાત્રિં સુખદિવસં પૃચ્છકા આગચ્છન્તિ પ્રીતમનસો તાં ચ દેવસંઘાં તથા પૃચ્છમાનાં બોધિસત્વો પ્રત્યભિનન્દતિ દક્ષિણં કરમ્ ઉત્ક્ષિપ્ય માતરં ચ ન બાધતિ ॥ બોધિસત્વં માતુઃ કુક્ષિગતં દેવા નાગા યક્ષા મારુતા રાક્ષસા પિશાચા ન જહન્તિ દિવા ચા રાત્રૌ ચ ન ચાત્ર આસંગકથા કથીયતિ કામોપસહિતા વા અન્યા વા અસત્યા કથા । નાન્યત્ર બોધિસત્વવર્ણમ્ એવ ભાષન્તિ રૂપતઃ સત્ત્વતઃ તેજતઃ વર્ણતઃ યશતઃ કુશલમૂલાતો ॥ બોધિસત્વસ્ય માતુઃ કુક્ષિગતસ્ય પ્રતિપૂજા નોપરમતિ । દિવ્યાનિ તૂર્યાણિ દિવ્યાનિ અગુરુધૂપાનિ દિવ્યં પુષ્પવર્ષં દિવ્યં ચૂર્ણવર્ષં ॥ અપ્સરસહસ્રાણિ ચ ઉપગાયન્તિ ઉપનૃત્યન્તિ ॥ બોધિસત્વમાતાં દેવકન્યાસહસ્રેહિ સાર્ધં અભ્યાભવતિ હાસ્યં ચ કથા ચ । પ્રસુપ્તાં ચ બોધિસત્વમાતરં દેવકન્યા મન્દારવદામેન ચપલા પરિવીજેન્તિ બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન ॥ અયં ચ પુનઃ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાયાં લોકધાતૂયં અનુત્તરા ગર્ભાવક્રાન્તિપારમિતા ॥
અન્યં ચ દાનિ પશ્યથ આશ્ચર્યં તસ્ય દેવપર્ષાયે ।
તાવ વિપુલાયે યા કથા અભૂત્ પરમહર્ષસંજનની ॥
ન પિ કામકથા તેષાં ન પિ અપ્સરસાં કથા ન ગીતકથા ।
ન પિ વાદ્યકથા તેષાં ન પિ ભક્ષકથા ન પાનકથા ॥

નાભરણકથા તેષાં ન પિ વસ્ત્રકથા પ્રવર્તતિ કાચિત્* ।
યાનોદ્યાનકથા વા મનસાપિ ન જાયતે તેષાં ॥
સાધૂ પુણ્યબલવતો દ્યુતિ . . . . . સા સદેવકં લોકં ।
અભિભવતિ નાયકસ્ય વિકસતિ એષા કથા તત્ર ॥
[_મ્વુ_2.18_] સાધું ગર્ભોક્રમણં કર્મણ અનુરૂપં પારમિગતસ્ય ।
ઇતિ વિકસતિ બહુવિધા કથા પરિષામધ્યે એતસ્મિં ॥
સાધૂ તિ નિરામિષેહિ સંજ્ઞાપદેહિ ક્ષપેન્તિ તત્કાલં ।
વરબુદ્ધિનો અયં અપિ કથા વિકસતિ પરિષામધ્યે ॥
એવં બહુપ્રકારાં કથાં કથયન્તા રમન્તિ દેવગણાઃ ।

રૂપં વર્ણં તેજં વરં ચ વીરચર્યં કથયન્તા ॥
સર્વેષાં બોધિસત્વાનાં માતા પ્રતિપૂર્ણે દશમે માસે પ્રજાયતિ ॥ સુભૂતિના શાક્યેન પ્રેષિતં રાજ્ઞો । આગચ્છતુ દેવી ઇહ પ્રજાયિષ્યતિ ॥ રાજા પ્રતિબોધયતિ ॥ આગમિષ્યતિ સાલભંજકં ચ કરિષ્યતિ ॥
લુમ્બિનિવનં સુચપલં અપગતતૃણખાણ્ડપત્રસંખારં ।
વરસુરભિકુસુમનિકરં કરોથ ગન્ધોદકસુગન્ધં ॥
લુમ્બિનિવને વ વાતા તમાલપત્રગન્ધવાસિતશરીરા ।
વાયન્તુ અમૃતગન્ધાં મદજનના ચ પલાયન્તુ ॥
અગરુવરધૂપગન્ધા સમોનમન્તુ નભતો જલધરા તં ।
લુમ્બિનિવનં છાદેતું વરચૂર્ણરસાકુલં ક્ષિપ્રં ॥
એકૈકં ચઙ્ક્રમવરં દુકૂલપટ્ટોર્ણાકોશિકારેહિ ।
કલ્પયથ કલ્પવૃક્ષાં યથ દિવિ દેવપ્રધાનસ્ય ॥
દેવા ચ દેવકન્યા ચ ગન્ધમાલ્યં ગૃહ્ય લુંબિનીવનમ્ આગચ્છન્તિ ॥
[_મ્વુ_2.19_] સ્ફટિકમણિકુણ્ડલધરા વિગલિતવસના પ્રલમ્બમણિહારા ।
આદાય ગન્ધમાલ્યં ગગનપથગતા પ્રડીયન્તિ ॥
મન્દારવાન ભરિતા કાચિત્* શંગેરિયો ગૃહીત્વાન ।
હરિચન્દનસ્ય કાચિત્ કાચિ પુનઃ કલ્પદુષ્યાણાં ॥
સ્થલજજલજં ચ માલ્યં ગૃહીત્વા અપ્સરા મુદિતચિત્તાઃ ।
રતના આભરણાનિ ચ જમ્બુદ્વીપે અભિમુખીયો ॥
ચતુરાશીતિમ્ અનૂના છત્રસહસ્રાણિ દેવકન્યાયો ।
કનકરતનામયાનિ આદાય નભે પ્રડીયન્તિ ॥
કૂટાગારસમેહિ ચ સ્ફટિકમણિમુસાલગલ્વેહિ ચિત્રેહિ ।
ભરિતમ્ અપિ અન્તરીક્ષં દુષ્યશતસમુચ્છ્રિતપતાકં ॥
ગજશ્વસનસન્નિકાશા શારદમેઘા ખગપથે વિરોચન્તિ ।
વરસુરભિકુસુમગન્ધા કમલોત્પલચમ્પકવિમિશ્રાઃ ॥
ભુજગપતિનો પ્રમુદિતા મેઘેહિ સુગન્ધતોયભરિતેહિ ।
અભ્યોકિરન્તિ નગરં અન્યાનિ ચ અદ્ભુતશતાનિ ॥
અવગાહ્ય તં વનવરં માયા સખિસંવૃતા જિનજિનેત્રી ।
વિચરતિ ચિત્તરથે દેવિ અમરવધૂ યથ રતિવિધિજ્ઞા ॥
સા ક્રીડાર્થમ્ ઉપગતા પિલક્ષશખાં ભુજાય અવલમ્બ્ય ।
પ્રવિજૃમ્ભિતા સલીલા તસ્ય યશવતો જનનકાલે ॥
અથ વા નવતિ સહસ્રા મરુકન્યા આશુર્ એવ સન્નિપતિતા । {આશુ-ર્-એવ}
માયાં કૃતાંજલિપુટા ઇદમ્ અવચ પ્રસન્નસંકલ્પા ॥
[_મ્વુ_2.20_] અદ્ય જરાવ્યાધિમથનં જનયિષ્યસિ અમરગર્ભસુકુમારં ।
દેવી દિવિ ભુવિ મહિતં હિતં હિતકરં નરમરૂણાં ॥
મા ખલુ જનય વિષાદં પરિકર્મ વયં તવં કરિષ્યામઃ ।
યં કર્તવ્યમ્ ઉદીરય દૃશ્યતુ કૃતમ્ એવ તત્સર્વં ॥
અથ ચતુરિ લોકપાલા સપરિવારા આશુ-ર્-એવ સન્નિપતિતા ।
દિવ્યપ્રવેણિહસ્તા દેવિમ્ ઉપગતા પ્રદક્ષિણતો ॥
સર્વે પિ દેવસંઘા માયાં પરિચારયિત્વ આકાશે ।
સ્થિતા માલ્યગન્ધહસ્તા સ્વપરિવારેણ ઉપશોભન્તિ ॥
ન ખલુ પુનર્ બોધિસત્વામાતા બોધિસત્વં જનેતિ શયાના નિષણ્ણિકા વા યથાન્યાઃ સ્ત્રિયો ॥ અથ ખલુ બોધિસત્વમાતા સ્થિતિકા એવ બોધિસત્વં સંજનેતિ ॥ બોધિસત્વો સ્મૃતો સંપ્રજાનો માતરમ્ અબાધયમાનો દક્ષિણપાર્શ્વેન પ્રાદુર્ભવતિ ॥

દક્ષિણેન હિ પાર્શ્વેન જાયન્તે પુરુષોત્તમાઃ ।
સર્વે પુરુષશાર્દૂલા ભવન્ત્ય્ અત્રવિહારિણઃ ॥
કિં તન્ ન ભિદ્યતે પાર્શ્વં વેદના ચ ન જાયતે ।
તસ્યા જિનજનેત્રીયે જનેત્વા પુરુષોત્તમં ॥
મનોમયેન રૂપેણ પ્રાદુર્ભોન્તિ તથાગતા ।
એવં ન ભિદ્યતે પાર્શ્વં વેદના ન ચ જાયતિ ॥
બોધિસત્વો ગર્ભાવાસપરિશ્રાન્તો સપ્ત પદાનિ ક્રમતિ ॥
જાતમાત્રો ચ વિક્રમે સપ્ત વિક્રમતે ભુવિ ।
દિશાં ચ પ્રવિલોકેતિ મહાહાસં ચ ઊહતિ ॥
[_મ્વુ_2.21_] અત્ર કિં કારણં ઉક્તં યં સપ્ત ક્રમતે ક્રમાન્* ।
ન ચ અષ્ટ ન ચ ષષ્ટિ અત્ર આગમનં શૃણુ ॥
ગર્ભાવાસપરિશ્રાન્તો સર્વલોકહિતો મુનિઃ ।
પશ્ચિમો ગર્ભાવાસો યં અથ વેગેન પ્રક્રમિ ॥
તં તુ સપ્તપદે ન્યસ્તે દેવસંઘાભિલીયત ।
સહસા લોકપાલેભ્યો અંકેન ધારિયે મુનિઃ ॥
અથ વર્ષો સમુત્પદ્યે દિવ્યકુસુમશીકરો ।
મન્દારવરજાકીર્ણ્ણો દિવ્યચન્દનસંકુલો ॥
દીર્ઘકાલમ્ ઉદગ્રાશ્ ચ સુરમુખ્યા અગ્રધૂપનં ।
પ્રમુંચિષુ વિભૂષાર્થં તસ્ય ઉત્તમબુદ્ધિનો ॥
યદ્ અર્થં ચ વિલોકેતિ દિશાં અપ્રતિપુદ્ગલો ।
તત્રાપિ આગમં વક્ષ્યે ઉપદેશં મનોરમં ॥
ન સો વિદ્યતે સત્વાનાં દેવેષુ મનુજેષુ વા ।
યસ્યૈવં સંભવો ભવતિ ગર્ભોક્રમણમ્ એવ ચ ॥
ખદ્યોતકનકનિર્ભાસં પાર્શ્વં જિનજનેત્રિયે ।
આયતે યદા સર્વજ્ઞઃ આયતે ચરમે ભવે ॥
જાતમાત્રસ્ય તચ્ચિત્તં આસિ પ્રવરવાદિનો ।
અસ્તિ કશ્ચિત્ સમબુદ્ધિ મે ઇદં તર્કં નિવર્તિતું ॥
કેચિત્ સંસારચારેણ અર્તીયન્તિ યથા અહં ।
ઇત્યર્થં પુરુષાદિત્યઃ દિશાં સર્વાં નિરીક્ષતિ ॥
અથ દિશાં વિલોકેન્તો દૃશ્યતિ વદતાં વરઃ ।
[_મ્વુ_2.22_] દેવકોટિસહસ્રાણિ તસ્મિં હાસં પ્રમુઞ્ચતિ ॥
જાતમાત્રસ્ય મે ચાહુઃ દેવતા મારકાયિકાઃ ।
ચતુર્દ્વીપો મહાકોશો ચક્રવર્તી ભવિષ્યસિ ॥
અથાસ્ય હાસો સંભવતિ ન મે સત્વા વિજાનથ ।
સર્વજ્ઞો સર્વદર્શાવી ભવિષ્યં પુરુષોત્તમઃ ॥
એવમ્ એતં પ્રશંસન્તિ વિપાકમ્ ઉપદેશકાઃ ।
તથા હિ નરસિંહાનાં શાસનં સુપ્રકાશિતં ॥
યં તિષ્ઠન્તી જનયે વીરં સંકુસુમિતેહિ શાલેહિ ।
શરીરમ્ અવલમ્બ્યમાના તં અનતિવરં જિનં વન્દે ॥
સંપ્રતિજાતો સુગતો સમેહિ પાદેહિ ધરણિમ્ અવતિષ્ઠે ।

સપ્ત ચ પદાનિ અગમા સર્વાં ચ દિશાં વિલોકેતિ ॥
તં ચાસ્ય ચંક્રમન્તં અન્વાગમિ વીજનં ચ ચ્છત્રં ચ ।
મા વરવિદુનો કાયે દંશા મશકા ચ નિપતેન્સુઃ ॥
સંપ્રતિજાતે સુગતે દેવા પ્રથમં જિનં પ્રતિગૃહ્ણે ।
પશ્ચાચ્ ચૈનં મનુષ્યા અનતિવરં અઙ્કે ધારેન્સુઃ ॥
પ્રત્યગ્રહેન્સુ દેવા સુગતં દ્વાત્રિંશલક્ષણસમંગિં ।
[_મ્વુ_2.23_] પશ્ચાચ્ ચૈનં મનુષ્યા અનતિવરં અંકે ધારેન્સુઃ ॥
નિર્વાયેન્સુ પ્રદીપા માનુષકા ઓભાસિત્ઽ; અભૂલ્ લોકં ।
સંપ્રતિજાતે સુગતે ઉલ્કાધારે નરમરૂણાં ॥
સંપ્રતિજાતે સુગતે જ્ઞાતી ઉદકાર્થિકા વિધાવેન્સુઃ ।
અથ પુરતો ઉદુપાના પૂરા મુખતો વિષ્યન્દેન્સુઃ ॥
દુવે વારિધારા ઉદ્ગમિ એકા શીતસ્ય એકા ઉષ્ણસ્ય ।
યત્ર સ્નપયેન્સુ સુગતં વિગ્રહં ઇવ જાતરૂપસ્ય ॥
સંપ્રતિજાતે ખલુ પુનઃ સુગતે બોધિસત્વમાતા અક્ષતા ચૈવ અભૂષિ અવ્રણા ચ બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન । બોધિસત્વમાતુઃ કુક્ષિ પ્રતિપૂર્ણા એવ અભૂષિ અનોનદ્ધા ચ ॥ સંપ્રતિજાતે ખલુ પુનર્ બોધિસત્વે ચતુર્ણ્ણાં દ્વીપકોટિશતાનાં મધ્યે પૃથિવીમણ્ડપ્રધાના અશ્વત્થયષ્ટિ પ્રાદુર્ભવેત્* । અન્તરદ્વીપે ચન્દનવનં પ્રાદુર્ભવેત્* । બોધિસત્વસ્ય ઉપભોગપરિભોગમ્ આગચ્છે બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન ॥ તત્ર દેવપુત્રસહસ્રાણિ અપ્સરસહસ્રાણિ ગન્ધમાલ્યમ્ આદાય આગચ્છન્તિ બોધિસત્વસ્ય પૂજાર્થં ॥ દેવપુત્રો દેવપુત્રં પૃચ્છતિ ॥ કહિં ગમિષ્યસિ ॥ સો આહ ॥
એષા પ્રસૂષ્યતિ નરેન્દ્રવધૂત્તમં તં
વત્સં વિબુદ્ધવરપુષ્કરગૌરગર્ભં ।
યો પ્રાપ્સ્યતે ધરણિમણ્ડગતોત્તમાર્થં
મારં નિહત્ય સબલં તમ્ ઉપેમિ વીરં ॥
[_મ્વુ_2.24_] અમ્રક્ષિતા ગર્ભમલેન ગાત્રા
જાતં જલે પંકજમ્ ઉત્તમં વા ।
વપુષ્મન્તો બાલરવિપ્રકાશો
સબ્રહ્મકાન્ અમરાન્ અભિભોતિ ॥
તતો જાતમાત્રો કુલે શાકિયાનાં
અતિક્રમ્ય ધીરો પદાનીહ સપ્ત ।
સમોલોકયિત્વા દિશા ઊહસાસિ
અયં દાનિમ્ એકો ભવો પશ્ચિમો ત્તિ ॥
નભે તુ ચ્છત્રમ્ એવ વિભ્રાજમાનં
મણિમુક્તિશ્રેષ્ઠં પરાભાવિભ્રાજં ।
વિધૂતદામેન મન્દારવાનાં
બહૂ દેવપુત્રા નભે ધારયેન્સુઃ ॥
સબાલાર્કશંખપ્રતીકાશવર્ણં
વરં હેમચ્છત્રં નભે ધારયેન્સુઃ ।
તતો વીજનીયો વિસૃષ્ટા ભ્રમેન્સુઃ
કરેણ ગ્રહેત્વા જિનં વીજયેન્સુઃ ॥
તતઃ પુણ્યગન્ધા સુખોષ્ણા પ્રભૂતા
લઘુપ્રેમણીયા હિતા માનુષાણાં ।
શિવા નન્દનીયા તુષારાનુબદ્ધા
દુવે વારિધારા નભે ઉદ્ગમેન્સુ ॥
તતો મેરુશૃઙ્ગાદ્ અનેકપ્રકારા
પ્રમુક્તોત્તરીયા સમન્તોર્મિજાતા ॥

[_મ્વુ_2.25_] ભૃશં વિશ્વગન્ધાધિવાસાનુવાતા
દૃઢાં ષડ્વિધાનં મહીં કંપયેન્સુઃ ॥
સુવર્ણસ્ય રૂપ્યમણીનાં શુભાના
વિમાનેષુ દેવા સતૂર્યા વિઘુષ્ટા ।
સુજાતેન જાતં જિનં પ્રેક્ષમાણા
સચન્દ્રાર્કતારં નભં શોભયેન્સુ ॥
અયં સો સદેવં સનાગં સયક્ષં
મહોઘં મહર્ષી જગં ઉત્તરિત્વા ।
તતઃ ક્ષેમમ્ એકાં દિશાં પ્રાપ્સ્યતીતિ
પ્રહૃષ્ટા સ્ય દેવા નભે વ્યાહરેન્સુઃ ॥
સંપ્રતિજાતે બોધિસત્વે શાક્યાનાં પંચ કુમારશતાનિ સુન્દરનન્દપ્રમુખાનિ । પંચ કન્યાશતાનિ યશોધરાપ્રમુખાનિ । પંચ દાસકશતાનિ ચ્છન્દકપ્રમુખાનિ । પંચ અશ્વશતાનિ કણ્ઠકપ્રમુખાનિ । પંચ હસ્તિપોતશતાનિ ચન્દનહસ્તિપોતકપ્રમુખાનિ । પંચ નિધિશતાનિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ ॥ પંચહિ રાજશતેહિ જયસંવૃદ્ધયે પ્રેષિતા ॥
___રાજા શુદ્ધોદનો આણાપેતિ ॥ ઇતો એવ દેવીં નિવર્તયથ ॥ કેનચિદ્ બોધિસત્વો અભિવહિષ્યતીતિ ॥ વિશ્વકર્મેણ દેવપુત્રેણ રત્નામયી શિવિકા નિર્મિતા ॥ કો ઇમાં શિવિકાં વહિષ્યતીતિ ॥ ચત્વારો મહારાજા ઉપસ્થિતા । વયં સત્ત્વસારં વહિષ્યામઃ ।
[_મ્વુ_2.26_] બોધિસત્વો ચ માયાય માતુઃ સાર્ધં શિવિકાસમારૂઢો । શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો મહાબ્રહ્મા ચ ઉત્સારણં કરોન્તિ ॥
___રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન અમાત્યા આણત્તા ॥ ઇત એવ કુમારં શાક્યવર્ધનં દેવકુલં નેથ અભયાયે દેવીયે પાદવન્દનં ॥ તેહિ અમાત્યેહિ રાજ્ઞો વચનેન કુમારો તતો એવ શાક્યવર્ધનો દેવકુલં નીતો અભયાય દેવીયે પાદવન્દે ॥ તે દાનિ અભયાયે દેવીયે મૂર્ધેન પાદા વન્દાપયિષ્યામો તિ । યેન ચાભયા દેવી તેન કુમારસ્ય પાદા પ્રાદુર્ભૂતા । અભયા દેવી કુમારસ્ય મૂર્ધેન પાદેષુ પ્રણતા ॥
નરો ચેતિયેષુ પ્રવિષ્ટો અકામો મહાલોકનાથો નરેન્દ્રાણ શાસ્તા ।
યદા ઉત્તમાઙ્ગેન વન્દાપયેન્સુઃ તતો તસ્ય પાદાનિ પ્રાદુર્ભવેન્સુ ॥
તતો દેવતા ચાભયા ઇત્ય્ અવોચત્* ન એષો નુરૂપો મમં વન્દમામો ।
પ્રણામં ચ એષો યદ્ અન્યસ્ય કુર્યાદ્ દૃઢં સપ્તધા અસ્ય મૂર્ધં સ્ફટેયાતિ ॥
જાતમાત્રે કુમારે અર્થસિદ્ધી સુખી સર્વસત્વા અભૂ યાવદ્ અવીચિં । પ્રણામં ચ કુર્વી દેવા અભયા ચ તસ્ય દેવી પ્રહૃષ્ટા પ્રણામં કરોતિ ॥ ઉત્થાપનીયા ગાથા ॥
જાતે જગપ્રધાને સર્વે અર્થા પ્રદક્ષિણા રાજ્ઞો ।
તેન નરલમ્બકસ્ય નામં સર્વાર્થસિદ્ધ ઇતિ ॥
[_મ્વુ_2.27_] રાજકુલં કુમારસ્મિં પ્રવિષ્તે અવચત્ પુરોહિતં નૃપતિઃ ।
લક્ષણવિધિગુણકુશલાં વિપ્રાં પરિયેષથ શીઘ્રં ॥
તં વિજ્ઞાય ચ દેવા મહેશ્વરા નામ ચિત્તવસવર્ત્તી ।
મા લક્ષણા અકુશલા વિકલ્પયિષ્યન્તિ દ્વિજસંઘા ॥
વિગતમદમાનદર્પા અષ્ટ સહસ્રા મહેશ્વરવરાણાં ।
દેવનરગુરું કૃતાઞ્જલી સંપ્રતિજાતં ઉપગમેન્સુઃ ॥
તે રાજકુલદ્વારે શુચિવસ્ત્રામ્બરસ્થિતા સ્તિમિતશબ્દાઃ ।
પ્રતિહારરક્ષમ્ અબ્રવીત્ સુમધુરકરવિંકરુતઘોષાઃ ॥
શુદ્ધોદનં ઉપગમ્ય બ્રૂવીહિ ઇમે લક્ષણગુણવિધિજ્ઞા ।
તિષ્ઠન્તિ અષ્ટ સહસ્રા પ્રવિશેન્સુઃ યદિ અનુમતન્ તે ॥
સાધૂ તિ પ્રતિશ્રુત્વા પ્રતિહારરક્ષો પ્રવિશ્ય રાજકુલં ।
અબ્રવીત્ કૃતાંજલિપુટો પ્રીતમનસો પૃથિવીપાલં ॥
અતુલવરદીપ્તયશસા કારય રાજ્યં ચિરં નિહતશત્રુ ।
દ્વારે તે ઽમરસદૃશા તિષ્ઠન્તિ પ્રવેષ્ટુમ્ ઇચ્છન્તિ ॥
પ્રતિપૂર્ણવિમલનયના મધુરસ્વર મત્તવારણવિચારી ।
ભવતિ મમ તેષુ શંકા ન તે મનુજા દેવપુત્રાસ્ તે ॥
પરિચંક્રમતાં તેષાં ધરણીરજો ક્રમવરાં ન સ્પૃશાતિ ।
ન ચ સાનં પશ્યતિ પદં પૃથિવ્યાં ઇદં અપિ આશ્ચર્યં ॥
ગમ્ભીરસ્તિમિતચેષ્ટા આર્યાકારા પ્રશાન્તદૃષ્ટિપથા ।

વિપુલાં જનેન્તિ પ્રીતિં જનસ્ય સમુદીક્ષમાણસ્ય ॥
[_મ્વુ_2.28_] અન્યં ચ દાનિ અદ્ભુતં શરીરચ્છાયા ન દૃશ્યતે તેષાં ।
તેષાં ચ સન્ધિશબ્દો ચંક્રમતાં ન શ્રુયતે કશ્ચિત્* ॥
નિઃસંશયં ઉપગતા પુત્રવરં નરવરાધિપ દ્રષ્ટું ।
અભિનન્દં અભિવાદય પશ્યાહિ અયોનિજાં દેવાં ॥
વરમાલ્યગન્ધહસ્તાં લીલાચેષ્ટાં મનોરમશરીરાં ।
દીપ્યન્તાં ઇવ શિરીયે અસંશયં પ્રવરમરુતસ્ તે ॥
શુદ્ધોદનો નિશામ્ય વચનમ્ ઇદં હર્ષકમ્પિતશરીરો ।
અબ્રવીત્* ભણહિ સુચપલં પ્રવિશન્તુ નિવેશનમ્ ઉદારં ॥
કિંકારણં ન એદૃશા પ્રાકૃતપુરુષાણ ભોન્તિ આકારાઃ ।
ન પિ માનુષાણ ઈદૃશી ઋદ્ધિ ભવતિ યાદૃશીં ભણસિ ॥
અથ સો પ્રતિહારરક્ષો ઉપગમ્ય મહેશ્વરાં ઇદમ્ અવોચત્* ।
પ્રહ્વો કૃતાંજલિપુટો પ્રણમ્ય હૃષ્ટો મુદિતચિત્તો ॥
અભિનન્દતો નરપતિઃ પ્રવિશન્તુ ભવન્તો દિવ્યપુરકલ્પં ।
રાજવૃષભસ્ય વેશ્મં નરાધિપતિના અનુજ્ઞાતાઃ ॥
એતં શ્રુત્વા વચનં અષ્ટસહસ્રં મહેશ્વરવરાણાં ।
પ્રવિશન્તિ પાર્થિવકુલં અનિહતકુલવંશમુખ્યસ્ય ॥
શુદ્ધોદનો પિ રાજા મહેશ્વરાં દૂરતો નિશામેત્વા ।
પ્રત્યુત્થિતો સપરિવારો ગૌરવબલભાવિતશરીરો ॥
તાં અવચ રાજવૃષભો સ્વાગતમ્ અનુરાગં ભવિ સર્વેષાં ।
પ્રીતા સ્મ દર્શનેન પ્રશમદમબલેન ચ ભવતાં ॥
[_મ્વુ_2.29_] સંવિદ્યન્તે ઇમાનિ અસ્માકં આસનપ્રધાનાનિ ।
આસ્તાં તાવ ભવન્તો અસ્માકમ્ અનુગ્રહાર્થાયે ॥
અથ તે તેષ્વ્ આસનેષુ બહુરત્નવિશુદ્ધચિત્રપાદેષુ ।
વિગતમદમાનદર્પા નિષીદિ અનવદ્યકર્માન્તાઃ ॥
તે કંચિદ્ એવ કાલં આગમયિત્વા નરાધિપમ્ અવોચત્* ।
શૃણ્વતુ ભવાન્ પ્રયોજનં યં અસ્માકમ્ ઇહ ગમનાયે ॥
સર્વ-મ્-અનવદ્યગાત્રો ઉત્પન્નો લોકસુન્દરો તુહ્યં ।
પુત્રો કિલ મનુજપતે લક્ષણગુણપારમીપ્રાપ્તો ॥
વયમ્ અપિ લક્ષણકુશલાસ્ સમર્થા ગુણદોષલક્ષણં જ્ઞાતું ।
યદિ ન ગુરુત્વં ભવતો પશ્યેમ મહાપુરુષરૂપં ॥
સો અવચ હન્ત પશ્યથ સુવ્યપદેશક્ષેમં મમ પુત્રં ।
મરુમનુજહર્ષજનનં લક્ષણગુણપારમીપ્રાપ્તં ॥
અથ સ મૃદુકાચલિન્દિકપ્રવેણિયે ગુણધરં ગ્રહેત્વાન ।
અંકેન વાદિચન્દ્રં ઉપનામયતિ સુરવરાણાં ॥
આલોકયિત્વ દૂરા મહેશ્વરા પરાક્રમં દશબલસ્ય ।
મૂર્ધનિ વિગલિતમકુટા નિપતન્તિ મહીતલે હૃષ્ટાઃ ॥
તે દાનિ રાજાનમ્ આરોચેન્તિ । લાભા તે મહારાજ સુલબ્ધા યસ્ય તે યં મહાપુરુષો કુલે ઉત્પન્નો દ્વાત્રિંશતીહિ મહાપુરુષલક્ષણેહિ સમન્વાગતો ॥ તદ્યથા ॥
સમા હેષ્ટા ચ દીર્ઘા ચ આયતા ઉત્સંગપંચમા ।
[_મ્વુ_2.30_] એણિ બૃહત્પ્રતિષ્ઠિતો કોશ ન્યગ્રોધ તે દશ ॥

મૃદુજાલા ચ પ્રતિપૂર્ણા એકા ઊર્ધ્વાગ્રપંચંઆઃ ।
શ્લક્સ્ણચ્છવિ હંસાન્તરા ચ ઉત્સદા ચ તે દશ ॥
રસં સુવર્ણસીહો ચ સમા શુક્લા ચ પંચંઆ ।
સમા પ્રભૂતા બ્રહ્ંઆ ચ નીલગોપક્ષ તે દશ ।
ઊર્ણા ઉષ્ણીષશીર્ષં ચ નાથો દ્વાત્રિંશલક્ષણો ॥
દક્ષિણાપથે અપરો બ્રાહ્મણકુમારો ઉજ્જેનીયં બ્રાહ્મણમહાશાલસ્ય પુત્રો શ્યામો અસિતો વર્ણેન પણ્ડિતો નિપુણો મેઘવી । તેન ગુરુકુલાતો દેવા ચ મન્ત્રા ચ શાસ્ત્રા ચ અધીટા ॥ સો દાનિ અધીતવેદાધ્યયનો ગૃઃઆતો નિષ્ક્રમ્ય વિન્ધ્યપર્વતં ગત્વા ઋષિપ્રવ્રજ્યાં પ્રવ્રજિતો મૂલફલપત્રભક્ષો રુચ્છવૃત્તિઃ ॥ તેન તહિં વિન્ધ્યપર્વતે આશ્રમં માપયિત્વા વાહિતકેન માર્ગેણ યુજ્યન્તેન ઘટન્તેન વ્યાયામન્તેન ચત્વારિ ધ્યાનાનિ નિષ્પાદિતાનિ પઞ્ચાભિજ્ઞા ચ સાક્ષાત્કૃતા ॥ સો ચતુર્ધ્યાનલાભી પંચાભિજ્ઞો બહુશ્રુતો વેદપારગો અસિતો ઋષિ સમન્તેન અભિજ્ઞાતો પરિજ્ઞાતો । અસિતો ઋષિ દિવિ પરિઘુષ્ટો અન્તરીક્ષચરો મહર્દ્ધિકો ચ મહાનુભાવો પંચમાત્રેહિ શિષ્યશતેહિ સાર્ધં નાલકેન ચ તહિં આશ્રમે પ્રતિવસતિ ॥ સો તં બોધિસત્વસ્ય જાતમાત્રસ્ય પૃથિવીચાલં ચ દૃષ્ટ્વા મહાન્તં ચ ઓભાસં દૃષ્ટ્વા મનોજ્ઞાનિ ચ અમાનુષ્યાણિ ચ ગીતવાદ્યશબ્દાનિ શ્રુત્વા દિવ્યાનિ પુષ્પવર્ષાણિ પતન્તાનિ દૃષ્ટ્વા દેવકોટીસહસ્રાણી ચ અપ્સરસહસ્રાણિ ચ દિવ્યમાલ્યગન્ધહસ્તાનિ ખગપથેન પૂર્વામુખમ્ અભિપતન્તાનિ અન્યાનિ ચ અદ્ભુતશતાનિ દૃષ્ટ્વા ઉદ્ધર્ષિતરોમસંજાતો ॥ કિમ્ ઇદં અદ્ય જંબુદ્વીપસ્ય । ઇયં અદ્ય કસ્યાનુભાવેન પૃથિવી ચ
[_મ્વુ_2.31_] કમ્પતિ અદ્ભુતશતાનિ ચ પ્રાદુર્ભૂતાનિ ॥ સો દાનિ ઋષિઃ દિવ્યેન ચક્ષુષા સર્વજંબુદ્વીપં પ્રત્યવેક્ષતિ કસ્ય ઇમં તેજાનુભાવં એદૃશં મનોજ્ઞાનિ ચ ગીતવાદિતશબ્દા નિશ્ચરન્તિ દિવ્યાનિ તૂર્યશતાનિ શ્રુયન્તિ દેવાશ્ ચ દેવકન્યાશ્ ચ દૃશ્યન્તિ દિવ્યાનિ ચ પુષ્પવર્ષાણિ પ્રવર્ષન્તિ ચન્દ્રાદિત્યસહસ્રાણિ ચ દૃશ્યન્તિ નરકસહસ્રેષુ નાગ્નિઃ પ્રજ્વલતિ । એકાન્તસુખસમર્પિતા ચ સત્વા સંજાતા ॥ સો તથા દિવ્યેન ચક્ષુષા અદ્રાક્ષીત્* ॥ પુરસ્તિમેન કપિલવસ્તુસ્મિં નગરે રાજ્ઞો શુદ્ધોદનસ્ય પુત્રો જાતા કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો મહાનુભાવો યસ્ય તેજાનુભાવેન જમ્બુદ્વીપે એવંરૂપાણિ અદ્ભુતશતાનિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ ॥ દેશકાલેન કુમારં દ્રક્ષ્યામિ ॥ સો દાનિ કાલં ચ સમયં ચ જ્ઞાત્વા કુમારસ્ય દર્શનાય સંબહુલેહિ શિષ્યેહિ સંપરિવૃતો વૈહાયસેન ઋદ્ધિયે કપિલવસ્તુમ્ અનુપ્રાપ્તો રાજ્ઞો શુદ્ધોદનસ્ય અન્તઃપુરદ્વારે ॥ અમાત્યા ચ પ્રતિહારો ચ ઋષિં દૃષ્ટ્વા પ્રત્યુત્થિતા । કિમ્ આજ્ઞાપેતિ ભગવાં કેનાર્થં કિમ્ આગમનપ્રયોજનં ॥ ઋષિ આહ ॥ શુદ્ધોદનસ્ય પ્રતિહારેથ અસિતો ઋષિ દર્શનકામો ॥ પ્રતિહારેણ રાજ્ઞો નિવેદિતં ॥ અસિતો ઋષિ દર્શનકામઃ ॥ રાજા શુદ્ધોદનો અસિતસ્ય ઋષિસ્ય આગમનં શ્રુત્વા અભિજ્ઞાતસ્ય વિશ્રુતસ્ય મહાભાગસ્ય પ્રતિહારરક્ષમ્ આહ ॥ પ્રવિશતુ ઋષીતિ ॥ પ્રતિહારરક્ષેણ નિર્ધાવિય ઋષિસ્ય નિવેદિતં । પ્રવિશતુ ભવાં ॥
___ઋષિ પ્રવિષ્ટો । રાજા સાન્તઃપુરો ઋષિં દૃષ્ટ્વા પ્રત્યુત્થિતો ॥ અભિવાદેમ ભગવન્તં નિષીદતુ ભગવાં ॥ ઋષિ રાજ્ઞો જયેન વર્ધાપયિત્વા નિષણ્ણો ॥ રાજા પૃચ્છતિ ॥ કિં ભગવં આગમનપ્રયોજનં ॥ ઋષિ આહ ॥ કુમારન્ તે દ્રષ્ટુકામો ॥ તસ્મિંશ્ ચ કાલે કુમારો અન્યતરં શાન્તસમાધિં સમાપન્નો ॥ તેષામ્ એતદ્ અભવત્* । પ્રસુપ્તો કુમારો ॥ તતો રાજા ઋષિં આહ ॥ ભગવં આગમેહિ મુહુર્તં કુંઆરો સંપ્રતિ ઓસુપ્તો ॥ ઋષિ આહ ॥ મહારાજ ન કુમારો ઓસોપતિ ॥ રાજા કુમારસ્ય
[_મ્વુ_2.32_] મૂલં અલ્લીનો પશ્યતિ ચ કુમારં જાગ્રિતં ॥ રાજા ઋષિસ્ય વિસ્મિતો । મહાભાગો ઋષિઃ ॥ રાજ્ઞા આણત્તં । ઉપનામેથ કુમારં ઋષિસ્ય ॥ કુમારો સૂક્ષ્માયાં અજિનપ્રવેણિયં ગૃહ્ય ઋષિસ્ય ઉપનામિતો ॥ ઋષિ કુમારસ્ય દૂરતો એવ કાયેન મહાપુરુષલક્ષણાનિ દૃષ્ટ્વા અંજલિં મૂર્ધનિ કૃત્વા પ્રત્યુસ્થિતો ॥ નમસ્કૃત્વા કુમારો ઋષિણા પ્રતિગૃહીતો ॥ ઋષિઃ કુમારસ્ય દ્વાત્રિંશત્મઃઆપુરુષલક્ષણાનિ પ્રત્યવેક્ષતિ ॥
___ઋષિશ્ ચ તત્ર રાજકુલે કુમારસ્ય ચક્રવર્તિશબ્દં શૃણોતિ । નૈમિત્તિકેહિ કુમારો વ્યાકૃતઃ રાજા ચક્રવર્તી ભવિષ્યતિ ॥ ઋષિસ્ય ભવતિ ॥ નાયં ચક્રવર્તી ભવિષ્યતિ । બુદ્ધો અયં લોકે ભવિષ્યતિ ॥ ઋષિસ્ તાનિ લક્ષણાનિ દૃષ્ટ્વા ન એદૃશાનિ રાજ્ઞો ચક્રવર્તિસ્ય લક્ષણાનિ બુદ્ધાનામ્ એદૃશાનિ લક્ષણાનિ ભવન્તિ । બુદ્ધો અયં લોકે ભવિષ્યતિ । અહં ચ નચિરેણ કાલેન કાલક્રિયાં કરિષ્યામિ । ઇદં ચ રત્નં ન દ્રક્ષ્યામિ । ઇમસ્ય ધર્મં ન શ્રોષ્યામિ ગણોત્તમં ચ ન દ્રક્ષ્યામિ ॥ ઋષિ પ્રરોદી અશ્રૂણિ ચ પ્રવર્તયતિ ॥ રાજા શુદ્ધોદનો અસિતં ઋષિં રુદન્તં દૃષ્ટ્વા સાન્તઃપુરો ઉદ્વિગ્નો જાતો ॥ કિં ભગવન્તં કુમારં દૃષ્ટ્વા રોદસિ । મા કુમારસ્ય કાંચિદ્ વિપત્તિં પશ્યસિ ॥ કુમારસ્ય જાતમાત્રસ્ય પૃથિવી કમ્પિતા ષડ્વિકારં ઓભાસઃ લોકે પ્રાદુર્ભૂતઃ દેવસહસ્રેહિ પૂજિતો દિવ્યાનિ કુસુમવર્ષાણિ દિવ્યાનિ ચ તૂર્યસહસ્રાણિ સંપ્રવાદિતાનિ શબ્દા નિશ્ચરેન્સુઃ ॥ કુમારે જાતમાત્રે કપિલવસ્તુસ્મિં પંચ કુમારશતાનિ જાતાનિ પંચ કન્યાશતાનિ પંચ દાસશતાનિ પંચ દાસીશતાનિ સંજાતાનિ પંચ હસ્તિપોતશતાનિ પંચ અશ્વશતાનિ પંચ નિધાનશતાનિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ પંચહિ રાજશતેહિ જયવૃદ્ધીયે પ્રેષિટાયો અન્યાનિ પિ ચ આશ્ચર્યાદ્ભુતાનિ । ભગવાં ચ કુમારં દૃષ્ટ્વા રોદિતિ । એવં મે ભગવં આખ્યાહિ મા કુમારસ્ય કાંચિદ્ વિપત્તિં પશ્યસિ ॥ ઋષિર્ આહ ॥ મહારાજ
[_મ્વુ_2.33_] કુમારસ્ય ન કાંચિદ્ વિપત્તિં પશ્યામિ । એદૃશાનાં મહારાજ મહાપુરુષાણાં કદાચિત્ કહિંચિલ્ લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ । અયં મહાપુરુષો પ્રાદુર્ભૂતઃ બુદ્ધો લોકે ભવિષ્યતિ । અહં ચ વૃદ્ધો ન દ્રક્ષ્યામિ । ધર્મં ચ દેશયિષ્યતિ ઔપસમિકં ચાર્યં ચ નિર્વાણિકં ચ તં ચ ન શ્રોષ્યામિ । ગણવરં ચાસ્ય ન દ્રક્ષ્યામિ બુદ્ધવિકુર્વિતાનિ ન દ્રક્ષ્યામિ । તદ્ એતાં મહારાજ આત્મનો મહાવિપત્તિં દૃષ્ટ્વા રોદામિ ॥ ઋષિઃ બોધિસત્વં ચતુર્હિ કારણેહિ એકાંશેન વ્યાકરિત્વા બુદ્ધો યં લોકે ભવિષ્યતીતિ પ્રક્રાન્તો ॥
નીવરણાનિ વિજહિત્વ એકાગ્રેણ મનસા મમ શૃણોથ ।
યથા અસિતો પરિદેવે ઉત્પન્ને શાકિયકુમારે ॥
અસિતો નામ મહર્ષિઃ અભૂષિ યો વસતિ વિન્ધ્યવિષયસ્મિં ।
નિયતનિચયો મહાત્મા મહાકપિલ-ઉત્તમાંગરુહઃ ॥
આરણ્યશાસ્ત્રકુશલો લાભી પઞ્ચાન સો અભિજ્ઞાન ।
કૈલાસશિખરવાસી ધનપતિર્ ઇવ ગુહ્યકાધિપતિ ॥
સો વસતિ કાનનમૂર્ધ્નિ મૂલફલમ્ અકૃષ્ટં રુચ્છાં વૃત્તિં ।
શિષ્યેણ નાલકેન સાર્ધં અન્યેહિ ચ બહૂહિ ॥
દશકુશલકર્મસેવી પ્રશમદમરતો પરે ચ ઓવદતિ ।
દેવગુણપારમિગતો ઋષિઃ પરમશીલસંપન્નો ॥
ઓભાસો ચ સુવિપુલો પ્રીતી લોકોત્તર અસંમુહ્યન્તી ।
સત્વા ચૈકાન્તસુખી અભુન્સુ પૃથિવી ચ કમ્પેસિ ॥
સો તત્ર સંનિષણ્ણો પશ્યતિ મન્દારવાણિ કુસુમાનિ ।
ધરણીતલે પતિતાનિ દિવ્યાનિ ચ કલ્પપુષ્પાણિ ॥
[_મ્વુ_2.34_] પશ્યતિ અસિતો ચ નભે આભરણશટાનિ વિપ્રકીર્ણાનિ ।
સહસ્રા પ્રધાવિતાનાં ગગનતલે દેવકન્યાનાં ॥

મધુરં ચ કિંનરીણાં શૃણોતિ ગીતસ્વરં ગિરિગુહાસુ ।
ગિરિનદિયો કૂલવહાં શમયતિ કુસુમાકુલજલોઘાં ॥
ઓભાસં પિ ચ વિપુલં સમન્તતો પશ્યતિ દશદિશાસુ ।
સહસા સમુત્પતન્તં રવિતરુણમરીચિસંકાશં ॥
એતાનિ ચ અન્યાનિ ચ બહૂનિ આશ્ચર્યકાનિ દૃષ્ટ્વાન ।
ઉદ્ધર્ષિતરોમકૂપો અસિતો ચિન્તામનો આસિ ॥
કિન્ તુ ખુ મહી પ્રચલિતા ગગનતલે દુન્દુભિનો ચ નદન્તિ ।
ઓભાસિતો ચ લોકો પ્રવર્ષતિ ચ પુષ્પવર્ષાણિ ॥
ન વિભાન્તિ ચન્દ્રસૂર્યા લવણજલો ક્ષુભ્યતે અસિતતોયો ।
પદ્મોત્તરીયપટલા દૃશ્યન્તિ કુસુમાકુલજલૌઘા ॥
સર્વે ચ્ઽ; ઇમે દ્રુમવરા અકાલકુસુમેહિ . . . . ચ્છાદિતા ।
અદ્ય ફલકુસુમભરિતા સુરભી ગન્ધા પ્રવાયન્તિ ॥
ન ચ પ્રજ્વલતે અગ્નિઃ નિરયસહસ્રેષુ અદ્ય દિવસેન ।

ન ચ વેદયન્તિ દુઃખં લોકાન્તરિકા વિપદ્યમાના ॥
ન ચાપિ ક્ષુધાપિપાસા યથા પુરે જાયતે શરીરસ્મિં ।
હૃદયં ચ મે પ્રમુદિતં કિન્ તુ ખલુ ભવિષ્યતિ અદ્ય ॥
અતિબલમ્ ઉદીર્ણહાસા કિં તુ ખલુ પુરસ્તિમે દિશાભાગે ।
ધાવન્તિ દેવકન્યા ચન્દનચૂર્ણં ગ્રહેત્વાન ॥
[_મ્વુ_2.35_] કો ન ખલુ મહાનુભાવો ઉત્પન્નો અદ્ય જંબુદ્વીપસ્મિં ।
કસ્ય યશેન યશવતો અયમ્ એદૃશકો મહાભાવો ॥
તહિમ્ એદૃશં નિમિત્તં લોકસ્મિં યસ્ય કસ્યચિદ્ ભોતિ ।
બુદ્ધાનામ્ ઉત્પાદે એદૃશકા ભોન્તિ આકારાઃ ॥
પૃથિવીય પતન્તાનાં શૃણોતિ આકાશે અમરસંઘાનાં ।
ઉત્પન્નો લોકનાથો બુદ્ધો હોહિષ્યતિ અનેયો ॥
સો દાનિ પ્રમુદિતમનો ગગનતલે શ્રુણિય દેવસંઘાનાં ।
અદ્ય નરવીરગર્ભો બુદ્ધો લોકસ્મિં ઉત્પન્નો ॥
સો સર્વં જમ્બુદ્વીપં ઓલોકયિ દિવ્યલોચનેહિ ઋષિ ।
અદ્દસ શાક્યાન કુલે જાતો શુદ્ધોદનસુતો યં ॥
તસ્યાપિ એવં દૃષ્ટ્વા જાતો દિશાસુ બોધિય કૌલીનો ।
તત્રૈષ બુદ્ધશબ્દો ચરતિ દ્રક્ષ્યામિ તં કાલે ॥
તે ચાપિ કુઠારિહસ્તા કૃષ્ણાજિનસુકૃત-ઉત્તરાસંગા ।
વલ્કલચીરાંબરધરા આદાય ફલોદકમ્ આગમિ ॥
આકાશે નિરાલમ્બે વાયુપથે . . . . પ્રક્રામિ ઋષિઃ ।
ઋદ્ધિં સંજનયિત્વા ક્ષણેન આગમિ કપિલવસ્તું ॥
હિમવતમૂલે અદર્શિ નગરં રમ્યં આદિત્યબન્ધુગુપ્તં ।
દુર્ધર્ષં પરશત્રુભિઃ તં ચ સુરમણીયં ત્રિદશાન ઇવ ।
દેવાનાં પ્રવિશે ઋષિ પુરં શાકિયદર્શનાર્થાયે ॥
સુસન્નિભન્તં પ્રવિશે આપણપણ્યક્રયપ્રસક્તં પૂર્ણં ।
[_મ્વુ_2.36_] હૃષ્ટજનેહિ પ્રમુદિતહયગજરથપત્તિસંઘેહિ ॥
સો મનસા ઉપગચ્છન્તો દ્વારે પ્રવિષ્ટો શુદ્ધાન્તે . . . . ।
શુદ્ધોદનસ્ય નિલયં નિલયં યથા દેવરાજસ્ય ॥
પ્રાસાદહર્મિયં તં ગવાક્ષવરશરણપંજરવિબુદ્ધં ।
ગિરિકૂટં ઇવ ગલિતં પશ્યતિ ગગને વિરોચેન્તં ॥
તસ્મિં વિમાનમુખ્યે કૂટાગારાણિ રજતશ્રીમાણિ ।
શોભન્તિ કર્ણિકાયો હુતાશનહુતાર્ચિસંકાશા ॥
ગર્ભગૃહાણી શુભાનિ ચ સન્તિ વિશદશંખહારકસંનિભા ।
વિમલરવિસંપ્રકાશા દ્યોતન્તિ કૃતા વ ચન્દ્રાણિ ॥
દૃશ્યન્તિ તત્ર ઉપ્તા વેરુલિયસ્ય સુકૃતેહિ ફલકેહિ ।
ગૃહસૂચીકાવલીહિ વિદ્યુઘનપ્રસેકવર્ણાનિ ॥
પશ્યન્તિ તોરણાનિ કનકમયા અગ્નિજ્વાલસદૃશાનિ ।
વિમલરવિસંપ્રકાશા દ્યોતન્તિ કૃતા ચ ચન્દ્રાણિ ॥
ક્વચિત્ક્વચિત્ કાલમેઘસદૃશસમદા પિ સૃજન્તિ વિય તોયં ।
ક્વચિ* નિશ્રિતાર્કસદૃશા સતારકા નિશ્ચરન્તિ ક્વચિત્* ॥

માર્જારપોતકા પિ ચ ક્વચિત્ક્વચિત્ સહસાવપતન્તિ તહિં ।
ત્રસ્યન્તિ ચ વર્હિણેહિ ક્વચિત્ક્વચિત્ સંપતન્તેહિ ॥
મધુરં ચ પંજરગતા ક્વચિત્ક્વચિત્ કોકિલા નિકૂજન્તિ ।
શુકસારિકા ક્વચિત્ક્વચિદ્ આભરણનિદાનવિભ્રાન્તા ॥
[_મ્વુ_2.37_] શુદ્ધં દશસુ વિદિશાસુ ચતુરસ્રં નિર્મિતં સુ-આવિદ્ધં ।
દુર્ઘર્ષિયં અરીભિઃ સૂત્રગ્રહસ્ય સમુપચીર્ણં ॥
બહુવિધરત્નસંચયાયં અનેકવિચિત્રસંઘાતભૂમિયાં ।
સીહો નિષદ્યતિ વિષ્ટં ત્રસતિ ચ ઉદેન્તમ્ આદિત્યં ॥
તં યુગ્યયાનકવિગતં ચેટીવેલાસિકાહિ ચ ઉપેતં ।
કાષાયકર્બુરવર્ણં વર્ષવરસમાકુલં પ્રવિશે ॥
પ્રેષ્યશતયાનકલિલં આર્યજનસમાકુલં શુચિસુગન્ધં ।
પ્રવિશે ભવનદુવારં પ્રાપ્તો જટિલો ન્યસંરોધં ॥
ઓસરણે ચ ભરિતા અદ્દશિ પ્રમદા સ્થિતસંભ્રાન્તેન ।
પ્રગૃહીતખડ્ગહસ્તા અતિ-ર્-ઇવ પ્રિયદર્શનપ્રલાપા ॥
અસિતો ચાસૌ વ્યક્તો ગમ્ભીરો સર્વશાસ્ત્રસુવિધિજ્ઞો ।
પ્રતિહારરક્ષમ્ અવોચ નિવેદયે શાક્યરાજસ્ય ॥
કાલો સ્મિ વિખ્યાતો ભારદ્વાજો હમ્ અસ્મિ ગોત્રેણ ।
જાતો સ્મિ આર્ય તિ વિષયે સિખરે વિન્ધ્યસ્મિં વિહરામિ ॥
સાધ્વ્ આર્ય ત્તિ શ્રુતધરો પ્રતિશ્રુણિય પ્રાપયે મહીપતિનો ।
તદ્ વચનં અનવશેષં શ્રુત્વા ચ પ્રવેશયિત્વા ચ ॥
પ્રતિભાણિતો પ્રવિષ્ટો સિંહહનુસ્ય સ્વર્ગસદૃશનિલયં ।
ઇન્દ્ર ઇવ નન્દનં ગતો સંકીર્ણં અપ્સરગણેહિ ॥
[_મ્વુ_2.38_] વર્ધાપયે જયેન ફલાનિ ઉપનામયે અસિતનામો ।
પ્રત્યગ્રહેસિ રાજા સ્વાગતં ભગવતો તિ ચ અવોચત્* ॥
અથ કનકમ્ અષ્ટપાદં સુવિચિત્રકિલઞ્જકં મણિવિચિત્રં ।
પ્રક્ષપ્તમ્ આસનવરં તત્ર નિષીદે અનુજ્ઞાતો ॥
પર્યંકસ્મિં નિષણ્ણો પંચાભિજ્ઞો ઋષી મહર્દ્ધીકો ।
ભક્તેન નિમન્ત્રેતિ સ્વામં શુદ્ધોદનો રાજા ॥
ભક્તં કૃતં પ્રભૂતં પ્રતિશ્રુણુ તં અનામયન્ તુ તે ભગવન્* ।
ઇચ્છામ તે કુમારં દ્રષ્ટું યદિ તે અનુમતં સ્યાત ॥
સ્વાગતમ્ અનુરાગતં તે સુપ્તો તાવત્ પ્રિયદર્શિ કુમારો ।
દ્રક્ષ્યસિ ત્વં પ્રતિવિબુદ્ધં વિગ્રહં ઇવ જાતરૂપસ્ય ॥
પ્રતિબુદ્ધં ચ કુમારં પ્રવેણિયં અષ્ટમંગલકૃતાયં ।
ઉપનામયિ માતુસ્મા ઘનવિવરકૃતં ચ આદિત્યં ॥
દૃષ્ટ્વાન તં ઋષિવરો કુણ્ડલમ્ ઇવ પટ્ટકમ્બલન્યસ્તં ।
અભ્યુત્થહિત્વ ત્વરિતં અંકેન પ્રતીચ્છતિ કુમારં ॥
અઙ્કેન ગૃહ્ય નિશામ્ય દ્વાત્રિંશલ્લક્ષણેષુ ઉપાગતં ।
તથા અનુવ્યંજનેહિ પ્રરોદિ આખણ્ડલસમાનો ॥
તં અશ્રુપૂર્ણનયનં રાજા શુદ્ધોદનો ઇદમ્ અવોચત્* ।
કિં દાનિ તે કુમારં દૃષ્ટ્વા દૌર્મનસ્યમ્ ઉત્પન્નં ॥

યો તદહો જાતમાત્રો સપ્ત પદાન્ ઉત્તરામુખો અગમિ ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
[_મ્વુ_2.39_] યસ્મિં તદહો જાતો છત્રં ચ વીજનીં ચ ગ્રહેત્વાન ।
અસ્થાન્સુ અન્તરીક્ષે દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ બ્રહ્મ ॥
યસ્મિં તદહો જાતે સર્વો ઓભાસિતો અભૂલ્ લોકો ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
યસ્મિં તદહો જાતે ઉદુપાના દુવે નભે ઉદ્ગચ્છેન્સુઃ ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
યસ્મિં તદહો જાતે દેવા છત્રં નભસ્મિં ધારેન્સુઃ ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
યસ્મિં તદહો જાતે દેવા મન્દારવાણિ પ્રકિરેન્સુઃ ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
યસ્મિં તદહો જાતે અચેતના સંપ્રકમ્પિતા વસુધા ।
તં તુવ્ં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
યસ્મિં તદહો જાતે લવણજલો ક્ષોભિતો અસિતતોયો ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
યસ્મિં તદહો જાતે નભસિ ગતા દુન્દુભિયો વાદ્યન્તિ ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
યસ્મિં તદહો જાતે પંચ શતા જાતા શાક્યપુત્રાણાં ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
યસ્મિં તદહો જાતે પંચ શતા જાતા શાક્યકન્યાનાં ॥
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ।
યસ્મિં તદહો જાતે પંચ શતા જાતા મહ્ય દાસાનાં ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
[_મ્વુ_2.40_] યસ્મિં તદહો જાતે પંચ શતા જાતા મહ્ય દાસીનાં ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
યસ્મિં તદહો જાતે મહ્ય તુરગાણાં પંચ શતા જાતા ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
યસ્મિં તદહો જાતે પંચ શતા ગજપોતાનાં જાતા ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
યસ્મિં તદહો જાતે પંચ નિધિશતા મુખાનિ દર્શેન્તિ ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમિચ્ચ્ઃઆમિ ॥
યસ્મિં તદહો જાતે મણ્ડલિનો રાજાનો પ્રણત મહ્યં ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમિચ્ચ્ઃઆમિ ॥
યસ્ય રાજાચાર્યા બ્રાહ્મણ સંદર્શનાય ઉપયાન્તિ ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
યં પશ્યિત્વા મનુજા ભવન્તિ હૃષ્ટા સુખી ઉદગ્રા ચ ।
તં તુવં બ્રાહ્મણ દૃષ્ટ્વા કિં રોદિષિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
વ્યપનય બ્રાહ્મણ શોકં ભવ મુદિતમનો સુખં પ્રતિલભાહિ ।
એષો ભવિષ્યતિ નૃપો સપ્તરતનવા પૃથિવિપાલો ॥

એવં ઉક્તે અવચી અસિતો સિતસાહ્વયં ઇદમ્ અવોચત્* ।
અશ્રૂણિ પ્રમાર્જન્તો . . . . . . વ્યાકૃતો ઋષિભિઃ ॥
આનન્દહુતાસનબહુતરુણાર્કનિભો ન સો પુરુષસિંહો ।
હોહિતિ નરપતિ રાજા હોહિતિ શાસ્તા અનભિભૂતો ॥
એષો હિ ત્રીહિ ક્રમેહિ ત્રૈધાતુકં લંઘિયા અનવશેષં ।
[_મ્વુ_2.41_] શિવમ્ અમરં નિરન્તરાયં અધિગમિષ્યતિ ઉત્તમં ધર્મં ॥
જીર્ણો અહં ગતવયો દહરો ચ નરોત્તમો અચિરજાતો ।
કાલગતો ભવિષ્યં અહં યદ બોધિં પ્રાપ્સ્યતિ કુમારો ॥
બુદ્ધો અયં ભવિષ્યતિ સર્વજ્ઞો સર્વધર્મવશવર્તી ।
સ્વાખ્યાતધર્મવિનયે અહં ચ જીર્ણો તિ રોદામિ ॥
નાપિ મહ્યં મરણભયં કહિં તુ જાતો ન મ્રીયતે મનુજો ।
બુદ્ધં તુ અપ્રતિસમં ન દ્રક્ષ્યન્ તેન રોદામિ ॥
ન ખુ મહ્યં મરણભયં કહિં તુ જાતો ન મ્રીયતે મનુજઃ ।
ધર્મં તુ ઓપસમિકં ન શ્રોષ્યં તેન રોદામિ ॥
ન ખુ મહ્યં મરણભયં કહિં તુ જાતો ન મ્રીયતે મર્ત્યો ।
સંઘં ગુણસાગરમ્ અહં ન દ્રક્ષ્યન્ તેન રોદામિ ॥
યો બુદ્ધો બોધયિષ્યતિ પ્રજામ્ ઇમાં ભોગેહિ ચિરપ્રસુપ્તાં ।
સો યં પ્રાદુર્ભૂતો અહન્ તુ જીર્ણો તિ રોદામિ ॥
યો મુક્તો મોચયિષ્યતિ પ્રજામ્ ઇમાં રાગબન્ધનૈર્ બદ્ધાં ।
સો યં પ્રાદુર્ભૂતો અહન્ તુ જીર્ણો તિ રોદામિ ॥
યો મુક્તો મોચયિષ્યતિ પ્રજામ્ ઇમાં મોહબન્ધનૈર્ બદ્ધાં ।
સો યં પ્રાદુર્ભૂતો અહન્ તુ જીર્ણો તિ રોદામિ ॥
યો મુક્તો મોચયિષ્યતિ પ્રજામ્ ઇમાં રાગદોષમોહેષુ ।
સો યં પ્રાદુર્ભૂતો અહન્ તુ જીર્ણો તિ રોદામિ ॥
યો આત્મના અરોગો ભૂત્વા અન્યાં અપિ કાહિતિ અરોગાં ।
સો યં પ્રાદુર્ભૂતો અહન્ તુ જીર્ણો તિ રોદામિ ॥
[_મ્વુ_2.42_] યો આત્મના અશોકો ભૂત્વા અન્યાં અપિ કાહિતિ અશોકાં ।
સો યં પ્રાદુર્ભૂતો અહન્ તુ જીર્ણો તિ રોદામિ ॥
યો આત્મના વિશલ્યો ભૂત્વા અન્યાં અપિ કાહિતિ વિશલ્યાં ।
સો યં પ્રાદુર્ભૂતો અહન્ તુ જીર્ણો તિ રોદામિ ॥
સુખિતા ઇમે નરમરૂ કાશિપુરે ધર્મરાજં દ્રક્ષ્યન્તિ ।
ચક્રં પ્રવર્તયન્તં અહન્ તુ જીર્ણો તિ રોદામિ ॥
સુખિતા ઇમે નરમરૂ દ્રક્ષ્યન્તે ગણવરસ્ય મધ્યગતં ।
અમૃતં પ્રતિભજમાનં અહન્ તુ જીર્ણો તિ રોદામિ ॥
વ્યાધિ જરા ચ મરણં અન્તરાયકરા બહૂ મનુષ્યાણાં ।
આશ્વાસ્તા ઉત્પન્નો અહં અનાશ્વસ્તો રોદામિ ॥
તથા ઋષિ આલપિત્વા બહૂનિ કરુણાયન્તો વેપિત્વા ।
અનુશંસે વાચાયે નરવરદમકં તદા દૃષ્ટ્વા ॥
પ્રાચીનદિશં અવોચ ઇહાગતો નરુત્તમં ગવેષન્તો ।
ન હિ સુલભો ઉત્પાદો બુદ્ધાન અદાન્તદમકાનાં ॥

સો દાનિ બોધિસત્વં બહુશો અભિપ્રદક્ષિણં ચરિત્વાન ।
આમન્ત્રયે નરપતિં ગચ્છામિ સ્નિગ્ધવતીં ભવાન્ દેતુ ॥
બુદ્ધનિર્ઘોષં શ્રુત્વા ગચ્છેસિ વિનાયકોત્તમસકાશં ।
ચરયેસિ બ્રહ્મચર્યં વચનપરિકરો ચ તસ્ય સ્યાત્* ॥
સાધુ ઇતિ પ્રતિશ્રુત્વા અસિતસ્ય નારદો ઇદં વચનં ।
[_મ્વુ_2.43_] પ્રવ્રજિય ગણજ્યેષ્ઠો અભૂષિ અરહા વિધુતક્લેશો ॥
કાત્યાયનસ્ય સગોત્રં નામેન નારદં જિનસ્ય સુતં ।
વનેવાસિનં . . . . વન્દથ પરિનિર્વૃતં સ્થવિરં ॥
તં નિર્વૃતં સમશાન્તં નિરુપધિં સર્વોપધિક્ષયવિમુક્તં ।
સર્વપ્રપઞ્ચાતીતં વન્દથ પરિનિર્વૃતં સ્થવિરં ॥
ચતુર્હિ કારણેહિ અસિતેન બોધિસત્વો એકાંશેન વ્યાકૃતો બુદ્ધો ભવિષ્યતીતિ ॥ કતમેહિ ચતુર્હિ ॥ લક્ષણાનાં વ્યક્તતાયૈ સુવિભક્તતતાયૈ ગમ્ભીરતાયૈ અખણ્ડશ્રેષ્ઠતાયૈ ॥ બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ અશીત્ય્ અનુવ્યંજનાનિ આસિ ॥ બુદ્ધાનાં ભગવતાં તુઙ્ગનખા તામ્રનખા સ્નિગ્ધનખા વૃત્તાંગુલી ચ ચિત્રાંગુલી ચ અનુપૂર્વચિત્રાંગુલી ચ । નિર્ગ્રન્થિશિરા ચ ગૂઢશિરા ચ ગૂઢગુલ્ફા ઘનસન્ધી ચ અવિષમસમપાદા ચ । બુદ્ધા ભગવન્તો પ્રતિપૂર્ણવ્યંજના ચ સમન્તપ્રભા ચ મૃદુગાત્રા ચ વિસદગાત્રા ચ અદીનગાત્રા ચ । અનુસન્ધિગાત્રા ચ । સુસંહતગાત્રા ચ । સુવિભક્તાંગપ્રત્યંગા ચ । નિખિલાદુષ્ટશરીરા ચ । વ્યપગતતિલકાલકગાત્રા ચ પુનર્ બુદ્ધા ભગવન્તો તૂલમૃદુપાણયશ્ ચ । ગમ્ભીરપાણિલેખા અભગ્નપાણિલેખા ચ અચ્છિન્નપાણિલેખા ચ । અનુપૂર્વપાણિલેખા ચ । બિમ્બોષ્ઠા ચ । નાભ્યાયતનવચના ચ । મૃદુતનુકરક્તજિહ્વા ચ । ગજગર્જિતસ્તનિતસ્વરા ચ । સુખરવરગિરા મઞ્જુઘોષા ચ બુદ્ધા ભગવન્તો । નાગવિક્રાન્તગામી ચ । ઋષભવિક્રાન્તગામી ચ । સિંહવિક્રાન્તગામી ચ । અભિદક્ષિણગામી
[_મ્વુ_2.44_] ચ । ઉત્સદસમા ચ સમન્તપ્રાસાદિકા ચ । શુચિસમાચારા ચ । પરમશુચિવિશુદ્ધલોમા ચ । વિતિમિરસમન્તપ્રભા ચ । બુદ્ધા ભગવન્તો ઋજુગાત્રા ચ । મૃદુગાત્રા ચ અનુપૂર્વગાત્રા ચ । ચાપોદરા ચારૂક્ષાભગ્નોદરા ચ । ગમ્ભીરનાભી ચ । અભગ્નનાભી ચ । અચ્છિન્નનાભી ચ । અભિદક્ષિણાવર્તનાભી ચ । પરિણતજાનુમણ્ડલા ચ । બુદ્ધા ભગવન્તો વટ્ટિતદાઠા ચ । તીક્ષ્ણદાઠા ચ । અભગ્નદાઠા ચ । અચ્છિન્નદાઠા ચ । અવિષમદાઠા ચ । તુંગનાસા ચ । નાત્યાયતનાસા ચ । અસિતનયના ચ । અસિતસિતકમલસદૃશનયના ચ । બુદ્ધા ભગવન્તો અસિતભ્રમૂ ચ સ્નિગ્ધલોમભ્રમૂ ચ । અપરીત્તકર્ણા ચ । અવિષમકર્ણા ચ । વ્યપગતકર્ણદોષા ચ । અનુપહતા અનુપક્લિષ્ટા શાન્તેન્દ્રિયા ચ ઉત્તમશ્રેષ્ઠસંમિતમુખલલાટા ચ બુદ્ધા ભગવન્તો ॥ અસિતકેશા ચ । સહિતકેશા ચ । ચિત્રકેશા ચ । વિવૃત્તકેશા ચ અભગ્નકેશા ચ । અચ્છિન્નકેશા ચ અપરુષકેશા ચ । સ્નિગ્ધકેશા ચ સુરભિકેશા ચ । વલ્લિતાગ્રકેશા સુશિરસો સ્વસ્તિકનન્દ્યાવતમુક્તિકશ્રેષ્ઠસંનિકાસા ચ બુદ્ધાનાં ભગવન્તાનાં કેશા ॥
એતાનિ બુદ્ધસ્ય અમેયબુદ્ધિનો
કાયે અશીતિં અનુવ્યંજનાનિ ।
યેહિ સ્ય કાયો સતતં અલંકૃતો
દેવાતિદેવસ્ય નરોત્તમસ્ય ॥
પ્રશસ્તાનિ યસ્ય દુવે ત્રિંશતિં ચ
અશીતિં ચ કાયે અનુવ્યંજનાનિ ।
સમન્તા ચ વ્યામપ્રભા નિશ્ચરેન્સુઃ
[_મ્વુ_2.45_] કથં નામ વિજ્ઞૂ જિને ન પ્રસીદે ॥
શતખુત્તો સમાદાય યં પુણ્યં સર્વસત્ત્વનાં ।
તેનાસ્ય લક્ષણવરં કાયે એકં નિવર્તયે ॥
રાજા શુદ્ધોદનો સાન્તઃપુરો શાર્ધં કુમારેણ ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ધાવિતો ॥ બોધિસત્વો ઉદ્યાનભૂમીયે અનુચંક્રમન્તો કૃષિગ્રામમ્ અનુપ્રાપ્તો ॥ તત્ર પશ્યતિ હલાનિ વહન્તાનિ । તેહિ હલેહિ દીર્ઘકો ચ મણ્ડૂકો ચ ઉત્ક્ષિપ્તા । મણ્ડૂકો ગૃહીતો ભોજનાર્થં । સો પિ દીર્ઘકો કુમારેણ ક્ષિપ્તો ॥ તં ચ બોધિસત્વેન દૃષ્ટં । દૃષ્ટ્વા ચ બોધિસત્વસ્ય મહાન્તં સંવેગમ્ ઉત્પન્નં ॥
કામં શરીરં સમં તપ્યતિ જીવિતં ચ
પ્રાપ્સ્યામિ અદ્ય અમૃતં ભવવિપ્રમોક્ષં ।
વીર્યં મયા હિ પ્રતિસંહરિતું ન શક્યં
વેલાય ચ સલિલવેગં યથાણર્વસ્ય ॥
જમ્બુચ્છાયાયાં બોધિસત્વો નિષણ્ણો પૂર્વાહ્ણે પરિવૃત્તે દિવસકરે છાયા બોધિસત્વં ન જહાતિ । સવિતર્કં સવિચારં પ્રથમં ધ્યાનમ્ ઉપસંપદ્ય વિહરતિ ॥ હિમવન્તપાર્શ્વતો પંચ ઋષયો વૈહાયસેન વિન્ધ્યં ગચ્છન્તિ । તે તત્ર બોધિસત્વસ્ય ન શક્નોન્તિ ઉપરિગન્તું ॥
વયમ્ ઇહ મણિવજ્રકૂટં ગિરિં મેરુમ્ અભ્યુદ્ગતં તિર્યગત્યર્થવિસ્તારિકં ।
[_મ્વુ_2.46_] ગજ ઇવ સહકારશાખાકુલાં વૃક્ષવૃન્દાં પ્રદારેત્વા નિર્ધાવિતા નૈકશઃ ॥
વયમ્ અમરપુરે પિ શક્તા ગતા દેવગન્ધર્વેશ્માનિ ચોર્ધ્વં નભે નિશ્રિતાઃ ।
વયમ્ અપિ વનષણ્ડમ્ આસાદ્ય સીદામ ભો કસ્ય લક્ષ્મી નિવર્તેતિ ઋદ્ધેર્ બલં ॥
દેવા ગાથાં ભાષન્તિ ॥
નૃપતિપતિકુલોદિતો શાક્યરાજાત્મજો બાલસૂર્યપ્રકાશો વિદૂ ।
રવિતરુણપ્રભાતિરેકેહિ વર્ણપ્રભૈઃ લક્ષણૈર્ લક્ષિતાંગો વરૈઃ ॥
અયમ્ ઇહ વનમાશ્રિતો ધ્યાનચિન્તાપરઃ . . . . . . . . . . પાર્થિવઃ ।
ગુણશતસમકોટિસંવર્ધિતસ્ તસ્ય લક્ષ્મી નિવર્તેતિ ઋદ્ધેર્ બલં ॥
સો હિ તિમિરાન્ધકારે પ્રાદુર્ભૂતો પ્રદીપકઃ ।
અયં તં પ્રાપ્સ્યતે ધર્મં યજ્ જગં શ્વાસયિષ્યતિ ॥
લોકે ક્લેશાગ્નિસંતપ્તે પ્રાદુર્ભૂતઃ મહામુનિઃ ।

અયન્ તં પ્રાપ્સ્યતે ધર્મં યજ્ જગં હ્લાદયિષ્યતિ ॥
શોકસાગરકાન્તારે યાનશ્રેષ્ઠમ્ ઉપસ્થિતં ।
અયં તં પ્રાપ્સ્યતે ધર્મં યજ્ જગં તારયિષ્યતિ ॥
મહાસન્સારકાન્તારે વિપ્રનષ્ટં જગત્ત્રયં ।
અયં માર્ગવરં શ્રેષ્ઠં દેશયિષ્યતિ ચક્ષુંઆન્* ॥
સંસારચારકે બદ્ધા દીર્ઘરાત્રમ્ ઇયં પ્રજા ।
અયં બન્ધનમોક્ષં ચ ધર્મરાજા કરિષ્યતિ ॥
[_મ્વુ_2.47_] આક્રુષ્ટે શૂરમ્ ઇચ્છન્તિ મન્ત્રેષુ કુશલં સદા ।
સહાયં અર્ચયન્તે ખુ અન્નપાનેન સુપ્રિયં ॥
રાજા ભક્તવેલાયાં કુમારં પૃચ્છતિ । કહિં કુમારો આહારં કરિષ્યતિ ॥ રાજ્ઞો શ્રુત્વા કંચુકીયા ચ વર્ષવરા ચ કિરાતા ચ વામનકા ચ સમન્તેન પ્રધાવિતા કુમારં માર્ગન્તા ॥ કુમારો જમ્બુચ્છાયાયાં ધ્યાયન્તો કંચુકીયેન દૃષ્ટો પરિવૃત્તે દિવસકરે જમ્બુચ્છાયા કુમારં ન જહાતિ ॥ કંચુકીયો દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતો મહાભાગો કુમારો યસ્ય અચેતના છાયા ન જહાતિ ॥ કંચુકીયેન રાજ્ઞો શુદ્ધોદનસ્ય નિવેદિતં ॥
વ્યાવૃત્તે તિમિરનુદસ્ય મણ્ડલસ્મિં
ધ્યામાભં શુભવરલક્ષણાગ્રધારિં ।
ધ્યાયન્તં ગિરિમ્ ઇવ નિશ્ચલં નરેન્દ્ર
સિદ્ધાર્થં ન જહતિ જમ્બુચ્છાયા ॥
રાજા કંચુકીયસ્ય શ્રુત્વા યેન કુમારસ્ તેનોપસંક્રમન્તો પશ્યતિ જમ્બુચ્છાયાન્તાં । રાજા વિસ્મિતો આહ ॥
હુતાસનો વા ગિરિમૂર્ધનસ્મિં
શશીવ નક્ષત્રગણાવકીર્ણો ।
હ્લાદેતિ ગાત્રાણિ નિરીક્ષ્યમાણો
ધ્યાનસ્થિતો તૈલપ્રદીપકલ્પો ॥
રાજા આહ ॥ મહાભાગો અયં યસ્ય અચેતનવન્તા પિ તાવા સંનમન્તિ ॥ રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન બોધિસત્વસ્ય જમ્બુચ્છાયાગતસ્ય પાદા વન્દિતા ॥
[_મ્વુ_2.48_] રાજ્ઞો શુદ્ધોદનસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ યથા કુમારસ્ય શાન્તેષુ ધ્યાનેષુ ચિત્તં રમતિ સો ખલ્વ્ એવ અસિતસ્ય ઋષિસ્ય સત્યો વ્યાકરણો ભવિષ્યતિ ॥ તેન રાજ્ઞા કુમારસ્ય વિસ્તીર્ણમ્ અન્તઃપુરમ્ ઉપસ્થાપિતં તથા કુમારો ગૃહે અભિરમેય ॥ રાજ્ઞા કન્યાનામ્ અર્થાય વિવિધં નાનાપ્રકારં અશોકભાણ્ડં કારાપિતં ॥ કપિલવસ્તુસ્મિં ચ નગરે ઘોષણા કારાપિતા । સર્વાહિ કન્યાહિ રાજક્યં ઉદ્યાનં નિર્ધાવિતવ્યં સર્વાર્થસિદ્ધો કુમારો કન્યાનામ્ આભરણાનિ વિશ્રાણેષ્યતિ ॥ તહિં ઉદ્યાને રાજાણત્તીયે કપિલવસ્તુતો બહૂનિ કન્યાસહસ્રાણિ નિર્ધાવિતાનિ ॥ મહાનામસ્ય શાક્યસ્ય યશોધરા નામ ધીતા મહતીયે સમૃદ્ધીયે નિર્ધાવિતા હ્રિયાયન્તી કુમારમ્ અલ્લીના ॥ યદા ભગવાન્ અભિનિષ્ક્રાન્તો અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો પ્રવૃત્તપ્રવરધર્મચક્રો તં ભિક્ષુહિ શ્રુતં ॥ ભગવતો કુમારભૂતસ્ય ઉદ્યાનવનગતસ્ય કન્યાનામ્ આભરણાનિ વિશ્રાણેન્તસ્ય યશોધરા હ્રિયાયન્તી કુમારસ્ય અલ્લીના ॥ ભિક્ષુ ભગવન્તં પૃચ્છતિ ॥ કથં ભગવં યશોધરા ભગવતો કુમારભૂતસ્ય હ્રિયાયન્તી અલ્લીના ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન હિ ભિક્ષવઃ ઇદાનીમ્ એવ યશોધરા મમ હ્રિયાયાન્તી અલ્લીના । અન્યદાપિ એષા મમ હ્રિયાયન્તી અલ્લીના ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવં ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવો ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતમ્ અધ્વાનં નગરે વારાણસી કાશિજનપદે બ્રાહ્મણો કૌશિકસગોત્રો । સો કામેષુ આદીનવં દૃષ્ટ્વા અનુહિમવન્તં ઋષિપ્રવ્રજ્યાં પ્રવ્રજિતો ॥ તેન તહિં અનુહિમવન્તે ગંગાકૂલે આશ્રમં માપેત્વા પૂર્વરાત્રાપરરાત્રં જાગરિકાયોગમ્ અનુયુક્તેન વિહરન્તેન વાહિતકેન માર્ગેણ ચત્વારિ ધ્યાનાન્ય્ ઉત્પાદિતાનિ પંચાભિજ્ઞા સાક્ષાત્કૃતા ।
[_મ્વુ_2.49_] ચન્દ્રમસૂર્યપરિમાર્જકો મહર્દ્ધિકો મહાનુભાવો ઋષિ સંવૃત્તો ન ચ સંવિભાગશીલો ॥ તસ્ય દાનિ જ્ઞાતિકો કાયસ્ય ભેદાદ્ ગન્ધર્વકાયિકેષુ દેવેષૂપપન્નો પંચશિખો નામ ગન્ધર્વપુત્રો ॥ સો દેવભૂતો તં કૌશિકં સ્મરતિ । કહિં કૌશિક આકાશે પ્રવૃત્તજીવો તિ મૃતો તિ ॥ સો સમન્વાહરતિ । પશ્યતિ તં કૌશિકં ઋષિપ્રવ્રજ્યાં પ્રવ્રજિતં । અનુહિમવન્તે ગંગાકૂલે સ આશ્રમે પ્રતિવસતિ અસંવિભાગશીલો ॥ તેન શક્રસ્ય દેવાનામ્ ઇન્દ્રસ્ય આરોચિતં ॥ યો મમ મનુષ્યભૂતસ્ય જ્ઞાતિ પ્રિયો મનાપો સો ઋષિપ્રવ્રજ્યાં પ્રવ્રજિતો અનુહિમવન્તે ગંગાકૂલે આશ્રમપદે પ્રતિવસતિ સો ચ અસંવિભાગશીલો । તસ્ય અનુગ્રહાર્થાય ઉપસંક્રમેમ સંવિભાગસ્મિં નિયોજેમ ॥
___શક્રો દાનિ કૌશિકસ્ય ઋષિસ્ય અનુગ્રહાર્થં આહારદેશકાલે ચન્દ્રમસૂર્યેહિ સાર્ધં માતલિના ચ સંગ્રાહકેન પંચશિખેન ચ દેવપુત્રેણ બ્રાહ્મણવેશમ્ અભિનિર્મિણિત્વા . . . . . . કૌશિકસ્ય ઋષિસ્ય આશ્રમં આહારદેશકાલે એકમ્ એકો ઉપસંક્રાન્તો । સ ચ સુનખો નાનાપ્રકારાણિ ઉચ્ચાવચાનિ વર્ણાનિ ઉપદર્શેતિ ॥ કૌશિક આહ ॥
નાહં ક્રિણામિ નાપિ વિક્રિણામિ
ન ચાપિ મે સન્નિધિ અસ્તિ કિંચિત્* ।
પરીત્તરૂપં મમ ભોજનં ઇમં
સ્યામાકપ્રસ્થં નલમ્ એષો દુવિન્નં ॥
શુનખ આહ ॥
અલ્પાતો અલ્પકં દદ્યાત્* અનુમધ્યાતો મધ્યિમં ।
[_મ્વુ_2.50_] બહુકાતો બહુકં દદ્યાત્* અદાનં નોપપદ્યતિ ॥
નત્વાહં કૌશિક બ્રૂમિ ભુંજાહિ ચ દદાહિ ચ ।
આર્યમાર્ગસમાપન્નો એકાંશં વિન્દતે સુખં ॥
ચન્દ્રો પિ ઉપસંક્રાન્તો ॥ કૌશિકો આહ ॥
નાહં ક્રિણામિ નાપિ વિક્રિણામિ
ન ચાપિ મે સન્નિધિ અસ્તિ કિંચિત્* ।
પરીત્તરૂપં મમ ભોજનં ઇમં
સ્યામાકપ્રસ્થં નલમેષો ત્રયાણાં ॥
ચન્દ્ર આહ
વડિશં સો સંગિલતિ દીર્ઘસૂત્રં અયોમયં ।

યો અતિથિસ્મિં આસીને અદત્ત્વા ભુંજતિ ભોજનં ॥
નત્વાહં કૌશિક બ્રૂમિ ભુંજાહિ ચ દદાહિ ચ ।
આર્યમાર્ગસમાપન્નો એકાંશં વિન્દતે સુખં ॥
સૂર્યો પિ ઉપસંક્રાન્તો ॥ક્ ઔશિક આહ ॥
નાહં ક્રિણામિ નાપિ વિક્રિણામિ
ન ચાપિ મે સંનિધિ અસ્તિ કિંચિત્* ।
પરીત્તરૂપં મમ ભોજનં ઇમં
સ્યામાકપ્રસ્થં નલમેષો ચતુર્ણાં ॥
સૂર્ય આહ ॥
મોઘં તસ્ય હુતં ભોતિ મોઘં ચાપિ સમાહિતં ।
[_મ્વુ_2.51_] યો અતિથિસ્મિં આસીને અદત્ત્વા ભુંજતિ ભોજનં ॥
નત્વાહં કૌશિક બ્રૂમિ ભુંજાહિ ચ દદાહિ ચ ।
આર્યમાર્ગસમાપન્નો એકાંશં વિન્દતે સુખં ॥
માતલિ પિ ઉપસંક્રાન્તો ॥ કૌશિક આહ ॥
નાહં ક્રિણામિ નાપિ વિક્રિણામિ
ન ચાપિ મે સંનિધિ અસ્તિ કિંચિ ।
પરીત્તરૂપં મમ ભોજનં ઇમં
સ્યામાકપ્રસ્થં નલમેષો પંચાનાં ॥
માતલિ આહ ॥
સત્યં તસ્ય હુતં ભોતિ સત્યં ચાપિ સમાહિતં ।
યો અતિથિસ્મિં આસીને દત્ત્વા ભુંજતિ ભોજનં ॥
નત્વાહં કૌશિક બ્રૂમિ ભુંજાહિ ચ દદાહિ ચ ।
આર્યમાર્ગસમાપન્નો એકાંશં વિન્દતે સુખં ॥
શક્રો પિ ઉપસંક્રાન્તો ॥ કૌશિક આહ ॥
નાહં ક્રિણામિ નાપિ વિક્રિણામિ
ન ચાપિ મે સન્નિધિ અસ્તિ કિંચિત્* ।
પરીત્તરૂપં મમ ભોજનં ઇમં
સ્યામાકપ્રસ્થં નલમેષો ષણાં ॥
શક્રો આહ ॥
સરસ્વતીં સો જુહોતિ ચાહુતાં ગમયે અપિ ।
[_મ્વુ_2.52_] યો અતિથિસ્મિં આસીને દત્ત્વા ભુંજતિ ભોજનં ॥
નત્વાહં કૌશિક બ્રૂમિ ભુંજાહિ ચ દદાહિ ચ ।
આર્યમાર્ગસમાપન્નો એકાંશં વિન્દતે સુખં ॥
કોશિક આહ ॥
ઉદારવર્ણા ઇતિ બ્રાહ્મણા ઇમે
અયં ચ વો સુનખો કિસ્ય હેતુ ।
ઉચ્ચાવચાં વર્ણનિભાં નિદર્શયે
આખ્યાથ મે કો નુ ભવે ભવન્તો ॥
શક્ર આહ ॥
ચન્દ્રો ચ સૂર્યો ચ ઇહાગતા તે

અયં ચ સો માતલિ દેવસારથિઃ ।
અહં ચ શક્રો ત્રિદશાન ઈશ્વરો
અયં ચ સો પંચશિખો . . . . . તિ ॥
યસ્યૈષ પ્રતિગૃહ્ણાતિ અન્નં ચ પાનં ચ કૌશિક ।
પાણિસ્વરં કુમ્ભથૂનં મૃદંગાનાં સ્વરાણિ ચ ।
સુપ્તં ન પ્રતિબોધેન્તિ પ્રતિબુદ્ધો ચ નન્દતિ ॥
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
તુવં નો જ્ઞાતી પુરિમાસુ જાતિષુ
ત્વં કૌશિકા મત્સરિપાપધર્મઃ ।
તુહ્યાનુકંપાય ઇહાગતા સ્મ
મા પાપધર્મો નિરથં વ્રજેસિ ॥
યે મત્સરી રોષકપાપધર્મા
[_મ્વુ_2.53_] પ્રદ્વેષકા શ્રમણબ્રાહ્મણાનાં ।
પાપાનિ કર્માણિ સમાચરિત્વા
ઇતો ચ્યુતાઃ તે નિરયં વ્રજન્તિ ॥
યે ચેહ દાનાનિ દદન્તિ પણ્ડિતા
પ્રસન્નચિત્તાઃ શ્રમણબ્રાહ્મણેષુ ।
પુણ્યાનિ કૃત્વા ઇહ જીવલોકે
ઇતો ચ્યુતાસ્તે સુગતિં વ્રજન્તિ ॥
કૌશિક આહ ॥
એષો અદ્યૈવં કરિષ્યામિ પુણ્યં
દાસ્યામિ દાનં શ્રમણબ્રાહ્મણેષુ ।
એતેહિ દદ્યાદ્ અહમ્ અન્નપાનં
નાહં અદત્ત્વા અમૃતં પિ પાસ્યે ॥
એવં ચ મે દદતો સર્વકાલં
ભોગા ચ મે ચ સર્વા ક્ષિપિહન્તિ ।
તતો અહં સુગતિં પ્રવ્રજિષ્યં
પ્રહાય કામાનિ તથાધિકાનિ ॥
નગોત્તમે ગિરિવરગન્ધમાદને
મોદેન્તિ દેવવરાધિપાત્મજા ।
ઉપાગતા ઋષિવર સર્વિ પૂજિતું
સુપુષ્પિતાં દ્રુમવરશાખાં ગૃહ્ણિય ॥
શુચિં સુગન્ધાં ત્રિદશેહિ સત્કૃતાં
સુપુષ્પિતાં અમરવરેહિ સેવિતાં ।
[_મ્વુ_2.54_] શાખાં દદેન્સુર્ નમ અસ્તુ મારિષ
યથૈવ મો શક્ર તથૈવ સો તુવં ॥
તાં યાચમાનાં અનુદ્રક્ષિ બ્રાહ્મણ
ઇત્યબ્રીષિ કલહં ઉદીરયે ।
ન મહ્યં પુષ્પેહિ ઇહાર્થ વિદ્યતિ
યા યેવ વો શ્રેયતરા (ગૃહ્ણાતુ) ॥

તદિયં ત્વં એવ સમીક્ષ બ્રાહ્મણ
જાનાહિ મો મારિષ યા નુ શ્રેયા ।
યસ્યૈવ નો મારિષ તાં દયિષ્યસિ
સા એવ નો શ્રેયતરા ભવિષ્યતિ ॥
અકાર્યમ્ એતં વચનં સુગાત્રિકા
સ બ્રાહ્મણો ક્રોધશબ્દં વિયાહરે ।
ગત્વાન ભૂતાધિપતિં હિ પૃચ્છથ
સો એવ વો જ્ઞાસ્યતિ યા નુ શ્રેયા ॥
તદાપિ તાયો પરમાર્થદર્શિનો
ઉદારિકા વર્ણવરેણ અર્થિકા ।
ગત્વાન વોચન્ત્રિદશાધિપસ્ય
જાનાહિ મો મારિષ કા નુ શ્રેયા ॥
તાન્ દૃષ્ટ્વા અણાત્તમના પુરંદરો
ઇત્યબ્રવીત્* આત્તમનો સર્વેષુ ।
. . . . . યુષ્મે સદૃશા સુગાત્રિકા
[_મ્વુ_2.55_] કો થેહપૂર્વં કલહં ઉદીરયે ॥
યો સર્વલોકે ચરતિ મહામુનિઃ
નામેન સો નારદો સત્યવિક્રમો ।
સો અબ્રવીત્ પર્વતે ગન્ધમાદને
ગત્વાન ભૂતાધિપતિં હિ પૃચ્છથ ॥
ઇતો સો ઉત્તરતો દિશાયાં
ગંગાય કૂલે હિમવન્તપાર્શ્વે ।
સો કૌશિકો દુલ્લભપાનભોજનો
તસ્ય સુધાં પ્રેષયિ દેવસારથિઃ ॥
અગ્નિં જુહન્તસ્ય પ્રતિષ્ઠતો મમ
પ્રભંકરો લોકતમોનુદો યથા ।
આદિત્યલોકસ્મિં તથેવ ઈર્યસિ
કા દેવતા કિસ્ય ઇહાગતો સિ ॥
શંખોપમં શ્વેત-અતુલ્યસન્નિભં
મનોજ્ઞગન્ધં પ્રિયરૂપદર્શનં ।
ન દૃષ્ટપૂર્વં મય ચક્ષુષેદૃશં
કા દેવતા કિન્ તુ દદાસિદં મમ ॥
અહં મહેન્દ્રેણ મહર્ષિ પ્રેષિતો
સુધાહરિં ત્વાં ત્વરિતં ઉપાગમિ ।
જાનાહિ માં માતલિં દેવસારથિં
ભુંજાહિમાં કાંક્ષિષુ ભોગમુત્તમં ॥
ભુક્ત્વા હિમાં દ્વાદશ . . . . હિ પાપકા
ક્ષુધાપિપાસાં અરતિં જ્વરં ક્રમા ।
[_મ્વુ_2.56_] ક્રોધોપનાહં ચ વિવાદપૈશૂન્યં
શીતોષ્ણતન્દ્રીતરસં ચ ઉત્તમં ॥

ન માતલે કલ્પતિ મહ્ય ભુંજિતું
પૂર્વે અદત્ત્વા ઇતિ બ્રુવન્ અનુત્તમં ।
ન ચાપિ એકસ્ય ન મહ્ય વર્ણિતં
અસંવિભાગો હિ સુખં ન વિન્દતિ ॥
મિત્રં ઓપાયિકં પારિપન્થિકા
સ્ત્રીઘાતકા યે પહરન્તિ અર્થં ।
સર્વે પિ તે મત્સરિને સમા મતા
પ્રાપ્તં અદત્ત્વા અમૃતં પિ નાસે ॥
તા પ્રેષિતા દેવરાજેન આત્મજા
કન્યા ચતસ્રો તપનીયસન્નિભા ।
સુધાં પિ આદાય પ્રતિગ્રહાર્હાં
તં આશ્રમં યત્ર અભૂષિ કૌશિકઃ ॥
દૃષ્ટ્વા તુ તાઃ અર્થદર્શો મતીમાં
પ્રભાસયન્તીયો અનન્તરાશ્રિતાઃ ।
સ્થિતા ચતસ્રો પ્રમદા ચતુર્દિશં
સો દાનિ કૌશિક અધ્યભાષિથ ॥
પુરિમાં દિશન્ તિષ્ઠસિ દેવતે ત્વં
અલંકૃતા તારવરા ચ ઓષધી ।
પૃચ્છામિ તે કાંચનવેદિવિગ્રહે
[_મ્વુ_2.57_] આખ્યાહિ મે ત્વં કતમાસિ દેવતા ॥
શિરો હમ્ અસ્મિ મનુજેષુ સંમતા
અક્ષુદ્રસત્ત્વા પરિસેવિનો સદા ।
સુખેષિણી તુહ્ય સુકાશમાગતા
તં માં સુધાયે વરપ્રજ્ઞ ભાગય ॥
શીલેનુપેતં ચરણેન બુદ્ધિયે
ઉપેતસત્ત્વં પ્રગુણેન કર્મણા ।
ત્વયા ઉપેતો શિરિજાતિમન્તિયા
પ્રેષેતિ દાસં વિય ભોગવાં સુખી ॥
અથો પિ દાસે અલસો અશિલ્પકો
સુદુર્ગતો વાપિ નરો અરૂપવાં ।
ત્વયા ઉપેતો શિરિજાતિમન્તિયા
તદ્ ઇદમ્ અસાધુ યદ્ ઇદં ત્વયા કૃતં ॥
પ્રભાસયન્તી યશસા યશસ્વિની
મનોરમેશાહૂયનાં દિશાં પ્રતિ ।
પૃચ્છામિ ત્વાં કાંચનવેદિવિગ્રહે
આચિક્ષ મે ત્વં કતમાસિ દેવતા ॥
શ્રદ્ધાહમ્ અસ્મિ મનુજેષુ સમ્મતા
અક્ષુદ્રસત્ત્વા પ્રતિસેવિની સદા ।
સુખેષિણી તુહ્ય સકાશમ્ આગતા
તં માં સુધાયે વરપ્રજ્ઞ ભાગય ॥

ભાર્યાપિ મે ખો સદૃશા હિ સત્કૃતા
[_મ્વુ_2.58_] કલ્યાણધર્મા ચ પતિવ્રતા ચ ।
પ્રહાય સ્વકુલં ધીતરા ચ
કરોતિ શ્રદ્ધાં પુન કુમ્ભકાશિયે ॥
શીલં શ્રુતં ચાપિ અથાપિ સંયમં
શ્રદ્ધા સતી યત્ર . . . . એકદા ।
નૈષા સાવદ્યેન વિઘાતદર્શના
તદ્ ઇદમ્ અસાધુ યદ્ ઇદં ત્વયા કૃતં ॥
સા મે વ સન્તિકે અપિ ચ વદ્યસે
વિજાને મૂઢાસિ ધૂર્તાનુવર્તિની ।
ન એદૃશી અર્હતિ આસનોદકં
કુતો સુધાં ગચ્છ ન મે ત્વં રોચસિ ॥
જહાતિ રાત્રી અરુણસ્મિં ઉદ્ગતે
સા તિષ્ઠસે તારવરા વ ઓષધી ।
પૃચ્છામિ તે કાંચનવેદિવિગ્રહે
આચિક્ષ મે ત્વં કતમાસિ દેવતા ॥
મૃગીવ ભ્રાન્તા સરભાય વર્જિતા
નિરાકૃતા મન્દં મમં અવેક્ષસે ।
કા તે સહાયા મૃદુગાત્રિ લક્ષતે
ન ભાયસે એકિકા તુવં દેવતા ॥
ન મે સહાયા ઇહ આગતા કૌશિક
. . . . . પ્રવરાસ્મિ દેવતા ।
આશા સુધાયે ઇહ આગતાસ્મિ
[_મ્વુ_2.59_] તન્ મે સુધાયે વરપ્રજ્ઞ ભાગય ॥
આશાય ક્ષેત્રાણિ કૃષન્તિ કર્ષકા
સપુત્રદારા સંઘટન્તિ એકતો ।
નં વર્ષ હરતિ અસની ચ ઉત્થિતા
તદ્ ઇદમ્ અસાધુ યદ્ ઇદં ત્વયા કૃતં ॥
આશાયે એકે મનુજા ધનાર્થિકા
નાવાં સમારુહ્ય તરન્તિ (સાગરં) ।
આલમ્બને તત્ર સીદન્તિ અથાપિ ચ
દુઃખં નિગચ્છન્તિ વિનષ્ટપુણ્યાઃ ॥
સા મે વ સન્તિકે અપિ ચ વદ્યસે
વિજાને મૂઢાસિ ધૂર્તાનુવર્તિની ।
ન એદૃશી અર્હતિ આસનોદકં
કુતો સુધાં ગચ્છ ન મે ત્વં રોચસિ ॥
કા દૃષ્ટાસિ . . . . . પિનદ્ધમઞ્જરી ॥
સીહાંગદા કાંચિપ્રમૃષ્ટધારણી ।
કુશાગ્રરક્તા સુપિનદ્ધકુણ્ડલા
ઉશીરવર્ણા પ્રતિભાય શોભસિ ॥